Kurzajki — co to jest? Definicja, wirus HPV, rodzaje i jak przebiega zakażenie

Kurzajkę zna prawie każdy, ale niewiele osób wie, czym dokładnie jest. Czy to grzyb, „korzeń” w skórze, a może coś groźnego? Odpowiedź jest prostsza, niż sugerują nazwy krążące w internecie: kurzajka to brodawka wywołana przez wirusa. Poniżej wyjaśniamy, co to za wirus, co dzieje się w skórze, gdy powstaje kurzajka, czym kurzajka różni się od brodawki łojotokowej, jakie są jej rodzaje i dlaczego jedne znikają same, a inne trzymają się latami.

To tekst wprowadzający. Jeśli szukasz szczegółów o leczeniu, przeczytaj artykuł brodawki wirusowe (kurzajki) — rodzaje i leczenie. Ocenie ryzyka poświęciliśmy osobny tekst: czy kurzajki są groźne.

Kurzajka — definicja

Kurzajka to potoczna nazwa brodawki wirusowej, czyli łagodnego rozrostu naskórka wywołanego zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). W terminologii medycznej mówi się o brodawce (łac. verruca), a dla najczęstszej postaci, brodawki zwykłej, używa się nazwy verruca vulgaris [DermNet — Viral warts].

Najważniejsze cechy kurzajki w skrócie:

• przyczyna: wirus HPV, a nie grzyb ani bakteria [AAD — Warts: Overview],
• charakter: zmiana łagodna, nienowotworowa [AAD — Warts: Overview],
• wygląd: twarda, szorstka grudka, często z czarnymi lub czerwonymi kropkami [DermNet — Viral warts],
• zaraźliwość: tak, przez kontakt ze skórą i przedmiotami [AAD — Warts: Overview; NHS — Warts and verrucas],
• przebieg: często znika sama, ale może to trwać miesiące lub lata [AAD — Warts: Overview].

Kurzajka a brodawka — co znaczą te słowa

W języku potocznym „kurzajka” to brodawka wirusowa, najczęściej na dłoni lub stopie. Słowo „brodawka” jest szersze i łatwo o pomyłkę, bo tak samo nazywa się zupełnie inną zmianę: brodawkę łojotokową. Ta druga nie zaraża i pojawia się głównie u osób w średnim i starszym wieku, a jej dokładna przyczyna nie jest znana (przyczynę wirusową DermNet uważa za mało prawdopodobną) [DermNet — Seborrhoeic keratosis; AAD — Seborrheic keratoses: Overview]. AAD przestrzega, że leczenie brodawki łojotokowej domowym preparatem na kurzajki może podrażnić lub uszkodzić skórę [AAD — Warts: Signs and symptoms].

W praktyce warto zapamiętać:

Źródła tabeli: [DermNet — Viral warts; DermNet — Seborrhoeic keratosis; AAD — Seborrheic keratoses: Overview].

Dokładne porównanie, ze wskazówkami, jak odróżnić te zmiany, znajdziesz w artykule brodawki łojotokowe a kurzajki.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Kurzajka — co to za wirus?

Kurzajki wywołuje wirus brodawczaka ludzkiego, czyli HPV. To wirus zawierający DNA, a właściwie cała rodzina spokrewnionych wirusów: WHO mówi o ok. 200 znanych typach [WHO], DermNet o ponad 150 [DermNet — Viral warts]. Tylko część z nich zakaża skórę.

Typy HPV dzielą się, w uproszczeniu, na dwie grupy [DermNet — Viral warts; WHO]:

• typy skórne — wywołują zwykłe kurzajki na dłoniach, stopach czy twarzy,
• typy śluzówkowe — zakażają błony śluzowe narządów płciowych, odbytu i gardła i przenoszą się głównie drogą płciową. Część z nich to typy wysokiego ryzyka, których przetrwałe zakażenie jest przyczyną raka szyjki macicy.

