Stopnie zaawansowania czerniaka — klasyfikacja TNM, stadia 0–IV i co oznaczają dla leczenia

Wynik badania histopatologicznego po wycięciu czerniaka zawiera skróty, które na pierwszy rzut oka trudno zrozumieć: pT1b, Breslow 0,9 mm, cN0. To one wyznaczają stopień zaawansowania czerniaka, czyli informację o tym, jak głęboko nowotwór wniknął w skórę i czy dał przerzuty. Od stopnia zależy niemal wszystko, co dzieje się dalej: czy wystarczy poszerzenie marginesu, czy potrzebna jest biopsja węzła wartowniczego, czy lekarz zaproponuje leczenie uzupełniające i jak często trzeba będzie przychodzić na kontrole.

W Polsce, podobnie jak na świecie, stopień zaawansowania czerniaka skóry ocenia się według klasyfikacji TNM w 8. edycji AJCC/UICC z 2017 roku [wytyczne NIO 2024]. Poniżej wyjaśniamy ją krok po kroku: co oznaczają litery T, N i M, jak z nich powstają stopnie od 0 do IV i co każdy z nich znaczy dla leczenia, obserwacji i rokowania.

Masz wynik i nie wiesz, co oznacza?

Podczas konsultacji onkologicznej lekarz omówi wynik histopatologiczny, stopień zaawansowania i dalsze kroki.

Umów się

Stopnie zaawansowania czerniaka w skrócie

Większość czerniaków skóry wykrywa się na wczesnym etapie. Według polskich wytycznych w chwili rozpoznania około 80% chorych ma chorobę miejscową, około 15% przerzuty regionalne, a około 5% przerzuty odległe [wytyczne NIO 2024]. Każdego roku czerniaka rozpoznaje się w Polsce u ponad 4000 osób [wytyczne NIO 2024].

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Jak określa się stopień zaawansowania czerniaka

Stopnia nie da się ustalić na oko ani ze zdjęcia. Lekarz może podejrzewać czerniaka w badaniu dermatoskopowym, ale rozpoznanie i jego zaawansowanie wynikają z kilku kolejnych etapów.

Biopsja wycinająca i wynik histopatologiczny

Podejrzaną zmianę usuwa się w całości z wąskim, 1–2-milimetrowym marginesem zdrowej skóry. Wytyczne podkreślają, że inne metody, na przykład pobranie tylko fragmentu zmiany, nie pozwalają na prawidłowe rozpoznanie [wytyczne NIO 2024]. Usunięta tkanka trafia do patomorfologa, który w raporcie musi podać między innymi:

• grubość nacieku według Breslowa w milimetrach, mierzoną od warstwy ziarnistej naskórka (albo od dna owrzodzenia) do najgłębiej położonych komórek czerniaka,
• obecność lub brak owrzodzenia, czyli ubytku naskórka nad guzem spowodowanego przez nowotwór, a nie przez uraz,
• liczbę figur podziału na 1 mm², czyli miarę tego, jak aktywnie dzielą się komórki,
• cechę pT, czyli kategorię guza pierwotnego,
• obecność mikrosatelitów, czyli drobnych ognisk czerniaka oddzielonych od guza,
• marginesy boczne i głęboki, z których wynika, czy zmianę usunięto w całości.

Grubość według Breslowa zapisuje się z dokładnością do 0,1 mm [Gershenwald i wsp., CA Cancer J Clin 2017]. Każdy z tych elementów wpływa na dalsze postępowanie, dlatego wynik warto omówić z lekarzem.

Biopsja węzła wartowniczego

Węzeł wartowniczy to pierwszy węzeł chłonny, do którego spływa chłonka z okolicy guza. Jeśli komórki czerniaka zaczną się przemieszczać, zwykle trafiają najpierw właśnie tam. Polskie wytyczne zalecają biopsję węzła wartowniczego, gdy grubość nacieku wynosi co najmniej 0,8 mm albo gdy na powierzchni czerniaka jest owrzodzenie, niezależnie od grubości (pT1b–pT4b). Wykonuje się ją podczas tej samej operacji co poszerzenie marginesu [wytyczne NIO 2024].

Wynik tej biopsji nie leczy, ale bardzo precyzyjnie określa zaawansowanie. W dużym badaniu MSLT-1 sama biopsja węzła wartowniczego nie wydłużyła przeżycia całej grupy chorych w porównaniu z obserwacją, ale pozwoliła wyodrębnić osoby z wysokim ryzykiem i właściwie zaplanować dla nich leczenie [wytyczne NIO 2024].

