Szew materacowy — pionowy, poziomy i ciągły: kiedy się go zakłada, jak wygląda, kiedy się go zdejmuje i jaka zostaje blizna

Jeśli po zabiegu zobaczysz na skórze szwy, które wyglądają inaczej niż zwykłe supełki, na przykład z dwoma wkłuciami po każdej stronie rany albo z nicią biegnącą wzdłuż cięcia, prawdopodobnie chirurg założył szew materacowy. To jedna z podstawowych technik szycia skóry. Wyjaśniamy, czym różni się szew materacowy pionowy od poziomego i ciągłego, kiedy lekarz po niego sięga, jak wygląda, kiedy i jak się go zdejmuje oraz jaka blizna po nim zostaje.

Szew materacowy należy do szwów pojedynczych, czyli takich, w których każdy szew ma własny węzeł, w odróżnieniu od szwu ciągłego prowadzonego jedną nicią wzdłuż całej rany. Przegląd wszystkich technik szycia, rodzajów nici, ich kolorów oraz alternatyw dla szwów, takich jak zszywki, plastry i klej tkankowy, znajdziesz w artykule rodzaje szwów chirurgicznych. Tutaj skupiamy się wyłącznie na szwie materacowym.

Szew materacowy w skrócie

• Co to jest: szew skórny, w którym nić przechodzi przez każdy brzeg rany dwa razy przed zawiązaniem.
• Odmiany: pionowy, poziomy, półpogrążony (narożny) i ciągły poziomy.
• Po co: wywinięcie brzegów rany na zewnątrz i rozłożenie napięcia; szew pionowy jest w tym najskuteczniejszy.
• Wady: może zbyt mocno ucisnąć brzeg rany i spowodować martwicę lub nadmierną bliznę, dlatego stosuje się go wybiórczo.
• Zdejmowanie: w terminie zależnym od miejsca, zwykle 3–5 dni na twarzy i 10–14 dni na tułowiu i kończynach; zdejmuje lekarz lub pielęgniarka.
• Blizna: przy dobrym napięciu i terminowym zdjęciu płaska i równa; zbyt długie pozostawienie grozi śladami wkłuć.

Usuwanie zmian skórnych

Usuwamy zmiany skórne tak, by blizna była jak najmniejsza

65 000+usuniętych zmian

72 000+wideodermatoskopii

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów zabieg

Co to jest szew materacowy?

Nazwa pochodzi od sposobu prowadzenia nici: przypomina ścieg, którym pikuje się materace. W zwykłym szwie węzełkowym nić wchodzi w skórę po jednej stronie rany, przechodzi pod nią i wychodzi po drugiej, a potem jest wiązana. W szwie materacowym nić wraca i przechodzi przez każdy brzeg jeszcze raz, zanim lekarz zawiąże węzeł. Na skórze powstaje w ten sposób pętla, która nie tylko zbliża brzegi, ale też je unosi.

Po co unosić brzegi? Chodzi o wywinięcie (ewersję). Rana zszyta „na płasko" po przebudowie blizny często zapada się i tworzy wklęsłą kreskę, bo blizna w głębi kurczy się i ciągnie skórę w dół. Brzegi lekko wywinięte na zewnątrz w trakcie gojenia opadają do poziomu skóry i dają równą, płaską bliznę. Szew materacowy to najskuteczniejsze narzędzie do wywijania brzegów.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Rodzaje szwów materacowych

Szew materacowy pionowy

Nić przechodzi przez ranę dwa razy w tej samej płaszczyźnie, prostopadłej do cięcia. Pierwsze przejście jest głębokie i daleko od brzegu, zwykle 5–10 mm, drugie płytkie i blisko brzegu, 1–3 mm. Węzeł leży po tej stronie, z której zaczęto szycie. Taki szew daje bardzo dobre podparcie rany, zamyka przestrzeń pod skórą i najlepiej ze wszystkich technik wywija brzegi.

Kiedy się go stosuje: tam, gdzie skóra ma tendencję do zapadania się do środka, na przykład na karku i na wklęsłych powierzchniach ciała, a także przy ranach głębokich, w których trzeba zamknąć przestrzeń pod skórą. Na skórze wygląda jak dwa wkłucia w jednej linii po każdej stronie rany, jedno dalej, drugie bliżej cięcia, z węzłem po jednej stronie.

