Czerniak na szyi i karku — jak wygląda, dlaczego wymaga szczególnej uwagi i jak sprawdzać skórę szyi

Szyja to skóra, która przez całe życie jest odsłonięta na słońce, a jej tylną część, czyli kark, trudno obejrzeć samemu. Czerniak może pojawić się tu jak w każdym innym miejscu skóry. Wymaga jednak szczególnej uwagi z kilku powodów: na szyi łatwo pomylić go z licznymi łagodnymi zmianami, u starszych osób może rozwijać się powoli jako płaska plama, a czerniaki głowy i szyi w niektórych badaniach rokowały gorzej niż czerniaki w innych miejscach [Lachiewicz i wsp. 2008].

W tym artykule wyjaśniamy, jak wygląda czerniak na szyi i karku, jak go odróżnić od innych zmian, jak sprawdzać skórę szyi, co dzieje się po wycięciu podejrzanego znamienia, gdzie czerniak szyi daje przerzuty i od czego zależą rokowania. Nie nauczysz się tu rozpoznawać czerniaka. Chodzi o to, by żadne zmieniające się znamię na szyi nie zostało przeoczone. Ogólne informacje o czerniaku znajdziesz na stronie Czerniak — objawy, rozpoznanie i leczenie.

Czerniak na szyi w skrócie

• Wygląda tak samo jak w innych miejscach: obowiązują te same sygnały ostrzegawcze, czyli zmiana, asymetria, nierówne brzegi, kilka kolorów, „brzydkie kaczątko” i twardy, rosnący guzek [NIO 2024; DermNet].
• U starszych osób częsta jest postać lentigo maligna: powoli rosnąca, nieregularna brązowa plama na skórze twarzy lub szyi uszkodzonej przez słońce [DermNet — LM].
• Kark łatwo przeoczyć: trzeba go oglądać w lusterku, rozgarniając włosy, albo poprosić kogoś o pomoc [AAD; NHS].
• Czerniaki skóry owłosionej głowy i szyi rokowały gorzej: w dużym badaniu amerykańskim ryzyko zgonu z powodu czerniaka było w tych lokalizacjach 1,84 raza większe niż przy czerniakach kończyn, nawet po uwzględnieniu grubości guza [Lachiewicz i wsp. 2008].
• Spływ chłonki z szyi jest trudny do przewidzenia, dlatego przed biopsją węzła wartowniczego wykonuje się limfoscyntygrafię [O'Brien i wsp. 1995; NIO 2024].
• Podejrzane znamię wycina się w całości i bada histopatologicznie [NIO 2024].

Dlaczego czerniak pojawia się na szyi?

Najważniejszym czynnikiem ryzyka czerniaka, na który mamy wpływ, jest promieniowanie ultrafioletowe: słoneczne, szczególnie oparzenia w dzieciństwie i młodości, oraz sztuczne, na przykład w solarium [NIO 2024]. Szyja, a zwłaszcza kark, jest odsłonięta przy pracy na zewnątrz, w ogrodzie czy na rowerze i łatwo ją pominąć przy nakładaniu kremu z filtrem.

Polskie wytyczne wymieniają też inne czynniki ryzyka: jasną karnację, predyspozycje genetyczne, na przykład rodzinny zespół znamion atypowych, oraz stałe drażnienie mechaniczne lub chemiczne skóry [NIO 2024]. Znamię na szyi może ocierać się o kołnierzyk, łańcuszek czy pasek torby. Samo ocieranie nie oznacza czerniaka, ale znamię, które jest stale drażnione, warto pokazać lekarzowi. Więcej o dziedzicznym ryzyku piszemy w artykule Czerniak dziedziczny.

Czerniaki głowy i szyi u osób starszych

Czerniaki skóry głowy i szyi rozpoznaje się średnio w starszym wieku niż czerniaki w innych miejscach [Gillgren i wsp. 1999]. U osób starszych częściej rozwijają się czerniaki związane z wieloletnim, skumulowanym działaniem słońca. Ich najczęstszym podtypem jest czerniak typu lentigo maligna, który często występuje na głowie i szyi [DermNet]. Klasyfikacja WHO wyróżnia go jako czerniaka rozwijającego się w skórze przewlekle narażonej na promienie słoneczne [NIO 2024].

