Czy brodawki są niebezpieczne? Które brodawki bywają groźne, czy brodawka może być rakowa i jak odróżnić brodawkę od raka skóry

„Brodawka” to w potocznym języku każda szorstka, wypukła narośl na skórze. Pod tym jednym słowem kryją się jednak zmiany o zupełnie różnej naturze: kurzajki wywołane przez wirus, brodawki łojotokowe związane z wiekiem, miękkie włókniaki, a czasem nowotwór, który tylko udaje brodawkę. Odpowiedź na pytanie, czy brodawki są niebezpieczne, zależy więc od tego, o jaką brodawkę pytasz. W tym artykule porządkujemy to po kolei: które brodawki są łagodne, które bywają groźne, czy brodawka może być rakowa, jak wyglądają nowotwory udające brodawki i kiedy brodawkę trzeba pokazać lekarzowi.

O samych kurzajkach, czyli brodawkach wirusowych, i o tym, co dzieje się z nieleczoną kurzajką, piszemy osobno w artykule czy kurzajki są groźne. Tutaj patrzymy szerzej, na wszystkie zmiany nazywane brodawkami.

Czy brodawki są niebezpieczne? Odpowiedź w skrócie

• Zwykłe brodawki nie są niebezpieczne. Kurzajki, brodawki łojotokowe i włókniaki to zmiany łagodne, które nie zamieniają się w raka.
• Niebezpieczne bywają wyjątki. Brodawki wirusowe u osób z poważnie obniżoną odpornością i z rzadką chorobą genetyczną mogą przechodzić w raka kolczystokomórkowego. Zmiany przy paznokciu związane z HPV wysokiego ryzyka to najczęstszy nowotwór aparatu paznokciowego.
• Największe ryzyko to nie brodawka, tylko pomyłka. Rak kolczystokomórkowy, rogowiak, choroba Bowena, rak podstawnokomórkowy i czerniak bez barwnika potrafią wyglądać jak brodawka.
• Sygnały alarmowe: wzrost w ciągu tygodni, krwawienie, owrzodzenie, twarda podstawa, brak reakcji na leczenie, pojedyncza zmiana u osoby starszej na skórze narażonej na słońce.
• Rozstrzyga dermatoskopia, a przy wątpliwościach badanie histopatologiczne.

Co nazywamy brodawką? Cztery znaczenia jednego słowa

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Czy brodawki wirusowe są niebezpieczne?

Kurzajki wywołuje wirus brodawczaka ludzkiego (HPV). DermNet opisuje brodawkę wirusową jako bardzo częstą, łagodną zmianę, a wśród jej powikłań wymienia zakaźność, ból przy chodzeniu, zniekształcenie paznokcia i skutki psychospołeczne, nie nowotwór. NHS pisze wprost, że brodawki nie są szkodliwe, choć bywają swędzące, bolesne lub krępujące.

Ważne rozróżnienie dotyczy typów wirusa. Kurzajki na skórze wywołują najczęściej typy 1, 2, 3, 4, 10, 27, 29 i 57, przenoszone przez zwykły kontakt ze skórą. Nowotwory związane z HPV, przede wszystkim rak szyjki macicy, wywołuje przetrwałe zakażenie typami wysokiego ryzyka przenoszonymi drogą płciową. Kurzajka na palcu nie oznacza więc zakażenia „nowotworowym” wirusem. Brodawki płciowe wywołują z kolei typy niskiego ryzyka i leczy się je w poradni zdrowia seksualnego.

Są trzy sytuacje, w których brodawki wirusowe rzeczywiście bywają groźne.

• Ciężki niedobór odporności. U osób po przeszczepach narządów, na lekach immunosupresyjnych i z zakażeniem HIV kurzajki są liczne, rozległe i nawracają, a biopsja bywa konieczna, bo nie da się klinicznie wykluczyć raka kolczystokomórkowego.
• Epidermodysplasia verruciformis. To rzadka choroba genetyczna, w której skóra nie radzi sobie z określonymi typami HPV; u 30–60% chorych zmiany przechodzą w raka skóry, głównie kolczystokomórkowego, zwykle między 30. a 50. rokiem życia, a słońce zwiększa to ryzyko.
• Okolica paznokcia. Rak kolczystokomórkowy aparatu paznokciowego i jego wczesna postać, choroba Bowena, to najczęstsze nowotwory złośliwe paznokcia; dotyczą głównie mężczyzn po 50. roku życia, a kluczową rolę w ich rozwoju przypisuje się typom HPV wysokiego ryzyka. Taki nowotwór wygląda na początku jak uporczywa kurzajka przy paznokciu. Piszemy o tym w artykule brodawka przypaznokciowa.

