Dermatoskopia - badanie znamion

Dermatoskopia to oglądanie skóry za pomocą narzędzia zwanego dermatoskopem, który jak szkło powiększające umożliwia bardzo dokładną obserwację i analizę struktur barwnikowych oglądanych znamion, pieprzyków, przebarwień skóry czy plam soczewicowatych. Dermatoskopia pozwala odróżnić lekarzowi zmiany łagodne od niebezpiecznych.

Ostatnia aktualizacja: kwiecień 2025

Treść została ponownie zweryfikowana przez zespół medyczny Twoje Znamiona na podstawie zaleceń PTD 2023+ i ESMO 2024.

Umów się na wideodermatoskopowe badanie wszystkich znamion w jednym z naszych ośrodków:

• Warszawa - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Poznań - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Wrocław - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Kraków - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Szczecin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Gdańsk - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Lublin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Katowice - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków

Nie ma Twojego miasta na liście? Znamię możesz wstępnie ocenić online — prześlij zdjęcie do analizy AI i w kilka minut dowiedz się, czy wymaga pilnej konsultacji.

Dermatoskopia

Dermatoskopia (dermoskopia, mikroskopia epiluminescencyjna) jest jak do tej pory najlepszą formą badania i monitorowania znamion skórnych potocznie zwanych pieprzykami.

Zgodnie z definicją światowej klasy autorytetu w dziedzinie dermatoskopii Giuseppe Argenziano “Dermatoskopia jest nieinwazyjną metodą diagnostyczną, która umożliwia oglądanie w powiększeniu zmian skórnych. Badanie dermoskopowe wykorzystujące światło i immersję pozwala na ocenę wzorców, struktury oraz dystrybucji i ilości barwnika w barwnikowych zmianach skórnych na różnej głębokości (naskórek, granica skórno-naskórkowa, warstwa brodawkowata skóry właściwej).” (Argenziano G. 2001).

Dermatoskopowe badanie znamion to prosta metoda wspomagająca ocenę wzrokową, która stała się w ciągu ostatnich lat klinicznym standardem badań profilaktycznych. Dzięki możliwości wykonania badania w trybie ambulatoryjnym, coraz większej dostępności urządzeń badawczych oraz prostocie metody możliwe jest coraz wcześniejsze wykrywanie zmian nowotworowych.

To dzięki dermatoskopii lekarz może stwierdzić jak odróżnić zwykłe znamię od czerniaka i innych nowotworów skóry.

Badanie dermatoskopowe wykonuje się także w przypadku diagnostyki innych schorzeń dermatologicznych i zmian skórnych, takich jak naczyniaki, rogowacenie łojotokowe czy choroby pasożytnicze celem np. potwierdzenia rozpoznania świerzbu.

Jak się nazywa badanie pieprzyków?

Badanie pieprzyków nazywa się dermatoskopią. W literaturze spotkasz też nazwy dermoskopia, epiluminoskopia i mikroskopia epiluminescencyjna – wszystkie oznaczają oglądanie skóry w powiększeniu przy silnym oświetleniu ^[5]. W gabinetach i cennikach pojawia się jeszcze kilka pokrewnych określeń, które warto rozróżniać:

Pierwsze trzy badania są nieinwazyjne i służą do zdecydowania, czy znamię można obserwować, czy trzeba je usunąć. Czwarte wykonuje się dopiero po wycięciu zmiany. Więcej o mapowaniu przeczytasz w artykule Mapowanie znamion, a o różnicach między metodami – w tekście Dermatoskopia a wideodermatoskopia.

Co wykrywa dermatoskop i czy wykryje raka?

Dermatoskop pozwala zobaczyć kolory i struktury, których nie widać gołym okiem: symetrię, rozmieszczenie barwnika w postaci linii, kropek i grudek, układ naczyń krwionośnych, wygląd brzegów zmiany czy owrzodzenie ^[5]. Dzięki temu lekarz rozpoznaje nie tylko podejrzane znamiona barwnikowe i czerniaka, lecz także barwnikowego raka podstawnokomórkowego, brodawki łojotokowe, plamy soczewicowate czy naczyniaki ^[5].

Skuteczność metody potwierdzają metaanalizy. W przeglądzie 27 badań trafność rozpoznania czerniaka była z dermatoskopem wyraźnie wyższa niż bez niego, a ocena gołym okiem osiągała około 60% trafności ^[6]. Analiza badań prowadzonych w codziennej praktyce klinicznej potwierdziła, że dermatoskopia jest dokładniejsza niż samo oglądanie podejrzanych zmian ^[7].

Są dwa ważne zastrzeżenia. Po pierwsze, przewaga dermatoskopii dotyczy lekarzy doświadczonych – u osób bez przeszkolenia badanie nie było lepsze od oceny gołym okiem ^[6]. Po drugie, dermatoskop nie stawia ostatecznej diagnozy. Jeśli zmiana budzi podejrzenia, usuwa się ją w całości i przekazuje do badania histopatologicznego ^[12].

Reguła ABCDE - kiedy znamię może być niebezpieczne?

