Żółtaki cholesterolowe — zdjęcia i opis: jak wyglądają złogi cholesterolu na skórze

Żółtaki cholesterolowe, czyli złogi tłuszczów w skórze i ścięgnach, mają kilka bardzo różnych twarzy. Na powiekach są miękkimi, żółtymi tarczkami, na łokciach twardymi guzkami, na ścięgnie Achillesa zgrubieniem, którego prawie nie widać, a na pośladkach nagłym wysypem drobnych krostek. Ich wspólną cechą jest to, że są widocznym sygnałem tego, co dzieje się z tłuszczami we krwi [DermNet — Xanthoma; Zak i wsp. 2014].

Ten artykuł jest przewodnikiem po wyglądzie żółtaków: opisujemy, jak wygląda każdy rodzaj, gdzie go szukać, czy twarz zdradza wysoki cholesterol i z czym łatwo żółtaki pomylić. Na końcu wyjaśniamy, jakie badania zrobić i od czego zacząć. Szczegółowo o przyczynach, rodzajach i ryzyku sercowo-naczyniowym piszemy w artykule żółtaki na skórze, o najczęstszej postaci w tekście kępki żółte na powiekach, a o zabiegach w artykule żółtaki — usuwanie.

Uczciwie o zdjęciach. Nie publikujemy tu fotografii żółtaków, bo nie mamy własnych, czystych zdjęć, które moglibyśmy pokazać rzetelnie. Zamiast tego opisujemy dokładnie, co widać na skórze, i zestawiamy cechy w tabeli. Opis często mówi więcej niż zdjęcie z internetu, na którym trudno ocenić konsystencję, głębokość i to, jak szybko zmiana się pojawiła.

Żółtaki w skrócie

• Kolor: żółty, żółtopomarańczowy lub czerwonożółty. Żółtaki ścięgien mają nad sobą skórę o zwykłym kolorze [DermNet — Xanthoma].
• Najczęstsza postać: kępki żółte na powiekach [DermNet — Xanthoma].
• Gdzie jeszcze: linie dłoni, łokcie, kolana, pięty, ścięgno Achillesa, ścięgna nad knykciami, pośladki i barki.
• Czy bolą: zwykle nie. Żółtaki wysiewne często swędzą i bywają tkliwe [DermNet — Xanthoma].
• Czy oznaczają wysoki cholesterol: nie zawsze. Kępki żółte często pojawiają się przy prawidłowych lipidach [DermNet — Xanthoma].
• Co zrobić: pokazać zmianę lekarzowi i wykonać lipidogram, który dorośli mogą zrobić w ramach NFZ [NFZ — Programy profilaktyczne].

Kępki żółte na powiekach. Fot. Oleg Tymofii, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Usuwanie zmian skórnych

Lekarz oceni zmianę i dobierze metodę usunięcia

65 000+usuniętych zmian

72 000+wideodermatoskopii

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Wybierz miasto i umów zabieg:

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Jak wygląda żółtak? Cechy wspólne

Żółtak powstaje, gdy komórki żerne w skórze wchłaniają tłuszcze i zmieniają się w tak zwane komórki piankowate. Ich skupiska prześwitują przez skórę jako żółte lub pomarańczowe pole [DermNet — Xanthoma; Zak i wsp. 2014]. Stąd biorą się cechy, które łączą większość żółtaków:

• barwa od bladożółtej przez żółtopomarańczową do czerwonożółtej,
• wyraźne granice, choć sąsiednie zmiany mogą się zlewać,
• powolny wzrost przez miesiące, z wyjątkiem żółtaków wysiewnych, które pojawiają się nagle [DermNet — Xanthoma],
• brak bólu w większości postaci,
• symetria: kępki żółte często pojawiają się na obu powiekach, a żółtaki ścięgien na obu ścięgnach Achillesa.

Konsystencja zależy od głębokości. Zmiany płaskie, w samej skórze, są miękkie. Żółtaki guzowate i ścięgien są twarde [DermNet — Xanthoma].

