Ciemna plama na stopie — co oznacza czarna lub brązowa plama na podeszwie, pięcie, palcu i paznokciu u stopy

Ciemna plama na stopie niepokoi bardziej niż taka sama plama na ramieniu. Podeszwy i palce rzadko oglądamy, więc plama często „pojawia się nagle”, choć mogła tam być od miesięcy. Dobra wiadomość jest taka, że większość ciemnych plam na stopach to wylewy krwi, znamiona, kurzajki i przebarwienia. Zła jest taka, że właśnie na stopie rozwija się czerniak akralny, typ czerniaka, który najczęściej mylony jest ze zmianami łagodnymi i rozpoznawany późno. Dlatego ciemnej plamy na podeszwie, pięcie czy pod paznokciem nie warto obserwować miesiącami bez oceny lekarza.

W tym artykule wyjaśniamy, co może oznaczać czarna, brązowa lub sina plama w różnych miejscach stopy, jak odróżnić krew od barwnika, jakie cechy budzą niepokój i jak wygląda badanie. O samym czerniaku na stopie piszemy szerzej w artykułach czerniak na dłoniach i podeszwach stóp oraz czerniak akralny — stopa, dłoń, paznokieć. Tu skupiamy się na pytaniu, które zadaje większość osób: co to za plama i czy trzeba z nią iść do lekarza.

Ciemna plama na stopie w skrócie

• Najczęstsze przyczyny: znamię barwnikowe, wylew krwi do zrogowaciałej skóry (tak zwana czarna pięta), krwiak pod paznokciem, kurzajka z zakrzepłymi naczyniami, przebarwienie po stanie zapalnym, plama posłoneczna na grzbiecie stopy.
• Krew czy barwnik: wylew krwi i krwiak znikają same w ciągu tygodni, przesuwają się z rosnącym paznokciem albo schodzą przy zeskrobaniu warstwy rogowej. Barwnik zostaje.
• Kiedy niepokoi: nowa plama u dorosłego na podeszwie lub pod paznokciem, plama, która rośnie, ma nierówne brzegi, kilka kolorów, przekracza 7 mm, swędzi, krwawi lub nie goi się mimo leczenia „odcisku”.
• Czerniak akralny: rzadki, 2–3% czerniaków, ale rozpoznawany później niż inne, bo udaje kurzajkę, odcisk lub krwiak.
• Rozpoznanie: dermatoskopia rozróżnia wzór znamienia od wzoru czerniaka na podeszwie z bardzo wysoką swoistością; w razie wątpliwości wycięcie zmiany do badania histopatologicznego.

Ciemna plama na pięcie — czerniak akralny. Taką zmianę łatwo pomylić z wylewem krwi po urazie.

Gdzie dokładnie jest plama? Podeszwa, pięta, palec, paznokieć czy grzbiet stopy

Miejsce dużo mówi o przyczynie, bo skóra stopy nie jest jednolita. Grzbiet stopy ma zwykłą skórę z mieszkami włosowymi i widzi słońce, więc pojawiają się na nim piegi, plamy posłoneczne, brodawki łojotokowe i zwykłe pieprzyki. Podeszwa i pięta mają grubą warstwę rogową, nie mają mieszków włosowych i są stale obciążane, dlatego częściej dochodzi tu do wylewów krwi, odcisków i kurzajek, a znamiona wyglądają inaczej niż na reszcie ciała. Paznokcie to osobny świat: ciemna plama pod płytką to najczęściej krew, a podłużny pasek to barwnik z macierzy paznokcia.

Zanim pójdziesz dalej, zwróć uwagę na trzy rzeczy: czy plama jest płaska, czy wyczuwalna pod palcem; czy pamiętasz uraz, długi marsz lub nowe buty; i czy plama zmienia się z tygodnia na tydzień. Te informacje przydadzą się lekarzowi.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Najczęstsze przyczyny ciemnej plamy na stopie

Znamię barwnikowe na podeszwie i palcu

Pieprzyki na dłoniach i stopach, nazywane znamionami akralnymi, są częste. W badaniu amerykańskim znamię na dłoni lub podeszwie miało 23% dorosłych o jasnej skórze i 42% osób czarnoskórych. Typowe znamię na podeszwie to równa, jasno- lub ciemnobrązowa plamka o średnicy kilku milimetrów. W tym samym badaniu zupełnie czarne znamiona akralne były rzadkie: nie stwierdzono ani jednego u 343 osób o jasnej skórze. Znamię akralne o średnicy 6 mm lub większej miało tylko 0,6% badanych o jasnej skórze. Duża lub jednolicie czarna plama na podeszwie jest więc nietypowa i wymaga oceny.