Dzięki dermoskopii lekarz może szczegółowo ocenić wszystkie znamiona i pieprzyki na ciele pacjenta. Dermatolog zgodnie z regułą ABCDE w pierwszej kolejności w szczególności zwraca uwagę na asymetrię - nierówny kształt pieprzyków, poszarpane brzegi, różnorodność koloru - wielobarwność, wielkość - znamiona > 6mm średnicy powinny zwracać szczególna uwagę, a także na ewolucję, czyli dynamiczną zmianę kształtu, wielkości, struktury czy zabarwienia badanych znamion.

Wideodermatoskopia całego ciała

Zbadaj wszystkie znamiona w jednej cenie.

Umów się

“Każdy bez względu na zajmowane stanowisko i wiek powinien stosować się do zasad profilaktyki nowotworowej. Czerniak jest groźną i śmiertelną chorobą a wczesne wykrycie daje 100 % szans na wyleczenie”

mówił w trakcie VII Tygodnia Świadomości Czerniaka Prezydent Rzeczypospolitej Andrzej Duda:

“Jeśli wiesz, na co zwrócić uwagę - rozpoznanie czerniaka będzie dziecinnie proste"

podkreśla Pani doktor dermatolog-wenerolog Monika Słowińska.

Efektywność badań dermatoskopowych

Dermatoskopia zmniejsza zachorowalność i umieralność z powodu czerniaka!

Istotę przesiewowych badań dermatoskopowych podkreśla fakt, iż po wprowadzeniu dermoskopii, zanotowano malejącą zachorowalność i umieralność z powodu nowotworów skóry.

Wprowadzenie techniki badania dermatoskopowego do rutynowej oceny znamion poprawiło wykrywalność czerniaka o około 30%.

Dane z programu Skin Cancer Research to Provide Evidence for Effectiveness of Screening in North Germany (SCREEN) wskazują na potencjalne zmniejszenie stopnia zaawansowania i śmiertelności z powodu czerniaka przy wprowadzeniu skriningu populacji (Breitbart E.W. i in., 2012).

Dwie duże metaanalizy przeprowadzone w 2002 i w 2008 roku potwierdzają większą skuteczność badań z zastosowaniem dermatoskopu w porównaniu do oceny klinicznej “gołym okiem”( Kittler H. i in.; Lancet Onkol. 2002; Vestergaard M.E. i in.; Br.J.Dermatol. 2008).

Jakie są wskazania do wykonania badania dermatoskopowego znamion?

Badanie wideodermatoskopowe powinno zostać wykonane u wszystkich osób, które mają na swoim ciele pieprzyki. Szczególnie ważne jest zbadanie odstających i wypukłych pieprzyków oraz znamion, które zmieniają kształt, kolor lub wielkość (patrz: objawy czerniaka).

Do grupy pacjentów charakteryzujących się szczególnym ryzykiem wystąpienia nowotworu skóry zaliczają się osoby:

• z dużą liczbą znamion - pacjenci powyżej 50 roku życia, posiadający ponad 50 znamion lub powyżej 20 znamion na ramionach lub z zespołem znamion atypowych - dysplastycznych
• z licznymi piegami na ciele
• z jasną karnacją (jasne lub rude włosy, często niebieskie tęczówki)
• spędzające dużo czasu na słońcu lub korzystające z solarium, szczególnie pacjenci powyżej 50 roku życia z objawami fotouszkodzenia skóry
• posiadające znamiona wrodzone, które charakteryzują się większym ryzykiem "zezłośliwienia"
• z czerniakiem w wywiadzie lub dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku czerniaka - Dowiedz się więcej o czerniaku
• z zaburzoną odpornością lub przyjmujące leki obniżające odporność
• kobiety w okresie ciąży i połogu
• ulegające poparzeniom słonecznym w dzieciństwie, szczególnie przed 12 rokiem życia

Ile kosztuje badanie znamion?

Cena badanie dermatoskopowego zależy od czasu jaki lekarz poświęca na jego wykonanie w trakcie wizyty oraz od jakości sprzętu, którym się posługuje. Koszt zwykłej konsultacji u dermatologa, który ręcznym dermatoskopem obejrzy niepokojące zmiany to koszt ok. 100-200 zł. Jeśli natomiast zależy nam na wykonaniu wideodermatoskopii z mapowaniem znamion do obserwacji, musimy się liczyć z większymi kosztami - 200-600 zł w zależności od rejonu Polski.

Zobacz również:

Jaka jest cena dermatoskopowego badania znamion w Twoim mieście?

Sprawdź

Od czego zależy cena badania dermatoskopowego?

Porównując ceny, sprawdź, co dokładnie obejmuje badanie. Na koszt wpływają przede wszystkim:

• zakres – ocena jednej lub kilku zmian albo badanie wszystkich znamion na ciele,
• sprzęt – dermatoskop ręczny albo wideodermatoskop z zapisem zdjęć znamion,
• dokumentacja – czy obrazy są archiwizowane i porównywane przy kolejnej wizycie,
• rodzaj wizyty – pierwsze badanie albo kontrola znamion wyznaczonych do obserwacji,
• czas lekarza – badanie całego ciała przy dużej liczbie znamion trwa dłużej.