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Gdzie szukać żółtaków i jak wyglądają w poszczególnych miejscach

Powieki — kępki żółte

To najczęstsza postać żółtaka. Zaczyna się od małej grudki, która powoli, przez kilka miesięcy, się powiększa. Ma postać miękkich, żółtych lub żółtopomarańczowych plamek, grudek albo płaskich tarczek, typowo przy wewnętrznym kąciku górnej powieki. Mogą być zajęte górne i dolne powieki, często symetrycznie [DermNet — Xanthoma]. W duńskim badaniu populacyjnym kępki żółte miało 4,4% z 12 745 uczestników [Christoffersen i wsp. 2011]. Pełny opis znajdziesz w artykule kępki żółte na powiekach.

Na zdjęciu: żółtawa, płaska plama lub tarczka przy nosowym kąciku oka, dobrze widoczna przy świetle dziennym, gorzej przy lampie błyskowej, która „wybiela” skórę.

Linie dłoni i nadgarstka — żółtaki płaskie

Żółtopomarańczowe podkreślenie bruzd dłoni i nadgarstka wygląda tak, jakby linie dłoni zostały zaznaczone żółtym flamastrem. To obraz typowy dla hiperlipoproteinemii typu III [DermNet — Xanthoma]. Płaskie, miękkie, żółte plamy w przestrzeniach między palcami rąk lub stóp są z kolei charakterystyczne dla homozygotycznej postaci rodzinnej hipercholesterolemii, czyli ciężkiej choroby, która może dawać objawy już w dzieciństwie [DermNet — Xanthoma; NICE CG71].

Na zdjęciu: zażółcenie widać najlepiej przy rozłożonej dłoni w świetle dziennym. Łatwo je przeoczyć u osób, które mają zrogowaciałą lub przebarwioną skórę dłoni.

Łokcie, kolana i pięty — żółtaki guzowate

Twarde, niebolesne, czerwonożółte guzki nad miejscami narażonymi na ucisk: na łokciach, kolanach i piętach. Mogą zlewać się w duże, płatowate guzy [DermNet — Xanthoma]. Często towarzyszą hiperlipoproteinemii typu III [DermNet — Xanthoma], a według przeglądu Zaka i współpracowników także rodzinnej hipercholesterolemii [Zak i wsp. 2014].

Na zdjęciu: wypukły guzek lub kilka zlewających się guzków o żółtawym lub pomarańczowym odcieniu, czasem z czerwonawym brzegiem. Podobnie mogą wyglądać guzki reumatoidalne i guzki dnawe, dlatego DermNet wymienia je wśród rozpoznań różnicowych [DermNet — Xanthoma].

Ścięgno Achillesa i knykcie — żółtaki ścięgien

To postać, której najtrudniej szukać na zdjęciach. Żółtaki ścięgien to powoli rosnące, gładkie, twarde i przesuwalne guzki przyczepione do ścięgna Achillesa albo ścięgien prostowników palców nad knykciami. Skóra nad nimi ma zwykły kolor [DermNet — Xanthoma]. Nie są więc żółte. Widać najwyżej pogrubienie ścięgna, a łatwiej je wyczuć palcami: ścięgno Achillesa jest wtedy grubsze, guzkowate lub nierówne na całej długości albo w jednym miejscu.

Na zdjęciu: porównaj obie nogi od tyłu, w tym samym świetle. Pogrubione, „wrzecionowate” ścięgno albo guzki nad knykciami zaciśniętej pięści to sygnał do wizyty, ale tylko badanie rozstrzygnie, czy to żółtak, czy np. przebyty uraz. NICE opisuje żółtaki ścięgien jako charakterystyczną cechę rodzinnej hipercholesterolemii, najczęściej dotyczącą ścięgien Achillesa, ale mogącą obejmować też ścięgna na grzbiecie dłoni, łokciach i kolanach [NICE CG71].

