Steri strip — paski do zamykania ran. Na jakie rany, jak zakładać i jak długo trzymać

Steri strip to potoczna nazwa wąskich, samoprzylepnych pasków do zamykania ran. Sama nazwa pochodzi od jednego z produktów, ale używa się jej dziś dla całej grupy takich plastrów, podobnie jak mówi się „plastry ściągające ranę” albo „plastry zamiast szwów”. W tym artykule opisujemy ten rodzaj wyrobu ogólnie, bez polecania konkretnych marek.

Wyjaśniamy, na jakie rany nadają się paski, kiedy lepiej zgłosić się do lekarza po szwy, jak prawidłowo je zakładać, jak długo trzymać i jak zdejmować, a także co mówią badania o skuteczności plastrów w porównaniu ze szwami i klejem tkankowym.

Po zabiegu chirurgicznym paski często zakłada lekarz. Przy chirurgicznym usuwaniu znamion bywają one wsparciem dla szwu albo dla świeżej blizny po zdjęciu szwów. Wtedy kieruj się zaleceniami, które dostaniesz po zabiegu.

Co to są paski steri strip?

Paski do zamykania ran to cienkie, wąskie plastry z warstwą kleju, które przykleja się w poprzek rany. Ich zadaniem jest zbliżenie i utrzymanie brzegów rany, tak by mogły się zrosnąć, bez przekłuwania skóry igłą. W przeglądzie dla lekarzy rodzinnych w American Family Physician wymieniono je obok szwów, zszywek i kleju tkankowego jako jeden ze sposobów zaopatrywania ran w warunkach ambulatoryjnych [Forsch, AFP 2008].

Główne zalety pasków to szybkość i to, że ich założenie nie wymaga znieczulenia [Forsch i wsp., AFP 2017]. Dlatego są szczególnie przydatne u małych dzieci [DermNet, Surgical wound closure]. Ich główną wadą jest mała wytrzymałość na rozciąganie: tam, gdzie skóra jest mocno napięta, paski mogą nie utrzymać brzegów i rana może się rozejść [Forsch, AFP 2008].

Paski są dostępne w różnych szerokościach i długościach. Jeśli zakładał je lekarz, to on dobrał rozmiar do rany. Przy zakładaniu w domu kieruj się instrukcją na opakowaniu.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Do czego służą plastry do zamykania ran?

Paski mają kilka zastosowań, które warto rozróżniać, bo od nich zależy, jak długo się je nosi.

1. Samodzielne zamknięcie małej rany. Paskami można zamknąć niewielkie, czyste i płytkie rany o prostych brzegach, które łatwo do siebie zbliżyć, niekrwawiące i w miejscu o małym napięciu skóry [Forsch i wsp., AFP 2017].
2. Wsparcie dla innej metody zamknięcia rany. DermNet opisuje paski jako pomocne podparcie rany po szwie śródskórnym, po zamknięciu klejem tkankowym oraz po zdjęciu szwów skórnych [DermNet, Suture materials].
3. Osłona rany ze szwami rozpuszczalnymi pod skórą. W zaleceniach szpitalnego oddziału chorób skóry NHS paski lub plaster chirurgiczny pozostają na ranie zamkniętej szwami rozpuszczalnymi pod skórą i stopniowo odklejają się podczas kąpieli [Royal Berkshire NHS].
4. Szczególne sytuacje. W przeglądzie AFP opisano korzyści z pasków przy ranach na przedniej powierzchni podudzia: rany goiły się szybciej, z mniejszą martwicą brzegów [Forsch, AFP 2008].

Szpitalna procedura dotycząca zdejmowania szwów i zszywek przewiduje założenie pasków po ich usunięciu, jeśli jest taka potrzeba [SESLHD 2016]. To dlatego wielu pacjentów wychodzi z wizyty kontrolnej z paskami zamiast szwów.