Niższa cena za ocenę pojedynczej zmiany nie zawsze oznacza oszczędność, jeśli i tak potrzebne będzie badanie wszystkich znamion. Aktualne ceny wideodermatoskopii w naszych ośrodkach znajdziesz w cenniku, a szersze omówienie kosztów w artykule Wideodermatoskopia – cena.

Ile kosztuje i ile trwa wideodermatoskopia w Twoich Znamionach?

W naszych ośrodkach wykonujemy wideodermatoskopię wszystkich znamion na ciele, z mapowaniem zmian wymagających obserwacji lub usunięcia. Ceny są takie same we wszystkich miastach:

Ocenę lekarza dodatkowo potwierdza certyfikowany system AI. Na pełne badanie rezerwujemy 30 minut; jeśli znamion jest dużo, lekarz poświęca więcej czasu, by ocenić je podczas jednej wizyty. Wizyta kontrolna trwa zwykle 15–20 minut. Niższa cena kontroli ma jeden cel: by koszt nie był powodem odkładania badania, które zalecił lekarz.

Jakie są przeciwwskazania do wykonania dermatoskopii?

Badanie dermatoskopowe znamion jest bezinwazyjne i bezbolesne, nie ma żadnych przeciwwskazań do jego przeprowadzenia. Wykonywane jest u pacjentów w każdym wieku - także u dzieci oraz u kobiet ciężarnych i karmiących piersią.

Badanie pieprzyków polega na przyłożeniu dermatoskopu przez lekarza do powierzchni skóry i na oglądaniu znamion w dużym powiększeniu.

Gdzie się badać - do jakiego lekarza się udać?

Badanie dermatoskopowe powinien wykonywać lekarz, który posiada odpowiednie doświadczenie w ocenie znamion. Badanie znamion nie powinno być przeprowadzane przez osoby do tego nieuprawnione, gdyż postawienie mylnej diagnozy może być niebezpieczne. Badania znamion wykonują w swojej praktyce dermatolodzy, onkolodzy, chirurdzy onkolodzy, lekarze rodzinni lub lekarze innych specjalności, którzy w swojej codziennej praktyce zajmują się diagnostyką zmian skórnych.

Pamiętajmy, że badanie znamion jako świadczenie zdrowotne - działanie służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia (Dz.U. z 2020 r. poz. 295) - powinno być wykonane przez lekarza.

Zobacz również:

Sprawdź terminy na badanie w Twoim mieście!

Sprawdź

Zanim zdecydujesz się wobec powyższego zbadać i usunąć laserem znamiona u kosmetyczki, pomyśl o niebezpiecznych konsekwencjach, które mogą się z tym wiązać!

Bezpłatne badanie znamion na NFZ?

Celem wykonania bezpłatnego badania znamion należy udać się do lekarza rodzinnego po skierowanie do dermatologa i następnie zarejestrować się na konsultację dermatologiczną w przychodni.

Pamiętajmy, że jeśli zauważymy niepokojące objawy np. szybki wzrost znamienia, zmianę jego kształtu, struktury czy koloru, konsultacja dermatologiczna powinna zostać wykonana niezwłocznie, bez zbędnych opóźnień, które niestety zdarzają się z powodu często odległych terminów na wizytę. W trakcie bezpłatnej wizyty lekarskiej lekarz posiada ponadto ograniczony czas na przyjęcie pacjenta, co może przekładać się na brak możliwości obejrzenia w trakcie takiej wizyty wszystkich zmian na skórze.

Bezpłatne badanie znamion refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia polega zazwyczaj na dermatoskopowym badaniu niepokojących zmian na skórze i oczywiście przy założeniu krótkiego czasu oczekiwania na wizytę jest wartościowym badaniem, stanowiącym ważny element diagnostyki nowotworów skóry.

Należy jednak pamiętać, że istotą badania znamion jest porównywanie zmian zachodzących w czasie i dermatoskopowe badanie znamion powinno być badaniem wykonywanym regularnie co najmniej co 12 miesięcy, a u osób z grupy podwyższonego ryzyka nawet częściej!

Badaniem z wyboru w przypadku badań wykonywanych regularnie jest wideodermatoskopia, która umożliwia mapowanie znamion wymagających obserwacji celem ich późniejszej analizy porównawczej - dopiero takie badanie jest pełnowartościowym badaniem profilaktycznym.

Czy można badać pieprzyki na NFZ bez skierowania?

Na wizytę w poradni zajmującej się chorobami skóry w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie – obowiązuje to od 1 stycznia 2015 roku ^[9]. Bez skierowania można natomiast zapisać się do onkologa ^[8].

Gdy lekarz rodzinny lub lekarz z poradni pracującej w ramach NFZ podejrzewa nowotwór, wystawia kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego (DiLO). Dzięki niej pierwsza wizyta powinna odbyć się w ciągu 14 dni, a badania w ramach tej ścieżki są w całości finansowane przez NFZ. Karty nie może wystawić lekarz z prywatnego gabinetu bez umowy z NFZ ^[10]. Aktualne terminy w poradniach w Twojej okolicy sprawdzisz w wyszukiwarce NFZ ^[11]. Krok po kroku opisujemy tę drogę w artykule Badanie znamion na NFZ.

