Liczne włókniaki — skąd się biorą, o czym mogą świadczyć i jak usunąć wiele naraz

„Mam dużo włókniaków — czy to coś znaczy?” To pytanie słyszymy w gabinecie bardzo często. Pojedynczy włókniak miękki na szyi to zwykła, łagodna zmiana. Kiedy jednak włókniaków jest kilkanaście albo kilkadziesiąt, pojawiają się pod pachami, na szyi, pod piersiami i w pachwinach, a co kilka miesięcy przybywa nowych, warto zadać sobie pytanie, skąd ich tyle. Odpowiedź bywa banalna, jak tarcie i wiek, ale bywa też sygnałem, że warto sprawdzić gospodarkę cukrową.

W tym artykule skupiamy się właśnie na licznych włókniakach: dlaczego u jednych osób jest ich kilka, a u innych kilkadziesiąt, co mówią badania o związku z cukrzycą, insulinoopornością i zespołem metabolicznym (i gdzie te badania mają słabe strony), kiedy wiele drobnych grudek może być objawem rzadkiego zespołu genetycznego oraz jak usunąć wiele zmian podczas jednej wizyty i ile to kosztuje. Podstawowe informacje o samym włókniaku miękkim znajdziesz w artykule Akrochordon — włókniak miękki.

Liczne włókniaki w skrócie

• Są częste: w badaniu 750 przypadkowo wybranych osób włókniaki miał prawie co drugi badany.
• Przyczyny: tarcie w fałdach skóry, wiek, nadwaga, ciąża, skłonność rodzinna, a także insulinooporność i cukrzyca typu 2.
• Sygnał metaboliczny: wiele badań wiąże liczne włókniaki z cukrzycą, zaburzeniami lipidowymi i nadciśnieniem, ale nie wszystkie to potwierdzają.
• Co zrobić: sprawdzić glukozę, lipidogram i ciśnienie u lekarza rodzinnego, np. w programie Moje Zdrowie.
• Rzadko geny: liczne drobne grudki na twarzy i szyi u kilku osób w rodzinie mogą wskazywać na zespół Birta-Hogga-Dubégo.
• Nie nowotwór: włókniak miękki jest łagodny, ale przy wielu zmianach łatwiej przeoczyć jedną, która włókniakiem nie jest.
• Usuwanie: wiele drobnych włókniaków często można usunąć podczas jednej wizyty (ile zmian, decyduje lekarz); w większości naszych ośrodków laserem CO2.

Włókniak miękki w zbliżeniu. Fot. Davidwidlund, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Ile włókniaków to „dużo”?

Nie ma oficjalnej granicy, od której włókniaki uznaje się za „liczne”. Dobrym punktem odniesienia jest jedno z niewielu badań, w których policzono je w zwykłej populacji. Wśród 750 niewyselekcjonowanych osób włókniaki miało 46% badanych. Częstość rosła z wiekiem, a mniej więcej po 50. roku życia przestawała wyraźnie się zwiększać. Większość osób miała nie więcej niż trzy włókniaki w jednym miejscu, a najczęstszą lokalizacją były pachy, potem szyja.

W badaniach nad związkiem włókniaków z metabolizmem naukowcy przyjmowali różne progi: co najmniej dwa włókniaki albo co najmniej trzy. W jednym z tych badań szczególnie wyróżniała się grupa osób z ponad 30 włókniakami.

W praktyce mówimy o licznych włókniakach, gdy:

• zmian jest więcej niż kilka w jednym miejscu, np. kilkanaście na szyi,
• pojawiają się w kilku okolicach naraz: szyja, pachy, pachwiny, pod piersiami, na powiekach,
• wyraźnie ich przybywa w ciągu miesięcy, a nie lat.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Dlaczego jednych włókniaków jest kilka, a innych kilkadziesiąt? Przyczyny

Dokładny mechanizm powstawania włókniaków miękkich nie jest znany. Wiadomo natomiast, które czynniki sprzyjają ich pojawianiu się. Zwykle działa kilka z nich jednocześnie, co tłumaczy, dlaczego niektóre osoby mają ich szczególnie dużo.

Tarcie i fałdy skóry

Włókniaki powstają tam, gdzie skóra ociera się o skórę, ubranie lub biżuterię: w fałdach szyi, pod pachami, pod piersiami, w pachwinach i na powiekach. Im więcej fałd i im silniejsze tarcie, tym więcej miejsc, w których mogą się tworzyć. Dlatego włókniaki skupiają się zwykle w kilku typowych okolicach, a nie są rozsiane równomiernie po całym ciele.