W dermatoskopie łagodne znamię na podeszwie ma charakterystyczny wzór: barwnik układa się w bruzdach między liniami papilarnymi, czyli wzór równoległych bruzd, albo tworzy siatkę. Taki obraz z bardzo wysokim prawdopodobieństwem oznacza zmianę łagodną. Więcej o tym, jak wyglądają łagodne i podejrzane znamiona w tych miejscach, piszemy w artykule pieprzyk na stopie, dłoni i paznokciu.

Czarna plama na pięcie — wylew krwi do zrogowaciałej skóry

Czarna lub czerwonobrązowa plama na pięcie, która pojawiła się nagle u osoby biegającej, grającej w piłkę, koszykówkę czy tenisa, to najczęściej czarna pięta (łac. talon noir). Powtarzane uderzenia i ścinające ruchy pięty rozrywają drobne naczynia, a krew przedostaje się do warstwy rogowej naskórka, gdzie nie może zostać wchłonięta. Powstają kropki lub plamy w kolorze czerwonym, brązowym lub czarnym, pojedyncze lub liczne, na pięcie, podeszwie albo palcu. Nie bolą i nie swędzą.

Taki wylew znika sam w ciągu 4–6 tygodni, choć może nawracać, jeśli uraz się powtarza. Lekarz może potwierdzić rozpoznanie na miejscu, delikatnie ścinając skalpelem warstwę rogową: krew schodzi z łuskami, bez bólu i krwawienia, a pod spodem widać zdrową skórę. Znamię ani czerniak nie dają się tak usunąć, a kurzajka po zeskrobaniu krwawi punkcikowo.

Dlaczego to ważne? Wylew pod warstwą rogową w dermatoskopie potrafi udawać czerniaka. W serii 15 takich zmian 40% miało wzór równoległych grzbietów, czyli obraz typowy dla wczesnego czerniaka akralnego. Dlatego lekarz łączy obraz z wywiadem, testem zeskrobania i kontrolą po kilku tygodniach, zamiast polegać na jednym zdjęciu.

Czarna plama na paznokciu u stopy — krwiak czy pasek barwnika

Ciemna plama pod paznokciem palucha to najczęściej krwiak. Na stopach powstaje nie tylko po przytrzaśnięciu palca, ale też po wielu drobnych, niezauważonych urazach: długim marszu, bieganiu w dół, za ciasnych butach. Krwiak może być czerwony, fioletowy, brązowy lub czarny, w zależności od wieku wylewu, i zwykle ma kształt plamy, a nie równego paska. Najważniejsza cecha: w ciągu kilku tygodni przy nasadzie paznokcia pojawia się wyraźna granica zdrowej płytki, a plama przesuwa się w stronę wolnego brzegu. Prawidłowo wyglądająca nasada paznokcia wyklucza zmianę barwnikową.

Inaczej wygląda melanonychia, czyli podłużny brązowy lub czarny pasek biegnący od skórki po wolny brzeg. Pasek powstaje w macierzy paznokcia i najczęściej ma łagodną przyczynę, ale czerniak paznokcia zaczyna się właśnie w ten sposób. Niepokoją: pasek szerszy niż 3 mm, poszerzający się przy nasadzie, o kilku odcieniach, z barwnikiem przechodzącym na skórę wokół paznokcia, z pękaniem lub zniekształceniem płytki. Czerniak paznokcia w 75–90% przypadków dotyczy palucha lub kciuka. Jeśli ciemna plama na paznokciu u stopy nie przesuwa się z rosnącą płytką albo pasek zaczyna się przy skórce, umów ocenę. Szczegóły znajdziesz w artykułach czarna kreska na paznokciu i jak wygląda krwiak pod paznokciem.