Czy wideodermatoskopia jest na NFZ?

W ramach NFZ znamiona ocenia się zwykle w poradni zajmującej się chorobami skóry, najczęściej dermatoskopem ręcznym, a na wizytę potrzebne jest skierowanie ^[9]. Wideodermatoskopia całego ciała z zapisem zdjęć i porównywaniem ich przy kolejnych wizytach jest w publicznych placówkach dostępna w ograniczonym zakresie i zależy od ośrodka. Jeśli zależy Ci na takim badaniu w ramach NFZ, zapytaj w poradni przy rejestracji, czy wykonuje badanie z dokumentacją zdjęciową znamion. Więcej o tej drodze piszemy w artykule Wideodermatoskopia NFZ — jak się dostać.

Prywatnie wideodermatoskopię można wykonać bez skierowania. Przy podejrzeniu nowotworu, niezależnie od drogi, najważniejsze jest szybkie dalsze postępowanie, w tym karta DiLO opisana wyżej ^[10].

Jak przygotować się do badania znamion?

Szczegółowy przewodnik: Jak przygotować się do badania znamion – 10 wskazówek od dermatologa.

Przed badaniem znamion obejrzyj dokładnie całą swoją skórę, sprawdź, gdzie zlokalizowane są wszystkie znamiona, zwróć uwagę na lokalizacje trudne, np. skórę na głowie czy przestrzenie międzypalcowe.

Masz podobne znamiona?

To może być czerniak. Wykorzystaj sztuczną inteligencję do wstępnej oceny.

Analiza AI

Pamiętaj, aby w trakcie badania pokazać lekarzowi wszystkie znamiona na ciele i zwrócić uwagę na zmiany, których lekarz może nie zauważyć w trakcie badania! Celem poprawy jakości obrazu dermatoskopowego przytnij włosy w okolicy znamion, tak żeby nie zasłaniały obrazu dermatoskopowego znamion - ułatwisz lekarzowi pracę!

Znamiona występują także na twarzy - przed badaniem wykonaj demakijaż, żeby drobinki podkładu albo różu do policzków nie zaburzały obrazu w trakcie badania znamion w gabinecie.

Jak wygląda dermatoskopowe badanie znamion?

Przed wykonaniem badania lekarz zbiera szczegółowy wywiad z pacjentem. Lekarz pyta o to, czy pacjent chorował kiedyś na czerniaka lub czy czerniak był zdiagnozowany u kogoś z jego rodziny. Ważne są także choroby przewlekłe, gdyż występowanie niektórych z nich (np. chorób autoimmunologicznych) lub zażywanie leków immunosupresyjnych może zwiększać ryzyko wystąpienia czerniaka. Pacjent odpowiada też na pytania dotyczące ilości czasu spędzonego na słońcu, w solarium oraz o ostatnią ekspozycję na promieniowanie UV, a także o poparzenia słoneczne w dzieciństwie, które są bardzo niebezpieczne.

W trakcie badania należy też wskazać znamiona, które pojawiły się w ostatnim czasie “de novo” oraz znamiona, które znajdują się na ciele od urodzenia - znamiona wrodzone. Dokładnej analizie podlegają także wszystkie zmiany i przebarwienia na paznokciach.

W trakcie badania lekarz ogląda wszystkie znamiona u pacjenta - bada go "od stóp do głów", uwzględniając trudno dostępne miejsca, takie jak skóra głowy, stopy czy przestrzenie międzypalcowe lub lokalizacje, których pacjent sam nie może zobaczyć, np. okolica pleców. W trakcie badanie niezmiernie ważne jest, aby nie pominąć żadnej części ciała i przyjrzeć się każdej zmianie na skórze.

Badanie trwa zwykle ok. 30-40 min. w zależności od liczby pieprzyków znajdujących się na ciele. Badanie nie boli, gdyż jest zupełnie bezinwazyjne i można je wykonać u każdej osoby. Lekarz ocenia, czy zmiany są niebezpieczne i czy należy je usunąć chirurgicznie oraz poddać badaniu histopatologicznemu na obecność komórek nowotworowych (komórek rakowych).

Po badaniu pacjent otrzymuje wynik lekarski, w którym lekarz wskazuje, które znamiona należy poddać kontroli, a które wymagają usunięcia. Lekarz wydaje pacjentowi zalecenia dotyczące terminu następnego badania kontrolnego. Jeśli po usunięciu chirurgicznym niepokojącego znamienia zostaje postawiona diagnoza raka skóry - wówczas konieczna może okazać się konsultacja z onkologiem.

Zgodnie z Inicjatywą Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej powstała "Karta konsultacyjna pacjenta ze zmianą barwnikową", którą lekarz może wspomagać się w trakcie całego procesu diagnostyczno-terapeutycznego pacjenta ze znamiona na ciele. Karta powstała we współpracy z Sekcją Dermatologii Onkologicznej oraz Polskim Towarzystwem Patologów.