Czy brodawki łojotokowe są groźne?

Nie. DermNet stwierdza jednoznacznie, że brodawki łojotokowe nie są zmianami przednowotworowymi, a BAD, że nie przechodzą w raka skóry. Zastrzeżenia są dwa i oba dotyczą pomyłek, nie samej brodawki.

Po pierwsze, raki skóry bywają trudne do odróżnienia od brodawek łojotokowych, a rak może przypadkiem powstać w obrębie brodawki lub tuż obok niej. Po drugie, bardzo ciemna brodawka łojotokowa może wyglądać jak czerniak, dlatego BAD zaleca, by każdą zmieniającą się brązową lub czarną zmianę obejrzał lekarz. W analizie 9204 zmian wyciętych z klinicznym rozpoznaniem brodawki łojotokowej lub z brodawką w rozpoznaniu różnicowym czerniak okazał się ostatecznym rozpoznaniem w 61 przypadkach, czyli u 0,66%, i reprezentowane były wszystkie typy czerniaka. Autorzy uznali to za mocny argument, by każdą usuniętą zmianę badać histopatologicznie.

Osobna sytuacja to nagły wysyp wielu brodawek łojotokowych, które szybko rosną i których szybko przybywa, często ze świądem. To rzadki objaw Lesera-Trélata, opisywany jako towarzyszący nowotworom narządów wewnętrznych, najczęściej gruczolakorakowi żołądka lub jelita grubego; sam objaw budzi spory, bo zarówno brodawki, jak i nowotwory są częstsze u osób starszych. O przyczynach brodawek łojotokowych piszemy w artykule brodawki łojotokowe — przyczyny.

Ciemnobrązowa brodawka łojotokowa w powiększeniu. Tak ciemną zmianę warto obejrzeć w dermatoskopie, bo gołym okiem może przypominać czerniaka.

Czy włókniaki, czyli „brodawczaki”, są groźne?

Włókniak miękki to częsta, miękka, nieszkodliwa narośl, którą DermNet opisuje jako łagodną zmianę zwisającą ze skóry, częstszą u osób z otyłością i cukrzycą typu 2. Nie jest zakaźny i nie zamienia się w raka. Włókniak może sczernieć i boleć, gdy skręci się jego szypułka, ale to problem mechaniczny, nie nowotworowy; opisujemy go w artykule włókniak miękki — czy to rak.

Liczne włókniaki świadczą natomiast o czymś poza skórą. W przeglądzie systematycznym kilka badań powiązało włókniaki z cukrzycą i stanem przedcukrzycowym, a autorzy uznali, że u osób z włókniakami warto rozważyć badanie w tym kierunku. Więcej w artykule akrochordon.

Czy brodawka może być rakowa? Nowotwory, które udają brodawki

To najważniejsza część tego artykułu. Łagodna brodawka nie zamienia się w raka, ale rak może od początku wyglądać jak brodawka. AAD zwraca uwagę, że brodawkę może przypominać zarówno brodawka łojotokowa, jak i rak skóry, i radzi, by nie stosować domowego leczenia, jeśli nie ma stuprocentowej pewności, że zmiana jest kurzajką. Oto nowotwory, które lekarze najczęściej spotykają pod maską „brodawki”.

Rak kolczystokomórkowy

Rak kolczystokomórkowy (płaskonabłonkowy) to częsty nowotwór skóry wywodzący się z komórek naskórka. Pojawia się jako powiększający się, łuszczący lub pokryty strupem guzek, który rośnie w ciągu tygodni lub miesięcy, może owrzodzieć i często jest bolesny lub tkliwy. Lokalizuje się na skórze narażonej na słońce: na twarzy, wargach, uszach, dłoniach, przedramionach i podudziach, a najczęściej dotyczy starszych mężczyzn. Na dłoni szorstki, rogowaciejący guzek u starszej osoby, która przez lata pracowała na słońcu, łatwo wziąć za kurzajkę. Polskie wytyczne NIO podkreślają, że standardem leczenia raków skóry jest chirurgiczne wycięcie z badaniem histopatologicznym. Opisujemy go w artykule rak kolczystokomórkowy — zdjęcia i objawy.