Czarna plamka w odcisku lub kurzajce

Twarda, zrogowaciała zmiana na podeszwie z czarnymi punkcikami w środku to zwykle kurzajka, czyli brodawka wirusowa. Drobne czerwone lub czarne kropki to zakrzepłe naczynia brodawek skórnych, a linie papilarne są przerwane w miejscu zmiany. Odcisk nie ma takich kropek, ale może mieć w środku pojedynczy wylew krwi od ucisku. Jak odróżnić te zmiany, opisujemy w artykułach kurzajka na stopie i czarny odcisk na palcu.

Pułapka polega na tym, że czerniak bez barwnika na podeszwie też bywa brany za kurzajkę lub odcisk. W analizie 53 czerniaków podeszwy i paznokci stóp z jednego ośrodka 18 początkowo rozpoznano błędnie, między innymi jako kurzajkę, odcisk, grzybicę, pęcherz lub niegojącą się ranę, a 9 z tych 18 nie miało barwnika. „Odcisk”, który nie reaguje na leczenie przez kilka tygodni, krwawi lub ma ciemny, nieregularny brzeg, trzeba pokazać lekarzowi.

Brązowe plamy pod stopami i między palcami po stanie zapalnym

Po otarciu, pęcherzu, ukąszeniu, grzybicy stóp czy wyprysku skóra może pozostać przebarwiona przez wiele miesięcy. To przebarwienie pozapalne: płaska plama w kolorze od jasnobrązowego do czarnego, dokładnie w miejscu wcześniejszej zmiany, która ciemnieje po słońcu i powoli blednie. Charakterystyczne jest to, że plama ma historię: pamiętasz, co było w tym miejscu wcześniej.

Brązowe plamy na grzbiecie stopy — plamy posłoneczne

Grzbiet stopy latem widzi słońce w sandałach, dlatego po 40. roku życia pojawiają się tu plamy soczewicowate posłoneczne, takie same jak na grzbietach dłoni. Są płaskie, równo zabarwione, od żółtobrązowych po ciemnobrązowe, i nie bledną zimą. Nietypowa plama posłoneczna bywa trudna do odróżnienia od czerniaka in situ, dlatego plamę o nierównym zabarwieniu lekarz ogląda w dermatoskopie. Więcej w artykule piegi na stopach.

Czarna plama na stopie pod skórą — znamię błękitne i zakrzepły naczyniak

Czarna lub granatowa plamka, która wygląda, jakby leżała głębiej, pod skórą, to często znamię błękitne: niewielkie, równe, stalowoniebieskie lub szaroniebieskie znamię, zwykle o średnicy 0,5–1 cm, najczęściej na grzbiecie stopy lub dłoni. Ma je 1–2% dorosłych o jasnej skórze. Zwykłe znamię błękitne nie zmienia się przez całe życie; w dermatoskopie ma jednolity, „mglisty” niebieski kolor. Czarny punkt pod skórą może być też zakrzepłym naczyniakiem. Każdą nową niebieskoczarną zmianę u dorosłego lekarz ogląda w powiększeniu, bo głęboko położony barwnik widać też w czerniaku guzkowym. O znamieniu błękitnym piszemy w osobnym artykule: znamię błękitne.

Rzadziej: grzybica, barwnik z zewnątrz, przebarwienia żylne

Grzybica czarna (tinea nigra) to zakażenie pleśnią, które daje powoli rosnącą brązową lub czarną, lekko łuszczącą się plamę na dłoni lub podeszwie. Zdarza się głównie w krajach tropikalnych, więc w Polsce trzeba o nią pytać po podróży. Ustępuje po 2–4 tygodniach stosowania leku przeciwgrzybiczego, ale bywa mylona ze znamieniem i czerniakiem, dlatego potwierdza się ją badaniem mykologicznym.

Ciemna plama może być też barwnikiem z zewnątrz: z nowych butów, skarpet, henny, czy wbitym w skórę ciałem obcym. Z kolei brązowe, ceglaste przebarwienia wokół kostek i na podudziach u osób z żylakami lub obrzękami to złogi hemosyderyny z nieszczelnych naczyń przy niewydolności żylnej. Nie są zmianą barwnikową i wymagają leczenia żył, a nie skóry.