Badanie wideodermatoskopowe

Jeśli pacjent wymaga monitorowania zmian skórnych, powinien mieć wykonaną wideodermatoskopię, która pozwala na zapisywanie zdjęć znamion wyznaczonych do obserwacji celem oceny dynamiki zmian w nich zachodzących w trakcie badania kontrolnego na podstawie porównania obrazów.

Wideodermatoskopia całego ciała

Zmapuj znamiona wymagające regularnej kontroli.

Umów się

Komputerowe badanie znamion jest najlepszą metodą diagnostyki znamion i z uwagi na lepszą rozdzielczość obrazu oraz możliwość archiwizacji obrazów dermatoskopowych powinna być metodą z wyboru. Lekarz wykonuje badanie z zastosowaniem specjalnej kamery, za pomocą której znamiona zostają zobrazowane na ekranie komputera. Dla maksymalnej dokładności ocenę lekarza dodatkowo potwierdza certyfikowany system sztucznej inteligencji (AI) - to dodatkowa warstwa bezpieczeństwa wspierająca lekarza, który zawsze podejmuje ostateczną decyzję.

Zdarza się, że po pierwszym badaniu następny termin kontroli wyznaczony jest na za 3-4 miesiące z uwagi na konieczność oceny zmian zachodzących w znamionach przed podjęciem ostatecznej decyzji odnośnie ich usunięcia. Badania kontrolne są niezmiernie ważne, gdyż monitoruje się wówczas znamiona, które mogą ewoluować w zmiany złośliwe.

Zobacz również:

Wideodermatoskopia - komputerowe badanie znamion

Czytaj dalej

Wideodermatoskopia u dzieci

Wideodermatoskopię wykonuje się w każdym wieku. Dla dziecka badanie wygląda tak samo jak dla dorosłego: lekarz przykłada kamerę do skóry, obraz znamienia pojawia się na ekranie, nie ma igieł, znieczulenia ani promieniowania. Dziecku towarzyszy rodzic lub opiekun, który wyraża zgodę na badanie.

Zdrowe dziecko bez szczególnych powodów nie musi mieć rutynowej wideodermatoskopii. Badanie warto rozważyć, gdy dziecko ma:

• duże znamię wrodzone,
• dużo znamion lub znamiona nietypowe,
• czerniaka w rodzinie,
• znamię, które szybko rośnie, krwawi lub wyraźnie różni się od pozostałych.

DermNet zaleca regularne badania skóry u osób z licznymi lub atypowymi znamionami, a u osób z grupy wysokiego ryzyka czerniaka dokumentację zdjęciową i obrazowanie dermatoskopowe znamion ^[13]. U dzieci ma to dodatkowe znaczenie, bo ich znamiona naturalnie rosną i zmieniają się razem z dzieckiem, a porównanie zdjęć pozwala odróżnić typowy dla wieku wzrost od zmiany niepokojącej.

W Twoich Znamionach badanie całego ciała dziecka do 12. roku życia kosztuje 380 zł, w tym samym zakresie co u osoby dorosłej. Więcej o tym, jak wygląda wizyta i czym znamiona dzieci różnią się od znamion dorosłych, piszemy w artykule Dermatoskopia u dzieci.

Dermatoskopia czy wideodermatoskopia — co jest lepsze?

Obie metody pozwalają obejrzeć znamię w powiększeniu i ze specjalnym oświetleniem. Różnią się przede wszystkim tym, czy obraz zostaje zapisany.

Najważniejsza przewaga wideodermatoskopii to możliwość porównania. W badaniu z ośrodka referencyjnego w Sydney 318 nietypowych znamion fotografowano i oceniano ponownie po około 3 miesiącach. 81% z nich nie zmieniło się wcale. Wśród 61 znamion, które się zmieniły, 7 okazało się wczesnymi czerniakami. Żaden z nich nie miał klasycznych cech czerniaka w dermatoskopie, więc wykryto je wyłącznie dzięki porównaniu zdjęć ^[14]. Ręczny dermatoskop takiej możliwości nie daje.

Dermatoskopia ręczna ma natomiast swoje miejsce: jest szybka, tania i pozwala lekarzowi ocenić pojedynczą zmianę podczas każdej wizyty. Pełne porównanie obu badań znajdziesz w artykule Wideodermatoskopia a dermatoskopia — różnice.

Czy pacjent sam powinien wybrać znamiona do badania ?

Często pacjenci zgłaszający się na badanie lekarskie chcą przebadać jedynie kilka zmian, które w ich odczuciu są niepokojące. Zbadanie przez lekarza tylko kilku zmian na ciele jest badaniem niepełnym i nie ma nic wspólnego z badaniami profilaktycznymi. Pacjent, któremu zostały zbadane tylko wybrane znamiona wymaga wykonania pełnego badania dermatoskopowego wszystkich znamion na ciele w późniejszym czasie.

Zbadanie wszystkich zmian barwnikowych na ciele pacjenta pozwala na ustalenie profilu znamion uwarunkowanego m.in. fototypem skóry badanego i często wpływa na decyzje terapeutyczne. Standardem zatem powinna być ocena nie tylko znamion niepokojących, innych od pozostałych (tzw. ugly duckling), ale wszystkich znamion na ciele.