Badania obrazowe — kiedy są potrzebne

Przy cienkim czerniaku bez owrzodzenia (pT1a) badania obrazowe nie są rutynowo potrzebne. Od pT1b przed operacją z biopsją węzła wartowniczego zaleca się USG regionalnych węzłów chłonnych. Tomografii komputerowej, PET-TK czy rezonansu mózgu nie wykonuje się u chorych bez objawów, choć lekarz może je rozważyć od stopnia pT3b. Gdy przerzuty w węzłach są wyczuwalne lub widoczne w badaniach, a także w stopniu IV, diagnostyka obrazowa jest szersza, a w stopniu IV oznacza się również LDH, czyli dehydrogenazę mleczanową we krwi [wytyczne NIO 2024]. Więcej o roli USG piszemy w artykule USG węzłów chłonnych przy czerniaku.

Stopień kliniczny a patologiczny

W dokumentacji można spotkać dwa rodzaje stopni:

• stopień kliniczny (oznaczany literą c, np. cN0) opiera się na badaniu histopatologicznym usuniętego guza oraz na badaniu lekarskim i badaniach obrazowych,
• stopień patologiczny (litera p, np. pN1a) uwzględnia dodatkowo mikroskopową ocenę węzłów chłonnych po biopsji węzła wartowniczego lub ich usunięciu.

Wytyczne wprost dopuszczają, by przy guzach T1 nie wykonywać patologicznej oceny węzłów i używać wtedy oznaczenia cN [wytyczne NIO 2024]. Różnica między stopniem klinicznym i patologicznym ma praktyczne znaczenie przy czerniaku pT1b: klinicznie to stopień IB, a patologicznie, po ujemnej biopsji węzła wartowniczego, stopień IA.

Klasyfikacja TNM czerniaka (8. edycja AJCC/UICC)

System TNM opisuje nowotwór trzema cechami: T (tumor) to guz pierwotny, N (nodes) to węzły chłonne i przerzuty w drodze do nich, a M (metastases) to przerzuty odległe. 8. edycja obowiązuje w Stanach Zjednoczonych od 1 stycznia 2018 roku i jest dziś najszerzej przyjętym sposobem klasyfikowania czerniaka [Keung i Gershenwald, Expert Rev Anticancer Ther 2018].

Cecha T — guz pierwotny

O kategorii T decydują dwie rzeczy: grubość nacieku według Breslowa i owrzodzenie [Gershenwald i wsp., CA Cancer J Clin 2017; wytyczne NIO 2024].

Litera a oznacza zawsze guz bez owrzodzenia, a litera b guz z owrzodzeniem. Owrzodzenie podnosi kategorię, bo jest sygnałem bardziej agresywnej biologii nowotworu. Najważniejszymi czynnikami rokowniczymi czerniaka bez przerzutów są właśnie grubość i obecność owrzodzenia [wytyczne NIO 2024].

Dlaczego liczba mitoz nie decyduje już o kategorii T1

W 7. edycji klasyfikacji o tym, czy cienki czerniak dostawał oznaczenie T1a czy T1b, decydowała także liczba figur podziału. W 8. edycji to kryterium usunięto, a granicę między T1a i T1b wyznacza grubość 0,8 mm i owrzodzenie [Gershenwald i wsp., CA Cancer J Clin 2017]. Nie oznacza to, że mitozy przestały się liczyć. Patomorfolog nadal obowiązkowo podaje ich liczbę w raporcie, bo ma ona znaczenie rokownicze i pomaga lekarzowi ocenić indywidualne ryzyko [wytyczne NIO 2024].

Cecha N — węzły chłonne i przerzuty w skórze

Cecha N opisuje, ile regionalnych węzłów chłonnych zajął czerniak i czy w skórze między guzem a węzłami pojawiły się dodatkowe ogniska. W 8. edycji zrezygnowano z określeń „mikroprzerzut” i „makroprzerzut” na rzecz przerzutu klinicznie niejawnego, wykrytego dopiero w biopsji węzła wartowniczego, i klinicznie jawnego, czyli wyczuwalnego albo widocznego w badaniach obrazowych [Gershenwald i wsp., CA Cancer J Clin 2017].

Osobną grupę stanowią ogniska w skórze:

• ogniska satelitarne leżą w odległości do 2 cm od guza pierwotnego,
• przerzuty in-transit leżą dalej niż 2 cm od guza, na drodze spływu chłonki do najbliższych węzłów,
• mikrosatelity to drobne ogniska widoczne dopiero pod mikroskopem [wytyczne NIO 2024].

Oznaczenie Nx pojawia się, gdy stanu węzłów nie można ocenić, na przykład dlatego, że nie wykonano biopsji węzła wartowniczego.

Cecha M — przerzuty odległe

Cecha M mówi, czy czerniak dał przerzuty poza regionalny spływ chłonny i gdzie one są [wytyczne NIO 2024]:

Do każdej podkategorii dodaje się w nawiasie informację o LDH: (0) oznacza prawidłowe stężenie, a (1) podwyższone, na przykład M1c(1). W 8. edycji podwyższone LDH nie przesuwa już chorego automatycznie do M1c, a przerzuty do mózgu dostały własną kategorię M1d [Gershenwald i wsp., CA Cancer J Clin 2017].

Grupy stopni zaawansowania: od 0 do IV

Kombinacja cech T, N i M daje stopień zaawansowania, zapisywany cyframi rzymskimi z literą. Im niższa cyfra i wcześniejsza litera, tym lepsze zwykle rokowanie.

Źródło: klasyfikacja AJCC/UICC 2017 w polskich wytycznych [wytyczne NIO 2024].

Stopień 0 — czerniak in situ

Komórki nowotworowe znajdują się wyłącznie w naskórku i nie przekroczyły błony podstawnej, za którą zaczynają się naczynia krwionośne i chłonne. Czerniak in situ nie daje przerzutów. Leczenie polega na wycięciu blizny po biopsji z marginesem 5 mm [wytyczne NIO 2024]. Biopsji węzła wartowniczego się nie wykonuje. Po zabiegu najważniejsze są regularne kontrole całej skóry, bo osoba po jednym czerniaku ma większe ryzyko kolejnego.

Stopień I (IA i IB)

To cienki czerniak inwazyjny bez przerzutów. Stopień IA obejmuje guzy T1a, a w ocenie patologicznej także T1b po ujemnej biopsji węzła wartowniczego. Stopień IB to w ocenie patologicznej guz o grubości od ponad 1 do 2 mm bez owrzodzenia (T2a).

Co to oznacza w praktyce:

• poszerzenie marginesu do 1 cm, bo grubość nie przekracza 2 mm,
• biopsja węzła wartowniczego przy grubości od 0,8 mm lub owrzodzeniu,
• przy pT1a zwykle brak potrzeby badań obrazowych,
• brak wskazań do leczenia uzupełniającego,
• kontrole co 6–12 miesięcy przez pierwsze 5 lat, potem raz w roku, jeśli są ku temu wskazania kliniczne; takie wizyty mogą odbywać się poza ośrodkiem onkologicznym [wytyczne NIO 2024].

Gdy biopsji węzła wartowniczego nie wykonano, a guz ma kategorię co najmniej pT1b, wytyczne zalecają regularne USG regionalnych węzłów chłonnych [wytyczne NIO 2024].

Stopień II (IIA, IIB i IIC)

Czerniak nadal nie dał przerzutów, ale jest grubszy albo owrzodziały. IIA to guz T2b lub T3a, IIB to T3b lub T4a, a IIC to guz grubszy niż 4 mm z owrzodzeniem (T4b).

W stopniu II wykonuje się biopsję węzła wartowniczego, a margines wycięcia wynosi 1 cm przy grubości do 2 mm i 2 cm przy grubości powyżej 2 mm. Najważniejsza zmiana ostatnich lat dotyczy stopni IIB i IIC: wytyczne zalecają u tych chorych roczne leczenie uzupełniające immunoterapią anty-PD-1 [wytyczne NIO 2024]. W Polsce pembrolizumab i niwolumab w tym wskazaniu finansuje program lekowy B.59 [MZ, załącznik B.59]. W stopniu IIC wytyczne rekomendują też badanie mutacji BRAF [wytyczne NIO 2024].

Stopień II pokazuje, że numer stadium to nie wszystko. Gruby, owrzodziały czerniak bez przerzutów w węzłach może nieść większe ryzyko niż cienki czerniak z drobnym przerzutem w jednym węźle. Dlatego plan leczenia zawsze opiera się na pełnym wyniku, a nie tylko na cyfrze.

Stopień III (IIIA, IIIB, IIIC i IIID)

Stopień III oznacza, że komórki czerniaka dotarły do regionalnych węzłów chłonnych albo utworzyły ogniska satelitarne, in-transit lub mikrosatelity w skórze, ale nie ma przerzutów odległych. W ocenie klinicznej to po prostu stopień III. W ocenie patologicznej dzieli się go na cztery podgrupy, które uwzględniają zarówno cechę N, jak i grubość oraz owrzodzenie guza pierwotnego [Gershenwald i wsp., CA Cancer J Clin 2017]:

• IIIA — cienki guz (T1a/b–T2a) i przerzuty klinicznie niejawne w 1–3 węzłach (N1a, N2a),
• IIIB — m.in. przerzut klinicznie jawny w jednym węźle lub ogniska w skórze przy cienkim guzie, a także guz T2b–T3a z niewielkim zajęciem węzłów,
• IIIC — m.in. guz T3b–T4a z każdym zajęciem węzłów, guz T4b z cechą N1–N2 albo zajęcie co najmniej 4 węzłów,
• IIID — guz T4b i zajęcie co najmniej 4 węzłów, pakiet węzłów lub ogniska w skórze z zajęciem kilku węzłów (N3).

Polskie wytyczne podkreślają, że chorzy w stopniu III to grupa bardzo zróżnicowana. Najważniejszy jest liczba zajętych węzłów, a także to, czy przerzut był klinicznie niejawny, czy jawny, oraz czy nowotwór nacieka poza torebkę węzła [wytyczne NIO 2024].

Leczenie w stopniu III obejmuje:

• po dodatniej biopsji węzła wartowniczego zwykle obserwację z USG węzłów co 3–4 miesiące zamiast rutynowego usuwania wszystkich węzłów,
• limfadenektomię, czyli usunięcie węzłów, gdy przerzuty są klinicznie jawne,
• leczenie uzupełniające przez rok: niwolumab lub pembrolizumab, a przy mutacji BRAF także dabrafenib z trametynibem,
• leczenie przedoperacyjne u chorych z klinicznie jawnymi przerzutami w węzłach (IIIB–IIID) [wytyczne NIO 2024].

Badanie mutacji BRAF jest w stopniu III obowiązkowe. Wyjaśniamy je w artykule Mutacja BRAF w czerniaku. Przy przerzutach w węzłach wykonuje się też badania obrazowe całego ciała, a w stopniach IIIC i IIID zawsze ocenia się mózg [wytyczne NIO 2024].

Stopień IV

Stopień IV oznacza przerzuty odległe: do skóry i tkanki podskórnej w innych okolicach ciała, do odległych węzłów chłonnych, płuc, wątroby, kości lub mózgu. Rokowanie zależy tu przede wszystkim od umiejscowienia przerzutów i aktywności LDH. Najgorzej rokują chorzy z przerzutami do ośrodkowego układu nerwowego [wytyczne NIO 2024].

Leczenie w stopniu IV jest przede wszystkim systemowe, a wytyczne wskazują, że dla chorych w stadium uogólnienia najbardziej właściwe jest leczenie w ramach badań klinicznych, jeśli takie są dostępne [wytyczne NIO 2024]. Pojedyncze przerzuty czasem usuwa się operacyjnie, a po ich wycięciu można zastosować leczenie uzupełniające niwolumabem.

Klasyfikacja Clarka i inne cechy w wyniku histopatologicznym

W starszych wynikach, a czasem także w nowych, pojawia się poziom według Clarka (od I do V). Opisuje on, do której warstwy skóry dotarł czerniak: od naskórka (I) do tkanki podskórnej (V). Dziś to informacja dodatkowa. Wytyczne wymieniają ją wśród cech podawanych warunkowo, a podstawą oceny zaawansowania jest grubość według Breslowa w milimetrach, bo patomorfolodzy mierzą ją powtarzalniej i lepiej przewiduje przebieg choroby [wytyczne NIO 2024; NCI PDQ].

W raporcie mogą się też znaleźć:

• typ histologiczny czerniaka według klasyfikacji WHO, np. szerzący się powierzchownie, guzkowy, wywodzący się z plamy soczewicowatej, akralny,
• regresja, czyli obszary, w których układ odpornościowy częściowo zniszczył guz,
• limfocyty naciekające guz (TIL) opisywane jako nieobecne, nieliczne lub obfite,
• naciekanie naczyń i nerwów,
• obecność znamienia, z którego czerniak mógł się rozwinąć [wytyczne NIO 2024].

Te cechy pomagają lekarzowi ocenić ryzyko, ale same nie zmieniają stopnia zaawansowania. Różne postacie kliniczne czerniaka i ich wygląd opisujemy na stronie Rodzaje czerniaka — zdjęcia.

Wynik pT1b, pT2a, IIB?

Lekarz onkolog wyjaśni, co oznacza Twój stopień zaawansowania, jakie badania są potrzebne i czy rozważa się leczenie uzupełniające.

Umów się

Leczenie czerniaka a stopień zaawansowania

Leczenie chirurgiczne

Każdy chory z potwierdzonym czerniakiem przechodzi doszczętne wycięcie blizny po biopsji. Szerokość marginesu zależy od grubości nacieku [wytyczne NIO 2024]:

Margines szerszy niż 2 cm zmniejsza odsetek wznów miejscowych, ale nie poprawia przeżycia, a na twarzy i w niektórych innych okolicach marginesy mogą być węższe ze względu na budowę anatomiczną [wytyczne NIO 2024]. Przy grubości od 0,8 mm lub owrzodzeniu w trakcie tej samej operacji wykonuje się biopsję węzła wartowniczego.

Leczenie uzupełniające po operacji

Leczenie uzupełniające to leczenie po usunięciu wszystkich widocznych ognisk nowotworu. Ma zmniejszyć ryzyko, że niewykrywalne komórki czerniaka dadzą nawrót. Wytyczne zalecają je u chorych w stopniach IIB, IIC i III, a także po wycięciu przerzutów w stopniu IV [wytyczne NIO 2024]. Stosuje się:

• immunoterapię lekami anty-PD-1 (niwolumab lub pembrolizumab) przez rok,
• dabrafenib z trametynibem u chorych z mutacją BRAF w stopniu III.

Korzyść jest wyraźna. W badaniu KEYNOTE-054 u chorych w stopniu III po 3,5 roku bez nawrotu żyło 59,8% leczonych pembrolizumabem i 41,4% otrzymujących placebo [wytyczne NIO 2024]. Radioterapii nie zaleca się rutynowo jako leczenia uzupełniającego. O tym, jak działa immunoterapia i jakie ma działania niepożądane, piszemy w artykule Immunoterapia czerniaka.

Leczenie przed operacją

U chorych z klinicznie jawnymi przerzutami w węzłach chłonnych coraz częściej leczenie zaczyna się przed operacją. W badaniu NADINA dwa cykle ipilimumabu z niwolumabem przed usunięciem węzłów dały 83,7% chorych bez zdarzenia po roku, wobec 57,2% w grupie leczonej standardowo niwolumabem po operacji [wytyczne NIO 2024]. Obecnie program lekowy B.59 finansuje to leczenie u chorych w stopniach IIIB, IIIC i IIID [MZ, załącznik B.59].

Leczenie czerniaka nieoperacyjnego i z przerzutami

Gdy czerniaka nie da się usunąć albo dał przerzuty odległe, stosuje się leczenie systemowe [wytyczne NIO 2024]:

• immunoterapię lekami anty-PD-1 (niwolumab, pembrolizumab), połączenie niwolumabu z ipilimumabem albo niwolumabu z relatlimabem u chorych z ekspresją PD-L1 poniżej 1%,
• leczenie celowane inhibitorem BRAF z inhibitorem MEK u chorych z mutacją BRAF V600; daje ono odpowiedź u około 70% chorych i szybko zmniejsza objawy, natomiast odpowiedzi na immunoterapię są rzadsze, ale częściej trwałe.

Optymalnej kolejności tych metod nie ustalono. Chemioterapia ma dziś niewielkie znaczenie i stosuje się ją dopiero po wyczerpaniu immunoterapii i leczenia celowanego. Radioterapia pomaga w leczeniu przerzutów do mózgu i kości oraz w łagodzeniu objawów. Przy rozległych, mnogich przerzutach w skórze kończyny doświadczone ośrodki stosują też izolowaną kończynową chemioterapię perfuzyjną w hipertermii [wytyczne NIO 2024]. Kto i jak kwalifikuje się do leczenia w Polsce, wyjaśniamy w artykule Program lekowy B.59 — czerniak.

A szczepionki?

Szczepionki przeciw czerniakowi są na razie leczeniem eksperymentalnym. Najdalej zaawansowana jest spersonalizowana szczepionka mRNA podawana z pembrolizumabem po operacji czerniaka w stopniach IIB–IV. Wyniki badań i to, kiedy może być dostępna, opisujemy w artykule Szczepionka na czerniaka.

Kontrole po leczeniu w zależności od stopnia

Ryzyko nawrotu jest największe w ciągu pierwszych 3 lat po leczeniu, ale czerniak potrafi wrócić nawet po ponad 10 latach. Dlatego częstotliwość wizyt zależy od wyjściowego stopnia [wytyczne NIO 2024]:

Przy każdej wizycie lekarz ogląda całą skórę, a nie tylko bliznę, bo po jednym czerniaku rośnie ryzyko kolejnego, niezależnego ogniska. Wytyczne zalecają przy tym badanie dermatoskopowe [wytyczne NIO 2024]. Bardzo ważna jest też samokontrola. Według polskich wytycznych chory sam może wykryć dużą część nawrotów w okolicy blizny i węzłów chłonnych, nawet ponad 60%. Lekarz powinien nauczyć chorego, jak oglądać bliznę, skórę wokół niej i okolice węzłów chłonnych.

Rokowanie w poszczególnych stopniach

Statystyki przeżycia opisują duże grupy chorych leczonych kilka lat temu. Nie przewidują losu konkretnej osoby, a dzięki nowym lekom chorzy diagnozowani dziś mogą mieć lepsze rokowanie, niż pokazują dane.

Amerykański rejestr SEER grupuje czerniaki w trzy kategorie. Dla osób z rozpoznaniem w latach 2015–2021 pięcioletnie przeżycie względne wynosiło [ACS]:

Polskie wytyczne podają przedziały: 70–95% przeżyć pięcioletnich we wczesnych postaciach, 30–70% w stadium regionalnym i 20–40% w stadium uogólnienia [wytyczne NIO 2024]. Szczegółowe dane dla każdej podgrupy od IA do IV zebraliśmy w artykule Czy czerniak jest uleczalny?.

W czerniaku zaawansowanym rokowanie zmieniło się najbardziej. W badaniu CheckMate 067 chorzy leczeni niwolumabem z ipilimumabem żyli w połowie przypadków dłużej niż 71,9 miesiąca, a spośród osób, które po 3 latach żyły bez progresji, 96% nie zmarło z powodu czerniaka w ciągu 10 lat [Wolchok i wsp., NEJM 2025].

Czynniki rokownicze poza stopniem zaawansowania

Stopień zaawansowania jest najważniejszy, ale lekarz bierze pod uwagę także inne cechy [wytyczne NIO 2024]:

• przy czerniaku bez przerzutów: grubość nacieku i owrzodzenie, a także liczbę mitoz i obecność mikrosatelitów,
• przy przerzutach w węzłach: liczbę zajętych węzłów, to, czy przerzut był klinicznie jawny, oraz naciekanie poza torebkę węzła,
• przy przerzutach odległych: ich umiejscowienie, aktywność LDH i stan sprawności chorego.

Znaczenie ma też miejsce, z którego wyszedł czerniak. Czerniaki błon śluzowych mają osobną klasyfikację i znacznie gorsze rokowanie niż czerniaki skóry: pięć lat przeżywa około 25% chorych [wytyczne NIO 2024]. Czerniak oka również ma własną klasyfikację i inne zasady leczenia.

Jak możemy pomóc?

W Twoich Znamionach nie prowadzimy leczenia systemowego czerniaka, bo odbywa się ono w ośrodkach onkologicznych w ramach programu lekowego. Pomagamy na etapach, od których zależy, w jakim stopniu czerniak zostanie wykryty, i na etapie kontroli po leczeniu:

• podczas konsultacji onkologicznej w formie e-wizyty lekarz omówi wynik histopatologiczny, stopień zaawansowania i to, jakie badania oraz leczenie mogą być potrzebne,
• jeśli niepokoi Cię konkretna zmiana, możemy ją usunąć chirurgicznie i wysłać do badania histopatologicznego,
• podczas wideodermatoskopii lekarz obejrzy wszystkie znamiona i zapisze ich obrazy, co ułatwia porównywanie zmian na kolejnych kontrolach.

Najczęstsze pytania

Czy czerniak 3 stopnia jest uleczalny?

Tak, u wielu chorych. Stopień III oznacza przerzuty w regionalnych węzłach chłonnych lub w skórze w pobliżu guza, ale bez przerzutów odległych. Leczy się go operacyjnie, a po operacji, a czasem także przed nią, stosuje się immunoterapię lub leczenie celowane. Rokowanie bardzo się różni w zależności od podgrupy: polskie wytyczne podają przeżycia pięcioletnie od 15 do 70%.

Ile żyje się z czerniakiem 4 stopnia?

To zależy od miejsca przerzutów, stężenia LDH, stanu ogólnego i odpowiedzi na leczenie. Polskie wytyczne podają, że pięć lat przeżywa około 20–40% chorych. W badaniu CheckMate 067 chorzy z zaawansowanym czerniakiem leczeni niwolumabem z ipilimumabem żyli w połowie przypadków dłużej niż 71,9 miesiąca. Statystyki nie przewidują losu konkretnej osoby, dlatego rokowanie warto omówić z prowadzącym onkologiem.

Jaki jest najgorszy rodzaj czerniaka?

O rokowaniu czerniaka skóry decyduje przede wszystkim stopień zaawansowania, czyli grubość nacieku, owrzodzenie i przerzuty, a nie sama nazwa podtypu. Najgorsze statystyki mają czerniaki błon śluzowych: według polskich wytycznych pięć lat przeżywa tylko około 25% chorych. Podstępny bywa czerniak guzkowy, bo często nie spełnia kryteriów ABCDE i łatwo go przeoczyć.

W jakim stadium czerniak daje przerzuty?

Przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych lub do skóry w pobliżu guza oznaczają stopień III, a przerzuty odległe stopień IV. Ryzyko przerzutów rośnie wraz z grubością nacieku i obecnością owrzodzenia. Dlatego biopsję węzła wartowniczego zaleca się już przy grubości od 0,8 mm albo przy owrzodzeniu. Czerniak in situ nie daje przerzutów.

Czym różni się stopień kliniczny od patologicznego?

Stopień kliniczny opiera się na badaniu histopatologicznym wyciętej zmiany oraz na badaniu lekarskim i badaniach obrazowych. Stopień patologiczny uwzględnia dodatkowo mikroskopową ocenę węzłów chłonnych po biopsji węzła wartowniczego lub ich usunięciu. Dlatego ten sam chory może mieć na przykład klinicznie stopień IB, a patologicznie IA.

Czy po wycięciu czerniaka w stopniu IA potrzebne jest leczenie onkologiczne?

Zwykle nie. W stopniu IA standardem jest doszczętne wycięcie blizny z marginesem 1 cm, a potem regularne kontrole skóry i węzłów chłonnych. Leczenie uzupełniające zaleca się od stopnia IIB. Plan zawsze ustala lekarz na podstawie pełnego wyniku histopatologicznego.

Podsumowanie

Stopień zaawansowania czerniaka ustala się na podstawie badania histopatologicznego wyciętej zmiany, biopsji węzła wartowniczego i, w razie potrzeby, badań obrazowych. Cecha T zależy od grubości według Breslowa i owrzodzenia, N od zajęcia węzłów chłonnych i ognisk w skórze, a M od przerzutów odległych. Stopnie 0–I zwykle wymagają tylko operacji i kontroli, w stopniach IIB–III dochodzi leczenie uzupełniające lub przedoperacyjne, a stopień IV leczy się systemowo. Im wcześniej czerniak zostanie wykryty, tym niższy stopień i prostsze leczenie, dlatego warto regularnie badać znamiona.

Zobacz również:

Wcześnie wykryty czerniak to niski stopień zaawansowania i prostsze leczenie. Sprawdź znamiona w wideodermatoskopii.

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Czy czerniak jest uleczalny? Rokowania, etapy, leczenie
• USG węzłów chłonnych przy czerniaku
• Immunoterapia czerniaka
• Program lekowy B.59 — czerniak
• Szczepionka na czerniaka
• Ile lat rozwija się czerniak? Przerzuty i fazy rozwoju
• Czerniak — objawy, diagnostyka i leczenie