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Jak wygląda czerniak na szyi?

Czerniak na szyi nie ma innego wyglądu niż czerniak w innych miejscach, ale może przybierać kilka postaci. Poniższe cechy pomagają zauważyć, że zmiana wymaga oceny. Nie służą do samodzielnego rozpoznawania ani wykluczania czerniaka.

Reguła ABCDE

Polskie wytyczne opisują ją następująco [NIO 2024]:

• A — asymetria. Zmiana nie jest symetryczna względem żadnej osi, a łagodne znamiona są zwykle okrągłe lub owalne.
• B — brzegi nierówne i postrzępione.
• C — kolor niejednolity, od jasnobrązowego do czarnego lub stalowego.
• D — średnica powyżej 5 mm albo dynamika, czyli zmiany w wyglądzie.
• E — uwypuklenie ponad powierzchnię skóry lub powiększanie się zmiany.

Wytyczne zastrzegają, że reguła ABCDE służy głównie do edukacji i nie wychwytuje około połowy czerniaków. Dotyczy to zwłaszcza zmian wczesnych o średnicy poniżej 5 mm, czerniaków guzkowych, bezbarwnikowych i zmian na owłosionej skórze głowy [NIO 2024]. Szczegółowo opisujemy ją w artykule Reguła ABCDE.

Brzydkie kaczątko

Na szyi wiele osób ma liczne drobne zmiany: znamiona, włókniaki miękkie, brodawki łojotokowe. Niepokój powinna budzić ta, która wyraźnie odróżnia się od pozostałych kształtem, kolorem lub wielkością. To tak zwany objaw brzydkiego kaczątka [Grob i Bonerandi 1998; DermNet].

Guzek, który rośnie

Czerniak guzkowy często nie ma cech ABCDE. Dla niego ważniejsze są trzy inne: zmiana jest wypukła, twarda w dotyku i rośnie. Zmiana, która zmienia rozmiar, kształt, kolor lub wypukłość przez ponad miesiąc, powinna zostać oceniona przez lekarza [DermNet]. Taki guzek może być różowy lub czerwony, bez barwnika. Więcej w artykułach Czerniak guzkowy i Czerniak bezbarwnikowy.

Płaska, powoli rosnąca plama: lentigo maligna

Lentigo maligna to czerniak in situ, czyli ograniczony do naskórka, który rozwija się w skórze uszkodzonej przez słońce, najczęściej na twarzy lub szyi. Rośnie bardzo powoli, przez 5–20 lat lub dłużej. Dotyczy głównie osób po 40. roku życia, a najczęściej rozpoznaje się go między 60. a 80. rokiem życia, częściej u mężczyzn [DermNet — LM]. Na początku przypomina piegi lub zwykłe brązowe plamy. Z czasem staje się większa, ma nieregularny kształt i kilka odcieni, od jasnego do ciemnego brązu, czasem z różowymi, czerwonymi lub białymi obszarami [DermNet — LM]. Czerniaka inwazyjnego, czyli czerniaka typu lentigo maligna, opisywano w 3–10% takich zmian, a ryzyko jest większe w zmianach dużych [DermNet — LM]. Więcej w artykule Lentigo maligna.

Zmiana przypominająca bliznę: czerniak desmoplastyczny

Rzadka postać, stanowiąca 1–2% czerniaków, w ponad połowie przypadków pojawia się na odsłoniętej skórze głowy i szyi, głównie u osób starszych. Zwykle nie ma cech ABCD. Wygląda jak powoli powiększające się zgrubienie skóry o twardej konsystencji, podobne do blizny, często w kolorze skóry [DermNet — Desmoplastic melanoma; DermNet]. Twarde, rosnące zgrubienie na szyi, którego nie tłumaczy żaden uraz ani zabieg, warto pokazać lekarzowi. Więcej o tej odmianie piszemy w artykule Czerniak desmoplastyczny.

Inne objawy

Lekarzowi warto pokazać też znamię, które jest nowe, swędzi, jest obrzęknięte i bolesne, krwawi albo pokrywa się strupem [NHS]. Na szyi takie objawy często zauważa się dopiero wtedy, gdy znamię zaczepia o łańcuszek, kołnierzyk lub maszynkę do golenia. To dobry moment na wizytę, a nie powód, by „przeczekać”.