Pamiętajmy o badaniu wszystkich znamion podczas dermatoskopowej wizyty lekarskiej.

Nie odwlekaj!

Zbadaj swoje znamiona w następnym tygodniu.

Umów się

Jeśli niepokojący wzór pojawia się w większej liczbie znamion, może świadczyć to o tym, że jest to charakterystyczny wzór dla danego pacjenta i takie znamiona nie budzą niepokoju onkologicznego, tym samym pozostają w obserwacji dermatoskopowej. Konieczność całościowej oceny pacjenta potwierdza badanie Argenziano i wsp. (2011), gdzie po pierwszej ocenie ograniczonej do badania tylko jednej niepokojącej zmiany, eksperci skierowali na chirurgiczne wycięcie 55,1% zmian, natomiast w kolejnej ocenie dokonanej w odniesieniu do zmian pozostałych, odsetek skierowań do interwencji chirurgicznej zmniejszył się o 41%. Zbadanie wszystkich znamion może ustrzec przed rozpoznaniem nowotworu skóry, ale też może zapobiec konieczności niepotrzebnego ich usuwania, a pamiętajmy, że każde chirurgiczne usunięcia zmiany skórnej wiąże się z blizną na skórze.

Jak często powinno się wykonywać dermatoskopowe badanie znamion?

Każdy powinien zbadać znamiona raz na rok - co 12 miesięcy celem sprawdzenia, czy nie dzieje się w nich coś niepokojącego. Należy pamiętać, że w znamionach mogą zachodzić zmiany, wobec tego jednorazowe badanie jest niestety niewystarczające.

U osób z grupy ryzyka badanie należy wykonywać częściej zgodnie ze wskazaniami lekarskimi nawet co 3-4 miesiące - szczególnie u osób, u których zdiagnozowano już wcześniej nowotwór skóry, taki jak np. rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy czy czerniak złośliwy skóry. Należy pamiętać, że badania znamion nie powinno się wykonywać bezpośrednio po ekspozycji na słońce, gdyż opalanie może zmieniać obraz dermatoskopowy znamion i uniemożliwiać postawienie prawidłowej diagnozy.

Każdy niepokojący objaw w postaci szybkiego wzrostu, zmiany barwy, struktury, pojawienia się asymetrii lub nierównych brzegów, zmiany kształtu, uwypuklenia się lub zanikania znamienia oraz sączenia lub krwawienia ze zmiany, a także pojawienia się bólu swędzenia czy przeczulicy powinien zostać natychmiast skonsultowany z lekarzem w trakcie badania dermatoskopowego.

Nie czekaj!

Wykonaj wideodermatoskopowe badanie znamion całego ciała.

Umów się

Poniżej algorytm postępowania ze zmianą barwnikową opracowany przez Towarzystwo Chirurgii Onkologicznej. Jak widzimy, decyzja odnośnie chirurgicznego usunięcia zmiany jest podejmowana na podstawie regularnych badań kontrolnych u pacjenta, które opierają się na porównaniu obrazu dermatoskopowego zmian na przestrzeni czasu.

Mikroskopia konfokalna - Reflectance Confocal Microscopy (RCM)

Metodą wspomagającą w diagnostyce nowotworów skóry w tym czerniaka jest mikroskopia konfokalna. Ta metoda diagnostyki sprawdza się bardzo dobrze zwłaszcza u pacjentów z obecnością mnogich atypowych znamion.

To odmiana mikroskopii świetlnej, która cechuje się lepszym kontrastem i rozdzielczością obrazu i służy do oglądania niewidocznych dla oka struktur. Daje ona możliwość wykonania tzw. “wirtualnej biopsji” i uniknięcia zabiegu chirurgicznego.

Refleksyjny mikroskop konfokalny daje możliwość obserwacji pełnej grubości naskórka a także skóry właściwej, zwykle aż do głębokości warstwy brodawkowatej.

Diagnostyka z pomocą mikroskopii konfokalnej pomaga też w ocenie zmian, których obraz jest niejednoznaczny w badaniu wideodermatoskopowym.

Najczęstsze wskazania do wykonania mikroskopii konfokalnej:

• zmiany obecne na twarzy
• liczne atypowe znamion u pacjentów z zespołem znamion atypowych
• zmiany na śluzówkach
• zmiany podejrzane o czerniaka na fotouszkodzonej skórze

Ograniczeniami do stosowania tej metody diagnostycznej są : zmiany guzowate, zmiany typu "Spitz" oraz zmiany bezbarwnikowe.

Rodzaje dermatoskopów

Dermatoskopia to badanie znamiona z zastosowaniem dermatoskopów ręcznych, które oferują zazwyczaj powiększenie maksymalnie 20-30 i nie nadają się do monitorowania większej liczby znamion, gdyż mają ograniczoną możliwość ich zapisywania i późniejszej analizy porównawczej. Wykorzystywane są zwykle do wstępnej oceny znamion u pacjenta jako dodatkowe narzędzie diagnostyczne w gabinecie dermatologa czy lekarza rodzinnego.

Zastosowanie dermatoskopu ze źródłem światła niespolaryzowanego wymaga zastosowania imersji celem zmiany odbicia światła i tym samym zwiększenia przezierności warstwy rogowej naskórka. Do immersji można wykorzystać olejek syntetyczny, płyn dezynfekcyjne czy też wodę, a w ocenie zmian trudno dostępnych, takich jak błony śluzowe, przestrzenie międzypalcowe, zaleca się stosowanie żelu ultrasonograficznego. W niektórych sytuacjach można odstąpić od immersji, wówczas badanie dermoskopowe nosi nazwę tzw. suchej dermoskopii, co ma szczególne znaczenie w ocenie włosów meszkowych, ujść gruczołów potowych dłoni i stóp oraz linii papilarnych skóry. Dermatoskopy ze spolaryzowanym źródłem światła nie wymagają natomiast stosowania immersji.

Przykłady dermatoskopów w ręcznych wykorzystywanych w diagnostyce zmian skórnych.

Wybór urządzeń do wykonywania badań jest bardzo szeroki. Do podstawowej oceny w ramach badań przesiewowych wydaje się, że wystarczy dermatoskop ręczny z podstawowym 10-krotnym powiększeniem - jest to powiększenie najczęściej stosowane w rutynowej diagnostyce.

Główne metody lekarskiej oceny dermatoskopowej

Jest wiele systemów oceny dermatoskopowej, które zmieniają się dynamicznie na przestrzeni ostatnich lat. Dzięki istnieniu prostych systemów oceniania badający może na podstawie podanych algorytmów postawić właściwą diagnozę. Poniżej przedstawiono kilka z nich. Najprostszą metodą wydaje się być trzypunktowa skala dermatoskopowa i to ona jest rekomendowana do stosowania przez lekarzy rozpoczynających ocenę dermatoskopową bez dużego doświadczenia w tej dziedzinie. Czułość tej metody diagnostycznej sięga 96,3 %, a jej swoistość 94,2 %. Inne metody analizy, w tym metoda ABCDE, 7- punktowa lista Argenziano, analiza wzory, metoda Menziesa czy algorytm CASH charakteryzują się bardzo podobną czułością przy nieco większej swoistości.

Jakie struktury lekarz ocenia w trakcie badanie dermatoskopowego?

Struktury te nie są widoczne gołym okiem, dlatego pacjent sam, bez użycia dermatoskopu, nie jest w stanie ocenić, czy zmiana ma niebezpieczny charakter czy jest łagodna.

Lekarz w trakcie badania wideodermatoskopowego pacjenta ocenia następujące struktury, które widzi w powiększonym obrazie znamion:

• linie - dwuwymiarowa struktura , której długość znacznie przekracza szerokość: siateczkowate (A), rozgałęzione (B), równoległe (C), promieniste (D), zakrzywione (E),
• pseudopodia (F) - linie zakończone buławkowato,
• koła (G) - linia zakrzywiona równo oddalona od punktu środkowego,
• grudki (H) - zwarty obszar większy od kropki, może przyjmować dowolne kształty,
• kropki (I) - obszar zbyt mały, aby mógł przyjąć określony kształt,
• obszary bezstrukturalne (J) - cechuje go brak struktur dominujących.

Jedną z prostszych i częściej stosowanych przez lekarzy metod oceny dermatoskopowej jest 3-punktowa skala oceny.

Opiera się ona na ocenie trzech kryteriów diagnostycznych:

• Asymetria koloru oraz struktury w jednej lub dwóch prostopadłych osiach,
• Atypowa siatka barwnikowa - siatka o nieregularnych oczkach połączona z występowaniem grubych linii,
• Niebiesko-białe struktury - dowolny odcień koloru niebieskiego i/lub białego.

Obecność dwóch lub trzech z ww. kryteriów sugeruje wysokie prawdopodobieństwo czerniaka. Stosując 3-punktową skalę, można uzyskać wysoką czułość i specyficzność ocen - porównywalną z innymi metodami oceny dermoskopowej.

“Wyniki wstępnego badania 231 podejrzanych pod względem klinicznym barwnikowych zmian skórnych wykazały, że po zaledwie jednogodzinnym wprowadzeniu sześciu niedoświadczonych dermoskopistów, potrafili oni, stosując tę metodę, prawidłowo sklasyfikować 96,3% przypadków czerniaka złośliwego.” - ( Soyer H.P i in., Dermoskopia; str 2).

Czułość metody jest znacznie większa, niż specyficzność, tak aby żaden przypadek czerniaka złośliwego nie został pominięty.

Zaleca się, aby wszystkie zmiany spełniające 2 lub 3 pkt były usuwane chirurgicznie. Należy podkreślić, iż nie powinno się stosować tej metody do ocen znamion w lokalizacjach szczególnych - skóra owłosiona głowy, lokalizacja akralna czy błony śluzowe. Dla tych przypadków stosuje się odrębne algorytmy oceny dostosowane do danej specyfiki.

Na powyższym obrazie zmiana spełnia wszystkie kryteria z 3-punktowej listy kontrolnej, a mianowicie: wykazuje asymetrię we wszystkich osiach, atypową siatkę barwnikową (zakreślony obszar) oraz obecność niebiesko-białych struktur (gwiazdki).