Pośladki, barki i kończyny — żółtaki wysiewne

Nagle pojawiający się wysyp drobnych, 2–5 mm, żółtych grudek z czerwoną obwódką, najczęściej na pośladkach, barkach i wyprostnych powierzchniach kończyn, czasem także w jamie ustnej. Grudki zwykle swędzą i bywają tkliwe. Są objawem bardzo wysokich trójglicerydów, powyżej 11,2 mmol/l, czyli około 990 mg/dl [DermNet — Xanthoma]. Przy ciężkiej hipertrójglicerydemii rośnie ryzyko ostrego zapalenia trzustki [Zak i wsp. 2014]. Autorzy opisu trzech przypadków zwracają uwagę, że niedostrzeżone żółtaki wysiewne opóźniają skuteczne obniżenie trójglicerydów [Marogi i wsp. 2022].

Na zdjęciu: rozsiane, drobne „krostki” na żółtym tle z czerwoną otoczką. Łatwo pomylić je z trądzikiem lub zapaleniem mieszków włosowych. Taki wysyp to powód do szybkiej wizyty i oznaczenia lipidów.

Żółtaki — porównanie wyglądu w tabeli

Tabela opiera się na opisach DermNet [DermNet — Xanthoma]. Pomaga opisać zmianę lekarzowi, ale nie zastępuje badania.

Jak wygląda twarz przy wysokim cholesterolu?

Najczęściej zupełnie zwyczajnie. Wysoki cholesterol zwykle nie daje żadnych objawów i można go wykryć tylko badaniem krwi [NHS — High cholesterol]. Nie ma „twarzy cholesterolowej”, po której dałoby się rozpoznać problem. Są natomiast dwa objawy w okolicy oczu, o które pacjenci często pytają.

Kępki żółte

Opisaliśmy je wyżej. Warto wiedzieć, że ich znaczenie wykracza poza lipidy. W badaniu Copenhagen City Heart Study, w którym 12 745 osób obserwowano średnio przez 22 lata, osoby z kępkami żółtymi miały o 48% wyższe ryzyko zawału serca niż osoby bez nich, także po uwzględnieniu poziomu cholesterolu i trójglicerydów [Christoffersen i wsp. 2011]. W metaanalizie 15 badań osoby z kępkami żółtymi miały wyższe stężenia cholesterolu całkowitego i LDL oraz grubszą błonę wewnętrzną tętnic szyjnych [Chang i wsp. 2020].

Rąbek rogówkowy — szary pierścień wokół tęczówki

Rąbek rogówkowy to biały, jasnoszary lub niebieskawy pierścień na brzegu rogówki, zbudowany z tłuszczów, głównie cholesterolu. Zaczyna się zwykle jako łuk u góry i u dołu rogówki, który z czasem może się zamknąć w pełny pierścień. Nie daje objawów i nie pogarsza widzenia [American Academy of Ophthalmology — What is arcus senilis?].

U osób w średnim i starszym wieku rąbek jest bardzo częsty i nie musi oznaczać wysokiego cholesterolu [American Academy of Ophthalmology — What is arcus senilis?]. W duńskim badaniu miała go prawie co czwarta osoba (24,8%), a po uwzględnieniu innych czynników ryzyka nie okazał się istotnym niezależnym wskaźnikiem ryzyka chorób serca [Christoffersen i wsp. 2011]. Inaczej jest u dzieci i młodych dorosłych: według AAO pierścień pojawiający się w tym wieku (arcus juvenilis) może być sygnałem wysokiego cholesterolu lub innych problemów zdrowotnych i wymaga wizyty u okulisty [American Academy of Ophthalmology — What is arcus senilis?]. Przy tej okazji warto oznaczyć lipidogram.

Jak wyglądają złogi cholesterolu?

To pytanie ma dwie odpowiedzi. Złogi cholesterolu, które widać, to żółtaki opisane wyżej oraz rąbek rogówkowy. Złogi, których nie widać, to blaszki miażdżycowe w tętnicach. Mechanizm powstawania żółtaków przypomina wczesne etapy miażdżycy [Zak i wsp. 2014], ale wygląd skóry nie mówi, jak bardzo zmienione są naczynia. Dlatego brak żółtaków nie uspokaja: NICE przypomina, że brak objawów klinicznych, takich jak żółtaki ścięgien, nie wyklucza rodzinnej hipercholesterolemii, ani u dorosłych, ani u dzieci [NICE CG71].

Z czym można pomylić żółtaki na zdjęciu?