Rogowiak kolczystokomórkowy

Rogowiak to szybko rosnący, kopulasty guzek z rogowym czopem pośrodku, który w ciągu kilku tygodni osiąga 1–2 cm, a potem może samoistnie się cofnąć z blizną. Klinicznie bywa nie do odróżnienia od dobrze zróżnicowanego raka kolczystokomórkowego, dlatego wielu lekarzy i patologów traktuje go jako odmianę tego raka i zaleca wycięcie; dermatoskopia nie pozwala wiarygodnie rozróżnić obu zmian. Szybki wzrost odróżnia go od kurzajki, która rośnie powoli.

Choroba Bowena, czyli rak śródnaskórkowy

To powierzchowna postać raka kolczystokomórkowego, ograniczona do naskórka. Wygląda jak nieregularna, łuszcząca się, czerwonawa lub brązowa blaszka, najczęściej na skórze narażonej na słońce: uszach, twarzy, dłoniach i podudziach. Wśród jej przyczyn DermNet wymienia zakażenie HPV, które odpowiada za zmiany na palcach i w okolicy paznokci, a około 5% zmian przechodzi w raka inwazyjnego. Na palcu choroba Bowena przez miesiące bywa leczona jako oporna kurzajka. Piszemy o niej w artykule choroba Bowena.

Rak brodawkujący na stopie

Rak brodawkujący podeszwy (łac. epithelioma cuniculatum) to rzadka, wolno rosnąca, brodawkowata odmiana raka kolczystokomórkowego na podeszwie stopy. Z nazwy i wyglądu to „brodawka”, ale leczy się ją jak raka: przegląd systematyczny podaje, że standardem jest wycięcie chirurgiczne, a przy rozległym zniszczeniu tkanek bywa konieczna amputacja. „Kurzajka” na stopie, która mimo leczenia rośnie i tworzy masywną, kalafiorowatą narośl, wymaga biopsji.

Rak podstawnokomórkowy

Najczęstszy rak skóry zwykle nie przypomina brodawki, ale jego guzkowa postać na początku bywa brana za niewinną, cielistą grudkę. Rośnie powoli jako perłowy, połyskliwy guzek z drobnymi naczyniami, który z czasem może pokryć się strupem, krwawić i owrzodzieć, i nie goi się. Więcej w artykule rak podstawnokomórkowy.

Czerniak bez barwnika

Najgroźniejsza pomyłka. Czerniak bezbarwnikowy nie ma typowego ciemnego koloru: jest różowy, czerwony lub cielisty i na dłoniach lub stopach może udawać zrogowaciałą brodawkę. Hiszpańscy badacze opisali trzy czerniaki na stopach i dłoniach, które z powodu zrogowaciałej powierzchni i braku barwnika zostały wcześniej potraktowane łyżeczkowaniem i wymrażaniem jako kurzajki; rozpoznanie postawiono dopiero dzięki dermatoskopii. W niemieckiej analizie czerniaków stopy początkowe błędne rozpoznanie wiązało się z gorszym rokowaniem. Dlatego „kurzajka” na stopie bez czarnych punkcików naczyń, która nie reaguje na leczenie, zawsze wymaga oceny w dermatoskopie. O czerniaku na stopie, dłoni i pod paznokciem piszemy w artykule czerniak akralny.

Brodawka czy rak? Sygnały, które powinny zaniepokoić

Pokaż „brodawkę” lekarzowi bez zwłoki, jeśli:

• rośnie wyraźnie w ciągu tygodni lub kilku miesięcy,
• krwawi bez urazu, ma owrzodzenie lub wygląda jak niegojąca się rana,
• jest twarda, zrośnięta z podłożem lub bolesna samoistnie,
• nie ustępuje po 12 tygodniach prawidłowego leczenia kurzajki,
• jest pojedyncza, pojawiła się po 50. roku życia na skórze narażonej na słońce,
• leży przy paznokciu lub pod nim, niszczy płytkę lub daje smugę na paznokciu,
• na stopie nie ma czarnych punkcików naczyń ani przerwania linii skórnych, typowych dla kurzajki,
• jest bardzo ciemna, wielobarwna lub ma nieregularne brzegi,
• pojawiła się nagle razem z wieloma innymi,
• masz obniżoną odporność, cukrzycę lub przebyty rak skóry.