Jakie typy siedzą w zwykłych kurzajkach? W holenderskim badaniu przeanalizowano 744 kurzajki od 246 osób z prawidłową odpornością. Najczęściej wykrywano HPV 27, 57, 2 i 1. Kurzajki z HPV 1 miały wyraźny profil: dotyczyły zwykle dzieci poniżej 12. roku życia, rosły na podeszwach i istniały krócej niż pół roku [Bruggink i wsp. 2012]. Typ wirusa nie ma jednak znaczenia przy codziennym leczeniu i nie bada się go rutynowo.

Ciekawe jest też inne badanie tej samej grupy badaczy, obejmujące tylko 71 dzieci z trzech klas szkoły podstawowej, więc jego wyniki trzeba traktować jako orientacyjne. DNA wirusów HPV typowych dla kurzajek wykryto w wymazach ze zdrowej skóry czoła, dłoni i podeszwy u 80% badanych dzieci [de Koning i wsp. 2015]. Kontakt z wirusem jest więc najprawdopodobniej powszechny, a to, czy powstanie kurzajka, zależy od wielu czynników, m.in. od stanu skóry i odporności.

Jak powstaje kurzajka — co dzieje się w skórze

Wirus wnika do najgłębszej, podstawnej warstwy naskórka, zwykle przez drobne uszkodzenie skóry. Zakażone komórki naskórka zaczynają się szybciej dzielić, skóra grubieje i rogowacieje, a w powstałej narośli tworzą się nowe cząstki wirusa [DermNet — Viral warts]. Tak powstaje kurzajka.

Kilka faktów, które wynikają z tego mechanizmu:

• Kurzajka nie ma korzeni. Czarne lub czerwone kropki widoczne w kurzajce to drobne naczynia krwionośne (zakrzepłe naczynia włosowate) [DermNet — Viral warts; AAD — Warts: Signs and symptoms]. Dlatego zeskrobana kurzajka punktowo krwawi.
• Na kurzajkę trzeba poczekać. Okres od zakażenia do pojawienia się zmiany może sięgać nawet 12 miesięcy [DermNet — Viral warts]. Zwykle nie da się więc ustalić, gdzie doszło do zakażenia.
• Kurzajka „siedzi” tylko w naskórku. Nie nacieka głębiej, dlatego jest zmianą łagodną. Właśnie w naskórku działa leczenie, które usuwa zakażone komórki [DermNet — Viral warts].

Od czego robią się kurzajki?

Kurzajki robią się od zakażenia HPV. Wirus przenosi się [DermNet — Viral warts; AAD — Warts: Causes; NHS — Warts and verrucas]:

• przez bezpośredni kontakt ze skórą osoby, która ma kurzajkę,
• przez przedmioty i powierzchnie, np. ręczniki, skarpety, buty, podłogi szatni i basenów,
• z jednego miejsca ciała na drugie — gdy drapiesz lub skubiesz kurzajkę, możesz przenieść wirusa pod paznokieć albo uzyskać rządek nowych kurzajek wzdłuż zadrapania.

Zakażeniu sprzyjają [DermNet — Viral warts; AAD — Warts: Causes; NHS — Warts and verrucas]:

• wiek szkolny — kurzajki są najczęstsze u dzieci, choć mogą pojawić się w każdym wieku,
• skóra rozmiękczona przez wodę lub uszkodzona,
• drobne urazy, np. przy goleniu, obgryzanie paznokci i skubanie skórek,
• atopowe zapalenie skóry i inne stany z uszkodzoną barierą skórną,
• obniżona odporność, np. długotrwałe leczenie immunosupresyjne lub zakażenie HIV,
• praca z surowym mięsem w zimnym i wilgotnym otoczeniu — tzw. brodawki rzeźników wywołuje HPV 7.

Przy okazji: od żaby czy ropuchy kurzajki się nie dostaje [AAD — Warts: Causes]. To jeden z najtrwalszych mitów.

Dlaczego pojawiają się kurzajki — i dlaczego wciąż nowe?

Wiele osób jest zaskoczonych, że kurzajka pojawiła się „znikąd”, choć nie pamiętają kontaktu z nikim chorym. Wyjaśnienie jest proste: od zetknięcia z wirusem do pojawienia się kurzajki mogą minąć miesiące [NHS — Warts and verrucas]. Zakażenie mogło więc nastąpić dawno, na basenie, w szatni czy przy zabawie z innym dzieckiem.

Kolejne kurzajki pojawiają się zwykle z trzech powodów:

• samozakażenie – wirus przenosi się z jednej kurzajki na inne miejsca, gdy dotykasz jej, a potem dotykasz skóry z drobnym skaleczeniem [AAD — Warts: Causes]. Dlatego nowe kurzajki często rosną obok starej, wokół paznokci u osób, które je obgryzają, albo wzdłuż zadrapania,
• ponowny kontakt z wirusem – po zniknięciu jednej kurzajki odporność dotyczy prawdopodobnie tylko danego typu HPV, więc inny typ może wywołać nowe zmiany [DermNet — Viral warts],
• czynniki, które ułatwiają zakażenie – skóra rozmiękczona wodą, obgryzanie paznokci i skubanie skórek, chodzenie boso po basenie i wspólnych prysznicach, atopowe zapalenie skóry z astmą lub katarem siennym, praca z surowym mięsem i rybami, a także ciąża [AAD — Warts: Causes].

O czym świadczą kurzajki? Najczęściej tylko o kontakcie z bardzo powszechnym wirusem. U osób z osłabioną odpornością, np. po przeszczepie narządu, w chorobie nowotworowej czy w AIDS, organizm gorzej radzi sobie z wirusem, a kurzajki bywają wtedy liczne i rozsiane [AAD — Warts: Causes]. Dorosła osoba, u której w krótkim czasie wysypało się wiele kurzajek, powinna więc powiedzieć o tym lekarzowi.

Czy kurzajka może pojawić się na czerwieni ust? Może. Wirus można przenieść z dłoni na usta, a NHS radzi nie obgryzać paznokci i nie ssać palców, na których są kurzajki [NHS — Warts and verrucas]. Na wardze podobnie wyglądają jednak także inne zmiany, m.in. opryszczka, mięczak zakaźny czy torbiel śluzowa – omawiamy je w artykule kurzajka na ustach. Zmiany na wardze lekarz najpierw ocenia i w razie potrzeby może skierować do odpowiedniego lekarza.

Jak zatrzymać powstawanie kurzajek?

Nie da się całkowicie wykluczyć nowych kurzajek, ale można zmniejszyć ryzyko ich rozsiewania [NHS — Warts and verrucas; AAD — Warts: Causes]:

• nie drap, nie skub i nie obgryzaj kurzajek ani paznokci,
• myj ręce po dotknięciu kurzajki,
• nie pożyczaj ręczników, skarpet ani butów; przy kurzajce na stopie zmieniaj skarpety codziennie,
• na basenie zakrywaj kurzajkę plastrem i nie chodź boso po wspólnych prysznicach i szatniach,
• uważaj, by nie zaciąć kurzajki przy goleniu.

Czym grozi nieleczona kurzajka? Większość kurzajek jest nieszkodliwa i przy sprawnej odporności znika sama, choć może to trwać od kilku miesięcy do lat [AAD — Warts: Overview]. Rak związany z HPV wokół paznokcia jest wyjątkiem [AAD — Warts: Causes]. Nieleczona może jednak rosnąć, rozsiewać się na kolejne miejsca i zarażać innych, a na stopie boleć przy chodzeniu [DermNet — Viral warts]. Dlatego warto ją leczyć, gdy przeszkadza, przybywa nowych albo nie ma pewności, że to na pewno kurzajka. Sytuacje, w których zmiana tylko udaje kurzajkę, opisujemy w artykule czy kurzajki są groźne.

Rodzaje kurzajek

Wygląd kurzajki zależy od miejsca, w którym rośnie, i od typu wirusa [DermNet — Viral warts; AAD — Warts: Signs and symptoms]:

• Brodawki zwykłe — szorstkie, kalafiorowate grudki od 1 mm do ponad 1 cm, najczęściej na grzbietach palców, wokół paznokci i na kolanach. Szczegóły: kurzajki na dłoniach.
• Brodawki podeszwowe — na podeszwach stóp. Głębokie, bolesne brodawki wywołuje zwykle HPV 1, a płytkie skupiska, tzw. brodawki mozaikowe, HPV 2. Szczegóły: kurzajka na stopie.
• Brodawki płaskie — drobne, gładkie, płaskie grudki, często licznie na twarzy, dłoniach i goleniach; golenie może je rozsiewać. Wywołują je głównie HPV 3 i 10. Szczegóły: brodawki płaskie.
• Brodawki nitkowate — pęczek cienkich wypustek na wąskiej podstawie, zwykle na twarzy. Szczegóły: brodawki nitkowate i kurzajka na twarzy.
• Brodawki okołopaznokciowe — wokół paznokci, mogą z czasem zniekształcić płytkę.

Osobną grupą są brodawki narządów płciowych, czyli kłykciny kończyste. Wywołują je typy HPV przenoszone drogą płciową i nie zalicza się ich do zwykłych kurzajek [DermNet — Viral warts; WHO]. Wymagają oceny lekarza i nie leczy się ich preparatami na kurzajki [NHS — Warts and verrucas].

Podobnie do kurzajki mogą wyglądać inne zmiany, m.in. odcisk na stopie, brodawka łojotokowa, a rzadko nowotwór skóry [DermNet — Viral warts; AAD — Warts: Signs and symptoms]. Jeśli nie masz pewności, czym jest zmiana, AAD radzi nie zaczynać domowego leczenia [AAD — Warts: Signs and symptoms].

Czy kurzajki mogą same zniknąć?

Tak. Organizm w końcu rozpoznaje wirusa i usuwa zakażone komórki, ale może to trwać od kilku miesięcy do kilku lat [AAD — Warts: Overview].

• U dzieci, nawet bez leczenia, około 50% kurzajek znika w ciągu sześciu miesięcy, a 90% w ciągu dwóch lat [DermNet — Viral warts].
• W badaniu ok. 1100 uczniów w wieku 4–12 lat (kurzajki miało 366 z nich) połowa dzieci z kurzajkami pozbyła się ich w ciągu roku. Szybciej zdrowiały dzieci młodsze. Część dzieci (38%) w tym czasie leczyła kurzajki, więc nie jest to opis wyłącznie przebiegu bez leczenia [Bruggink i wsp. 2013].
• U dorosłych kurzajki utrzymują się dłużej, choć także w końcu ustępują [DermNet — Viral warts].
• U osób z obniżoną odpornością organizm może sobie z nimi nie poradzić [AAD — Warts: Overview].

Odporność na HPV dotyczy prawdopodobnie konkretnego typu wirusa [DermNet — Viral warts]. Dlatego po zniknięciu jednej kurzajki można później zarazić się innym typem i mieć kolejne.

Czy kurzajki są groźne dla zdrowia?

Zwykła kurzajka jest łagodna i nie przechodzi w nowotwór [AAD — Warts: Overview]. Bywa jednak uciążliwa: zaraża, rozsiewa się, na stopie boli przy chodzeniu, przy paznokciu może zniekształcić płytkę, a u dzieci bywa powodem dokuczania [DermNet — Viral warts]. Wyjątki i objawy ostrzegawcze, w tym zmiany na stopie, które tylko udają kurzajkę, omawiamy w artykule czy kurzajki są groźne.

Co zabija kurzajki?

Uczciwa odpowiedź brzmi: nic, co możesz kupić lub zrobić w gabinecie, nie zabija samego wirusa. Leczenie usuwa skórę zawierającą wirusa, a resztę pracy wykonuje układ odpornościowy. Jeśli w naskórku zostaną zakażone komórki, kurzajka wraca [DermNet — Viral warts].

Co ma dowody skuteczności:

• Kwas salicylowy — najlepiej przebadana metoda domowa. W przeglądzie Cochrane obejmującym 85 badań (wiele z nich o wysokim ryzyku błędu) zwiększał szansę wyleczenia w porównaniu z placebo, choć efekt był umiarkowany, wyraźniejszy na dłoniach niż na stopach [Kwok i wsp. 2012]. Stosuje się go codziennie przez wiele tygodni, nie na twarzy [AAD — Warts: Dermatologists' tips for at-home treatment; NHS — Warts and verrucas].
• Wymrażanie ciekłym azotem — zabieg w gabinecie, zwykle powtarzany kilkakrotnie. Przegląd Cochrane nie wykazał wyraźnej przewagi nad kwasem salicylowym, a połączenie obu metod działało lepiej niż sam kwas [Kwok i wsp. 2012]. Więcej: zamrażanie kurzajek.
• Laser, wycięcie, łyżeczkowanie — stosowane m.in. przy kurzajkach opornych na inne metody [AAD — Warts: Diagnosis and treatment]. Więcej: usuwanie kurzajek laserem — przebieg i ceny.

Domowe sposoby z internetu, takie jak glistnik (jaskółcze ziele), czosnek czy ocet, nie mają porównywalnych dowodów, a niektóre podrażniają lub parzą skórę. Omawiamy je w artykule jaskółcze ziele na kurzajki.

Kiedy z kurzajką do lekarza?

Pojedynczą, typową kurzajkę na dłoni czy stopie można leczyć w domu. Do lekarza warto pójść, gdy [AAD — Warts: Dermatologists' tips for at-home treatment; NHS — Warts and verrucas]:

• kurzajka jest na twarzy lub w okolicy narządów płciowych,
• zmienia się, boli, swędzi, piecze lub krwawi,
• masz wiele kurzajek albo ciągle wracają,
• nie masz pewności, czy to kurzajka,
• domowe leczenie nie pomogło,
• masz obniżoną odporność lub cukrzycę.

Usuwanie kurzajek w Twoich Znamionach. W większości naszych ośrodków usuwamy kurzajki laserem CO2. Metodę zawsze dobiera lekarz po obejrzeniu zmiany, a gdy jej wygląd budzi wątpliwości, może zdecydować o wycięciu chirurgicznym z badaniem histopatologicznym. Wymrażania i elektrokoagulacji nie wykonujemy. W ośrodkach z laserem usunięcie kurzajki kosztuje 460 zł za pierwszą brodawkę i 100 zł za każdą kolejną na tej samej wizycie, a cena obejmuje konsultację lekarską w dniu zabiegu. Zabiegi wykonujemy od 6. roku życia, a dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem. Aktualne ceny: cennik.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest kurzajka?

Kurzajka to potoczna nazwa brodawki wirusowej, czyli łagodnego rozrostu naskórka wywołanego zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) [DermNet — Viral warts]. Zwykle ma postać twardej, szorstkiej grudki, często z drobnymi czarnymi kropkami, i najczęściej pojawia się na palcach, dłoniach, kolanach i podeszwach stóp. Nie jest nowotworem, ale jest zaraźliwa [AAD — Warts: Overview].

Kurzajka — co to za wirus?

Kurzajki wywołuje wirus brodawczaka ludzkiego, w skrócie HPV. To grupa ok. 200 spokrewnionych wirusów, z których tylko część zakaża skórę [WHO; DermNet — Viral warts]. W kurzajkach najczęściej wykrywa się typy HPV 1, 2, 27 i 57 [Bruggink i wsp. 2012]. To inne typy niż te, które przenoszą się drogą płciową i są związane z rakiem szyjki macicy.

Kurzajka a brodawka — czy to to samo?

Kurzajka to brodawka wirusowa, więc w tym znaczeniu tak. Słowo „brodawka” jest jednak szersze: tak nazywa się też brodawkę łojotokową, która nie zaraża, nie uważa się jej za zakażenie wirusowe i pojawia się głównie u osób w średnim i starszym wieku [AAD — Seborrheic keratoses: Overview; DermNet — Seborrhoeic keratosis]. Dlatego zanim zaczniesz leczyć „brodawkę”, warto mieć pewność, o którą zmianę chodzi.

Od czego robią się kurzajki?

Od zakażenia wirusem HPV, który wnika przez drobne uszkodzenia skóry [AAD — Warts: Causes]. Można się zarazić przez dotyk skóry osoby z kurzajką, przez wspólne ręczniki, buty i podłogi basenów czy szatni, a także przenieść wirusa z jednej kurzajki na inne miejsce własnego ciała [DermNet — Viral warts; NHS — Warts and verrucas]. Sprzyjają temu rozmiękczona lub uszkodzona skóra, obgryzanie paznokci i osłabiona odporność.

Czy kurzajki są groźne dla zdrowia?

Zwykłe kurzajki są łagodne i nie przechodzą w nowotwór [AAD — Warts: Overview]. Mogą jednak boleć, szczególnie na stopach, rozsiewać się i zarażać innych. Pilniejszej oceny wymagają brodawki w okolicy narządów płciowych, liczne brodawki przy obniżonej odporności oraz zmiany, które szybko rosną, krwawią lub tylko wyglądają jak kurzajka [AAD — Warts: Signs and symptoms; NHS — Warts and verrucas].

Co zabija kurzajki?

Żaden preparat ani zabieg nie zabija wirusa HPV [DermNet — Viral warts]. Kurzajkę ostatecznie usuwa układ odpornościowy, a leczenie przyspiesza ten proces, usuwając zakażony naskórek. Najlepiej przebadaną metodą domową jest kwas salicylowy [Kwok i wsp. 2012]. W gabinecie stosuje się m.in. wymrażanie, laser i wycięcie. Kurzajki mogą wracać, jeśli w skórze zostanie wirus.

Czy kurzajki mogą same zniknąć?

Tak, i często znikają. U dzieci około połowa kurzajek ustępuje w ciągu pół roku, a 90% w ciągu dwóch lat [DermNet — Viral warts]. U dorosłych trwa to dłużej, a u osób z obniżoną odpornością kurzajki mogą być bardzo uporczywe [AAD — Warts: Overview]. Nie da się przewidzieć, kiedy zniknie konkretna kurzajka.

Dlaczego pojawiają się kurzajki?

Kurzajki pojawiają się, gdy wirus HPV dostanie się do naskórka przez drobne uszkodzenie skóry: przy kontakcie z inną osobą, z wilgotnej podłogi basenu czy szatni albo z innej kurzajki na własnym ciele. Sprzyjają temu skóra rozmiękczona wodą, obgryzanie paznokci, atopowe zapalenie skóry i osłabiona odporność. Kurzajka może wyrosnąć nawet kilka miesięcy po zakażeniu.

O czym świadczą kurzajki?

Zwykle tylko o tym, że skóra miała kontakt z wirusem HPV, co zdarza się bardzo często, zwłaszcza u dzieci. Pojedyncza kurzajka nie oznacza choroby. Bardzo liczne, rozsiane kurzajki u dorosłej osoby mogą jednak wynikać z osłabionej odporności, np. po przeszczepie narządu, w chorobie nowotworowej lub w AIDS, dlatego warto o nich powiedzieć lekarzowi.

Jak zatrzymać powstawanie kurzajek?

Nie drap, nie skub i nie obgryzaj kurzajek ani paznokci, myj ręce po ich dotknięciu, nie pożyczaj ręczników, skarpet i butów, a na basenie zakrywaj kurzajkę plastrem i noś klapki. Uważaj też, by nie zaciąć kurzajki przy goleniu. Nie da się całkowicie wykluczyć nowych kurzajek, bo od kontaktu z wirusem do ich pojawienia się mogą minąć miesiące.

Podsumowanie

Kurzajka to brodawka wirusowa: łagodna narośl w naskórku wywołana przez skórne typy HPV. Zaraża przez kontakt ze skórą i przedmiotami, nie ma korzeni, a czarne kropki to naczynia krwionośne. Często znika sama, szczególnie u dzieci, ale może utrzymywać się latami i przenosić na inne miejsca. Leczenie usuwa zakażony naskórek, a nie wirusa, dlatego wymaga cierpliwości. Zmianę nietypową, bolesną, na twarzy lub w okolicy narządów płciowych warto pokazać lekarzowi.