Jak wygląda czerniak na samym początku?

Wczesny czerniak jest zwykle płaską, niewielką plamą barwnikową. Zwykle nie boli, nie krwawi i nie jest wyczuwalny pod palcami: według polskich wytycznych czerniaki o grubości do 1 mm nie tworzą wyczuwalnego zgrubienia [NIO 2024]. Często jedyną wskazówką jest to, że plama jest inna niż reszta znamion albo powoli się zmienia. Przykłady wczesnych zmian pokazujemy w artykule Wczesny czerniak — zdjęcia i objawy.

Czerniak na karku

Kark to miejsce, którego nie widzimy w lustrze, a u wielu osób zasłaniają go włosy. Amerykańska Akademia Dermatologii zaleca oglądanie karku i skóry głowy w lusterku trzymanym w ręce, z rozgarnianiem włosów [AAD]. Brytyjski NHS radzi, by miejsca, których nie widać, obejrzał partner lub znajomy [NHS]. Autorzy badania, w którym czerniaki skóry owłosionej głowy i szyi rokowały gorzej, wprost apelowali do lekarzy i pielęgniarek, by podczas każdego badania skóry starannie oglądali te okolice [Lachiewicz i wsp. 2008].

W praktyce pomagają proste nawyki:

1. Poproś bliską osobę, by raz na jakiś czas obejrzała Twój kark, linię włosów i skórę za uszami.
2. Użyj dwóch luster: dużego i małego, trzymanego w ręce [AAD].
3. Możesz zrobić zdjęcie karku w tym samym świetle i z tej samej odległości. To praktyczna wskazówka, nie zalecenie z wytycznych: porównanie zdjęć z kolejnych miesięcy może ułatwić zauważenie nowej lub rosnącej zmiany, ale nie zastępuje badania u lekarza.
4. Szukaj zmiany, nie diagnozy. Twoim zadaniem jest zauważyć znamię nowe, zmieniające się albo inne niż reszta. Ocenę zostaw lekarzowi.

Zdjęcia możesz też wstępnie ocenić aplikacją. Taka analiza wspiera samoobserwację, ale nie zastępuje badania. Więcej w artykule AI w diagnostyce czerniaka.

Zanim czytasz dalej, sprawdź, jak radzisz sobie z oceną zmian skórnych: 5 prawdziwych zmian, przy każdej jedna decyzja — łagodna czy złośliwa? Większość osób myli się przynajmniej raz. To nie test wiedzy, tylko dowód, że gołym okiem nie widać wszystkiego — dlatego zmianę, która Cię niepokoi, zawsze warto pokazać lekarzowi.

?

Quiz edukacyjny · 5 przypadków

Łagodna czy złośliwa?

Zobaczysz 5 zdjęć prawdziwych zmian skórnych. Przy każdym podejmujesz jedną decyzję, a odpowiedź z krótkim wyjaśnieniem dostajesz od razu. Większość osób myli się co najmniej dwa razy.

Sprawdź swoje oko

Quiz ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.

Czerniak czy coś innego? Zmiany, które często pojawiają się na szyi

Na szyi pojawia się wiele zmian łagodnych. Polskie wytyczne wymieniają w różnicowaniu czerniaka między innymi zwykłe znamiona barwnikowe, znamię błękitne, plamy soczewicowate, w tym słoneczne, barwnikowe rogowacenie słoneczne, brodawki łojotokowe, włókniaki twarde i naczyniaki [NIO 2024]. Na szyi często spotyka się:

• włókniaki miękkie: miękkie narośla w kolorze skóry lub ciemniejsze, często na szypułce, najczęściej w fałdach skóry, takich jak szyja i pachy [DermNet — Skin tag]; opisujemy je w artykule Włókniaki na szyi,
• brodawki łojotokowe: płaskie lub wypukłe zmiany w kolorze od cielistego po czarny, o gładkiej, woskowej lub brodawkowatej powierzchni, które wyglądają, jakby były przyklejone do skóry [DermNet — Seborrhoeic keratosis],
• plamy soczewicowate słoneczne, czyli tak zwane plamy starcze; o różnicach piszemy w artykule Plamy soczewicowate a czerniak,
• zwykłe znamiona barwnikowe.