Żółtawy kolor ma wiele zmian skórnych, zwłaszcza na twarzy. Najczęstsze pomyłki:

O prosakach piszemy w artykule prosak — co to jest. Pojedynczą grudkę na twarzy, która rośnie, krwawi lub się nie goi, trzeba pokazać lekarzowi niezależnie od jej koloru.

Masz żółtaka? Co zrobić krok po kroku

1. Zrób dobre zdjęcie w świetle dziennym, bez lampy, z bliska i z daleka. Zanotuj, kiedy zmiana się pojawiła i czy rośnie. Przy podejrzeniu żółtaków ścięgien sfotografuj obie nogi od tyłu.
2. Umów wizytę u lekarza rodzinnego i poproś o lipidogram, czyli cholesterol całkowity, LDL, HDL i trójglicerydy. Osoby od 20. roku życia, ubezpieczone w NFZ, mogą go wykonać bezpłatnie w programie „Moje Zdrowie” w przychodni POZ po wypełnieniu ankiety zdrowotnej, bez skierowania. Pakiet obejmuje też m.in. kreatyninę i TSH [NFZ — Programy profilaktyczne]. Lekarz może również zlecić glukozę na czczo oraz badania wątroby, tarczycy i nerek [DermNet — Xanthoma].
3. Zwróć uwagę na wynik. Brytyjskie wytyczne NICE (CG71, ostatnia aktualizacja 2019) zalecają podejrzewać rodzinną hipercholesterolemię u dorosłych z cholesterolem całkowitym powyżej 7,5 mmol/l, czyli około 290 mg/dl, albo z przedwczesną chorobą wieńcową u siebie lub krewnego pierwszego stopnia przed 60. rokiem życia [NICE CG71]. W takiej sytuacji potrzebna jest dalsza diagnostyka, często także badanie członków rodziny.
4. Nie zwlekaj przy nagłym wysypie żółtych grudek, przy żółtakach u dziecka albo przy zgrubieniach ścięgien u młodej osoby. U dzieci z żółtakami NICE zaleca oznaczenie LDL jak najwcześniej, a przy wartościach powyżej 11 mmol/l rozważenie homozygotycznej rodzinnej hipercholesterolemii i skierowanie do ośrodka referencyjnego [NICE CG71].
5. Dopiero potem myśl o usunięciu zmian. Leczenie zaburzeń lipidowych może sprawić, że żółtaki guzowate, wysiewne, płaskie i żółtaki linii dłoni się cofną. Kępki żółte mogą się poprawić, gdy towarzyszy im wysoki cholesterol i uda się go obniżyć [DermNet — Xanthoma].

Jak zlikwidować kępki żółte i inne żółtaki w skórze?

Zmiany w skórze, które przeszkadzają albo nie cofnęły się po leczeniu przyczyny, można usunąć. DermNet wymienia m.in. kwas trójchlorooctowy, elektrodesykację, krioterapię, odparowanie laserem (CO2, Er:YAG, Nd:YAG) i wycięcie chirurgiczne [DermNet — Xanthoma]. Metodę dobiera lekarz do miejsca, wielkości i głębokości zmiany.

W większości naszych ośrodków usuwamy kępki żółte i inne żółtaki skóry laserem CO2, a także chirurgicznie. Krioterapii i elektrokoagulacji nie wykonujemy. W naszych ośrodkach z laserem usunięcie pierwszej zmiany na twarzy, w tym na powiece, kosztuje 460 zł, a każdej kolejnej na tej samej wizycie 100 zł. Na tułowiu i kończynach pierwsza zmiana do 0,5 cm kosztuje 390 zł. Wycięcie chirurgiczne to 580–680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł. Cena obejmuje konsultację w dniu zabiegu. Podane kwoty są orientacyjne, dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem, a aktualne ceny są w cenniku. Więcej o przebiegu zabiegów i nawrotach piszemy w artykułach żółtaki — usuwanie i kępki żółte — usuwanie i cena.

Żółtaki ścięgien nie są zmianami skóry, tylko guzkami przyczepionymi do ścięgna [DermNet — Xanthoma]. Nie usuwa się ich laserem. Są przede wszystkim sygnałem do diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych.

