Włókniaki na ciele — zdjęcia, przyczyny i co oznaczają liczne włókniaki na skórze

Drobne, miękkie grudki na szyi, pod pachami i w pachwinach, a do tego twardy brązowy guzek na łydce, który nie chce zniknąć. Włókniaki to jedne z najczęstszych łagodnych zmian skóry, a mimo to budzą sporo pytań: skąd się biorą, dlaczego jednym przybywa ich kilkadziesiąt, a innym pojawia się jeden, i czy na pewno są niegroźne.

W tym artykule pokazujemy, jak wyglądają włókniaki w różnych miejscach ciała, wyjaśniamy ich przyczyny, podpowiadamy, z czym można je pomylić, i opisujemy, jak usuwa się je w gabinecie. Jeśli interesuje Cię konkretna okolica, mamy osobne teksty o włókniakach na szyi, włókniaku pod pachą i włókniaku twardym.

Włókniaki na ciele w skrócie

• Dwa główne rodzaje: włókniaki miękkie (akrochordony) i włókniaki twarde (dermatofibroma). Łączy je nazwa, ale wyglądają inaczej i powstają z innych powodów.
• Gdzie rosną: miękkie w fałdach i miejscach tarcia, czyli na szyi, pod pachami, w pachwinach, pod piersiami i na powiekach; twarde najczęściej na nogach.
• Skąd się biorą: przyczyna nie jest do końca znana; sprzyjają im tarcie, otyłość, cukrzyca typu 2 i insulinooporność, ciąża.
• Czy są groźne: nie, oba rodzaje są łagodne. Problemem są zmiany, które tylko udają włókniaka.
• Liczne włókniaki: w badaniach wiązały się częściej z nadciśnieniem, cukrzycą i zespołem metabolicznym.
• Usuwanie: w gabinecie, laserem CO2 lub chirurgicznie, po obejrzeniu zmiany w dermatoskopie.

Co to są włókniaki na ciele?

Pod słowem „włókniak" kryją się dwie różne zmiany skórne. Obie są łagodne, obie zbudowane głównie z tkanki łącznej, ale na tym podobieństwa się kończą.

Włókniak miękki (akrochordon, polip włóknisto-nabłonkowy) to miękka, zwisająca grudka, często na cienkiej szypule. Składa się z luźno ułożonych włókien kolagenowych i naczyń krwionośnych, pokrytych naskórkiem. Pojawia się u kobiet i mężczyzn, a liczba zmian rośnie z wiekiem. Szczegółowo opisujemy go w artykule o akrochordonie.

Włókniak twardy (dermatofibroma, włókniak skóry, histiocytoma) to twardy guzek w skórze właściwej, zbudowany z namnożonych fibroblastów, czyli komórek wytwarzających kolagen. Nie wiadomo do końca, czy jest reakcją skóry na uraz, czy prawdziwym małym nowotworem łagodnym. Częściej występuje u dorosłych kobiet.

Oprócz nich lekarze wyróżniają jeszcze nerwiakowłókniaki, czyli łagodne guzki wychodzące z osłonek nerwów. Pojedynczy nerwiakowłókniak może zdarzyć się każdemu, ale liczne zmiany tego typu to jeden z objawów nerwiakowłókniakowatości typu 1. Piszemy o nich w artykule nerwiakowłókniak.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Jak wyglądają włókniaki na ciele? Zdjęcia i opis

Włókniaki miękkie

Typowy włókniak miękki jest cielisty albo nieco ciemniejszy od otaczającej skóry, gładki, miękki w dotyku i łatwo przesuwa się razem z szypułą. Zmiany mają od 1–2 mm do kilku centymetrów, choć te duże są rzadkie. NHS podaje przedział od około 2 mm do 5 cm. W badaniu obejmującym 192 osoby z włókniakami miękkimi większość zmian była mniejsza niż 3 mm, a u ponad trzech czwartych pacjentów było ich mniej niż dziesięć.

Liczne drobne włókniaki miękkie na skórze szyi, czyli najczęstszym miejscu ich występowania.

Włókniak miękki nie boli i nie swędzi, dopóki nie zostanie podrażniony przez łańcuszek, kołnierzyk, pasek od biustonosza albo golenie. Wtedy może zaczerwienić się, boleć, a nawet skręcić na szypule i zczernieć. Taka zmiana wygląda groźnie, ale zwykle jest po prostu obumierającym włókniakiem. Więcej o tym w tekście włókniak krwawi, swędzi albo rośnie.

Włókniaki miękkie na szyi, w tym dwa uszypułowane. Fot. Grook Da Oger, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Włókniaki twarde

Włókniak twardy wygląda zupełnie inaczej. To zwykle pojedynczy, twardy guzek średnicy 0,5–1,5 cm, najczęściej 7–10 mm, przyrośnięty do skóry, ale przesuwalny względem tkanki podskórnej. U osób o jasnej karnacji bywa różowy do jasnobrązowego, u osób o ciemnej skórze ciemnobrązowy do czarnego, czasem z jaśniejszym środkiem.

Charakterystyczny jest tak zwany objaw dołeczka: gdy ściśniesz skórę wokół guzka dwoma palcami, zmiana zapada się do środka zamiast wybrzuszać. Włókniak twardy zwykle nie daje objawów, ale bywa tkliwy lub swędzący, a na nodze łatwo go zranić maszynką do golenia.

Włókniak twardy: po ściśnięciu skóry palcami guzek zapada się w głąb, co nazywa się objawem dołeczka.

Włókniak twardy na podudziu. Fot. Jmarchn, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Gdzie na ciele pojawiają się włókniaki?

Włókniaki miękkie lubią fałdy skórne i miejsca, w których skóra ociera się o skórę lub o ubranie:

• szyja — zdecydowanie najczęstsze miejsce; w cytowanym wyżej badaniu dotyczyła 72% pacjentów,
• pachy — tarcie, pot i golenie sprzyjają podrażnieniom,
• pachwiny i okolice intymne — tu łatwo pomylić je z kłykcinami lub mięczakami,
• pod piersiami i na dekolcie — zwłaszcza przy większym biuście,
• powieki — drobne, często mnogie zmiany, które opisujemy w artykule włókniak na powiece,
• tułów i plecy — rzadziej, zwykle u osób, które mają też zmiany w fałdach.

Włókniaki twarde mogą powstać wszędzie, ale typowo rosną na nogach, zwłaszcza na podudziach, oraz na ramionach. Piszemy o nich w osobnym artykule o włókniaku na stopie.

Skąd się biorą włókniaki na ciele? Przyczyny

Odpowiedź uczciwa brzmi: nie wiadomo do końca. DermNet wymienia czynniki, które mogą odgrywać rolę w powstawaniu włókniaków miękkich:

• tarcie i otarcia skóry — stąd typowe miejsca w fałdach,
• wysoki poziom czynników wzrostu — na przykład w ciąży albo w akromegalii,
• insulinooporność — czyli osłabiona reakcja tkanek na insulinę,
• wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) — jego udział jest rozważany, ale nie udowodniony.

NHS dodaje, że włókniaków nie da się zapobiec, ale częściej mają je osoby z otyłością lub fałdami skóry, które się ocierają, osoby z cukrzycą typu 2 oraz kobiety w ciąży, u których działają zmiany hormonalne.

W przypadku włókniaka twardego część lekarzy wskazuje na drobny uraz, na przykład ukąszenie owada, zastrzyk lub ukłucie kolcem róży, ale związek ten nie jest stały. Liczne włókniaki twarde mogą pojawić się u osób z zaburzoną odpornością, w tym przy zakażeniu HIV, leczeniu immunosupresyjnym i chorobach autoimmunologicznych.

Co oznaczają włókniaki na ciele? Włókniaki a insulinooporność i cukrzyca

Pytanie „od czego są włókniaki" ma drugie dno: czy mówią coś o zdrowiu całego organizmu? W odniesieniu do włókniaków miękkich jest sporo badań, które sugerują, że tak.

• W badaniu kliniczno-kontrolnym 110 osób z co najmniej dwoma włókniakami porównano z dobraną wiekiem i płcią grupą kontrolną. Jawną cukrzycę rozpoznano u 58 pacjentów z włókniakami i tylko u 12 osób z grupy kontrolnej, a osoby z włókniakami miały wyższą glikemię na czczo, wyższy wskaźnik masy ciała, więcej cholesterolu i trójglicerydów oraz wyższe ciśnienie tętnicze.
• W badaniu 192 pacjentów z włókniakami nadciśnienie, cukrzyca i zespół metaboliczny występowały istotnie częściej niż w grupie bez włókniaków, a liczba zmian rosła wraz z masą ciała, poziomem glukozy po obciążeniu i cholesterolu.
• W innym badaniu 90 osób z licznymi włókniakami podzielono według masy ciała. Wskaźnik insulinooporności był wyższy u pacjentów niż u osób bez włókniaków o takiej samej masie ciała, a kryteria zespołu metabolicznego spełniało 71% badanych. Była to jednak grupa dobrana pod kątem licznych zmian, więc tego odsetka nie można przenosić na każdą osobę z włókniakami. Liczba włókniaków korelowała z obwodem talii.

Mechanizm tłumaczy się tym, że przy insulinooporności we krwi krąży dużo insuliny, która pobudza komórki skóry do namnażania. Włókniakom często towarzyszy wtedy rogowacenie ciemne, czyli aksamitne, brunatne zgrubienie skóry na karku, pod pachami i w pachwinach. DermNet podaje, że włókniaki są częstym znaleziskiem u osób z rogowaceniem ciemnym, a samo rogowacenie jest niezależnym czynnikiem ryzyka cukrzycy.

Co z tego wynika w praktyce? Włókniaki nie są chorobą i nie wymagają leczenia, ale jeśli masz ich dużo, zwłaszcza w połączeniu z nadwagą, warto zbadać glukozę i lipidy u lekarza rodzinnego, który może zlecić te badania w ramach NFZ. Dotyczy to szczególnie osób, u których włókniaki pojawiają się szybko i w dużej liczbie. Szczegółowo omawiamy to w artykule liczne włókniaki.

Dużo włókniaków na ciele a zespoły genetyczne

Bardzo rzadko setki drobnych zmian na skórze twarzy, szyi i górnej części tułowia są objawem zespołu Birta-Hogga-Dubé. W tej chorobie dziedzicznej na skórze rosną włókniakogrudczaki (fibrofolliculoma), czyli gładkie, białawe grudki 2–4 mm, oraz akrochordony. Chorzy mają podwyższone ryzyko raka nerki, torbieli płuc i odmy opłucnowej. DermNet podkreśla jednak, że zwykłe włókniaki są bardzo częste i tylko wyjątkowo wiążą się z tym zespołem.

Liczne miękkie guzki, które przy nacisku „zapadają się" jak przez dziurkę od guzika, a do tego plamy koloru kawy z mlekiem i piegi pod pachami to z kolei obraz nerwiakowłókniakowatości typu 1. To już nie włókniaki, tylko nerwiakowłókniaki, a diagnostyką zajmują się ośrodki zajmujące się chorobami genetycznymi.

Z czym można pomylić włókniaka?

Gołym okiem wiele zmian wygląda jak włókniak. Oto najczęstsze „sobowtóry":

DermNet wskazuje wprost, że brodawki łojotokowe, kurzajki i mięczak zakaźny mogą przypominać włókniaki miękkie, a włókniak twardy bywa mylony z włókniakomięsakiem guzowatym skóry i czerniakiem desmoplastycznym. Dlatego przed usunięciem każdą zmianę ogląda się w dermatoskopie. Tabelę różnicującą wszystkie łagodne zmiany skóry znajdziesz w atlasie łagodnych zmian skórnych.

Zanim czytasz dalej, sprawdź, jak radzisz sobie z oceną zmian skórnych: 5 prawdziwych zmian, przy każdej jedna decyzja — łagodna czy złośliwa? Większość osób myli się przynajmniej raz. To nie test wiedzy, tylko dowód, że gołym okiem nie widać wszystkiego — dlatego zmianę, która Cię niepokoi, zawsze warto pokazać lekarzowi.

?

Quiz edukacyjny · 5 przypadków

Łagodna czy złośliwa?

Zobaczysz 5 zdjęć prawdziwych zmian skórnych. Przy każdym podejmujesz jedną decyzję, a odpowiedź z krótkim wyjaśnieniem dostajesz od razu. Większość osób myli się co najmniej dwa razy.

Sprawdź swoje oko

Quiz ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.

Czy włókniaki na ciele są groźne?

Same włókniaki, miękkie i twarde, są łagodne. Włókniak twardy nie przekształca się w raka, a włókniak miękki nie jest nowotworem złośliwym. Ryzyko polega na czymś innym: na tym, że za „włókniaka" można wziąć zmianę, która nim nie jest. Jak często tak się zdarza i co mówią badania, opisujemy w artykule włókniak miękki — czy to rak?.

Pokaż zmianę lekarzowi, gdy:

• rośnie szybko lub wyraźnie się powiększyła w ciągu kilku tygodni,
• krwawi bez urazu albo nie goi się po zadrapaniu,
• boli bez widocznej przyczyny,
• zmienia kolor, ma kilka barw lub nieregularny brzeg,
• wygląda inaczej niż wszystkie pozostałe włókniaki na Twoim ciele,
• w jednym miejscu pojawiło się nagle wiele nowych zmian.

W przypadku włókniaka twardego lekarz zleca wycięcie z badaniem histopatologicznym, gdy zmiana niedawno się powiększyła, owrzodziała albo w dermatoskopie ma asymetryczne struktury i kolory.

Jak lekarz rozpoznaje włókniaki?

Rozpoznanie zwykle stawia się na podstawie wyglądu zmiany i badania dermatoskopowego, czyli obejrzenia jej w powiększeniu i odpowiednim świetle. W dermatoskopie włókniak twardy ma najczęściej jasny środek otoczony delikatną siatką barwnika, a włókniak miękki jest jednolitą, cielistą zmianą bez cech znamienia czy raka. Jeśli obraz jest nietypowy, lekarz wycina zmianę i wysyła ją do badania histopatologicznego, bo tylko ono daje pewność rozpoznania.

W Twoich Znamionach każdą zmianę przed zabiegiem oglądamy w wideodermatoskopie. Jeśli masz dużo włókniaków i do tego znamiona, warto od razu umówić się na badanie całej skóry (480 zł u dorosłych), podczas którego lekarz oceni wszystkie zmiany, a nie tylko tę jedną, która przeszkadza.

Czym zlikwidować włókniaki na ciele? Usuwanie w gabinecie

Włókniaków nie trzeba usuwać, jeśli nie przeszkadzają. Powody do usunięcia to podrażnienia przez ubranie lub biżuterię, krwawienie, ból oraz względy estetyczne. Metodę dobiera lekarz do rodzaju, wielkości i miejsca zmiany:

• Laser CO2 — w większości naszych ośrodków drobne i średnie włókniaki miękkie odparowujemy laserem CO2 w znieczuleniu miejscowym. Zabieg trwa kilka minut, a na jednej wizycie można usunąć wiele zmian. Pierwsza zmiana do 0,5 cm na tułowiu lub kończynach kosztuje 390 zł, a każda kolejna drobna zmiana na tej samej wizycie 80 zł. Szyja, dekolt, twarz, dłonie, stopy i okolice intymne to lokalizacje szczególne, w których pierwsza zmiana kosztuje 460 zł, a kolejne po 100 zł.
• Odcięcie u podstawy — uszypułowane włókniaki lekarz może odciąć w znieczuleniu, a materiał w razie wątpliwości wysłać do badania.
• Wycięcie chirurgiczne — włókniaki twarde i wszystkie zmiany budzące wątpliwości wycinamy chirurgicznie z badaniem histopatologicznym (150 zł za zmianę). Na tułowiu i kończynach pierwsza zmiana do 1,5 cm kosztuje 580 zł; cena obejmuje konsultację w dniu zabiegu i bezpłatną wizytę kontrolną ze zdjęciem szwów. Po wycięciu włókniaka twardego zostaje linijna blizna, a zmiana może nawrócić, bo często sięga poza widoczny brzeg.

Podane kwoty są orientacyjne, dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem, a pełną tabelę znajdziesz w cenniku. Inne gabinety stosują też krioterapię, elektrokoagulację i podwiązywanie; tych metod w naszych ośrodkach nie wykonujemy. Usuwanie włókniaków jest zabiegiem estetycznym, więc NFZ zwykle go nie finansuje.

Domowe sposoby na włókniaki — dlaczego odradzamy

W internecie roi się od porad: nitka, ocet jabłkowy, soda, maść ichtiolowa, preparaty na kurzajki. NHS radzi wprost, by nie usuwać włókniaków samodzielnie, bo grozi to zakażeniem, krwawieniem i blizną. Dodatkowy problem jest taki, że żadna z tych metod nie sprawdza, czy zmiana na pewno była włókniakiem, a preparaty kwasowe na skórze szyi czy pachwin łatwo robią oparzenie i trwałe przebarwienie. Szczegółowo rozprawiamy się z tymi metodami w tekście włókniaki a glistnik i w atlasie łagodnych zmian.

Po usunięciu włókniaków

Po laserze zostaje drobna ranka, która pokrywa się strupkiem i goi w ciągu 1–2 tygodni; po wycięciu chirurgicznym szwy zdejmuje się zwykle po 7–14 dniach. Przez kilka tygodni warto chronić miejsce po zabiegu przed słońcem, bo świeża blizna łatwo się przebarwia. NHS zwraca uwagę, że po usunięciu włókniaka może pozostać blizna lub ciemniejsza plamka, zwłaszcza u osób o ciemnej karnacji, i że usunięty włókniak zwykle nie odrasta. Nowe włókniaki mogą jednak powstawać w innych miejscach, jeśli masz do nich skłonność. Dokładne zalecenia opisujemy w artykule zalecenia po usunięciu włókniaka.

Czy można zapobiegać włókniakom?

Nie ma sposobu, który pewnie zapobiega włókniakom. Można natomiast ograniczyć czynniki, które im sprzyjają: utrzymać prawidłową masę ciała, dbać o kontrolę glikemii przy cukrzycy, nosić ubrania, które nie ocierają szyi i pach, i unikać ciężkiej biżuterii na szyi. Przy insulinooporności zmiana diety i aktywność fizyczna poprawiają wrażliwość na insulinę i mogą cofać rogowacenie ciemne; czy ograniczają też powstawanie nowych włókniaków, nie zostało dobrze zbadane.

Najczęstsze pytania

Jak wyglądają włókniaki na ciele?

Włókniaki miękkie to cieliste lub nieco ciemniejsze, miękkie grudki, często na wąskiej szypule, od 1–2 mm do kilku centymetrów. Rosną tam, gdzie skóra się ociera: na szyi, pod pachami, w pachwinach, pod piersiami i na powiekach. Włókniaki twarde to pojedyncze, twarde, brązowe lub różowe guzki wielkości kilku milimetrów, najczęściej na nogach, które przy ściśnięciu skóry zapadają się do środka.

Z czego biorą się włókniaki?

Dokładna przyczyna włókniaków miękkich nie jest znana. Sprzyjają im tarcie skóry o skórę lub ubranie, otyłość, ciąża i insulinooporność, czyli stan, w którym organizm słabiej reaguje na insulinę. Włókniak twardy to łagodny guzek z włókien kolagenowych, który bywa łączony z drobnym urazem, na przykład ukąszeniem owada, choć nie zawsze da się taki związek wskazać.

Co oznaczają liczne włókniaki na ciele?

Najczęściej wiek, nadwagę i indywidualną skłonność, ale w badaniach osoby z wieloma włókniakami miękkimi częściej miały nadciśnienie, cukrzycę i zespół metaboliczny niż osoby bez takich zmian. Dlatego przy licznych włókniakach warto sprawdzić glukozę i lipidy u lekarza rodzinnego. Bardzo rzadko setki drobnych zmian na skórze są objawem zespołu genetycznego, który wymaga osobnej diagnostyki.

Z czym można pomylić włókniaka?

Z brodawką łojotokową, kurzajką, mięczakiem zakaźnym, nerwiakowłókniakiem, znamieniem barwnikowym wypukłym, a włókniaka twardego także z bliznowcem i, rzadko, z czerniakiem lub włókniakomięsakiem guzowatym skóry. Zmiany te wyglądają podobnie gołym okiem, ale różnią się w dermatoskopie, dlatego przed usunięciem lekarz ogląda każdą z nich w powiększeniu.

Czym zlikwidować włókniaki na ciele?

Skutecznie i bezpiecznie usuwa się je w gabinecie: laserem CO2, przez odcięcie u podstawy lub wycięcie chirurgiczne, zależnie od rodzaju i wielkości zmiany. Domowe metody, takie jak podwiązywanie nitką, ocet, soda czy preparaty na kurzajki, grożą zakażeniem, blizną i przebarwieniem, a nie pozwalają sprawdzić, czy zmiana na pewno była włókniakiem.

Czy włókniaki na ciele są groźne?

Włókniaki miękkie i twarde są łagodne i nie przekształcają się w raka. Niepokoić powinna zmiana, która szybko rośnie, krwawi bez urazu, boli, zmienia kolor lub wyraźnie różni się od pozostałych, bo taki obraz może dawać inna zmiana, w tym nowotwór skóry, który tylko udaje włókniaka. Taką zmianę trzeba pokazać lekarzowi.

Czy włókniaki się rozsiewają?

Nie. Włókniaki nie są zakaźne i nie przenoszą się z miejsca na miejsce. Nowe zmiany pojawiają się z czasem u osób, które mają do nich skłonność, zwłaszcza w miejscach tarcia. Usunięcie jednego włókniaka nie powoduje powstawania kolejnych, ale też nie chroni przed nowymi.

Podsumowanie

Włókniaki na ciele to dwie różne, łagodne zmiany: miękkie akrochordony w fałdach skóry i twarde dermatofibromy na nogach. Ich przyczyna nie jest do końca poznana, ale włókniakom miękkim sprzyjają tarcie, otyłość, ciąża i insulinooporność, a liczne zmiany częściej współistnieją z cukrzycą i zespołem metabolicznym, dlatego warto wtedy zbadać glukozę i lipidy. Włókniaki nie są groźne, ale groźna może być zmiana, która tylko je przypomina, więc przed usunięciem lekarz ogląda każdą w dermatoskopie. Usuwa się je w gabinecie laserem CO2 lub chirurgicznie, a domowe sposoby zostawiamy forom internetowym.

Zobacz również

• Włókniaki na szyi — skąd się biorą i jak je usunąć
• Liczne włókniaki — o czym mogą świadczyć
• Włókniak twardy (dermatofibroma)
• Akrochordon, czyli włókniak miękki
• Włókniak miękki — czy to rak?
• Nerwiakowłókniak
• Atlas łagodnych zmian skórnych