Na jakie rany stripy? Kiedy warto stosować plastry ściągające

Paski dobrze sprawdzają się, gdy spełnione są wszystkie poniższe warunki [Forsch i wsp., AFP 2017; Forsch, AFP 2008]:

• rana jest czysta i niezabrudzona ziemią, szkłem czy innymi ciałami obcymi,
• rana jest mała i płytka, a jej brzegi są proste,
• brzegi łatwo do siebie zbliżyć bez naciągania skóry,
• rana nie krwawi,
• rana leży w miejscu o niewielkim napięciu skóry, a nie na przykład na zgięciu stawu.

Przykładem może być drobne, równe skaleczenie nożem kuchennym na przedramieniu, które przestało krwawić po ucisku. W takiej sytuacji paski mogą zastąpić wizytę po szwy. Jeśli jednak masz wątpliwości, czy rana jest „mała i płytka”, lepiej pokazać ją lekarzowi.

Kiedy paski nie wystarczą — przeciwwskazania

Brytyjski serwis NHS zaleca pilną konsultację lekarską, gdy rana jest zabrudzona ziemią, ropą lub płynami ustrojowymi i nie daje się oczyścić, gdy powstała po ugryzieniu przez człowieka lub dzikie albo bezpańskie zwierzę, gdy ma ponad około 5 cm długości albo gdy jest obrzęknięta, zaczerwieniona, coraz bardziej boli lub sączy się z niej ropa [NHS, Cuts and grazes].

Natychmiastowej pomocy w szpitalnym oddziale ratunkowym wymaga rana, która nie przestaje krwawić, krwawi pulsującym, jasnoczerwonym strumieniem, jest bardzo duża lub głęboka, gdy w ranie tkwi ciało obce, gdy w okolicy rany pojawia się drętwienie lub trudność w poruszaniu oraz gdy głęboko skaleczona jest twarz lub wewnętrzna strona dłoni [NHS, Cuts and grazes].

Paskami nie należy też zamykać ran zakażonych. Zamknięcie rany zanieczyszczonej może „zamknąć” w niej bakterie i doprowadzić do zakażenia [DermNet, Surgical wound closure].

Na skórze wilgotnej, tłustej i owłosionej oraz w miejscach, które stale się zginają, paski mogą się słabiej trzymać i szybciej odklejać. W takich przypadkach warto zapytać lekarza, czy lepszy nie będzie szew lub klej tkankowy.

Czym grozi zaklejenie paskami zbyt głębokiej rany?

Głęboka rana zamknięta tylko paskami może się rozejść, bo paski nie mają wystarczającej wytrzymałości [Forsch, AFP 2008]. Głębokie rany wymagają zwykle szycia warstwowego: w głębi zakłada się szwy wchłanialne, które przejmują napięcie, a dopiero potem zamyka się skórę [Forsch, AFP 2008; DermNet, Surgical wound closure]. Paski działają tylko na powierzchni i nie zbliżą głębszych warstw.

Rana, która się rozeszła albo nie została zamknięta, goi się od dna, przez ziarninowanie. Trwa to wyraźnie dłużej, wymaga częstych zmian opatrunku, a blizna jest zwykle większa niż po zamknięciu rany [DermNet, Surgical wound closure]. Głębokie rany mogą też uszkadzać nerwy, ścięgna czy naczynia, czego paski nie rozwiążą. Lekarz przed zamknięciem rany sprawdza, czy takie struktury nie zostały uszkodzone [Forsch i wsp., AFP 2017].

Dobra wiadomość jest taka, że wiele ran można zszyć także po kilku lub kilkunastu godzinach od urazu. Według przeglądu AFP nie udało się ustalić jednego „bezpiecznego okna”, a czyste rany bez zakażenia można zwykle zamknąć jeszcze do około 18 godzin po urazie, rany głowy nawet do 24 godzin [Forsch i wsp., AFP 2017]. Nie warto więc samodzielnie zaklejać rany, która wygląda na wymagającą szycia, tylko dlatego, że jest późno. Lepiej jak najszybciej pokazać ją lekarzowi.

Więcej o tym, jak wygląda i czym grozi rozejście rany, piszemy w artykule rana, która rozeszła się po szyciu.

Czy plastry zamiast szwów to bezpieczna alternatywa?

Przy odpowiednio dobranych ranach — tak. Badania pokazują jednak, że paski mają swoje ograniczenia.

• Koszt i wygoda. Jedna z analiz cytowanych w AFP wskazuje, że przy ranach o małym napięciu paski są najbardziej opłacalną metodą zamknięcia [Forsch i wsp., AFP 2017].
• Efekt estetyczny na twarzy. W badaniu porównującym paski i klej tkankowy przy prostych ranach twarzy wyniki estetyczne były takie same [Forsch i wsp., AFP 2017].
• Rany operacyjne. Przegląd Cochrane obejmujący 33 badania nie wykazał różnic między klejem tkankowym a paskami w częstości rozejścia rany, zakażeń, ocenie wyglądu blizny przez pacjentów ani ich zadowoleniu. Chirurdzy oceniali natomiast wygląd blizny nieco lepiej po paskach niż po kleju. Ten sam przegląd pokazał, że szwy lepiej niż klej chronią ranę przed rozejściem [Dumville i wsp., Cochrane 2014].
• Paski a szew śródskórny. W randomizowanym badaniu u dzieci z czystymi ranami w pachwinie paski dały podobny efekt estetyczny i podobną liczbę powikłań jak szew śródskórny [Ladipo-Ajayi i wsp., Afr J Paediatr Surg 2022]. Było to jednak niewielkie badanie, obejmujące 75 ran.

Wniosek: paski są dobrą metodą dla małych, czystych ran o małym napięciu, często też dobrym uzupełnieniem szwów. Nie zastąpią szycia w ranach głębokich, rozwartych i napiętych. Różnice między szwami, klejem i zszywkami opisujemy w artykule Rodzaje szwów chirurgicznych.

Jak zakładać plastry steri strip — krok po kroku

Poniższe kroki to ogólny schemat dla drobnej rany, którą możesz zaopatrzyć w domu. Szczegóły (kolejność, odstępy, sposób zdejmowania) mogą się różnić w zależności od wyrobu, dlatego kieruj się instrukcją na opakowaniu albo zaleceniami lekarza lub pielęgniarki. Jeśli paski założył lekarz, nie zdejmuj ich i nie przyklejaj na nowo bez jego zgody.

1. Zatamuj krwawienie

Uciskaj ranę czystym opatrunkiem lub złożoną tkaniną. Jeśli rana jest na dłoni lub ramieniu, unieś ją powyżej głowy, a na nodze połóż się i unieś kończynę powyżej poziomu serca [NHS, Cuts and grazes]. Paski zakłada się dopiero na ranę, która nie krwawi [Forsch i wsp., AFP 2017].

2. Umyj ręce i oczyść ranę

Umyj i osusz ręce, a jeśli masz, załóż jednorazowe rękawiczki. Przepłucz ranę czystą wodą z kranu lub butelkowaną albo użyj jałowych chusteczek, a skórę wokół rany umyj wodą z mydłem, przecierając od rany na zewnątrz [NHS, Cuts and grazes]. Przegląd AFP potwierdza, że płukanie rany wodą z kranu nie zwiększa ryzyka zakażenia w porównaniu z solą fizjologiczną [Forsch i wsp., AFP 2017].

3. Dokładnie osusz skórę

Osusz ranę i skórę wokół niej, delikatnie przykładając czysty gazik lub ręcznik [NHS, Cuts and grazes]. Nie nakładaj maści ani kremu w miejscu, gdzie mają się przykleić paski, bo mogą się nie utrzymać.

4. Zbliż brzegi rany i przyklej paski

• Delikatnie zbliż brzegi rany palcami (najlepiej w rękawiczkach), tak by się stykały, ale nie nachodziły na siebie.
• Przyklej pierwszy pasek w poprzek rany [Forsch i wsp., AFP 2017], najlepiej na jej środku: najpierw połowę paska po jednej stronie, a drugą połowę po drugiej, lekko dociągając brzeg do brzegu.
• Kolejne paski przyklejaj po obu stronach pierwszego, z niewielkimi odstępami, aż zamkniesz całą ranę.
• Nie naciągaj pasków ani skóry. Zbyt mocno naciągnięty plaster może podrażnić skórę.
• Żeby paski lepiej się trzymały, możesz przykleić po jednym pasku wzdłuż rany na końcach pasków poprzecznych.

5. Osłoń ranę, jeśli trzeba

Na paski możesz założyć suchy opatrunek, jeśli rana jest w miejscu narażonym na ocieranie lub zabrudzenie. NHS zaleca utrzymywanie opatrunku w czystości i suchości [NHS, Cuts and grazes].

Jak długo trzymać stripy?

To najczęstsze pytanie pacjentów i nie ma na nie jednej odpowiedzi, bo zależy od tego, do czego paski służą i gdzie jest rana.

• Według ulotki szpitala dziecięcego Great Ormond Street paski na ranie pooperacyjnej powinny zostać na miejscu przez dwa tygodnie, a potem można je delikatnie zdjąć po kąpieli [Great Ormond Street Hospital NHS].
• Inna szpitalna ulotka NHS dla rodziców podaje, że paski odpadają same po około 5 dniach i nie należy ich zrywać [Countess of Chester NHS].
• Przy szwach rozpuszczalnych pod skórą paski lub plaster powinny chronić ranę co najmniej tydzień i nie dłużej niż 2 tygodnie. Stopniowo odklejają się same podczas kąpieli [Royal Berkshire NHS].
• Po zdjęciu szwów w miejscach narażonych na rozciąganie, np. na plecach, ten sam szpital radzi osłaniać bliznę plastrem chirurgicznym przez kolejne dwa tygodnie [Royal Berkshire NHS].

W praktyce: jeśli paski założył lekarz, trzymaj je tak długo, jak zalecił. Jeśli zaklejasz drobną ranę w domu, zostaw paski, dopóki rana się nie zamknie i paski nie zaczną same odpadać.

Co ile zmienia się stripy?

Pasków zamykających ranę zwykle nie wymienia się rutynowo, tak jak zwykłego opatrunku. Każde odklejenie paska może rozchylić świeżo zrastające się brzegi. Ulotki NHS radzą, by nie zrywać pasków i pozwolić im odpaść samodzielnie albo zdjąć je po upływie wskazanego czasu [Countess of Chester NHS; Great Ormond Street Hospital NHS].

Jeśli końce pasków się odkleją i zawijają, zapytaj lekarza lub pielęgniarkę, czy możesz je przyciąć czystymi nożyczkami. Gdy pasek odpadnie w całości przed czasem, a rana pozostaje zamknięta, zwykle wystarczy ją obserwować. Jeśli jednak brzegi zaczynają się rozchylać, skontaktuj się z lekarzem. Opatrunek położony na paskach możesz zmieniać, gdy się zabrudzi lub zmoczy.

Jak bezpiecznie zdjąć paski?

• Zdejmuj paski po kąpieli — woda pomaga rozpuścić klej, który je trzyma [Great Ormond Street Hospital NHS].
• Odklejaj każdy pasek powoli, zwykle od obu końców w stronę rany, przytrzymując skórę obok palcem, tak by nie ciągnąć za brzegi rany. Jeśli lekarz lub pielęgniarka pokazali inny sposób, trzymaj się ich zaleceń.
• Jeśli pasek mocno przywarł do strupa, nie zrywaj go. Zmocz go ponownie albo poczekaj, aż odklei się sam.
• Nie zdrapuj strupów pod paskami [Royal Berkshire NHS].

Kąpiel i codzienna pielęgnacja z paskami

Według wytycznych NICE po zabiegu chirurgicznym można bezpiecznie wziąć prysznic po 48 godzinach [NICE NG125]. Paski nie przeszkadzają w krótkim prysznicu, ale nie kieruj strumienia wody bezpośrednio na ranę i po kąpieli osusz ją, delikatnie przykładając ręcznik, bez pocierania [Great Ormond Street Hospital NHS; Countess of Chester NHS]. Unikaj moczenia rany w wannie i pływania, dopóki rana się nie wygoi [Royal Berkshire NHS].

Codziennie przyglądaj się ranie. Lekkie zaczerwienienie brzegów i niewielki ból w pierwszych dniach to część gojenia, ale nasilający się ból, obrzęk, ocieplenie, ropna wydzielina, nieprzyjemny zapach lub gorączka mogą oznaczać zakażenie [Great Ormond Street Hospital NHS]. Wtedy skontaktuj się z lekarzem. Szerzej o opiece nad raną piszemy w poradniku Pielęgnacja rany po zabiegu.

Możliwe działania niepożądane

Paski są bezpieczne, ale jak każdy plaster mogą powodować:

• podrażnienie skóry pod klejem, zwłaszcza przy naciągniętych paskach,
• alergiczne kontaktowe zapalenie skóry wywołane akrylanami zawartymi w kleju. DermNet wymienia taką reakcję jako możliwe, choć nieczęste działanie niepożądane klejów tkankowych i pasków [DermNet, Surgical wound closure],
• miejscowy stan zapalny po środkach zwiększających przyczepność, które czasem nakłada się na skórę przed przyklejeniem pasków [Forsch, AFP 2008],
• rozejście się rany, jeśli paski zastosowano w miejscu o zbyt dużym napięciu [Forsch, AFP 2008].

Co zrobić, gdy pojawi się reakcja alergiczna?

Jeśli skóra pod paskami lub wokół nich zaczyna swędzieć, piec, czerwienieje albo pojawiają się na niej pęcherzyki, skontaktuj się z lekarzem lub placówką, która zaopatrzyła ranę. Nie zdejmuj pasków samodzielnie ze świeżej rany, która mogłaby się rozejść. Lekarz oceni, czy to reakcja na klej, czy zakażenie, i dobierze inny sposób zabezpieczenia rany. Przy kolejnym zabiegu poinformuj personel, że reagujesz na plastry.

Paski po zabiegu usunięcia znamienia

Po chirurgicznym wycięciu znamienia rana jest zszywana, a paski bywają jej dodatkowym zabezpieczeniem. Zdarza się to zwłaszcza wtedy, gdy lekarz zamyka skórę szwem śródskórnym albo gdy po zdjęciu szwów chce odciążyć świeżą bliznę. Jak wygląda szew śródskórny i dlaczego często łączy się go z paskami, opisujemy w artykule szew śródskórny krok po kroku. Kiedy zdejmuje się szwy po usunięciu pieprzyka i jak dbać o ranę, wyjaśniamy w artykule Zalecenia po usunięciu pieprzyka.

Jeśli po zabiegu masz na ranie paski, trzymaj się zaleceń, które dostaniesz. Nie zrywaj ich wcześniej, nawet jeśli rana wygląda na zagojoną, bo skóra odzyskuje pełną wytrzymałość dopiero po wielu tygodniach.

Po wygojeniu: pielęgnacja blizny

Gdy paski odpadną, a rana się zamknie, zaczyna się dbanie o bliznę. Ulotka szpitala Great Ormond Street zaleca masaż blizny dwa razy dziennie po 10 minut z użyciem kremu bez substancji zapachowych oraz ochronę blizny kremem z filtrem przez co najmniej rok po zabiegu, bo dojrzewanie blizny może trwać do dwóch lat [Great Ormond Street Hospital NHS].