Najczęściej zadawane pytania

Jak wyglądają kępki żółte?

Kępki żółte to miękkie, płaskie lub lekko wypukłe żółte albo żółtopomarańczowe plamki, grudki i tarczki na powiekach, najczęściej przy wewnętrznym kąciku górnej powieki. Często występują symetrycznie na obu oczach i mogą obejmować także dolne powieki. Zaczynają się od małej grudki, która przez kilka miesięcy powoli się powiększa. Zwykle nie bolą.

Jak wyglądają złogi cholesterolu na skórze?

Złogi cholesterolu w skórze to żółtaki. Mogą mieć postać miękkich, żółtych tarczek na powiekach, żółtopomarańczowego podkreślenia linii dłoni, twardych, czerwonożółtych guzków na łokciach, kolanach i piętach albo gładkich zgrubień ścięgna Achillesa i ścięgien nad knykciami, nad którymi skóra ma zwykły kolor. Nagły wysyp drobnych żółtych grudek z czerwoną obwódką to żółtaki wysiewne, związane z bardzo wysokimi trójglicerydami.

Jak wygląda twarz przy wysokim cholesterolu?

Najczęściej zupełnie zwyczajnie. Wysoki cholesterol zwykle nie daje żadnych objawów i wykrywa się go tylko badaniem krwi. Na twarzy mogą pojawić się kępki żółte na powiekach, a w oku szarobiały pierścień na brzegu rogówki, czyli rąbek rogówkowy. Rąbek u osób w średnim i starszym wieku jest częsty i nie musi oznaczać wysokiego cholesterolu, ale u dziecka lub młodej osoby wymaga badań.

Jak zlikwidować kępki żółte?

Najpierw warto zrobić lipidogram i leczyć zaburzenia lipidowe, jeśli zostaną wykryte. Kępki żółte mogą się wtedy poprawić, jeśli towarzyszy im wysoki cholesterol i uda się go obniżyć. Zmiany, które przeszkadzają, lekarz może usunąć laserem, chirurgicznie lub inną metodą dobraną do miejsca i wielkości zmiany. W większości naszych ośrodków usuwamy je laserem CO2.

Czy żółtaki ścięgien widać na zdjęciu?

Słabo. Żółtaki ścięgien to gładkie, twarde i przesuwalne zgrubienia ścięgna Achillesa lub ścięgien nad knykciami, a skóra nad nimi ma zwykły kolor. Na zdjęciu widać co najwyżej pogrubienie ścięgna, zwłaszcza przy porównaniu obu stron. Łatwiej je wyczuć palcami niż zobaczyć, a ostatecznie ocenia je lekarz.

Czy żółtak oznacza wysoki cholesterol?

Nie zawsze. Kępki żółte na powiekach często występują przy prawidłowych wynikach lipidów. Żółtaki ścięgien, guzowate, wysiewne i żółtaki linii dłoni znacznie częściej wiążą się z konkretnym zaburzeniem lipidowym. Każdy żółtak jest jednak powodem, by zrobić lipidogram.

Podsumowanie

Żółtaki cholesterolowe wyglądają różnie w zależności od miejsca: na powiekach to miękkie żółte tarczki, w liniach dłoni żółtopomarańczowe podkreślenie bruzd, na łokciach, kolanach i piętach twarde czerwonożółte guzki, na ścięgnie Achillesa i knykciach zgrubienia pod skórą o zwykłym kolorze, a na pośladkach i barkach nagły wysyp swędzących grudek. Twarz przy wysokim cholesterolu zwykle wygląda normalnie, a rąbek rogówkowy u osób starszych często nie ma związku z lipidami. Każdy żółtak jest jednak powodem do lipidogramu, który dorośli mogą zrobić na NFZ, a nagły wysyp żółtaków, żółtaki u dziecka i zgrubienia ścięgien u młodej osoby wymagają szybkiej diagnostyki. Zmiany w skórze, które nie cofną się po leczeniu przyczyny, można usunąć.

Usuwanie zmian skórnych

Usuń zmianę w swoim mieście

Wybierz miasto i umów zabieg:

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin