Lampa Wooda — kolory świecenia i co oznaczają. Grzybica, bielactwo, łupież pstry, a znamiona

Lampa Wooda to proste urządzenie, które od ponad stu lat pomaga lekarzom zobaczyć na skórze to, czego nie widać w zwykłym świetle. Pod jej promieniowaniem niektóre bakterie i grzyby świecą charakterystycznym kolorem, a jaśniejsze i ciemniejsze plamy stają się wyraźniejsze. Stąd jedno z najczęstszych pytań: co oznaczają kolory w lampie Wooda?

Wyjaśniamy, jak działa lampa, jak przebiega badanie, co oznacza świecenie koralowe, zielone, żółte czy jasnobiałe, kiedy wynik bywa mylący i do czego lampa Wooda się nie nadaje. Ta ostatnia część jest ważna dla osób, które chcą sprawdzić pieprzyki. Do oceny znamion służy dermatoskopia, a nie lampa UV.

Lampa Wooda w skrócie

• Co to jest: lampa emitująca głównie promieniowanie UVA o długości fali 320–450 nm, z maksimum około 365 nm, przepuszczane przez specjalny filtr [DermNet — Wood lamp].
• Jak działa: niektóre substancje w skórze pochłaniają to promieniowanie i oddają je jako widoczne światło, czyli świecą [DermNet — Wood lamp].
• Co pomaga rozpoznać: łupież rumieniowy, łupież pstry, część grzybic skóry głowy, bielactwo i zasięg przebarwień [DermNet — Wood lamp].
• Czego nie robi: nie ocenia, czy pieprzyk jest groźny. Do tego wytyczne zalecają dermatoskopię [NIO 2024].
• Czy jest bezpieczna: tak. Nie emituje promieniowania UVB, więc nie oparza skóry [DermNet — Wood lamp].

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Jak działa lampa Wooda?

Lampę wynalazł w 1903 roku amerykański fizyk Robert W. Wood. Klasyczna lampa to źródło światła rtęciowego osłonięte filtrem Wooda, czyli szkłem z krzemianu baru z dodatkiem tlenku niklu. Filtr przepuszcza głównie promieniowanie ultrafioletowe A, niewidoczne dla oka, i trochę fioletowego światła. Dlatego lampa w ciemności świeci na fioletowo [DermNet — Wood lamp]. Współczesne lampy wykorzystują też świetlówki z niebieskim filtrem albo diody LED, a lampy medyczne często mają lupę i dodatkowe białe światło [DermNet — Wood lamp].

Zjawisko, które widzi lekarz, to fluorescencja. Niektóre substancje, na przykład porfiryny wytwarzane przez bakterie czy kolagen w skórze właściwej, pochłaniają promieniowanie UVA i oddają je jako światło widzialne o innej barwie [DermNet — Wood lamp]. Drugi efekt dotyczy barwnika: melanina w naskórku pochłania promieniowanie, więc plamy z nadmiarem barwnika w lampie ciemnieją, a miejsca bez barwnika jaśnieją [DermNet — Wood lamp; DermNet — Vitiligo].

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Na czym polega badanie lampą Wooda?

Badanie jest proste i bezbolesne. Przebiega tak [DermNet — Wood lamp]:

1. Skóra nie powinna być tuż przed badaniem myta ani pokryta makijażem, dezodorantem czy kremem, bo kosmetyki mogą świecić i dać wynik fałszywie dodatni. Czasem lekarz delikatnie oczyszcza skórę twarzy.
2. Lampę włącza się na około minutę, żeby się nagrzała.
3. Pomieszczenie zaciemnia się całkowicie, a oczy badającego przez chwilę przyzwyczajają się do ciemności.
4. Lekarz oświetla skórę z odległości 10–30 cm i ogląda ją przez kilka sekund.

Przy badaniu twarzy pacjent zamyka oczy [DermNet — Wood lamp]. Wynik jest dodatni, gdy zmiana staje się wyraźniejsza w świetle lampy albo świeci [DermNet — Wood lamp]. Badanie lampą Wooda zwykle jest częścią wizyty u lekarza, a nie osobnym badaniem.

Kolory w lampie Wooda i ich znaczenie

Poniższa tabela zbiera najczęstsze obrazy. Kolor podpowiada lekarzowi kierunek, ale zawsze ocenia się go razem z wyglądem skóry, wywiadem i, w razie potrzeby, badaniem laboratoryjnym.

Łupież rumieniowy — świecenie koralowe

Łupież rumieniowy (erytrazma) to powierzchowne zakażenie bakteryjne, które daje różowe lub brązowe plamy w fałdach skóry: między palcami stóp, w pachach, pachwinach i pod piersiami. W lampie Wooda świeci na koralowo-różowo, bo bakterie wytwarzają barwnik z grupy porfiryn [DermNet — Erythrasma]. Ten barwnik rozpuszcza się w wodzie, więc po świeżym umyciu skóry świecenia może nie być [DermNet — Erythrasma]. To dobry przykład, dlaczego przed badaniem nie należy myć skóry.

Łupież pstry — świecenie żółtawe lub pomarańczowe

Łupież pstry to łuszczące się plamy na klatce piersiowej i plecach, jaśniejsze albo ciemniejsze od otaczającej skóry, wywołane przez drożdżaki Malassezia. W aktywnej fazie łuski świecą w lampie żółtawo lub pomarańczowo [DermNet — Wood lamp]. Więcej o plamach, które mogą mieć tę przyczynę, piszemy w artykułach białe plamy po opalaniu i brązowe plamy na skórze.

Grzybica — kolor zielony, ale nie zawsze

Na pytanie „jaki kolor ma grzybica w lampie Wooda” nie ma jednej odpowiedzi. Badanie jest rozstrzygające, gdy włosy świecą, ale świecenie dają tylko nieliczne grzyby [DermNet — Tinea capitis]. Włosy zakażone grzybami z rodzaju Microsporum świecą jasnozielono, a Trichophyton schoenleinii matowo szarozielono [DermNet — Tinea capitis]. W wielu innych grzybicach, wywołanych przez gatunki Trichophyton, lampa nic nie pokazuje [DermNet — Tinea capitis; DermNet — Wood lamp]. W Europie najczęstszą przyczyną grzybicy owłosionej skóry głowy jest Microsporum canis, przenoszony przez koty, a w Stanach Zjednoczonych Trichophyton tonsurans, który nie świeci [DermNet — Tinea capitis].

Wniosek praktyczny: zielone świecenie wspiera rozpoznanie, ale brak świecenia nie wyklucza grzybicy. Rozpoznanie potwierdza się badaniem mikologicznym.

Bielactwo — jasnobiałe plamy

W bielactwie w plamach brakuje melaniny, która normalnie pochłania UVA. Promieniowanie dociera więc do kolagenu w skórze właściwej, a ten oddaje je jako jasnobiałe światło [DermNet — Vitiligo]. Plamy bielactwa w lampie Wooda są jasnobiałe lub niebieskobiałe, z ostrymi granicami, czasem żółtawozielone [DermNet — Wood lamp]. Lampa pomaga też zobaczyć mało widoczne plamy u osób o jasnej skórze [DermNet — Vitiligo].

Lampa Wooda a przebarwienia i ostuda

Lampa Wooda od lat służy do oceny przebarwień, na przykład ostudy (melasma) albo przebarwień po stanach zapalnych. Tradycyjnie przyjmuje się, że przebarwienie, które w lampie staje się wyraźniejsze, ma barwnik głównie w naskórku, a takie, które się nie zmienia, w skórze właściwej [DermNet — Wood lamp; DermNet — Melasma]. Na tej podstawie dzielono ostudę na naskórkową, skórną i mieszaną [Ardigo i wsp. 2010].

Ten podział jest jednak uproszczeniem. W badaniu histologicznym 21 osób z ostudą barwnik odkładał się zarówno w naskórku, jak i w skórze właściwej u wszystkich badanych [Grimes i wsp. 2005]. Wstępne badanie z mikroskopią konfokalną u 15 osób sugeruje, że ta metoda dokładniej pokazuje rozmieszczenie barwnika niż wcześniejsze techniki [Ardigo i wsp. 2010]. Lampa Wooda jest więc pomocna, ale nie przesądza, jak głęboko leży barwnik.

Lampa Wooda a znamiona i czerniak

To ważne dla osób, które szukają informacji o pieprzykach. Lampa Wooda nie służy do oceny, czy znamię jest groźne. Zmiany barwnikowe mają w niej wyraźniejsze granice, bo melanina pochłania promieniowanie [DermNet — Wood lamp]. Z tego powodu opisywano próby użycia lampy pomocniczo do wyznaczania granic płaskiej zmiany przed operacją, na przykład plamy soczewicowatej złośliwej, czyli czerniaka in situ rozwijającego się na skórze uszkodzonej słońcem [Navarro-Navarro i wsp. 2022]. Nie mówi to jednak nic o tym, czy pieprzyk jest łagodny.