Plamy cukrzycowe na stopach — jak wyglądają?

Wiele osób pyta o „plamy cukrzycowe”. Najczęstsza zmiana skórna w cukrzycy to dermopatia cukrzycowa: jasnobrązowe lub czerwonobrązowe, okrągłe lub owalne, lekko zagłębione plamy, początkowo z drobną łuską. Występują u nawet 30% osób z cukrzycą, głównie na goleniach, rzadziej na przedniej powierzchni ud, przedramionach i bocznej powierzchni stopy. Cztery lub więcej takich plam niemal zawsze oznacza cukrzycę, dlatego u osoby bez rozpoznania warto zbadać poziom cukru. Same plamy są nieszkodliwe.

Cukrzyca ma jeszcze jedno znaczenie dla ciemnych plam na stopach: przy neuropatii nie czujesz urazu, a krwawienie do modzela lub odcisku bywa pierwszym sygnałem owrzodzenia. Jeśli masz cukrzycę, każdą nową ciemną plamę w zrogowaciałej skórze stopy pokaż lekarzowi, zamiast leczyć ją samodzielnie.

Czerniak akralny — dlaczego plama na stopie wymaga oceny

Czerniak akralny rozwija się na podeszwach, dłoniach i pod paznokciami. To najrzadszy typ czerniaka, 2–3% wszystkich rozpoznań, ale u osób o ciemnej skórze najczęstszy. Średni wiek rozpoznania to 63 lata. W przeciwieństwie do innych czerniaków nie wiąże się z promieniowaniem słonecznym; rozważa się rolę przewlekłego ucisku i sił ścinających działających na stopę.

Na początku czerniak akralny wygląda niewinnie: jak nowa jasno- lub ciemnobrązowa plamka na podeszwie, która układa się wzdłuż linii papilarnych. Rośnie powoli, miesiącami lub latami, zanim zacznie naciekać głębiej. Cechy, które przemawiają za czerniakiem, to ciemny lub guzkowaty wygląd, owrzodzenie, świąd, coraz więcej kolorów, zwłaszcza niebieskiego i czarnego, oraz wielkość powyżej 7 mm. Część czerniaków akralnych nie ma barwnika i wygląda jak różowa grudka, kurzajka lub modzel.

Cena opóźnienia jest wymierna. W amerykańskich rejestrach pięcioletnie przeżycie swoiste dla czerniaka wyniosło w czerniaku akralnym 80,3%, wobec 91,3% dla wszystkich czerniaków skóry, a autorzy wiążą różnicę głównie z większą grubością nowotworu w chwili rozpoznania. Wcześnie wykryty czerniak na stopie leczy się tak samo skutecznie jak w innych miejscach. Problemem nie jest biologia, tylko czas.

Niewielka ciemna plamka na podeszwie — czerniak akralny. Wczesna zmiana może mieć zaledwie kilka milimetrów.

Kiedy z ciemną plamą na stopie iść do lekarza?

Umów ocenę zmiany, jeśli:

• plama pojawiła się u osoby dorosłej na podeszwie, pięcie lub pod paznokciem i nie pamiętasz urazu,
• nie znika po 4–6 tygodniach, nie przesuwa się z rosnącym paznokciem i nie daje się zeskrobać,
• rośnie, ma nierówne brzegi, kilka kolorów lub średnicę powyżej 6–7 mm,
• jest jednolicie czarna, zwłaszcza na podeszwie,
• swędzi, krwawi, tworzy guzek lub owrzodzenie,
• „odcisk” lub „kurzajka” nie reaguje na leczenie,
• pasek na paznokciu poszerza się, ciemnieje lub przechodzi na skórę wokół paznokcia,
• masz cukrzycę, a w zrogowaciałej skórze pojawiła się krew lub sączenie,
• w rodzinie był czerniak albo masz wiele znamion.

Nie czekaj na spełnienie kilku punktów naraz. Jeden wystarczy. Z drugiej strony plama po wysiłku, która po trzech tygodniach wyraźnie blednie, albo krwiak pod paznokciem z czystą nasadą płytki mogą poczekać na kontrolę przy okazji badania znamion.

Jak lekarz ocenia ciemną plamę na stopie?

Badanie zaczyna się od rozmowy: od kiedy jest plama, czy był uraz lub wysiłek, czy się zmienia, czy chorujesz na cukrzycę, czy w rodzinie był czerniak. Potem lekarz ogląda plamę w dermatoskopie, czyli w powiększeniu i odpowiednim świetle. Na podeszwie dermatoskopia jest wyjątkowo przydatna, bo skóra ma tu linie papilarne, a barwnik układa się względem nich w przewidywalny sposób. W wieloośrodkowym badaniu 712 zmian barwnikowych na dłoniach i podeszwach wzór równoległych grzbietów, czyli barwnik na grzbietach linii papilarnych, miał 99% swoistości dla czerniaka, a wzór równoległych bruzd lub siatki wskazywał na łagodne znamię z dodatnią wartością predykcyjną 98,3%.

Jeśli obraz przemawia za krwią, lekarz może wykonać test zeskrobania warstwy rogowej: wylew schodzi z łuskami, a barwnik znamienia lub czerniaka zostaje. Przy plamie pod paznokciem porównuje nasadę płytki i może zalecić zdjęcie kontrolne za kilka tygodni, żeby sprawdzić, czy plama się przesuwa.

Gdy obraz jest niejednoznaczny lub podejrzany, rozstrzyga badanie histopatologiczne. Zgodnie z polskimi wytycznymi podejrzaną zmianę wycina się w całości z marginesem kilku milimetrów zdrowej skóry i ocenia pod mikroskopem. Na podeszwie bywa to trudniejsze niż na plecach, bo blizna leży w miejscu obciążanym przy chodzeniu, dlatego lekarz dobiera technikę do miejsca. Podejrzanej zmiany barwnikowej nie usuwa się laserem ani nie zamraża, bo niszczy to materiał do badania.

Co możemy zrobić w Twoich Znamionach?

W Twoich Znamionach stopy, podeszwy, przestrzenie między palcami i paznokcie oglądamy w ramach wideodermatoskopii, czyli badania wszystkich znamion na ciele w powiększeniu, z zapisem zdjęć w systemie. Dzięki temu przy kolejnej wizycie lekarz może porównać plamę z poprzednim obrazem. Badanie kosztuje 480 zł u dorosłych i 380 zł u dzieci. Jeśli chcesz pokazać tylko jedną zmianę, możesz umówić ocenę zmiany skórnej.

Gdy plama wymaga badania histopatologicznego, lekarz omówi z Tobą kolejne kroki. Zmiany na stopie wycinamy chirurgicznie; stopa to lokalizacja szczególna, więc cena zabiegu wynosi 680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł za zmianę. W większości ośrodków możliwe jest też pobranie wycinka (300 zł). Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem. Wynik histopatologiczny jest zwykle gotowy w 14–21 dni. Jeśli potwierdzi czerniaka, zapewniamy konsultację onkologiczną i nie zostajesz sam z dalszymi krokami. Aktualne ceny znajdziesz w cenniku.

Przed wizytą zmyj lakier z paznokci stóp i, jeśli to możliwe, nie usuwaj samodzielnie zrogowaciałej skóry wokół plamy. Zrób zdjęcie plamy w dobrym świetle, jeśli czekasz na termin: pomoże ocenić, czy zmiana się zmienia.

Najczęstsze pytania

Co oznacza czarna plama na stopie?

Czarna plama na stopie najczęściej jest wylewem krwi do zrogowaciałej skóry po urazie lub wysiłku, ciemnym znamieniem, kurzajką z zakrzepłymi naczyniami albo krwiakiem pod paznokciem. Rzadko jest czerniakiem akralnym. Plamę, która nie znika w ciągu kilku tygodni, rośnie, ma nierówny kształt lub kilka kolorów, trzeba pokazać lekarzowi i obejrzeć w dermatoskopie.

Co oznaczają ciemne plamy na stopach?

Liczne ciemne plamy na stopach to zwykle przebarwienia po stanie zapalnym, ukąszeniach lub otarciach, plamy posłoneczne na grzbiecie stopy, przebarwienia przy niewydolności żył albo zwykłe znamiona. Kilka plam o podobnym wyglądzie rzadko jest groźnych. Uwagę zwraca pojedyncza plama, która wygląda inaczej niż pozostałe, zmienia się albo pojawiła się u dorosłej osoby na podeszwie lub pod paznokciem.

Jak wyglądają plamy cukrzycowe na stopach?

Najczęstsze zmiany skórne w cukrzycy, nazywane dermopatią cukrzycową, to jasnobrązowe lub czerwonobrązowe, owalne, lekko zagłębione plamy. Pojawiają się głównie na goleniach, rzadziej na bocznej powierzchni stopy. Cztery lub więcej takich plam niemal zawsze oznacza cukrzycę, dlatego warto sprawdzić poziom cukru. Same plamy są niegroźne i nie wymagają leczenia.

Co oznacza brązowa plama na stopie?

Brązowa plama na grzbiecie stopy to najczęściej znamię, plama posłoneczna lub przebarwienie po zapaleniu skóry. Na podeszwie, pięcie i między palcami brązowa plama to zwykle znamię akralne albo ślad po wylewie krwi. Ponieważ czerniak akralny na początku też wygląda jak brązowa plamka, nową lub zmieniającą się plamę na podeszwie trzeba ocenić w dermatoskopie.

Co oznacza czarna plama na paznokciu u stopy?

Czarna plama na paznokciu u stopy to najczęściej krwiak po urazie, także po długim marszu lub w za ciasnych butach. Krwiak przesuwa się razem z rosnącą płytką i po kilku tygodniach przy nasadzie widać czysty paznokieć. Podłużny pasek, który zaczyna się przy skórce, poszerza się lub przechodzi na skórę wokół paznokcia, wymaga oceny lekarza, bo tak może wyglądać czerniak paznokcia.

Czy czarna plama na pięcie to czerniak?

Zwykle nie. Czarna plama na pięcie u osoby aktywnej fizycznie to najczęściej wylew krwi do zrogowaciałej skóry, nazywany czarną piętą. Lekarz może potwierdzić rozpoznanie, delikatnie zeskrobując warstwę rogową: krew schodzi z łuskami, a skóra pod spodem jest zdrowa. Plama, która nie daje się zeskrobać, nie znika po 4–6 tygodniach lub ma nieregularny wzór w dermatoskopie, wymaga dalszej diagnostyki.

Czy ciemna plama na stopie może zniknąć sama?

Tak, jeśli jest wylewem krwi, krwiakiem pod paznokciem lub przebarwieniem po stanie zapalnym. Wylew krwi do zrogowaciałej skóry znika w ciągu 4–6 tygodni, krwiak pod paznokciem wyrasta razem z płytką, a przebarwienie pozapalne blednie przez miesiące. Znamię i czerniak same nie znikają. Jeśli plama utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni, powiększa się lub zmienia kolor, umów ocenę zmiany.

Podsumowanie

Ciemna plama na stopie ma zwykle prostą przyczynę: wylew krwi do zrogowaciałej skóry pięty, krwiak pod paznokciem, znamię akralne, kurzajkę z zakrzepłymi naczyniami, przebarwienie po stanie zapalnym albo plamę posłoneczną na grzbiecie stopy. Krew znika sama w ciągu tygodni, przesuwa się z paznokciem lub schodzi przy zeskrobaniu; barwnik zostaje. Czerniak akralny jest rzadki, ale na stopie rozpoznaje się go późno, bo udaje odcisk, kurzajkę lub krwiak, a opóźnienie pogarsza rokowanie. Nową plamę u dorosłego na podeszwie lub pod paznokciem, plamę rosnącą, wielobarwną, jednolicie czarną, krwawiącą lub nieustępującą po kilku tygodniach trzeba obejrzeć w dermatoskopie, a w razie wątpliwości wyciąć do badania histopatologicznego.

Zobacz również

• Czerniak na dłoniach i podeszwach stóp
• Czerniak akralny — stopa, dłoń, paznokieć
• Pieprzyk na stopie, dłoni i paznokciu
• Piegi na stopach
• Czarna kreska na paznokciu
• Jak wygląda krwiak pod paznokciem
• Czarny odcisk na palcu
• Kurzajka na stopie
• Znamię błękitne