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jak się nazywa badanie pieprzyków? Dermatoskopia, nazywana też dermoskopią. Jej komputerowa odmiana z zapisem zdjęć znamion to wideodermatoskopia. Ostateczne rozpoznanie zmiany usuniętej z powodu podejrzeń daje badanie histopatologiczne ^[5][12].

Ile kosztuje badanie dermatoskopowe? Cena zależy od zakresu badania (pojedyncza zmiana czy wszystkie znamiona), sprzętu i tego, czy obrazy są archiwizowane do porównań. Aktualne ceny w naszych ośrodkach znajdziesz w cenniku.

Czy można badać pieprzyki na NFZ? Tak. Potrzebne jest skierowanie od lekarza rodzinnego do poradni zajmującej się chorobami skóry, a do onkologa można zapisać się bez skierowania ^[8][9]. Przy podejrzeniu nowotworu lekarz wystawia kartę DiLO, która przyspiesza diagnostykę ^[10].

Ile trwa badanie dermatoskopem? Ocena pojedynczej zmiany zajmuje kilka minut. Badanie wszystkich znamion na ciele trwa zwykle około 30–40 minut, zależnie od ich liczby.

Czy badanie dermatoskopem wykryje czerniaka? Dermatoskopia w rękach doświadczonego lekarza wyraźnie zwiększa trafność rozpoznania czerniaka w porównaniu z oceną gołym okiem ^[6][7]. Pewność daje jednak dopiero badanie histopatologiczne wyciętej zmiany ^[12].

Czy badanie pieprzyków boli? Nie. Lekarz przykłada dermatoskop lub kamerę do skóry, więc badanie jest bezbolesne i można je wykonać w każdym wieku, także u dzieci i kobiet w ciąży.

Czy wideodermatoskopia jest na NFZ? W poradni NFZ znamiona ocenia się zwykle dermatoskopem ręcznym, a na wizytę w poradni zajmującej się chorobami skóry potrzebne jest skierowanie. Wideodermatoskopia całego ciała z zapisem zdjęć jest w publicznych placówkach dostępna w ograniczonym zakresie, zależnie od ośrodka. Prywatnie badanie można wykonać bez skierowania.

Ile kosztuje badanie wideodermatoskopii? W Twoich Znamionach wideodermatoskopia wszystkich znamion na ciele kosztuje 480 zł u osoby dorosłej i 380 zł u dziecka do 12. roku życia. Wizyta kontrolna znamion wskazanych przez lekarza, do 6 miesięcy od pełnego badania, kosztuje 300 zł. Ceny są takie same we wszystkich naszych ośrodkach.

Ile czasu trwa wideodermatoskopia? Na pełne badanie wszystkich znamion rezerwujemy 30 minut. Przy dużej liczbie znamion lekarz poświęca więcej czasu, żeby ocenić je podczas jednej wizyty. Wizyta kontrolna obejmująca znamiona wskazane wcześniej przez lekarza trwa zwykle 15–20 minut.

Co jest lepsze, dermatoskopia czy wideodermatoskopia? Do szybkiej oceny pojedynczej zmiany wystarcza dermatoskop ręczny. Przy wielu znamionach, znamionach atypowych, czerniaku w rodzinie lub po przebytym raku skóry lepsza jest wideodermatoskopia, bo zapisuje zdjęcia znamion i pozwala porównać je przy kolejnej wizycie. Niektóre wczesne czerniaki da się wykryć tylko dzięki takiemu porównaniu.

Czy wideodermatoskopię można wykonać u dziecka? Tak, w każdym wieku. Badanie jest bezbolesne, nie wymaga przygotowania ani znieczulenia i nie wiąże się z promieniowaniem. Wskazaniem są m.in. znamię wrodzone, duża liczba znamion, czerniak w rodzinie albo zmiana, która rośnie lub wyróżnia się na tle innych. Dziecku towarzyszy rodzic lub opiekun.

Podsumowanie

Badanie pieprzyków to dermatoskopia – nieinwazyjna ocena znamion w powiększeniu, która w rękach doświadczonego lekarza pozwala wcześniej wychwycić czerniaka i inne nowotwory skóry ^[6]. Najpełniejszą formą badania jest wideodermatoskopia całego ciała z zapisem obrazów, bo umożliwia porównywanie znamion w czasie. Badanie można wykonać prywatnie bez skierowania albo w ramach NFZ, gdzie do poradni zajmującej się chorobami skóry potrzebne jest skierowanie. Jeśli zmiana budzi wątpliwości, lekarz zaleca jej chirurgiczne usunięcie z badaniem histopatologicznym.

Zobacz również

• Badania przesiewowe raka skóry — profilaktyka krok po kroku
• Jakie są rodzaje znamion
• Zespół znamion atypowych — ryzyko i kontrola
• Biopsja skóry — rodzaje, przebieg i zalecenia
• Włókniak, keratoza i inne łagodne zmiany skóry
• Naczyniak na skórze u dorosłych — rodzaje i usuwanie

Wideodermatoskopia całego ciała

Zbadaj wszystkie znamiona i zapisz ich obraz do porównania przy kolejnej kontroli.

Umów się