Nadwaga i otyłość

Osoby z nadwagą i otyłością mają włókniaków więcej. Część wyjaśnienia jest mechaniczna, bo więcej fałd oznacza więcej tarcia. Badania nie są tu jednak jednoznaczne. W jednym nie stwierdzono związku między liczbą włókniaków a wskaźnikiem masy ciała (BMI), w innym osoby z włókniakami nie były częściej otyłe niż ogół populacji. To sugeruje, że poza masą ciała liczy się też metabolizm.

Insulinooporność i cukrzyca typu 2

NHS pisze wprost, że przy cukrzycy typu 2 włókniaki pojawiają się częściej, bo nasilona insulinooporność prawdopodobnie sprzyja ich wzrostowi. AAD wymienia cukrzycę i zespół metaboliczny, czyli połączenie podwyższonego ciśnienia, nieprawidłowej glukozy, otyłości brzusznej i zaburzeń cholesterolu, wśród czynników zwiększających ryzyko włókniaków. DermNet wylicza insulinooporność wśród możliwych przyczyn. Szczegółowo omawiamy to w dalszej części artykułu.

Ciąża

W ciąży włókniaki pojawiają się częściej, co przypisuje się zmianom hormonalnym i wysokiemu poziomowi czynników wzrostu. W izraelskim badaniu 120 kobiet w ciąży włókniaki występowały istotnie częściej u ciężarnych z cukrzycą niż u tych bez cukrzycy, a cukrzyca w ciąży i wiek matki niezależnie wiązały się z dużą liczbą włókniaków. Czy i kiedy usuwać włókniaki w ciąży, decyduje lekarz.

Wiek

Włókniaki są rzadkie u dzieci i stają się częstsze z wiekiem. U osoby po pięćdziesiątce kilka czy kilkanaście włókniaków na szyi to obraz zupełnie typowy.

Skłonność rodzinna

AAD zaznacza, że ryzyko jest większe, jeśli włókniaki ma ktoś z krewnych. Wiele osób zauważa, że „mama też miała pełno takich na szyi”. Rodzinne występowanie zwykłych włókniaków nie oznacza choroby genetycznej, ale wyjątki opisujemy niżej.

Akromegalia i inne zaburzenia hormonalne

Wysoki poziom czynników wzrostu występuje też w akromegalii, rzadkiej chorobie, w której organizm wytwarza za dużo hormonu wzrostu. W wieloośrodkowym badaniu 278 osób z akromegalią włókniaki były najczęstszą zmianą skórną i miało je 52,5% pacjentów. Akromegalii nie podejrzewa się jednak na podstawie samych włókniaków. Typowe objawy to powiększanie się dłoni i stóp, powiększanie się głowy i języka, pogrubienie i przetłuszczanie skóry, nadmierne pocenie się, bóle głowy i stawów. Jeśli liczne włókniaki idą w parze z takimi objawami, trzeba je zgłosić lekarzowi rodzinnemu.

Wirus HPV — niejasna rola

W części włókniaków wykrywano materiał genetyczny wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), dlatego DermNet wymienia go wśród możliwych czynników. Rola wirusa nie jest przesądzona.

Liczne włókniaki a cukrzyca, insulinooporność i zespół metaboliczny — co mówią badania

To najważniejsza część odpowiedzi na pytanie „o czym świadczą włókniaki”. Poniżej zebraliśmy badania, które sprawdzały ten związek. Zwróć uwagę, że ich wyniki nie są jednolite.

Systematyczny przegląd badań nad skórnymi objawami cukrzycy znalazł związek włókniaków z cukrzycą w pięciu pracach. Autorzy uznali, że u osób z włókniakami, podobnie jak przy rogowaceniu ciemnym, warto rozważyć badanie w kierunku cukrzycy, np. oznaczenie hemoglobiny glikowanej.

Co z tego wynika, a czego nie wynika

Uczciwie trzeba powiedzieć kilka rzeczy:

• Włókniaki nie powodują cukrzycy. Badania pokazują współwystępowanie, a nie przyczynę. Najbardziej prawdopodobne jest, że te same zaburzenia metaboliczne sprzyjają i cukrzycy, i włókniakom.
• Badania są niewielkie. Obejmowały od kilkudziesięciu do dwustu kilkudziesięciu osób, często pacjentów jednej poradni, a nie przypadkowe osoby z populacji.
• Wyniki się różnią. W jednym badaniu liczba włókniaków wiązała się z poziomem glukozy, w innym nie. W najnowszym badaniu osób z nadwagą włókniaki nie pomagały odróżnić osób ze stanem przedcukrzycowym od tych z prawidłową glukozą.
• Większość osób z włókniakami nie ma cukrzycy. W badaniu Banika i Lubacha włókniaki miała prawie połowa badanych, więc sama ich obecność niczego nie przesądza.

Mimo tych zastrzeżeń wniosek praktyczny jest prosty i bezpieczny: liczne włókniaki to dobry pretekst, by sprawdzić glukozę, lipidogram i ciśnienie. Badania są tanie, a wcześnie wykryta cukrzyca lub stan przedcukrzycowy daje czas na zmianę stylu życia i leczenie.

Liczne włókniaki a wątroba i ciśnienie

W badaniu Şenela i wsp. osoby z włókniakami miały nie tylko wyższą glukozę i gorszy lipidogram, ale też wyższe enzymy wątrobowe (ALT, AST, GGTP, fosfataza zasadowa) i wyższe ciśnienie tętnicze niż grupa porównawcza. Wśród osób z otyłością olbrzymią te z włókniakami częściej leczyły nadciśnienie. Nie oznacza to, że włókniaki wskazują na konkretną chorobę wątroby. To raczej kolejne elementy obrazu tzw. ryzyka sercowo-naczyniowego, które warto ocenić u lekarza rodzinnego.

Ciemna, aksamitna skóra wokół włókniaków — rogowacenie ciemne

Zwróć uwagę na skórę między włókniakami. Jeśli na karku, bokach szyi, w pachach lub pachwinach jest ciemniejsza, pogrubiała i aksamitna, może to być rogowacenie ciemne (acanthosis nigricans). DermNet opisuje je jako zwykle objaw choroby metabolicznej lub hormonalnej, przede wszystkim otyłości i cukrzycy typu 2, związanej z insulinoopornością. W przeglądzie Bustana i wsp. zarówno rogowacenie ciemne, jak i włókniaki zaliczono do zmian, przy których warto rozważyć badanie w kierunku cukrzycy. Rzadko rogowacenie ciemne pojawia się nagle u szczupłej osoby w średnim wieku i bywa wtedy objawem nowotworu narządów wewnętrznych. Takie zmiany trzeba pilnie pokazać lekarzowi.

Jakie badania zrobić, gdy masz dużo włókniaków?

Nie potrzeba specjalnych testów. Wystarczą podstawowe badania, które zleca lekarz rodzinny (POZ):

• glukoza na czczo — podstawowe badanie w kierunku cukrzycy i stanu przedcukrzycowego,
• hemoglobina glikowana (HbA1c) — pokazuje średni poziom cukru z ostatnich miesięcy; autorzy przeglądu Bustana i wsp. zalecają jego oznaczenie u osób z włókniakami, a w badaniu Fang i wsp. osoby z włókniakami miały wyższe wartości HbA1c. Czy badanie jest potrzebne w Twoim przypadku, zdecyduje lekarz,
• lipidogram — cholesterol całkowity, LDL, HDL i trójglicerydy,
• pomiar ciśnienia, masy ciała i obwodu talii.

W programie Moje Zdrowie osoby od 20. roku życia ubezpieczone w NFZ wypełniają ankietę w Internetowym Koncie Pacjenta lub w przychodni POZ, a podstawowy pakiet badań obejmuje m.in. glukozę i lipidogram (HbA1c nie ma w tym pakiecie). Na wizycie podsumowującej mierzy się ciśnienie, wagę, wzrost i obwód talii. To prosty sposób, by sprawdzić najważniejsze parametry.

W badaniach osób z włókniakami stosowano też doustny test obciążenia glukozą. O tym, czy go wykonać, decyduje lekarz na podstawie wyników podstawowych badań. W ciąży badania w kierunku cukrzycy prowadzi lekarz prowadzący ciążę.

Czy liczne włókniaki mogą świadczyć o chorobie genetycznej?

Bardzo rzadko. Kilkanaście włókniaków na szyi u dorosłej osoby to typowy obraz, a nie objaw choroby dziedzicznej. Są jednak sytuacje, w których lekarz bierze pod uwagę zespół genetyczny.

Zespół Birta-Hogga-Dubégo

To rzadka choroba dziedziczona autosomalnie dominująco, wywołana zmianą w genie FLCN. U chorych pojawiają się łagodne guzki skóry, głównie włókniakomieszkowe (fibrofolliculoma), a także torbiele w płucach z ryzykiem samoistnej odmy opłucnowej oraz zwiększone ryzyko raka nerki.

Jak wyglądają zmiany skórne? Drobne, 2–4 mm, gładkie, kopulaste grudki w kolorze skóry lub białawe, na skórze głowy, twarzy, szyi i górnej części tułowia. Zwykle pojawiają się około 30.–40. roku życia, może ich być od kilku do kilkuset i nie znikają. Mogą im towarzyszyć zwykłe włókniaki miękkie. DermNet podkreśla przy tym, że włókniaki są bardzo częste i z tym zespołem wiążą się tylko wyjątkowo.

O zespole Birta-Hogga-Dubégo warto pomyśleć, gdy:

• liczne drobne, białawe grudki są przede wszystkim na twarzy i szyi, a nie w fałdach,
• podobne zmiany ma kilka osób w rodzinie,
• u Ciebie lub krewnych wystąpiła samoistna odma opłucnowa albo rak nerki, zwłaszcza w młodszym wieku.

Rozpoznanie potwierdza badanie genetyczne, a osoby z tym zespołem mają zalecane badania kontrolne nerek i płuc. Jeśli podejrzewasz tę chorobę, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym o skierowaniu do poradni genetycznej. Przy wizycie u nas lekarz może ocenić grudki w dermatoskopie i w razie wątpliwości zdecydować o badaniu histopatologicznym.

Zespół znamion podstawnokomórkowych (zespół Gorlina)

W tym rzadkim zespole już u dzieci i młodych dorosłych powstają liczne raki podstawnokomórkowe, które bywają uszypułowane i wyglądają jak włókniaki. W opisanej serii siedmiorga dzieci z grudkami przypominającymi włókniaki badanie histopatologiczne każdej z nich wykazało raka podstawnokomórkowego, a autorzy zalecają badanie „włókniaków” u dzieci, bo mogą być pierwszym objawem tego zespołu. Zwykłe włókniaki u dzieci są rzadkie, dlatego liczne uszypułowane grudki u dziecka zawsze wymagają oceny lekarza. Więcej piszemy w artykule włókniak u dziecka.

Nerwiakowłókniakowatość typu 1 — to nie są włókniaki miękkie

Liczne miękkie guzki na skórze mogą też być nerwiakowłókniakami. To inna zmiana niż włókniak miękki: wywodzi się z osłonek nerwów, bywa miękka i może zapadać się pod palcem jak guzik w dziurkę. Dwa lub więcej nerwiakowłókniaki to jedno z kryteriów rozpoznania neurofibromatozy typu 1 (NF1). Pozostałe to m.in. sześć lub więcej plam „kawa z mlekiem”, piegi w pachach lub pachwinach i guzki Lischa na tęczówce.

Jeśli obok licznych miękkich guzków masz jasnobrązowe plamy „kawa z mlekiem” albo drobne piegi w pachach, pokaż to lekarzowi. O różnicach i diagnostyce piszemy w artykule nerwiakowłókniak, a o dzieciach w tekście nerwiakowłókniakowatość u dzieci.

Polipy jelita grubego — skąd ta informacja?

W internecie krąży twierdzenie, że liczne włókniaki oznaczają polipy jelita. W latach 80. kilka badań to sugerowało, ale kolejne dały sprzeczne wyniki. Analiza wszystkich prac wykazała tak duże różnice między nimi, że nie dało się ich sensownie połączyć. W nowszym badaniu autorzy uznali, że sama obecność włókniaków nie jest wskazaniem do kolonoskopii, jeśli nie ma innych powodów. Wskazania do badań jelita grubego ustala lekarz na podstawie wieku, objawów i obciążenia rodzinnego. Więcej o tym w artykule Włókniak miękki — czy to rak?.

Liczne włókniaki u dziecka i nastolatka

U dzieci włókniaki miękkie są rzadkie, więc ich duża liczba zasługuje na uwagę. W amerykańskim badaniu 55 dzieci z włókniakami prawie połowa była otyła, a cukrzyca typu 2, zaburzenia lipidowe i nadciśnienie występowały częściej niż w populacji ogólnej. U dziecka lub nastolatka z licznymi włókniakami warto więc porozmawiać z pediatrą o masie ciała i badaniach krwi. Jednocześnie, jak opisaliśmy wyżej, uszypułowane grudki u dziecka muszą zostać obejrzane przez lekarza, bo rzadko mogą być czymś innym niż włókniak.

Liczne gruczolakowłókniaki piersi to coś innego. A antykoncepcja hormonalna?

W wyszukiwarce „włókniaki” często mieszają się z „gruczolakowłókniakami”. To zupełnie inne zmiany: gruczolakowłókniak piersi to łagodny guzek w tkance gruczołu piersiowego, a nie zmiana skóry, i wymaga oceny lekarza. Pytania o antykoncepcję hormonalną przy takich zmianach zadaj ginekologowi, który zna Twoje rozpoznanie i inne przeciwwskazania; ogólne zasady stosowania antykoncepcji w różnych chorobach opisują wytyczne WHO.

Czy liczne włókniaki to zmiany nowotworowe?

Nie. Włókniak miękki jest zmianą łagodną i zwykle nieszkodliwą.

Jest jednak jeden praktyczny problem: im więcej zmian, tym łatwiej przeoczyć tę jedną, która włókniakiem nie jest. W dużym amerykańskim przeglądzie 1335 zmian wysłanych do badania jako włókniaki złośliwych okazało się 5. Co ważne, żadna z tych, które jako włókniak rozpoznał lekarz doświadczony w ocenie skóry. Wniosek: liczne włókniaki warto raz dokładnie obejrzeć w dermatoskopie, zanim zacznie się je usuwać.

Z czym można pomylić liczne włókniaki?

Wiele drobnych, wypukłych zmian na szyi i tułowiu to nie zawsze włókniaki. Najczęstsze pomyłki:

Szczególnie łatwo pomylić liczne włókniaki z brodawkami łojotokowymi. To ważne, bo te zmiany usuwa się nieco inaczej. Więcej w artykule brodawki łojotokowe, a przegląd innych łagodnych zmian znajdziesz w tekście włókniak, keratoza i inne łagodne zmiany skóry. Inną zmianą jest też włókniak twardy, czyli twardy guzek w skórze, zwykle na nogach. Nie należy go mylić z rzadkim nowotworem o podobnej nazwie, opisanym w artykule włókniakomięsak guzowaty skóry.

Kiedy liczne włókniaki pokazać lekarzowi?

NHS radzi zgłosić się do lekarza, gdy włókniak rośnie, boli, krwawi albo gdy zmienia się w wiele włókniaków. AAD dodaje, że nagłe pojawienie się wielu włókniaków, choć rzadkie, może świadczyć o zmianach w organizmie i warto wtedy skonsultować się także z lekarzem rodzinnym.

Umów wizytę, jeśli:

• w ciągu kilku miesięcy pojawiło się wiele nowych zmian bez oczywistej przyczyny, takiej jak ciąża czy przyrost masy ciała,
• któraś zmiana wyróżnia się wyglądem: jest twardsza, ciemniejsza, szybko rośnie, krwawi lub owrzodziała,
• włókniakom towarzyszy ciemna, aksamitna skóra na karku lub w pachach,
• drobne białawe grudki są głównie na twarzy i szyi, a w rodzinie były podobne zmiany, odma opłucnowa lub rak nerki,
• liczne uszypułowane grudki ma dziecko,
• włókniaki przeszkadzają: zahaczają o ubranie lub biżuterię, krwawią przy goleniu, ograniczają widzenie na powiece.

Bólu, zaczerwienienia lub ciemnienia pojedynczego włókniaka nie trzeba się bać — często to skręcona szypułka lub podrażnienie. Piszemy o tym w artykule włókniak pod pachą boli.

Jak usunąć wiele włókniaków podczas jednej wizyty?

Włókniaki nie muszą być usuwane, jeśli nie przeszkadzają. Wiele osób decyduje się jednak na zabieg, bo liczne zmiany zahaczają o kołnierzyk, łańcuszek czy ramiączko, krwawią przy goleniu albo po prostu przeszkadzają estetycznie.

Jakie są metody?

Do usuwania włókniaków stosuje się:

• odcięcie nożyczkami lub skalpelem po znieczuleniu, z zatamowaniem krwawienia,
• wymrażanie (krioterapię),
• elektrokoagulację, czyli zniszczenie zmiany prądem,
• podwiązanie szypułki.

Stosuje się też laser CO2: wytyczne opisują odcinanie podstawy włókniaka wiązką laserową, a przy dużych zmianach wcześniejsze zaciśnięcie szypułki w znieczuleniu.

W większości naszych ośrodków usuwamy włókniaki laserem CO2, a zmiany większe, wątpliwe lub takie, które trzeba zbadać, chirurgicznie. Krioterapii i elektrokoagulacji nie wykonujemy. Metodę zawsze dobiera lekarz po obejrzeniu zmian w dermatoskopie. Więcej o metodach w artykułach laserowe usuwanie znamion i chirurgiczne usuwanie znamion.

Jak wygląda usuwanie licznych włókniaków u nas?

1. Ocena zmian. Lekarz ogląda wszystkie włókniaki, także w dermatoskopie, i wyłapuje te, które wyglądają inaczej. Taką zmianę usuwa się zwykle chirurgicznie i wysyła do badania.
2. Plan i wycena. Lekarz ustala, które zmiany usunąć podczas tej wizyty, i podaje dokładną cenę przed zabiegiem.
3. Znieczulenie. Lekarz dobiera znieczulenie do liczby, wielkości i miejsca zmian; zwykle jest to znieczulenie miejscowe.
4. Usunięcie. Usunięcie małego włókniaka laserem trwa krótko. Ile zmian usunąć podczas jednej wizyty, decyduje lekarz — zależy to od ich wielkości, miejsca i tego, jak się czujesz. Przy bardzo dużej liczbie zmian lekarz może zaproponować podział na kilka wizyt.
5. Zalecenia. Po zabiegu dostajesz instrukcję pielęgnacji drobnych ranek.

Zabiegi wykonujemy u pacjentów od 6. roku życia.

Ile kosztuje usunięcie wielu włókniaków?

W cenniku włókniaki mieszczą się w pozycji „zmiana skórna”. W większości naszych ośrodków ceny laserowego usuwania są takie cennik:

• pierwsza zmiana do 0,5 cm w standardowej lokalizacji (tułów, kończyny, także pachy): 390 zł, każda kolejna mała zmiana podczas tej samej wizyty +80 zł,
• zmiana większa niż 0,5 cm albo w szczególnej lokalizacji (twarz z powiekami i uszami, szyja, dekolt, dłonie, stopy, okolice intymne): 460 zł, każda kolejna +100 zł.

Cena obejmuje konsultację w dniu zabiegu. Przykłady orientacyjne:

• 6 drobnych włókniaków pod pachami: 390 zł + 5 × 80 zł = 790 zł,
• 8 drobnych włókniaków na szyi: 460 zł + 7 × 100 zł = 1160 zł.

To wyliczenia poglądowe — dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem, bo zależy ona od wielkości i miejsca każdej zmiany.

Chirurgiczne usunięcie pierwszej zmiany do 1,5 cm kosztuje 580 zł (każda kolejna +350 zł), a większej lub w szczególnej lokalizacji 680 zł (każda kolejna +400 zł). Cena obejmuje konsultację w dniu zabiegu i bezpłatną wizytę kontrolną ze zdjęciem szwów. Badanie histopatologiczne kosztuje 150 zł za zmianę.

Czy każdy usunięty włókniak trzeba badać?

Nie zawsze. Autorzy przeglądu 1335 zmian (praca z 1996 roku) uznali, że typowych włókniaków ocenionych przez doświadczonego lekarza nie trzeba rutynowo wysyłać do badania. Do badania histopatologicznego kieruje się zmiany nietypowe, rosnące, krwawiące, owrzodziałe, a także uszypułowane grudki u dzieci i grudki, które mogą wskazywać na zespół genetyczny. Decyzję podejmuje lekarz. Wynik w naszych ośrodkach jest zwykle gotowy po 14–21 dniach.

Czy usunięcie włókniaków refunduje NFZ?

Zwykle nie, jeśli zabieg ma charakter estetyczny. Przepisy o świadczeniach gwarantowanych w poradniach i w szpitalu przewidują zabiegi z zakresu chirurgii plastycznej i kosmetyczne tylko wtedy, gdy wynikają z wady wrodzonej, urazu, choroby lub jej leczenia. Gdy zmiana budzi wątpliwości diagnostyczne, decyzję o wycięciu w ramach NFZ podejmuje lekarz poradni, a do poradni zwykle potrzebne jest skierowanie. Szerzej piszemy o tym w artykule usuwanie znamion na NFZ.

Po zabiegu: gojenie wielu drobnych ranek

Po usunięciu licznych włókniaków zostaje tyle drobnych ranek, ile było zmian. Czas gojenia zależy od wielkości zmiany i metody: drobne ranki po laserze goją się zwykle szybciej niż rany po wycięciu ze szwami. Kilka praktycznych wskazówek:

• myj okolicę delikatnie i osuszaj, nie trzyj ręcznikiem,
• nie zrywaj strupków, nawet jeśli swędzą,
• na szyi unikaj na kilka dni łańcuszków i obcisłych kołnierzyków, pod pachami — golenia i dezodorantu na ranki,
• chroń gojące się miejsca przed słońcem.

NHS ostrzega, że po usunięciu włókniaków może zostać blizna albo przebarwienie, szczególnie przy ciemniejszej karnacji. Zwykle są przejściowe, ale czasem utrzymują się na stałe. Szczegółowe zalecenia znajdziesz w artykule zalecenia po usunięciu włókniaka.

Czy włókniaki wrócą po usunięciu?

Usunięty włókniak zwykle nie odrasta w tym samym miejscu. Przyczyny, które sprawiły, że masz ich dużo, zostają jednak z Tobą: tarcie, wiek, skłonność rodzinna, a często także insulinooporność. Dlatego po kilku latach mogą pojawić się nowe włókniaki w sąsiednich miejscach. To nie nawrót, tylko kolejne zmiany. Wiele osób wraca więc co jakiś czas, by usunąć kilka nowych.

Czy można zahamować pojawianie się nowych włókniaków?

NHS pisze uczciwie, że włókniakom nie da się zapobiec. Nie ma też badań, które sprawdzałyby, czy schudnięcie lub leczenie cukrzycy zmniejsza liczbę nowych włókniaków. Badania, które opisaliśmy wyżej, mierzyły tylko współwystępowanie. Mimo to rozsądnie jest:

• zmniejszyć tarcie — luźniejsze kołnierzyki, dobrze dopasowany biustonosz, łańcuszek nie na co dzień,
• zadbać o masę ciała i aktywność — mniej fałd skóry to mniej tarcia,
• sprawdzić i w razie potrzeby leczyć zaburzenia metaboliczne — przede wszystkim dla serca i naczyń, a nie dla skóry.

Nawet jeśli dzięki temu nowych włókniaków nie przybędzie mniej, zyskasz coś ważniejszego: wcześniej wykrytą cukrzycę lub nadciśnienie.

Domowe sposoby na liczne włókniaki — dlaczego to zły pomysł

Przy kilkudziesięciu zmianach kusi, by poradzić sobie samemu: nitką, nożyczkami, płynem na kurzajki albo „zmywaczem włókniaków” z internetu. NHS i AAD odradzają samodzielne usuwanie z powodu ryzyka zakażenia, krwawienia i blizn. AAD ostrzega też, że środki na kurzajki nie działają na włókniaki i mogą uszkodzić skórę. Autorzy z amerykańskiej agencji FDA opisali 38 przypadków (30 z opinii konsumentów w sklepie internetowym, 8 ze zgłoszeń do FDA) uszkodzeń skóry po niezatwierdzonych preparatach do usuwania znamion i włókniaków: oparzenia, owrzodzenia, w części przypadków trwałe blizny, w tym 14 urazów twarzy.

Przy licznych zmianach jest jeszcze jeden powód: samodzielnie nie odróżnisz włókniaka od zmiany, którą trzeba zbadać. Więcej o preparatach z apteki w artykule włókniak — leczenie farmakologiczne, a o popularnym glistniku w tekście włókniaki a glistnik.

Zobacz też: Prosaki na powiece, Hiperplazja łojowa (rozrost gruczołów łojowych), Grudki perliste prącia, Grudki na twarzy, Plamki Fordyce'a.

Najczęstsze pytania

O czym świadczą liczne włókniaki?

Najczęściej o skłonności skóry, tarciu w fałdach, wieku, ciąży lub nadwadze. W wielu badaniach osoby z licznymi włókniakami miały jednak częściej cukrzycę typu 2, insulinooporność, zaburzenia lipidowe i wyższe ciśnienie. To nie jest dowód choroby, ale dobry powód, by sprawdzić glukozę, lipidogram i ciśnienie u lekarza rodzinnego. Bardzo rzadko liczne drobne grudki są objawem zespołu genetycznego, np. zespołu Birta-Hogga-Dubégo.

Czy dużo włókniaków oznacza cukrzycę?

Nie. Włókniaki ma bardzo wiele osób (w badaniu 750 osób prawie połowa), a większość z nich nie ma cukrzycy. W badaniach kliniczno-kontrolnych cukrzyca była jednak częstsza u osób z licznymi włókniakami, a w jednym z nich chorowała ponad połowa osób z ponad 30 zmianami. Inne badania tej zależności nie potwierdziły. Dlatego liczne włókniaki traktuje się jako sygnał do prostych badań krwi, a nie jako rozpoznanie.

Czym najlepiej zlikwidować włókniaki?

Najskuteczniej usuwa się je zabiegowo: laserem CO2, przez odcięcie nożyczkami lub skalpelem, wymrażaniem albo elektrokoagulacją. Metodę dobiera lekarz do wielkości, liczby i miejsca zmian. W większości naszych ośrodków usuwamy włókniaki laserem CO2, a większe lub budzące wątpliwości zmiany chirurgicznie, z badaniem histopatologicznym. Maści i preparaty z internetu nie mają potwierdzonej skuteczności i mogą poparzyć skórę.

Czy włókniaki to zmiany nowotworowe?

Włókniak miękki to łagodna, zwykle nieszkodliwa zmiana. W dużym przeglądzie ponad 1300 zmian wyciętych jako włókniaki złośliwe okazało się 5, ale żadna z tych, które jako włókniak ocenił lekarz doświadczony w ocenie skóry. Problemem są więc nowotwory podobne do włókniaka, dlatego zmianę nietypową, rosnącą lub krwawiącą trzeba obejrzeć w dermatoskopie.

Z czym można pomylić włókniaka?

Najczęściej z brodawką łojotokową, kurzajką nitkowatą, mięczakiem zakaźnym, wypukłym znamieniem barwnikowym i drobnymi ciemnymi grudkami na twarzy (dermatosis papulosa nigra). Rzadziej z nerwiakowłókniakiem, grudkami w zespole Birta-Hogga-Dubégo albo nowotworem, np. rakiem podstawnokomórkowym lub czerniakiem guzkowym. Przy wielu zmianach lekarz ogląda każdą z nich, zanim zaplanuje usunięcie.

Czy można usunąć wiele włókniaków podczas jednej wizyty?

Często tak, ale ile zmian usunąć podczas jednej wizyty, decyduje lekarz po obejrzeniu skóry. Drobne włókniaki usuwa się szybko, zwykle po znieczuleniu miejscowym. Liczba zmian zależy od ich wielkości, miejsca i tolerancji zabiegu. Przy bardzo dużej liczbie zmian lekarz może zaproponować podział na kilka wizyt.

Ile kosztuje usunięcie wielu włókniaków?

W większości naszych ośrodków laserowe usunięcie pierwszej zmiany do 0,5 cm w standardowej lokalizacji, czyli na tułowiu lub kończynach, kosztuje 390 zł, a każda kolejna mała zmiana podczas tej samej wizyty 80 zł. Zmiana większa niż 0,5 cm albo w szczególnej lokalizacji, np. na szyi lub twarzy, kosztuje 460 zł, a każda kolejna 100 zł. Cena obejmuje konsultację w dniu zabiegu. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem.

Dlaczego przybywa mi włókniaków?

Włókniaków przybywa z wiekiem, w ciąży, przy przybieraniu na wadze i w miejscach stałego tarcia. Przybywa ich też częściej u osób z insulinoopornością i cukrzycą typu 2. Jeśli nowych zmian pojawia się dużo w krótkim czasie bez oczywistej przyczyny, pokaż skórę lekarzowi i zbadaj poziom cukru we krwi.

Czy przy licznych gruczolakowłókniakach piersi można stosować antykoncepcję hormonalną?

To pytanie do ginekologa, bo gruczolakowłókniaki piersi nie są włókniakami skóry. O antykoncepcji hormonalnej decyduje lekarz ginekolog po rozpoznaniu zmian w piersi i ocenie innych przeciwwskazań, a każdy guzek piersi wymaga najpierw diagnostyki.

Podsumowanie

Liczne włókniaki to częsty i zwykle niegroźny problem. Najczęściej wynikają z tarcia w fałdach skóry, wieku, ciąży, nadwagi i skłonności rodzinnej. Wiele badań łączy je jednak z insulinoopornością, cukrzycą typu 2, zaburzeniami lipidowymi i nadciśnieniem, choć nie wszystkie to potwierdzają. Dlatego dużo włókniaków to dobry powód, by sprawdzić glukozę, lipidogram i ciśnienie u lekarza rodzinnego. Bardzo rzadko liczne drobne grudki są objawem zespołu genetycznego: Birta-Hogga-Dubégo, Gorlina lub neurofibromatozy typu 1. Włókniaki są zmianami łagodnymi, ale przy wielu zmianach warto raz obejrzeć wszystkie w dermatoskopie. Wiele drobnych włókniaków często można usunąć podczas jednej wizyty, a liczbę zmian ustala lekarz; w większości naszych ośrodków robimy to laserem CO2, a dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem.

Zobacz również

• Włókniaki na szyi — skąd się biorą i jak je usunąć
• Włókniak na twarzy
• Włókniak na powiece