Piegi na stopach — skąd się biorą, co jeszcze daje brązowe plamki na stopie i kiedy pokazać je lekarzowi

„Piegi na stopach” to hasło, pod którym kryją się dwie zupełnie różne sytuacje. Grzbiet stopy latem często widzi słońce, więc mogą się na nim pojawić prawdziwe piegi i plamy po słońcu. Podeszwa, pięta i skóra między palcami praktycznie się nie opalają, więc brązowa plamka w tych miejscach piegiem nie jest. Często to łagodne znamię albo ślad po drobnym urazie, ale właśnie tam rozwija się czerniak akralny, który na początku wygląda jak zwykła brązowa plamka [DermNet — Acral lentiginous melanoma].

Wyjaśniamy, skąd biorą się piegi na stopach, co jeszcze daje brązowe kropki na stopie, kiedy plamkę trzeba pokazać lekarzowi i co można z nią zrobić. Ogólnie o piegach piszemy w artykule piegi — co to jest i skąd się biorą.

Piegi na stopach w skrócie

• Prawdziwe piegi pojawiają się na skórze, która widzi słońce, np. na grzbiecie stopy odsłanianym w sandałach. Latem ciemnieją, zimą bledną [DermNet — Ephelis].
• Na podeszwie piegów nie ma. Brązowa plamka w tym miejscu bywa znamieniem akralnym, które w jednym badaniu miało 23% osób o jasnej skórze [Palicka i Rhodes 2010].
• Czerniak akralny zaczyna się zwykle jako nowa, brązowa plama układająca się wzdłuż listewek skórnych. Częściej dotyczy stóp niż dłoni [DermNet — Acral lentiginous melanoma].
• Nowa plamka na podeszwie, która nie znika po kilku tygodniach, to według NHS powód do wizyty u lekarza [NHS — Melanoma symptoms].
• Plamki na stopach dają też inne, łagodne przyczyny: wylewy krwi do naskórka u sportowców, kapilaryt na kostkach, przebarwienia po stanie zapalnym [DermNet — Calcaneal petechiae; DermNet — Capillaritis].
• Dermatoskop rozstrzyga więcej niż oko. W dermatoskopie układ barwnika w bruzdach albo na listewkach skórnych pomaga odróżnić znamię od czerniaka [Saida i wsp. 2004].

Piegi na skórze ramienia. Fot. Stiller Beobachter from Ansbach, Germany, Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Czy na stopach mogą być piegi?

Tak, ale tylko tam, gdzie dociera słońce. Prawdziwe piegi, czyli efelidy, występują na skórze odsłoniętej, najczęściej na nosie i policzkach. Pojawiają się w dzieciństwie, nie ma ich od urodzenia, a ich liczba rośnie po ekspozycji na słońce. Są cechą dziedziczną: osoby z dużą liczbą piegów mają co najmniej jedną kopię wariantu genu MC1R, tego samego, który odpowiada za rude włosy [DermNet — Ephelis].

Stopa latem to często jedno z najmocniej nasłonecznionych miejsc ciała: sandały, klapki, plaża, chodzenie boso. Krem z filtrem nakładamy na twarz i ramiona, a o grzbiecie stóp łatwo zapomnieć. U osoby skłonnej do piegów mogą się więc pojawić na grzbiecie stopy i palcach, tak jak na przedramionach.

Podeszwa jest osłonięta od słońca. Do tego skóra dłoni i podeszew ma inną budowę: grubą warstwę rogową oraz bruzdy i listewki skórne, które tworzą indywidualny wzór. Zmiany barwnikowe układają się tu inaczej niż na reszcie ciała, dlatego polskie wytyczne podkreślają, że do oceny zmian na dłoniach i podeszwach trzeba stosować osobne algorytmy dermatoskopowe [wytyczne NIO 2024].

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Piegi na grzbiecie stopy: pieg czy plama po słońcu?

Brązowe plamki na grzbiecie stopy to często jedna z dwóch zmian:

Dane w tabeli pochodzą z DermNet [DermNet — Ephelis; DermNet — Solar lentigo]. Plamy soczewicowate posłoneczne pojawiają się w miejscach przewlekle wystawionych na słońce, najczęściej na grzbietach dłoni, przedramionach, górnej części tułowia i goleniach [DermNet — Solar lentigo; DermNet — Lentigo]. U osób o jasnej skórze trwałe brązowe plamki mogą też zostać po oparzeniu słonecznym [DermNet — Sunburn]. Czerwony, spieczony grzbiet stopy po pierwszym dniu na plaży to więc nie tylko ból, ale i możliwe ślady na lata.

Więcej o plamach po słońcu na kończynach piszemy w artykułach piegi na rękach, plamy starcze na nogach i plamy soczewicowate.

Brązowa kropka na podeszwie to nie pieg

Brązowa plamka na podeszwie, pięcie, między palcami lub na boku stopy to często znamię akralne, czyli pieprzyk w skórze dłoni lub podeszwy. To częsta zmiana:

• w amerykańskim badaniu dorosłych pacjentów jednej poradni (próba nielosowa) znamiona na dłoniach lub podeszwach miało 23% osób o jasnej skórze i 42% osób o ciemnej skórze; u osób o jasnej skórze były częstsze przed 50. rokiem życia niż później [Palicka i Rhodes 2010],
• znamiona akralne o średnicy 6 mm lub większej zdarzały się rzadko, u 0,6% osób o jasnej skórze, a znamiona jednolicie czarne nie wystąpiły u żadnej z 343 osób o jasnej karnacji [Palicka i Rhodes 2010],
• w japońskim badaniu znamię na podeszwie miało 10,9% pacjentów poradni, a jego średnia wielkość wynosiła 3,8 mm [Kogushi-Nishi i wsp. 2009].

Łagodne znamię akralne w dermatoskopie ma zwykle barwnik ułożony w bruzdach skóry (tzw. wzór równoległych bruzd) albo wzór przypominający kratkę. Czerniak akralny częściej ma barwnik na listewkach skórnych (wzór równoległych listewek) lub nieregularnie rozlany. W japońskim badaniu retrospektywnym ponad 700 zmian akralnych, rozpoznanych już histopatologicznie, wzór równoległych listewek i nieregularny rozlany barwnik miały swoistość dla czerniaka odpowiednio 99,0% i 96,6% [Saida i wsp. 2004]. Ocenę tych wzorów zostaw jednak lekarzowi. Ten sam wzór listewek może dać na przykład wylew krwi do naskórka [DermNet — Calcaneal petechiae].

Więcej o znamionach w tej okolicy w artykule pieprzyk na stopie, dłoni i paznokciu.

Co jeszcze daje brązowe plamki na stopach?

Poza piegami i znamionami brązowe, czerwonobrązowe lub czarne plamki na stopach mogą mieć kilka innych przyczyn:

• Wylewy krwi do naskórka na pięcie (talon noir, „czarna pięta”). Pojawiają się nagle, zwykle u nastoletnich i młodych sportowców, po skokach, nagłym hamowaniu i skrętach na pięcie, np. w koszykówce. Są czerwone, brązowe lub czarne, nie bolą, a lekarz po delikatnym zeskrobaniu warstwy rogowej widzi, że barwnik schodzi [DermNet — Calcaneal petechiae]. Mogą przypominać czerniaka akralnego, dlatego ich rozpoznanie jest ważne.
• Kapilaryt, czyli plamica barwnikowa. Drobne czerwonobrązowe kropki jak „pieprz kajeński”, które łączą się w brązowe plamy, najczęściej na podudziach i kostkach. Może pojawić się na kostkach po długim marszu, grze w golfa czy tańcu, zwłaszcza w upale, i znika samoistnie. Jedna z odmian zaczyna się wokół kostek i może rozszerzać się w górę nóg [DermNet — Capillaritis]. Tak bywa z plamkami, które „zaczęły się na stopach, a potem pojawiły na nogach”.
• Przebarwienia przy niewydolności żylnej. Pomarańczowobrązowe przebarwienia podudzi i okolicy kostek, wywołane odkładaniem się w skórze hemosyderyny, barwnika zawierającego żelazo [DermNet — Venous eczema].
• Przebarwienia pozapalne. Brązowa plama w miejscu po zagojonym stanie zapalnym, otarciu przez but czy oparzeniu. Mogą utrzymywać się długo i ciemnieją na słońcu [DermNet — Postinflammatory hyperpigmentation]. Mogą też zostać po grzybicy stóp; jej leczeniem zajmuje się nasz serwis siostrzany Twoja Dermatologia.
• Kurzajka na podeszwie. Bywa mylona z ciemną plamką, a lekarz bierze ją pod uwagę, różnicując zmiany na pięcie i podeszwie [DermNet — Calcaneal petechiae]. Opisujemy ją w artykule kurzajka na stopie.
• Tinea nigra. Rzadka, głównie tropikalna infekcja grzybicza skóry dłoni lub podeszwy, która daje brązowe lub czarne, lekko łuszczące się plamy. Rozpoznanie potwierdza badanie mikologiczne [DermNet — Tinea nigra].
• Rzadkie choroby ogólne. W zespole Peutza-Jeghersa drobne ciemne plamki pojawiają się wokół ust, w jamie ustnej, a także na dłoniach i stopach [DermNet — Peutz-Jeghers syndrome]. W chorobie Addisona skóra ciemnieje m.in. w liniach dłoni i podeszew [DermNet — Addison disease]. Takie przebarwienia nie występują pojedynczo i zwykle towarzyszą im inne objawy.

Piegi na stopach nie są więc „objawem choroby”, ale plamki na stopach mogą mieć różne przyczyny i część z nich wymaga leczenia innego niż kosmetyczne.

Ciemna lub czarna plama na stopie — co może oznaczać?

Czarna albo bardzo ciemna plama na stopie często okazuje się krwią, a nie barwnikiem. Ponieważ podobnie może jednak zaczynać się czerniak, warto znać typowe sytuacje:

• Czarna plama na pięcie lub podeszwie u osoby aktywnej fizycznie to często opisany wyżej wylew krwi do naskórka [DermNet — Calcaneal petechiae].
• Czarna plama pod paznokciem palca stopy najczęściej jest krwiakiem. Powstaje po urazie albo po powtarzającym się ucisku przez ciasne lub źle dopasowane buty, którego można w ogóle nie pamiętać. W miarę wzrostu paznokcia po kilku tygodniach przy nasadzie pojawia się czysty fragment płytki, a przebarwienie przesuwa się w stronę wolnego brzegu [DermNet — Subungual haemorrhage]. Więcej w artykule krwiak pod paznokciem – zdjęcia.
• Brązowy lub czarny pas wzdłuż paznokcia to co innego. Czerniak aparatu paznokciowego zaczyna się najczęściej jako wąski, brązowy lub czarny pas na jednym paznokciu, zwykle palucha lub kciuka. Niepokojące jest, gdy w ciągu tygodni lub miesięcy pas się poszerza (powyżej 3 mm), ma nierówny kolor i zatarte brzegi albo barwnik przechodzi na skórę wokół paznokcia [DermNet — Melanoma of the nail unit]. Ciemne przebarwienie pod paznokciem, które nie wynika z urazu, wymaga oceny lekarza [NHS — Melanoma symptoms]. Jak lekarz ocenia takie zmiany, opisujemy w artykule dermatoskopia paznokcia.
• Czarna plama „pod skórą” na palcu lub podeszwie bywa krwiakiem po urazie albo zrogowaceniem zabarwionym krwią, o którym piszemy w artykule czarny odcisk na palcu. Niebieskoczarną, gładką kropkę lekarz różnicuje m.in. ze znamieniem błękitnym.

Plamy cukrzycowe na stopach. Tak zwane plamy cukrzycowe, czyli dermopatia cukrzycowa, to jasnobrązowe lub czerwonawe, okrągłe lub owalne, początkowo łuszczące się, a potem lekko zapadnięte plamy. Pojawiają się najczęściej na goleniach, rzadziej m.in. na bocznej części stopy. Występują nawet u 30% chorych na cukrzycę [DermNet — Skin problems associated with diabetes mellitus]. Czym innym jest ciemnienie palca lub fragmentu stopy, który staje się ciemnoczerwony, fioletowy lub czarny, zimny, zdrętwiały albo coraz bardziej bolesny. U osoby z cukrzycą lub chorobą naczyń może to być martwica (zgorzel), która wymaga pilnej pomocy lekarskiej [NHS — Gangrene].

Ciemne plamki na innych częściach ciała opisujemy w artykułach czarne kropki na ciele i brązowe plamy na skórze.

Czerniak akralny — dlaczego plamka na stopie wymaga uwagi

Czerniak akralny to postać czerniaka, która rozwija się na dłoniach, podeszwach i pod paznokciami. Według DermNet [DermNet — Acral lentiginous melanoma]:

• stanowi około 2–3% wszystkich czerniaków, ale u osób o ciemnej karnacji to najczęstsza postać czerniaka (40–60% przypadków w populacjach azjatyckich i afroamerykańskich),
• dotyczy głównie osób starszych, średni wiek rozpoznania to 63 lata,
• na początku wygląda jak nowa, jasno- lub ciemnobrązowa plama, która układa się wzdłuż listewek skórnych,
• częściej pojawia się na stopach niż na dłoniach,
• rośnie powoli, a przejście w postać inwazyjną może trwać miesiące, a nawet lata,
• czasem nie ma barwnika i wtedy przypomina kurzajkę lub odcisk.

To ostatnie jest szczególnie ważne. W amerykańskiej analizie 53 czerniaków podeszwy i paznokci stóp z jednego ośrodka 18 początkowo błędnie rozpoznano, m.in. jako kurzajkę, odcisk, grzybicę, pęcherz, niegojącą się ranę albo zwykły pieprzyk. Połowa z nich nie miała barwnika [Soon i wsp. 2003]. Według danych z amerykańskich rejestrów nowotworów 5-letnie przeżycie swoiste dla czerniaka w czerniaku akralnym wynosiło 80,3%, wobec 91,3% dla wszystkich czerniaków skóry (dane z lat 1986–2005). Autorzy łączą to głównie z większą grubością nowotworu i bardziej zaawansowanym stadium w chwili rozpoznania [Bradford i wsp. 2009]. Czas ma więc znaczenie.

Szczegółowo opisujemy tę postać choroby w artykułach czerniak na dłoniach i podeszwach stóp i czerniak akralny — stopa, dłoń, paznokieć.

Kiedy plamkę na stopie pokazać lekarzowi?

Pokaż plamkę na stopie lekarzowi, gdy:

• to nowa lub nietypowa plamka na podeszwie, która nie znika po kilku tygodniach [NHS — Melanoma symptoms],
• plamka rośnie, zmienia kształt lub kolor [NHS — Melanoma symptoms],
• jest duża (6 mm i więcej), ma kilka kolorów lub nierówny brzeg [NHS — Melanoma symptoms] albo jest jednolicie czarna; takie znamiona akralne u osób o jasnej skórze należą do rzadkości [Palicka i Rhodes 2010],
• pojawiła się po 50. roku życia, bo u osób o jasnej skórze w tym wieku znamiona akralne występują rzadziej niż u młodszych [Palicka i Rhodes 2010],
• pod paznokciem pojawiło się ciemne przebarwienie, które nie wynika z urazu [NHS — Melanoma symptoms],
• zmiana krwawi, sączy się lub nie goi, także jeśli wygląda jak kurzajka lub odcisk [DermNet — Acral lentiginous melanoma].

Zrób też zdjęcie plamki z linijką. To prosty sposób, by sprawdzić, czy zmienia się w czasie. Nie oceniaj jednak jej charakteru samodzielnie: gołym okiem nie widać wszystkiego.

Jak lekarz ocenia plamkę na stopie?

Podstawą jest badanie w dermatoskopie, w którym lekarz ocenia, czy barwnik leży w bruzdach, czy na listewkach skórnych, i czy jest rozłożony równomiernie [Saida i wsp. 2004; wytyczne NIO 2024]. Przy podejrzeniu wylewu krwi do naskórka pomaga delikatne zeskrobanie warstwy rogowej [DermNet — Calcaneal petechiae], a przy podejrzeniu grzybicy badanie mikologiczne [DermNet — Tinea nigra]. Płaskie zmiany niejednoznaczne lekarz może sfotografować w dermatoskopie i porównać po krótkim czasie [DermNet — Melanocytic naevus], a zmianę podejrzaną usuwa się w całości do badania histopatologicznego [wytyczne NIO 2024].

Podczas wideodermatoskopii lekarz ogląda w powiększeniu wszystkie znamiona, także na stopach, i zapisuje zdjęcia zmian do porównania na kolejnej wizycie. Badanie kosztuje 480 zł u dorosłych i 380 zł u dzieci.

Czy piegi na stopach można usunąć?

Prawdziwe piegi nie wymagają leczenia. Wystarczy chronić je przed słońcem, by latem mniej ciemniały [DermNet — Ephelis]. Plamy soczewicowate po słońcu rozjaśnia się wyłącznie ze względów estetycznych, m.in. kremami na receptę, wymrażaniem, peelingami i laserami barwnikowymi [DermNet — Solar lentigo]. W Twoich Znamionach nie wykonujemy zabiegów laserami barwnikowymi, IPL ani krioterapii. O tych metodach i ich skuteczności piszemy w artykule plamy starcze — laser i cena.

Znamię na podeszwie usuwa się, gdy budzi wątpliwości, przeszkadza albo jest stale drażnione przez but. Metodę zawsze dobiera lekarz. Zmianę barwnikową budzącą jakiekolwiek wątpliwości wycina się chirurgicznie w całości i bada histopatologicznie, bo po zniszczeniu zmiany nie można już ocenić jej pod mikroskopem. Zmiany ocenione przez lekarza jako łagodne, np. wypukłe znamię na grzbiecie stopy, w większości naszych ośrodków usuwamy laserem CO2.

Stopa jest w naszym cenniku lokalizacją szczególną. W ośrodkach z laserem laserowe usunięcie zmiany kosztuje 460 zł, chirurgiczne usunięcie we wszystkich ośrodkach 680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem, a aktualne stawki są w cenniku.

Jak chronić stopy przed słońcem?

• Nakładaj krem z filtrem SPF co najmniej 30 z ochroną UVA także na grzbiety stóp i palce, gdy chodzisz w sandałach lub boso [NHS — Sunscreen and sun safety].
• Ponawiaj go co 2 godziny oraz po kąpieli i wytarciu ręcznikiem [NHS — Sunscreen and sun safety].
• W godzinach 11–15 szukaj cienia [NHS — Sunscreen and sun safety].
• Raz w miesiącu obejrzyj całe stopy, także podeszwy, pięty, przestrzenie między palcami i paznokcie.

Ochrona ma znaczenie nie tylko dla piegów. W metaanalizie 60 badań osoby z dużą liczbą piegów miały mniej więcej dwukrotnie wyższe ryzyko czerniaka [Gandini i wsp. 2005]. Czerniak akralny nie jest jednak związany głównie ze słońcem [DermNet — Acral lentiginous melanoma], więc filtr nie zastąpi oglądania podeszew.

Najczęściej zadawane pytania

Skąd się biorą piegi na stopach?

Prawdziwe piegi powstają na skórze, która widzi słońce, u osób z genetyczną skłonnością do piegów. Na stopach może to być grzbiet stopy odsłaniany latem w sandałach. Na grzbiecie stopy mogą też pojawić się trwałe plamki po oparzeniu słonecznym. Brązowa plamka na podeszwie, pięcie lub między palcami nie jest piegiem, bo ta skóra się nie opala. Może to być znamię, ale wymaga oceny lekarza.

O czym świadczą piegi?

Piegi świadczą o jasnej karnacji i skórze wrażliwej na słońce. Są cechą dziedziczną związaną z wariantem genu MC1R, tym samym, który odpowiada za rude włosy. Same piegi są łagodne, ale osoby, które mają ich dużo, mają mniej więcej dwukrotnie wyższe ryzyko czerniaka. To powód, by chronić skórę przed słońcem i regularnie ją oglądać.

Czy piegi są niebezpieczne?

Same piegi są niegroźne i nie zamieniają się w raka. Na stopie problemem nie jest pieg, tylko zmiana, którą łatwo za niego wziąć. Na podeszwie, pięcie, między palcami i pod paznokciem może rozwinąć się czerniak akralny, który na początku wygląda jak brązowa plamka. Nowa plamka w tych miejscach, która nie znika po kilku tygodniach, wymaga oceny lekarza.

Jakie choroby widać na stopach?

Brązowe lub ciemne plamki na stopach mogą być znamionami, wylewami krwi do naskórka u osób uprawiających sport, kapilarytem na kostkach, przebarwieniami po stanie zapalnym, a przy niewydolności żylnej rdzawobrązowymi przebarwieniami podudzi i kostek. Rzadko są objawem chorób ogólnych, np. choroby Addisona lub zespołu Peutza-Jeghersa. Najważniejsze, by nie przeoczyć czerniaka akralnego, dlatego nową lub zmieniającą się plamkę warto pokazać lekarzowi.

Czy piegi mogą zniknąć?

Tak. Prawdziwe piegi latem ciemnieją, a zimą bledną, a u dorosłych zwykle są mniej widoczne niż w dzieciństwie. Plamy soczewicowate po słońcu nie bledną zimą i zwykle zostają. Plamka na podeszwie, która znika samoistnie po kilku tygodniach, bywa wylewem krwi po urazie lub otarciu. Plamka, która nie znika albo rośnie, wymaga oceny lekarza.

Pieg na stopie — czy to może być czerniak?

Na grzbiecie stopy brązowa plamka bywa piegiem albo plamą po słońcu. Na podeszwie, pięcie i między palcami brązowa plamka bywa łagodnym znamieniem, ale w tych miejscach może też rozwinąć się czerniak akralny, który na początku wygląda jak płaska brązowa plama. Odróżnić je pozwala badanie w dermatoskopie, w którym lekarz ocenia m.in. układ barwnika względem bruzd i listewek skórnych.

Co oznacza czarna plama na stopie?

Często krew: wylew do naskórka na pięcie u osoby uprawiającej sport, krwiak pod paznokciem po urazie lub ucisku przez but albo krwiak pod zrogowaceniem. Czarna plama może jednak być także czerniakiem, zwłaszcza gdy pojawiła się bez urazu, rośnie albo ma postać poszerzającego się pasa na paznokciu. Plamę, która nie znika po kilku tygodniach albo nie ma wyraźnej przyczyny, warto pokazać lekarzowi.

Jak wyglądają plamy cukrzycowe na stopach?

Dermopatia cukrzycowa daje jasnobrązowe lub czerwonawe, okrągłe lub owalne, lekko zapadnięte plamy, najczęściej na goleniach, rzadziej na bocznej części stopy. Same są niegroźne. Pilnej pomocy wymaga natomiast palec lub fragment stopy, który ciemnieje do fioletu lub czerni, jest zimny, zdrętwiały lub bolesny, bo u osoby z cukrzycą może to być martwica.

Podsumowanie

Piegi na stopach mogą pojawić się tylko tam, gdzie dociera słońce, czyli głównie na grzbiecie stopy i palcach. Tam zwykle są niegroźnymi piegami albo plamami po słońcu i wystarczy je chronić filtrem. Brązowa plamka na podeszwie, pięcie czy między palcami piegiem nie jest. Często to łagodne znamię akralne lub wylew krwi po urazie, ale to także miejsce, w którym rozwija się czerniak akralny, często rozpoznawany za późno. Nową, rosnącą, dużą lub wielobarwną plamkę na podeszwie warto szybko pokazać lekarzowi, który oceni ją w dermatoskopie.

Zobacz również

• Piegi — co to jest, skąd się biorą i czy można się ich pozbyć
• Piegi na nosie
• Pieprzyk na stopie, dłoni, paznokciu — co oznacza?
• Czerniak akralny — stopa, dłoń, paznokieć
• Wideodermatoskopia — komputerowe badanie znamion