Polskie wytyczne postępowania w czerniakach jako zalecane badanie we wstępnej diagnostyce wskazują dermatoskopię: oglądanie wszystkich zmian na skórze w około 10-krotnym powiększeniu i specjalnym oświetleniu. Według wytycznych dermatoskopia poprawia czułość rozpoznawania czerniaka o około 30% [NIO 2024]. Lampa Wooda nie jest w tych wytycznych wymieniana jako metoda oceny znamion.

W Twoich Znamionach znamiona oceniamy podczas wideodermatoskopii. Lekarz ogląda całą skórę, ocenia każde znamię w powiększeniu i zapisuje obraz zmian wymagających obserwacji, żeby przy kolejnej wizycie porównać, czy coś się zmieniło. Badanie kosztuje 480 zł u dorosłych i 380 zł u dzieci. Różnice między metodami opisujemy w artykule wideodermatoskopia a dermatoskopia, a cechy niepokojących znamion w tekście reguła ABCDE.

Kiedy wynik badania lampą Wooda bywa mylący?

Lampa Wooda ma kilka pułapek, które warto znać [DermNet — Wood lamp; DermNet — Erythrasma; DermNet — Tinea capitis]:

• fałszywie dodatni wynik — świecić mogą resztki mydła, kremy, makijaż, dezodoranty, leki stosowane na skórę oraz kłaczki ubrań, które świecą jasnobiało,
• fałszywie ujemny wynik — po świeżym umyciu skóry łupież rumieniowy może nie świecić, a wiele grzybic nie świeci wcale,
• niewystarczające zaciemnienie — w jasnym pomieszczeniu słabe świecenie jest niewidoczne,
• leki przyjmowane doustnie — po tetracyklinach i niektórych innych lekach skóra też może świecić.

Dlatego wynik badania lampą Wooda zawsze interpretuje lekarz, w kontekście wyglądu skóry i wywiadu.

Lampa Wooda w kosmetologii

Lampy Wooda używają także kosmetolodzy, głównie do oceny oznak starzenia się skóry i jej niedoskonałości [DermNet — Wood lamp]. W lampie widać na przykład obszary przetłuszczone (żółtawe), odwodnione (fioletowe) i ze zgrubiałym naskórkiem (białe punkty), a także pomarańczowoczerwone świecenie bakterii trądzikowych w ujściach mieszków [DermNet — Wood lamp]. Lampą sprawdza się też, czy peeling z kwasem salicylowym został nałożony równo, bo kwas świeci na zielono [DermNet — Wood lamp].

Taka ocena pomaga dobrać pielęgnację, ale nie jest diagnozą. Jeśli podczas analizy skóry kosmetolog zauważy zmianę barwnikową, która się zmienia, jest nietypowa albo budzi niepokój, właściwym krokiem jest wizyta u lekarza i badanie dermatoskopowe.

Czy lampa Wooda jest bezpieczna?

Tak. Lampa nie emituje promieniowania UVB, które wywołuje oparzenia słoneczne, więc nie uszkadza zdrowej skóry [DermNet — Wood lamp]. Badanie trwa krótko. Osoba z bardzo silną nadwrażliwością na światło teoretycznie mogłaby zareagować wysypką, ale przy tak krótkim naświetleniu jest to mało prawdopodobne [DermNet — Wood lamp]. Przy badaniu twarzy warto zamknąć oczy [DermNet — Wood lamp].

Lampa Wooda do domu — czy warto kupić?

Lampy UV są łatwo dostępne w sklepach i na portalach aukcyjnych. Lampa sama w sobie nie jest groźna, ale nie zastąpi badania u lekarza. Na wynik wpływa wiele czynników: parametry lampy, zaciemnienie, czy skóra była myta lub posmarowana kremem, a także doświadczenie oceniającego [DermNet — Wood lamp]. Wiele infekcji nie świeci, a kosmetyki świecić mogą [DermNet — Wood lamp; DermNet — Tinea capitis]. Samodzielna ocena łatwo prowadzi do fałszywego uspokojenia albo niepotrzebnego niepokoju.

Jeśli niepokoją Cię plamy, które mogą być grzybicą, łupieżem pstrym czy bielactwem, zgłoś się do lekarza zajmującego się chorobami skóry, na przykład w Twojej Dermatologii. Jeśli chodzi o pieprzyki, umów badanie znamion.

