Zmiany skórne na rękach — dłonie, palce, przedramiona i łokcie: co to może być i kiedy iść do lekarza

Ręce są stale na widoku, więc każdą nową plamkę czy grudkę zauważamy szybko. Grzbiety dłoni i przedramiona należą też do miejsc najbardziej wystawionych na słońce przez całe życie, a skóra dłoni ciągle styka się z wodą, detergentami i drobnymi urazami. Dlatego zmiany skórne na rękach to mieszanka bardzo różnych zjawisk: od niegroźnych plam posłonecznych i brodawek łojotokowych, przez kurzajki i stany zapalne, po zmiany przedrakowe i raki skóry.

Poniżej opisujemy najczęstsze zmiany na dłoniach, palcach, przedramionach, ramionach i łokciach: jak wyglądają, co zwykle oznaczają i które trzeba pokazać lekarzowi. Guzki pod skórą rąk, takie jak ganglion czy tłuszczak, opisujemy osobno w artykule Guzy na rękach — zdjęcia i opis, a ogólny sposób opisywania nowej zmiany w artykule Co to za zmiana na skórze?. Opisy i zdjęcia ułatwiają wstępne rozeznanie, ale rozpoznanie stawia lekarz po obejrzeniu zmiany w powiększeniu.

Zmiany skórne na rękach w skrócie

• Najczęstsze na grzbietach dłoni i przedramionach: plamy posłoneczne (starcze), brodawki łojotokowe, rogowacenie słoneczne, plamica starcza [DermNet — Solar lentigo; DermNet — Actinic keratosis; DermNet — Senile purpura].
• Najczęstsze na palcach: kurzajki, a przy stawach palców zgrubienia skóry i torbielki [DermNet — Viral wart; DermNet — Knuckle pads].
• Czerwone, swędzące, łuszczące się zmiany: zwykle wyprysk (egzema), a nie zmiana nowotworowa [DermNet — Hand dermatitis].
• Do pilnej oceny: szybko rosnący guzek z rogowym czopem lub strupem, zmiana niegojąca się dłużej niż 4 tygodnie, nowa lub zmieniająca się ciemna plama na dłoni, smuga pod paznokciem [NHS — Non-melanoma skin cancer: symptoms; NHS — Melanoma skin cancer: symptoms].

Dlaczego na rękach pojawia się tyle zmian?

• Słońce. Grzbiety dłoni i przedramiona dostają dużą dawkę promieniowania UV przez całe życie, także podczas prowadzenia samochodu czy pracy w ogrodzie. To typowe miejsca plam posłonecznych, rogowacenia słonecznego i raka kolczystokomórkowego [DermNet — Solar lentigo; DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma].
• Woda i detergenty. Częste mycie rąk i praca „na mokro” uszkadzają barierę naskórka. To częsta przyczyna wyprysku rąk, a ręce są najczęstszym miejscem wyprysku z podrażnienia [DermNet — Hand dermatitis].
• Tarcie i ucisk. Powtarzany ucisk sprzyja zgrubieniom nad stawami palców [DermNet — Knuckle pads].
• Wiek. Z wiekiem skóra przedramion staje się cieńsza, a naczynia bardziej kruche, dlatego łatwo powstają na niej fioletowe plamy po drobnych urazach [DermNet — Senile purpura].
• Osłabiona odporność. Leki immunosupresyjne i niektóre choroby sprzyjają kurzajkom i zwiększają ryzyko raka kolczystokomórkowego [DermNet — Viral wart; DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma].

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Najczęstsze zmiany skórne na rękach — przegląd

Brązowe plamy na grzbietach dłoni i przedramionach

Płaskie, jednolicie brązowe plamy o ostrych brzegach na grzbietach dłoni i przedramionach to zwykle plamy soczewicowate posłoneczne, czyli potoczne plamy starcze. Mają od kilku milimetrów do kilku centymetrów, nie bolą, nie swędzą i w przeciwieństwie do piegów nie bledną zimą. Według DermNet po sześćdziesiątce ma je nawet 9 na 10 osób rasy białej [DermNet — Solar lentigo].

Same plamy są łagodne, ale są niezależnym czynnikiem ryzyka czerniaka, czyli świadczą o dużej dawce słońca, którą skóra otrzymała. Część z nich wygląda nietypowo i trudno je odróżnić od wczesnego czerniaka, dlatego plamę, która wyróżnia się na tle pozostałych, ogląda się w dermatoskopie, a przy wątpliwościach pobiera do badania [DermNet — Solar lentigo]. O plamach starczych piszemy szerzej w artykule Plamy starcze.