Odwrotnie też się zdarza: czerniak bywa brany za „brodawkę starczą”, „włókniaka” albo „plamę wątrobową”. Gołym okiem nie da się tych zmian wiarygodnie odróżnić. Badanie dermatoskopowe zwiększa czułość rozpoznania czerniaka o około 30% [NIO 2024], dlatego to lekarz decyduje, która zmiana wymaga usunięcia. Przegląd wszystkich zmian, które mogą pojawić się na szyi, znajdziesz w artykule Zmiany skórne na szyi — zdjęcia.

Guzek na szyi a czerniak — kiedy to może być węzeł chłonny?

Nie każdy guzek na szyi jest zmianą skórną. Pod skórą szyi leży wiele węzłów chłonnych, a o najczęstszych przyczynach ich powiększenia piszemy w artykule Guzek na szyi. Czerniak skóry głowy, twarzy lub szyi może dawać przerzuty właśnie do węzłów chłonnych szyi i okolicy ślinianki przyusznej [O'Brien i wsp. 1995]. U około 3% chorych komórki czerniaka znajduje się w węzłach chłonnych lub innych narządach, a ogniska pierwotnego w skórze nie udaje się ustalić [NIO 2024].

Węzeł, który rośnie, jest twardy, niebolesny i nie zmniejsza się po kilku tygodniach, wymaga oceny lekarza, zwłaszcza u osoby, której wycięto czerniaka. Jak odróżnić węzeł odczynowy od niepokojącego, wyjaśniamy we wspomnianym artykule. Jeśli guzek leży pod nienaruszoną skórą i jest miękki, częściej okazuje się tłuszczakiem lub kaszakiem; o tym w artykule Tłuszczak na szyi.

Dlaczego czerniak głowy i szyi wymaga szczególnej uwagi?

Gorsze rokowanie w niektórych badaniach

W amerykańskiej analizie rejestru SEER, obejmującej 51 704 chorych z inwazyjnym czerniakiem rozpoznanym w latach 1992–2003, badacze porównali czerniaki skóry owłosionej głowy i szyi, analizowane razem, z czerniakami w innych miejscach. Pięć lat bez zgonu z powodu czerniaka przeżyło 83,1% chorych z czerniakiem skóry głowy lub szyi, a 92,1% chorych z czerniakiem w innych miejscach. Po uwzględnieniu wieku, płci, grubości czerniaka i owrzodzenia ryzyko zgonu z powodu czerniaka nadal było 1,84 raza większe niż przy czerniakach kończyn [Lachiewicz i wsp. 2008]. Przyczyny tej różnicy nie są dokładnie znane.

Trzeba to czytać ostrożnie. Klasyfikacja zaawansowania czerniaka nie uwzględnia lokalizacji na ciele: decydują o niej grubość nacieku, owrzodzenie, zajęcie węzłów chłonnych i przerzuty odległe [Gershenwald i wsp. 2017; NIO 2024]. Czerniak o tych samych cechach jest więc stopniowany tak samo na szyi i na nodze. Wniosek praktyczny jest prosty: szyję i kark trzeba oglądać równie starannie jak resztę ciała.

Trudny do przewidzenia spływ chłonki

Chłonka z okolicy głowy i szyi może spływać do wielu różnych grup węzłów chłonnych, a drogi spływu są złożone [Han i wsp. 2022]. W badaniu 97 chorych z czerniakiem skóry głowy i szyi wynik limfoscyntygrafii, czyli badania, które pokazuje, dokąd płynie chłonka, różnił się od przewidywań klinicznych u 34% chorych. U 85% chorych znaleziono więcej niż jeden węzeł wartowniczy, a u 22% węzły wartownicze leżały poza okolicą ślinianki przyusznej i głównymi piętrami węzłów szyi, najczęściej za uchem [O'Brien i wsp. 1995]. W innym badaniu 362 chorych przynajmniej jeden węzeł wartowniczy w nieoczekiwanym miejscu stwierdzono u 31,5% z nich, a wśród 51 chorych z przerzutami w węzłach u 7 przerzut znajdował się właśnie w takim nieoczekiwanym miejscu [de Wilt i wsp. 2004].

Dlatego polskie wytyczne wymagają, by biopsję węzła wartowniczego wykonywać z limfoscyntygrafią przed operacją i w jej trakcie [NIO 2024].

Badanie skóry szyi u lekarza

Według polskich wytycznych najważniejszym elementem wczesnego rozpoznania czerniaka jest całościowe badanie skóry w dobrym oświetleniu, obejmujące także okolice trudno dostępne, w tym głowę [NIO 2024]. Cienkie czerniaki są przeważnie wykrywane w czasie badania lekarskiego, a bardzo rzadko przez chorego lub członków jego rodziny [NIO 2024]. Zalecanym badaniem jest dermatoskopia, czyli oglądanie znamion w powiększeniu ze specjalnym oświetleniem [NIO 2024].

U osób z zespołem znamion atypowych przydatne jest gromadzenie dokumentacji fotograficznej i porównywanie jej przy kolejnych wizytach [NIO 2024]. Na karku ma to szczególne znaczenie, bo pacjent zwykle nie jest w stanie sam ocenić, czy znamię się zmieniło. Na czym polega takie badanie, wyjaśniamy w artykule Mapowanie znamion — wideodermatoskopia.

Co dalej, gdy znamię na szyi budzi podejrzenia? Leczenie

Biopsja wycinająca

Zmianę podejrzaną o czerniaka usuwa się w całości. Polskie wytyczne opisują to jako biopsję wycinającą: zabieg w znieczuleniu miejscowym, z marginesem 1–3 mm zdrowej skóry, zwykle możliwy w warunkach ambulatoryjnych [NIO 2024]. Wytyczne nie zalecają pobierania fragmentu zmiany ani ścinania jej, bo nie daje to wiarygodnej oceny czerniaka. Wyjątkiem są sytuacje, gdy wycięcie całej zmiany nie jest możliwe, na przykład przy bardzo dużej, owrzodziałej zmianie [NIO 2024]. Nie ma też wskazań do profilaktycznego wycinania znamion, które nie budzą podejrzeń [NIO 2024].

Usunięta zmiana trafia do badania histopatologicznego. W naszych ośrodkach wynik przychodzi zwykle po 14–21 dniach, a dłużej, gdy potrzebne są dodatkowe barwienia.

Leczenie po potwierdzeniu czerniaka

Jeśli wynik potwierdzi czerniaka, bliznę wycina się ponownie z szerszym marginesem: przy czerniaku in situ 5 mm, przy grubości do 2 mm 1 cm, a przy grubszym 2 cm. Niektóre lokalizacje anatomiczne wymuszają mniejsze marginesy, ale w czerniakach inwazyjnych należy dążyć do marginesu co najmniej 1 cm [NIO 2024]. Przy grubości nacieku od 0,8 mm albo przy owrzodzeniu wykonuje się zwykle biopsję węzła wartowniczego [NIO 2024]. Zabieg opisujemy w artykule Wycięcie węzła wartowniczego przy czerniaku, a stopnie zaawansowania w artykule Stopnie zaawansowania czerniaka.

Przy rozległym czerniaku typu lentigo maligna wytyczne dopuszczają radioterapię jako samodzielne leczenie o założeniu radykalnym [NIO 2024]. W bardziej zaawansowanych stadiach stosuje się leczenie systemowe, w tym immunoterapię. Leczenie czerniaków w stopniu III i IV powinny prowadzić zespoły wielodyscyplinarne z doświadczeniem w tej chorobie [NIO 2024].

Czerniak na szyi — rokowania

O stopniu zaawansowania decydują grubość nacieku według Breslowa, owrzodzenie, zajęcie węzłów chłonnych i przerzuty odległe [Gershenwald i wsp. 2017; NIO 2024]. Analiza bazy danych obejmującej ponad 46 tysięcy chorych, na której oparto 8. edycję klasyfikacji AJCC, pokazuje, jak bardzo rokowanie zależy od momentu wykrycia [Gershenwald i wsp. 2017]:

Przeżycie swoiste oznacza odsetek osób, które w danym czasie nie zmarły z powodu czerniaka. Polskie wytyczne podają, że u około 80% chorych w chwili rozpoznania czerniak ogranicza się do skóry, a pięcioletnie przeżycia wynoszą 70–95% we wczesnych postaciach, 30–70% przy zajęciu okolicznych węzłów i 20–40% przy przerzutach odległych [NIO 2024]. Te liczby opisują duże grupy chorych i nie przewidują losu jednej osoby. Szerzej piszemy o tym w artykule Czy czerniak jest groźny?.

Po leczeniu wczesnego czerniaka (stopnie IA–IIA) wytyczne zalecają kontrole co 6–12 miesięcy przez 5 lat, z oceną całej skóry, blizny i okolicznych węzłów chłonnych. Gdy nie wykonano biopsji węzła wartowniczego, a czerniak miał co najmniej stopień pT1b, zaleca się także USG okolicznych węzłów chłonnych [NIO 2024]. O tym badaniu piszemy w artykule USG węzłów chłonnych przy czerniaku.

Czy czerniak to najgorszy rak?

Wśród częstych nowotworów skóry czerniak jest najgroźniejszy, bo raki podstawnokomórkowe i kolczystokomórkowe rzadko dają przerzuty i rzadko prowadzą do zgonu [NIO — raki skóry 2024]. W Polsce w 2021 roku rozpoznano ponad 4000 czerniaków, a z jego powodu umiera w ostatnich latach około 1200 osób rocznie (około 600 mężczyzn i 610 kobiet) [NIO 2024]. Mimo to czerniak wykryty wcześnie jest w większości przypadków wyleczalny: przy cienkim czerniaku w stopniu IA 98 na 100 chorych nie umiera z jego powodu w ciągu 10 lat [Gershenwald i wsp. 2017]. Gorsze rokowanie mają czerniaki grube, owrzodziałe, z przerzutami, a także rzadki czerniak błon śluzowych, który w obrębie głowy i szyi rozwija się głównie w jamie nosowej i zatokach [NIO 2024]. Więcej w artykule Czerniak błon śluzowych.

Czego nie robić, gdy znamię na szyi się zmienia?

• Nie czekaj, aż „samo przejdzie”. Zmiana, która zmienia się dłużej niż miesiąc, wymaga oceny lekarza [DermNet].
• Nie usuwaj jej laserem, wymrażaniem, nitką ani domowymi sposobami. Zmiana podejrzana o czerniaka musi trafić w całości do badania histopatologicznego [NIO 2024].
• Nie drap, nie wyrywaj i nie przypalaj znamienia, nawet jeśli zaczepia o łańcuszek lub kołnierzyk. Przewlekłe drażnienie mechaniczne wytyczne wymieniają wśród czynników ryzyka [NIO 2024].
• Nie opalaj się i nie korzystaj z solarium [NIO 2024].
• Nie zakładaj, że brak bólu oznacza brak problemu. Wczesny czerniak zwykle nie daje żadnych dolegliwości.

Jak możemy pomóc?

• Badanie całej skóry, także szyi i karku. Podczas wideodermatoskopii lekarz ogląda całe ciało, ocenia znamiona w powiększeniu i zapisuje obraz zmian wymagających obserwacji, żeby przy kolejnej wizycie porównać je z poprzednim. Badanie kosztuje 480 zł u dorosłych i 380 zł u dzieci.
• Usunięcie podejrzanej zmiany. Zmiany budzące wątpliwości wycinamy chirurgicznie i zawsze wysyłamy do badania histopatologicznego. Wycięcie zmiany do 1,5 cm kosztuje 580 zł, a większej lub w szczególnej lokalizacji 680 zł, badanie histopatologiczne 150 zł. Wizyta kontrolna ze zdjęciem szwów jest bezpłatna. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem.
• Dalsze kroki po wyniku. Gdy wynik potwierdzi nowotwór złośliwy, lekarz omawia dalsze postępowanie zgodnie z wytycznymi, a gdy to potrzebne, organizujemy konsultację onkologiczną. Z dalszymi krokami nie zostajesz sam.

Aktualne ceny wszystkich badań i zabiegów znajdziesz w cenniku.

Najczęstsze pytania

Jak wygląda czerniak na szyi?

Najczęściej jak znamię, które odróżnia się od pozostałych: jest asymetryczne, ma nierówne lub zamazane brzegi i kilka odcieni brązu lub czerni, czasem z szarymi, niebieskimi lub różowymi obszarami, i z czasem się zmienia. U starszych osób na szyi może rozwinąć się powoli powiększająca się, nieregularna brązowa plama, czyli lentigo maligna. Czerniak może też być twardym, rosnącym guzkiem, nawet różowym, albo płaskim zgrubieniem przypominającym bliznę.

Jak wygląda czerniak na samym początku?

Wczesny czerniak to zwykle płaska, niewielka plama barwnikowa, która nie boli, nie krwawi i nie jest wyczuwalna pod palcami. Często odróżnia ją tylko to, że jest inna niż pozostałe znamiona albo powoli się zmienia. Polskie wytyczne podkreślają, że reguła ABCDE nie wychwytuje około połowy czerniaków, zwłaszcza małych i wczesnych. Dlatego wczesne zmiany najlepiej wykrywa lekarz w badaniu dermatoskopowym.

Jak długo żyje się z czerniakiem skóry?

To zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania w chwili rozpoznania. Przy cienkim czerniaku w stopniu IA 98 na 100 chorych nie umiera z jego powodu w ciągu 10 lat. W stopniu III, czyli z przerzutami w węzłach chłonnych, 10 lat przeżywa bez zgonu z powodu czerniaka 69% chorych. Przy przerzutach odległych rokowanie jest poważne, choć nowoczesne leczenie je poprawiło. Klasyfikacja zaawansowania nie uwzględnia lokalizacji, ale w dużym badaniu amerykańskim czerniaki skóry głowy i szyi rokowały gorzej niż czerniaki w innych miejscach.

Czego nie wolno robić przy czerniaku?

Nie należy zwlekać z wizytą, gdy znamię się zmienia, ani usuwać go laserem, wymrażaniem, nitką czy domowymi sposobami, bo podejrzana zmiana musi trafić w całości do badania histopatologicznego. Nie wolno drapać, wyrywać ani przypalać znamienia, także gdy zaczepia o łańcuszek lub kołnierzyk. Trzeba unikać oparzeń słonecznych i solarium, a po leczeniu regularnie przychodzić na kontrole.

Czy czerniak to najgorszy rak?

Czerniak jest najgroźniejszym z częstych nowotworów skóry, bo częściej niż raki podstawnokomórkowe i kolczystokomórkowe daje przerzuty. W Polsce w ostatnich latach umiera z jego powodu około 1200 osób rocznie. Nie jest jednak „najgorszym rakiem” w ogóle: wykryty wcześnie jest w większości przypadków wyleczalny, a cienki czerniak w stopniu IA ma 10-letnie przeżycie swoiste na poziomie 98%. Rokowanie zależy od tego, kiedy zostanie wykryty.

Czy czerniak na szyi daje przerzuty do węzłów chłonnych na szyi?

Może. Czerniak, który nacieka skórę właściwą, szerzy się najpierw zwykle do okolicznych węzłów chłonnych. Na głowie i szyi drogi spływu chłonki są złożone i trudne do przewidzenia: w badaniu 97 chorych wynik limfoscyntygrafii różnił się od przewidywań lekarzy u co trzeciego chorego. Dlatego przed biopsją węzła wartowniczego zawsze wykonuje się limfoscyntygrafię, a po leczeniu lekarz kontroluje węzły chłonne szyi i okolicy ślinianki przyusznej.

Podsumowanie

Szyja i kark to skóra latami wystawiona na słońce, a kark dodatkowo trudno obejrzeć samemu. Czerniak na szyi wygląda tak samo jak w innych miejscach: jako zmieniające się, asymetryczne, wielobarwne znamię, „brzydkie kaczątko” albo twardy, rosnący guzek. U starszych osób może mieć postać powoli rosnącej brązowej plamy, lentigo maligna, a rzadko twardego zgrubienia podobnego do blizny. Czerniaki skóry głowy i szyi w dużym badaniu rokowały gorzej niż czerniaki kończyn, a spływ chłonki z tej okolicy jest trudny do przewidzenia. Najlepszą ochroną jest regularne oglądanie szyi i karku, z pomocą bliskiej osoby lub dwóch luster, oraz badanie całej skóry u lekarza z dermatoskopem. Znamię, które się zmienia, usuwa się w całości i bada histopatologicznie.

Zobacz również

• Czy czerniak jest groźny?
• Czerniak na plecach
• Czerniak pod pachą
• Lentigo maligna
• Wczesny czerniak — zdjęcia i objawy
• Zmiany skórne na szyi — zdjęcia
• Czerniak dziedziczny