Sprawdź, jak radzisz sobie z oceną zmian skórnych: 5 prawdziwych zmian, przy każdej jedna decyzja — łagodna czy złośliwa? Większość osób myli się przynajmniej raz. To nie test wiedzy, tylko dowód, że gołym okiem nie widać wszystkiego — dlatego zmianę, która Cię niepokoi, zawsze warto pokazać lekarzowi.

?

Quiz edukacyjny · 5 przypadków

Łagodna czy złośliwa?

Zobaczysz 5 zdjęć prawdziwych zmian skórnych. Przy każdym podejmujesz jedną decyzję, a odpowiedź z krótkim wyjaśnieniem dostajesz od razu. Większość osób myli się co najmniej dwa razy.

Sprawdź swoje oko

Quiz ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.

Jak lekarz odróżnia brodawkę od raka?

Pierwszym narzędziem jest dermatoskop. W brodawce wirusowej widać w nim drobne czerwone lub czarne punkciki, czyli naczynia brodawek skórnych, a po zeskrobaniu wierzchniej warstwy punktowe krwawienie; DermNet podkreśla, że dermatoskopia pozwala odróżnić kurzajkę od innych brodawkowatych zmian, takich jak brodawka łojotokowa. Brodawka łojotokowa ma w dermatoskopie charakterystyczne rogowe czopy i mózgopodobny układ bruzd. W czerniaku akralnym decydujący jest układ barwnika na grzebieniach skórnych.

Jeśli obraz jest niejednoznaczny, zmiana szybko rośnie, wygląda jak otwarta rana lub nie ustępuje mimo leczenia, lekarz pobiera wycinek lub wycina zmianę w całości i wysyła ją do badania histopatologicznego. To jedyne badanie, które daje pewność, a wytyczne NIO traktują chirurgiczne wycięcie z oceną marginesów jako standard w rakach skóry. Metody niszczące zmianę bez badania, takie jak wymrażanie czy wypalanie, mają jedną zasadniczą wadę: jeśli zmiana była nowotworem, nikt się o tym nie dowie.

Czy brodawki trzeba usuwać?

Nie zawsze. DermNet podaje, że leczenie kurzajek nie jest konieczne we wszystkich przypadkach, bo większość ustępuje samoistnie, zwłaszcza u dzieci, a wskazaniami do aktywnego leczenia są obniżona odporność, powikłania i preferencja pacjenta. Brodawki łojotokowe i włókniaki usuwa się, gdy drażnią, swędzą, zaczepiają o ubranie lub przeszkadzają kosmetycznie.

Jest jedna sytuacja, w której usunięcie jest konieczne niezależnie od dolegliwości: gdy nie ma pewności, czym jest zmiana. Wtedy wycina się ją w całości i bada pod mikroskopem. Wyciętej z takiego powodu zmiany nigdy nie wyrzuca się bez badania; analiza Iziksona i wsp. pokazała, dlaczego.

O czym świadczą brodawki na ciele?

Najczęściej o niczym poza tym, że skóra zetknęła się z wirusem albo się starzeje. Są jednak trzy sytuacje, w których brodawki są sygnałem czegoś więcej.

• Liczne, oporne kurzajki u dorosłego mogą świadczyć o osłabionej odporności. DermNet wymienia wśród osób szczególnie narażonych pacjentów na długotrwałej immunosupresji, po przeszczepach i z zakażeniem HIV.
• Liczne włókniaki miękkie, zwłaszcza na szyi i pod pachami, wiążą się z insulinoopornością, cukrzycą typu 2 i otyłością. Warto wtedy zbadać poziom cukru. Piszemy o tym w artykule włókniaki na szyi.
• Nagły wysyp brodawek łojotokowych ze świądem to rzadki objaw Lesera-Trélata.

Powolne przybywanie brodawek łojotokowych przez lata i pojedyncza kurzajka na palcu dziecka nie świadczą o żadnej chorobie.

Czego nie lubi brodawka?

Brodawka wirusowa nie lubi suchej, nieuszkodzonej skóry, bo wirus wnika tylko przez mikrourazy i łatwiej szerzy się na skórze wilgotnej. Nie lubi kwasu salicylowego, który warstwa po warstwie usuwa zakażony naskórek, wymrażania ciekłym azotem, lasera, a przede wszystkim sprawnej odporności: żadne leczenie nie zabija wirusa, usuwa się tylko zakażony naskórek, a resztę robi układ odpornościowy. Brodawka łojotokowa i włókniak nie reagują na żadne preparaty i usuwa się je mechanicznie. Nie ma natomiast dowodów, by brodawki „nie lubiły” czosnku, octu czy glistnika; takie metody dają oparzenia i opóźniają rozpoznanie, jeśli zmiana nie była brodawką. Więcej w artykule jaskółcze ziele na kurzajki.

Co możemy zrobić w Twoich Znamionach?

Jeśli nie masz pewności, czy Twoja brodawka jest brodawką, lekarz ogląda ją w dermatoskopie podczas wideodermatoskopii, czyli badania wszystkich zmian na skórze, w którym obrazy zmian wymagających obserwacji są zapisywane do porównania przy kolejnej wizycie. Badanie kosztuje 480 zł u dorosłych i 380 zł u dzieci. Łagodne brodawki, które przeszkadzają, usuwamy w większości naszych ośrodków laserem CO2, a zmiany budzące wątpliwości lekarz wycina chirurgicznie i wysyła do badania histopatologicznego (150 zł za zmianę), którego wynik jest gotowy zwykle w 14–21 dni. Przy rozpoznaniu nowotworu lekarz omawia dalsze kroki zgodnie z wytycznymi, a w razie potrzeby zapewniamy konsultację onkologiczną. Aktualne ceny znajdziesz w cenniku.

Najczęstsze pytania

Czy brodawki są niebezpieczne?

Zwykłe brodawki nie. Brodawki wirusowe (kurzajki), brodawki łojotokowe i włókniaki miękkie to zmiany łagodne, które nie zamieniają się w raka. Niebezpieczne bywają wyjątki: brodawki wirusowe u osób z poważnie obniżoną odpornością lub z rzadką chorobą genetyczną, zmiany przy paznokciu związane z typami HPV wysokiego ryzyka oraz, przede wszystkim, nowotwory skóry, które tylko wyglądają jak brodawka. Dlatego groźna nie jest brodawka, tylko błędne założenie, że każda szorstka narośl jest brodawką.

Czy brodawka może być rakowa?

Zwykła brodawka wirusowa ani łojotokowa nie staje się rakiem. Istnieją natomiast nowotwory, które od początku wyglądają jak brodawka: rak kolczystokomórkowy i jego wczesna postać, choroba Bowena, rogowiak kolczystokomórkowy, rak brodawkujący na podeszwie, rak podstawnokomórkowy, a także czerniak bez barwnika, który na stopie bywa leczony jako kurzajka. Takie zmiany rosną, krwawią, owrzodzą się i nie reagują na leczenie brodawek. Pewność daje tylko badanie histopatologiczne.

Które brodawki są niebezpieczne?

Uwagę powinny zwrócić: brodawka, która rośnie w ciągu tygodni, krwawi, ma owrzodzenie lub twardą podstawę; pojedyncza „brodawka” u osoby po 50. roku życia na skórze narażonej na słońce; zmiana przy paznokciu, która nie ustępuje od miesięcy lub niszczy płytkę; „kurzajka” na stopie bez czarnych punkcików naczyń, która nie reaguje na leczenie; bardzo ciemna lub wielobarwna brodawka łojotokowa; nagły wysyp wielu brodawek łojotokowych ze świądem; oraz liczne, oporne brodawki u osoby z obniżoną odpornością.

Czy brodawki trzeba usuwać?