Najczęstsze pytania

Na czym polega badanie lampą Wooda?

Lekarz w zaciemnionym pomieszczeniu oświetla skórę lub włosy lampą emitującą głównie niewidzialne promieniowanie UVA, ze szczytem około 365 nm. Lampę trzyma 10–30 cm od skóry, a samo oglądanie trwa kilka sekund. Niektóre bakterie, grzyby i substancje w skórze świecą wtedy charakterystycznym kolorem, a jaśniejsze lub ciemniejsze plamy stają się wyraźniejsze. Badanie nie boli i jest bezpieczne.

Co wykrywa lampa Wooda?

Pomaga rozpoznać kilka chorób skóry: łupież rumieniowy, który świeci na koralowo-różowo, łupież pstry świecący żółtawo lub pomarańczowo, część grzybic owłosionej skóry głowy świecących na zielono oraz bielactwo, które w lampie jest jasnobiałe i wyraźnie odgraniczone. Ułatwia też ocenę zasięgu przebarwień i odbarwień. Nie jest narzędziem do oceny pieprzyków ani wykrywania czerniaka.

Jaki kolor ma grzybica w lampie Wooda?

Zależy od gatunku grzyba. Włosy zakażone grzybami z rodzaju Microsporum świecą jasnozielono lub niebieskozielono, a Trichophyton schoenleinii matowo szarozielono. Większość innych grzybic, w tym wiele grzybic skóry głowy wywołanych przez Trichophyton, nie świeci wcale. Brak świecenia nie wyklucza więc grzybicy, a rozpoznanie potwierdza badanie mikologiczne.

Co oznaczają kolory w lampie Wooda?

Zdrowa skóra jest lekko niebieskawa. Koralowo-różowe świecenie wskazuje zwykle na łupież rumieniowy, żółtawe lub pomarańczowe na łupież pstry, zielone na grzybicę wywołaną przez Microsporum albo zakażenie pałeczką ropy błękitnej, pomarańczowoczerwone w ujściach mieszków na bakterie trądzikowe, a jasnobiałe plamy na bielactwo. Świecić mogą też kremy, dezodoranty i kłaczki ubrań, więc wynik ocenia lekarz.

Czy lampa Wooda wykryje czerniaka?

Nie. Lampa Wooda nie służy do oceny, czy pieprzyk jest groźny. Opisywano próby użycia jej do wyznaczania granic płaskich zmian barwnikowych, na przykład przed operacją plamy soczewicowatej złośliwej, ale do badania znamion polskie wytyczne zalecają dermatoskopię. Znamię, które się zmienia, trzeba pokazać lekarzowi, który obejrzy je w powiększeniu.

Czy można kupić lampę Wooda do domu?

Można kupić lampę UV, ale nie zastąpi ona badania. Wynik zależy od parametrów lampy, zaciemnienia, tego, czy skóra była myta lub posmarowana kremem, oraz od doświadczenia osoby oceniającej. Świecić mogą kosmetyki, mydło i kłaczki ubrań, a wiele grzybic nie świeci wcale. Samodzielna interpretacja łatwo prowadzi do błędnych wniosków.

Podsumowanie

Lampa Wooda emituje głównie promieniowanie UVA z maksimum około 365 nm. W jej świetle łupież rumieniowy świeci koralowo-różowo, łupież pstry żółtawo lub pomarańczowo, część grzybic skóry głowy zielono, a bielactwo jasnobiało. Lampa ułatwia też ocenę przebarwień i odbarwień, choć jej podział przebarwień na naskórkowe i skórne jest uproszczeniem. Wynik może być fałszywie dodatni przez kosmetyki i kłaczki ubrań oraz fałszywie ujemny po umyciu skóry albo przy grzybach, które nie świecą, dlatego interpretuje go lekarz. Lampa Wooda nie służy do oceny pieprzyków i nie wykrywa czerniaka. Do badania znamion wytyczne zalecają dermatoskopię.

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Masz zdjęcie zmiany i czekasz na wizytę? Wstępna ocena AI wspiera samoobserwację, ale nie zastępuje badania.

Zobacz również

• Wideodermatoskopia — komputerowe badanie znamion
• Wideodermatoskopia a dermatoskopia — różnice
• Białe plamy po opalaniu
• Brązowe plamy na skórze
• Reguła ABCDE — jak rozpoznać niepokojące znamię