Na tym etapie stosuje się też plastry i żele silikonowe. Kiedy je zacząć i jak długo nosić, wyjaśniamy w artykule Blizna po operacji — jak się goi i jak ją zmniejszyć. Na świeżą ranę pod paskami nie nakładaj żadnych maści, chyba że zaleci to lekarz.

Najczęstsze pytania

Co to jest steri strip?

Tak potocznie nazywa się wąskie, samoprzylepne paski do zamykania ran. Przykleja się je w poprzek rany, tak by zbliżyć do siebie jej brzegi bez nakłuwania skóry. Stosuje się je przy małych, płytkich ranach, a także jako wsparcie po szwie śródskórnym lub po zdjęciu szwów.

Jak długo trzymać stripy?

Zwykle do czasu, aż same zaczną odpadać, albo do terminu wskazanego przez lekarza. Ulotki szpitali NHS podają od około 5 dni do 2 tygodni, w zależności od rodzaju rany. Na plecach i w innych miejscach narażonych na rozciąganie paski lub plaster bywają zalecane dłużej.

Na jakie rany stripy?

Na rany czyste, niewielkie, płytkie, o prostych brzegach, które łatwo do siebie zbliżyć, niekrwawiące i w miejscach o małym napięciu skóry. Nie nadają się do ran głębokich, rozwartych, mocno krwawiących, zabrudzonych, po ugryzieniu ani do ran, które mogą wymagać szycia, np. głębokich ran twarzy lub wewnętrznej strony dłoni.

Co ile zmienia się stripy?

Pasków zamykających ranę zwykle nie wymienia się rutynowo. Zostają na miejscu, dopóki nie odkleją się same albo lekarz nie zaleci ich zdjęcia. Co zrobić z odklejającymi się końcami, ustal z lekarzem lub pielęgniarką. Jeśli pasek odpadł w całości przed czasem, a rana się rozchyla, skontaktuj się z lekarzem.

Jak zakładać plastry Steri-Strip?

Umyj ręce, oczyść ranę wodą i dokładnie osusz skórę wokół niej. Delikatnie zbliż brzegi rany, a następnie przyklejaj paski w poprzek rany, zaczynając od jej środka, z niewielkimi odstępami między paskami. Nie naciągaj skóry ani pasków. Na koniec możesz przykleić dwa paski wzdłuż rany na ich końcach, żeby lepiej się trzymały.

Podsumowanie

Paski steri strip, czyli plastry do zamykania ran, zbliżają brzegi rany bez szycia i bez znieczulenia. Dobrze sprawdzają się przy małych, czystych, płytkich i niekrwawiących ranach w miejscach o małym napięciu skóry, a także jako wsparcie po szwie śródskórnym i po zdjęciu szwów. Nie zastąpią szwów w ranach głębokich, rozwartych, zabrudzonych, po ugryzieniach i w miejscach mocno napiętych. Zakłada się je w poprzek rany na suchą skórę, bez naciągania, i zostawia, dopóki nie odpadną same lub nie minie termin wskazany przez lekarza, zwykle od kilku dni do dwóch tygodni. Gdy rana się rozchyla, sączy ropą, coraz bardziej boli lub pojawia się gorączka, skontaktuj się z lekarzem.

Zobacz również:

Usunięcie zmiany skórnej z dbałością o gojenie i bliznę — sprawdź, jak wygląda zabieg

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Rozejście się rany po szyciu — co robić
• Rodzaje szwów chirurgicznych — techniki szycia i nici
• Pielęgnacja rany po zabiegu — opatrunek, mycie i objawy zakażenia
• Blizna po operacji — jak się goi i jak ją zmniejszyć
• Maść na gojenie ran
• Klej tkankowy zamiast szwów
• Szwy rozpuszczalne — kiedy się wchłaniają
• Kiedy zdjąć szwy z twarzy
• Zdjęcie szwów — kiedy i jak wygląda