Szew materacowy poziomy

Nić wchodzi w skórę 5–10 mm od brzegu, wychodzi po przeciwnej stronie, a następnie wraca równolegle do rany, 3–5 mm dalej wzdłuż brzegu, i wychodzi po stronie wyjściowej, gdzie zostaje zawiązana. Na skórze widać dwa wkłucia obok siebie po każdej stronie cięcia i poziomy odcinek nici biegnący wzdłuż rany.

Kiedy się go stosuje: gdy rana jest rozwarta, mocno napięta albo skóra jest delikatna, bo szew rozkłada napięcie na dłuższym odcinku brzegu zamiast skupiać je w jednym punkcie. DermNet poleca go zwłaszcza jako pierwsze szwy w większych ranach, które trzeba najpierw „ściągnąć". Jego wadą jest ryzyko zaciśnięcia drobnych naczyń w skórze właściwej i martwicy brzegu, dlatego nie powinien być zawiązany zbyt mocno.

Szew materacowy półpogrążony (narożny)

Odmiana szwu poziomego, w której część nici przebiega w skórze właściwej, a nie przez powierzchnię skóry. Stosuje się ją do narożników rany i płatów skórnych, na przykład przy zszywaniu trójkątnych fragmentów skóry po usunięciu zmiany z plastyką. Nić nie przechodzi przez powierzchnię czubka płata, więc nie odcina mu ukrwienia, co teoretycznie zmniejsza ryzyko martwicy końcówki. Na skórze widać tylko wkłucia po stronie „podstawy", a sam narożnik jest przytrzymany od wewnątrz. Więcej o zabiegach z przesunięciem skóry piszemy w artykule plastyka miejscowa skóry.

Szew materacowy ciągły

Szew poziomy można też prowadzić jedną nicią wzdłuż całej rany, bez wiązania każdego szwu osobno. Taki ciągły szew materacowy poziomy łączy zalety wywijania brzegów z szybkością szwu ciągłego. W badaniu z randomizacją u 55 pacjentów po operacjach skóry twarzy połowę każdej rany zamykano ciągłym szwem materacowym poziomym, a drugą połowę zwykłym szwem ciągłym. Oceniający, którzy nie wiedzieli, która część jest która, uznali wynik kosmetyczny po stronie szwu materacowego za istotnie lepszy. Wadą każdego szwu ciągłego jest to, że przecięcie nici w jednym miejscu rozluźnia całą linię.

Kiedy lekarz wybiera szew materacowy, a kiedy inny?

Technikę szycia dobiera się do miejsca, napięcia skóry, głębokości rany i oczekiwanego efektu kosmetycznego. W uproszczeniu:

Po wycięciu znamienia lub innej zmiany skórnej chirurdzy często łączą techniki: najpierw zakładają wchłanialne szwy pogrążone w skórze właściwej, które przejmują napięcie, a na skórę zwykły szew węzełkowy, śródskórny albo właśnie materacowy, jeśli brzegi trzeba wywinąć. W naszych ośrodkach o technice decyduje lekarz operujący, biorąc pod uwagę miejsce i wielkość wycięcia. Jak przebiega chirurgiczne usuwanie znamion i co obejmuje cena, opisujemy na stronie zabiegu.

Jak wygląda szew materacowy na skórze?

Pacjenci często martwią się, że „szew jest jakiś dziwny" albo że rana jest „wypukła". Oba spostrzeżenia są przy szwie materacowym normalne:

• Dwa wkłucia po każdej stronie rany, w jednej linii (szew pionowy) albo obok siebie (szew poziomy), zamiast pojedynczego wkłucia jak przy zwykłym szwie.
• Uniesiona, lekko wywinięta linia rany, czasem przypominająca wałek. To zamierzony efekt, który z czasem się wyrównuje.
• Węzeł z boku rany, nie na samej linii cięcia.
• W szwie półpogrążonym część nici jest schowana pod skórą, więc widać mniej wkłuć niż szwów.

Niepokoić powinny natomiast: biały lub ciemny, suchy brzeg skóry w obrębie pętli szwu (możliwa martwica od zbyt mocnego ucisku), narastający ból, zaczerwienienie rozszerzające się poza linię szwów, ropny wysięk i gorączka. W takiej sytuacji trzeba skontaktować się z gabinetem, zamiast czekać na planowy termin kontroli.

Kiedy zdejmuje się szwy materacowe?

Termin zależy od miejsca, a nie od techniki. Szwy skórne niewchłanialne zdejmuje się zwykle po 3–5 dniach na twarzy, po 7–10 dniach na skórze głowy i rękach, po 10–14 dniach na tułowiu i nogach, a na podeszwach i wewnętrznej stronie dłoni nawet po 14–21 dniach. DermNet podaje dla głowy i szyi 5–7 dni, a dla tułowia i kończyn 10–14 dni. Terminy te opierają się na doświadczeniu i opinii ekspertów, nie na badaniach z randomizacją.

Przy szwach materacowych lekarze bywają nieco ostrożniejsi z czasem, z dwóch powodów. Z jednej strony szew ten mocniej podpiera ranę pod napięciem, więc w miejscach o dużym napięciu zostaje czasem dłużej. Z drugiej strony każde wkłucie, które zostaje w skórze zbyt długo, może pozostawić drobny ślad, a szew materacowy ma tych wkłuć dwa razy więcej. Dlatego nie warto przekładać wizyty kontrolnej. Szczegółowe terminy dla poszczególnych okolic ciała znajdziesz w artykule zdjęcie szwów.

Jak usuwa się szwy materacowe?

Zasada jest taka sama jak przy każdym szwie skórnym: nić unosi się pęsetą przy węźle, przecina tuż przy skórze i wysuwa tak, by odcinek nici leżący na skórze nie przeszedł przez kanał w skórze, bo mógłby wprowadzić do niego bakterie. Przy szwie materacowym nić przechodzi przez skórę dwa razy po każdej stronie, więc osoba zdejmująca szwy najpierw ocenia, gdzie przeciąć, by dało się wysunąć całą nić jednym ruchem bez przeciągania zabrudzonego odcinka.

Ponieważ każdy szew materacowy pojedynczy ma własny węzeł, przy niepewnym gojeniu można zdjąć najpierw co drugi szew, a pozostałe kilka dni później, gdy rana jest wystarczająco zrośnięta. Przy ciągłym szwie materacowym takiej możliwości nie ma, bo przecięcie nici rozluźnia całą linię. Po zdjęciu szwów linię rany często podpiera się jeszcze przez kilka dni plastrami do zamykania ran; piszemy o nich w artykule Steri-Strip.

Samo zdejmowanie trwa kilka minut i zwykle nie boli, choć pociągnięcie nici bywa nieprzyjemne. Opisujemy to w artykule czy zdjęcie szwów boli. Szwów nie należy zdejmować samodzielnie: wcześniej ktoś musi ocenić, czy rana jest gotowa. U pacjentów operowanych w Twoich Znamionach wizyta kontrolna ze zdjęciem szwów jest bezpłatna.

Co zrobić, jeśli w ranie został pozostawiony szew?

Zdarza się, że po zdjęciu szwów fragment nici zostaje w skórze, a po kilku tygodniach z zagojonej rany wystaje nitka albo pojawia się bolesny, czerwony guzek lub sączenie. Organizm traktuje nić jak ciało obce: reaguje zaczerwienieniem i obrzękiem, a nić może zostać wypchnięta na powierzchnię. Dotyczy to także wchłanialnych szwów pogrążonych, które czasem „wychodzą" przez skórę, zanim się rozpuszczą.

Nie wyciągaj nici samodzielnie: łatwo zerwać ją w głębi, a przy okazji wprowadzić zakażenie. Skontaktuj się z gabinetem, w którym zakładano szwy. Lekarz zwykle usuwa pozostały fragment w kilka minut, w razie potrzeby po znieczuleniu miejscowym. Więcej o nitce wystającej z zagojonej rany i o tym, czym grozi resztka nici w skórze, piszemy w artykule rodzaje szwów chirurgicznych.

Jaka blizna zostaje po szwie materacowym?

Dobrze założony i zdjęty na czas szew materacowy daje bliznę nie gorszą, a często lepszą niż szew zwykły, właśnie dzięki wywinięciu brzegów. Dwie rzeczy mogą ten efekt zepsuć:

• Zbyt mocne zaciśnięcie. Szwy materacowe, zwłaszcza poziome, mogą ucisnąć naczynia w skórze właściwej i doprowadzić do martwicy brzegu rany oraz nadmiernej blizny. Dlatego lekarz wiąże je tylko tak mocno, by brzegi się zetknęły.
• Zbyt długie pozostawienie. Każde wkłucie, które tkwi w skórze za długo, może zostawić drobny ślad obok linii cięcia, czasem nazywany „torami" lub „drabinką". Przy szwie materacowym wkłuć jest dwa razy więcej, więc termin zdjęcia ma znaczenie.

Sama blizna dojrzewa długo: NHS podaje, że blednięcie może trwać do 2 lat lub dłużej. Pomagają masaż zagojonej blizny, ochrona przed słońcem przez co najmniej rok i preparaty silikonowe. Jak dbać o bliznę po wycięciu zmiany skórnej, opisujemy w artykule blizna po usunięciu pieprzyka.

Najczęstsze pytania

Co to jest szew materacowy?

To rodzaj szwu skórnego, w którym nić przechodzi przez każdy brzeg rany dwa razy, zanim zostanie zawiązana. W odmianie pionowej oba przejścia leżą w jednej linii prostopadłej do rany, raz głęboko i daleko od brzegu, raz płytko i blisko. W odmianie poziomej nić biegnie równolegle do rany, tworząc po każdej stronie dwa wkłucia obok siebie. Dzięki temu szew unosi i wywija brzegi rany oraz rozkłada napięcie na większą powierzchnię.

Kiedy zakłada się szew materacowy?

Gdy brzegi rany trzeba wywinąć na zewnątrz albo gdy rana jest rozwarta i mocno napięta. Szew pionowy jest najskuteczniejszy w wywijaniu brzegów i przydaje się tam, gdzie skóra ma tendencję do zapadania się, na przykład na karku lub na wklęsłych powierzchniach. Szew poziomy rozkłada napięcie wzdłuż brzegu i sprawdza się przy ranach rozwartych, napiętych i na delikatnej skórze. Odmianę półpogrążoną stosuje się do narożników i płatów skórnych.

Jak usunąć szwy materacowe?

Tak samo jak inne szwy skórne: na wizycie kontrolnej lekarz lub pielęgniarka unosi węzeł pęsetą, przecina nić tuż przy skórze i wysuwa ją tak, by odcinek leżący na powierzchni nie przeszedł przez kanał w skórze. Przy szwie materacowym nić przechodzi przez skórę dwa razy po każdej stronie, więc przed cięciem trzeba prześledzić jej przebieg. Każdy szew materacowy ma własny węzeł, dlatego można zdjąć najpierw co drugi i resztę kilka dni później, jeśli rana tego wymaga. Nie zdejmuj szwów samodzielnie.

Co zrobić, jeśli w ranie został pozostawiony szew?

Skontaktuj się z gabinetem, w którym zakładano szwy. Na pozostawiony fragment nici organizm reaguje jak na ciało obce: zaczerwienieniem i obrzękiem, czasem bolesnym guzkiem lub sączeniem, a nić może też zostać wypchnięta na powierzchnię jako wystająca nitka. Lekarz zwykle usuwa taki fragment w kilka minut. Nie wyciągaj nici samodzielnie, bo łatwo zerwać ją w głębi i wprowadzić zakażenie.

Czy po szwie materacowym zostaje większa blizna?

Nie musi. Poprawnie założony i zdjęty na czas szew materacowy daje równą, płaską bliznę, bo wywinięte brzegi po przebudowie skóry wyrównują się do poziomu, zamiast tworzyć wklęsłą kreskę. Ryzyko gorszej blizny pojawia się, gdy szew jest zbyt mocno zaciśnięty, co grozi martwicą brzegu, albo zbyt długo pozostawiony, bo wtedy na skórze zostają ślady wkłuć po obu stronach linii cięcia.

Podsumowanie

Szew materacowy to szew skórny z podwójnym przejściem nici przez każdy brzeg rany. Odmiana pionowa najlepiej wywija brzegi i podpiera głębokie rany, pozioma rozkłada napięcie w ranach rozwartych i na delikatnej skórze, półpogrążona chroni ukrwienie narożników i płatów, a ciągła pozioma łączy wywinięcie z szybkością szycia. Na skórze szew wygląda jak dwa wkłucia po każdej stronie i lekko uniesiona linia rany, co jest zamierzone. Zdejmuje się go w terminie zależnym od miejsca, zawsze u lekarza lub pielęgniarki, a dobrze prowadzony daje płaską, równą bliznę. Przegląd wszystkich technik szycia i rodzajów nici znajdziesz w artykule rodzaje szwów chirurgicznych.

Usuwanie zmian skórnych

Usuń zmianę w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów zabieg