Nie zawsze. Większość kurzajek, zwłaszcza u dzieci, znika sama, a brodawki łojotokowe i włókniaki usuwa się głównie dlatego, że przeszkadzają. Leczenie jest wskazane, gdy brodawki bolą, rozsiewają się, krwawią, przeszkadzają w pracy lub życiu, gdy pacjent ma obniżoną odporność oraz zawsze wtedy, gdy nie ma pewności, czy zmiana jest brodawką. Zmianę wyciętą z powodu wątpliwości zawsze bada się histopatologicznie.

O czym świadczą brodawki na ciele?

Najczęściej o niczym poza tym, że skóra miała kontakt z wirusem albo się starzeje. Liczne i oporne kurzajki mogą świadczyć o osłabionej odporności, na przykład przy lekach immunosupresyjnych, po przeszczepie lub przy zakażeniu HIV. Liczne włókniaki miękkie, zwłaszcza na szyi i pod pachami, wiążą się z insulinoopornością i cukrzycą typu 2. Nagły wysyp wielu brodawek łojotokowych to rzadki objaw Lesera-Trélata, który może towarzyszyć nowotworowi narządów wewnętrznych.

Czego nie lubi brodawka?

Brodawka wirusowa nie lubi suchej, nieuszkodzonej skóry, przez którą wirus nie może wniknąć, kwasu salicylowego, który warstwa po warstwie usuwa zakażony naskórek, wymrażania ciekłym azotem, lasera i sprawnej odporności, która w końcu rozpoznaje wirusa. Brodawka łojotokowa i włókniak nie reagują na żadne preparaty; usuwa się je mechanicznie. Żadna brodawka nie lubi też oceny w dermatoskopie, bo ta pokazuje, czy to w ogóle brodawka.

Jak odróżnić brodawkę od raka skóry?

Gołym okiem często się nie da, a zdjęcia z internetu nie pomagają. Lekarz ogląda zmianę w dermatoskopie: brodawka wirusowa ma charakterystyczne punktowe naczynia i rogową powierzchnię, brodawka łojotokowa rogowe czopy, a rak podstawnokomórkowy drzewkowate naczynia. Jeśli obraz jest niejednoznaczny, zmiana rośnie, krwawi, ma owrzodzenie lub nie reaguje na leczenie, zmianę wycina się i bada histopatologicznie, bo tylko to daje pewność.

Czy brodawki łojotokowe są groźne?

Nie. Brodawki łojotokowe nie są stanem przedrakowym i nie przechodzą w raka. Problem jest inny: bardzo ciemna brodawka łojotokowa może wyglądać jak czerniak, a rak skóry może zdarzyć się obok brodawki lub ją przypominać. W analizie ponad dziewięciu tysięcy zmian wyciętych z rozpoznaniem brodawki łojotokowej czerniak okazał się ostatecznym rozpoznaniem w 0,66% przypadków. Dlatego ciemną, zmieniającą się brodawkę ogląda się w dermatoskopie, a wyciętą zawsze bada pod mikroskopem.

Podsumowanie

Zwykłe brodawki nie są niebezpieczne: kurzajki, brodawki łojotokowe i włókniaki to zmiany łagodne, które nie zamieniają się w raka, a skórne typy HPV nie mają nic wspólnego z typami odpowiedzialnymi za raka szyjki macicy. Groźne bywają wyjątki: brodawki u osób z ciężkim niedoborem odporności lub rzadką chorobą genetyczną, zmiany przy paznokciu związane z HPV wysokiego ryzyka oraz nagły wysyp brodawek łojotokowych. Największym ryzykiem nie jest jednak brodawka, tylko nowotwór, który ją udaje: rak kolczystokomórkowy, rogowiak, choroba Bowena, rak brodawkujący, rak podstawnokomórkowy i czerniak bez barwnika. Zmianę, która rośnie, krwawi, owrzodzi się, jest twarda lub nie reaguje na leczenie, trzeba obejrzeć w dermatoskopie, a w razie wątpliwości wyciąć i zbadać histopatologicznie, bo tylko to daje pewność.

Zobacz również

• Czy kurzajki są groźne?
• Brodawki wirusowe (kurzajki) — rodzaje, HPV, leczenie
• Brodawki łojotokowe — przyczyny
• Brodawka przypaznokciowa i podpaznokciowa
• Choroba Bowena
• Czerniak akralny — stopa, dłoń, paznokieć
• Włókniak miękki — czy to rak?