Brodawki łojotokowe na rękach

Brodawka łojotokowa to łagodna, „przyklejona” do skóry zmiana o woskowej lub brodawkowatej powierzchni, w kolorze od beżowego po czarny. Z wiekiem przybywa ich na tułowiu, ale też na ramionach, przedramionach i grzbietach dłoni [DermNet — Seborrhoeic keratosis]. Na grzbiecie dłoni bywają płaskie i trudno je odróżnić od plamy posłonecznej.

Brodawki łojotokowe nie są zmianami przedrakowymi, ale niektóre przypominają czerniaka [DermNet — Seborrhoeic keratosis], dlatego pojedynczą ciemną zmianę, która się zmienia, warto obejrzeć w dermatoskopie. Więcej w artykule Brodawki łojotokowe.

Szorstkie plamki na grzbiecie dłoni: rogowacenie słoneczne

Rogowacenie słoneczne to szorstkie, suche, łuszczące się plamki lub grudki w kolorze skóry, białawe lub żółtawe. Pojawiają się na skórze uszkodzonej słońcem, szczególnie na grzbietach dłoni i twarzy. Drobne zmiany są „chropowate” w dotyku, więc często łatwiej je wyczuć palcem niż zobaczyć [DermNet — Actinic keratosis; NHS — Actinic keratoses].

To zmiana przedrakowa. Pojedyncza rzadko przechodzi w raka, ale u osób z więcej niż 10 takimi zmianami ryzyko raka kolczystokomórkowego w którymś momencie życia szacuje się na około 10–15%. Zmiana, która staje się tkliwa, grubsza, owrzodzona lub rośnie, może przechodzić w raka i wymaga szybkiej oceny [DermNet — Actinic keratosis]. Szerzej piszemy o tym w artykule Rogowacenie słoneczne — zmiana przedrakowa.

Zmiany, które szybko rosną: rak kolczystokomórkowy, rogowiak i róg skórny

Rak kolczystokomórkowy często rozwija się na odsłoniętych częściach ciała, w tym na dłoniach i przedramionach. Wygląda jak powiększający się, łuszczący się lub pokryty strupem guzek, często tkliwy, który może się owrzodzić. Rośnie w ciągu tygodni lub miesięcy, często w miejscu wcześniejszego rogowacenia słonecznego. Ryzyko jest wyraźnie większe u osób po przeszczepieniu narządów i przyjmujących leki obniżające odporność [DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma].

Rogowiak kolczystokomórkowy to twardy guzek z rogowym czopem w środku, który potrafi w ciągu kilku tygodni urosnąć do 1–2 cm. Część z nich później sama się cofa, ale wyglądem bywa nie do odróżnienia od dobrze zróżnicowanego raka kolczystokomórkowego. Dlatego do czasu wyniku badania traktuje się go jak raka i zwykle wycina [DermNet — Keratoacanthoma].

Róg skórny to twarda, stożkowata narośl z rogowej masy, stercząca ze skóry. Około połowa takich zmian ma u podstawy zmianę łagodną (np. brodawkę łojotokową lub kurzajkę), a połowa przedrakową lub złośliwą. Grzbiet dłoni i przedramię są wśród lokalizacji, w których róg skórny częściej skrywa raka, a ból, stwardnienie lub zaczerwienienie u podstawy są dodatkowymi sygnałami ostrzegawczymi. Podstawę rogu zawsze bada się histopatologicznie [DermNet — Cutaneous horn].

Wygląd i leczenie tych nowotworów opisujemy w artykule Rak kolczystokomórkowy — zdjęcia i objawy.

Kurzajki na dłoniach i palcach

Kurzajki (brodawki wirusowe) to szorstkie, kalafiorowate grudki od 1 mm do ponad 1 cm, często na palcach i wokół paznokci. Drobne czarne lub czerwone kropki widoczne w kurzajce to naczynia włosowate. Kurzajki przy paznokciu mogą uszkadzać płytkę, a skubane potrafią przenieść się pod paznokieć [DermNet — Viral wart].

U dzieci kurzajki często mijają bez żadnego leczenia: po pół roku nie ma już co drugiej, a po dwóch latach dziewięciu na dziesięć. U dorosłych są bardziej uporczywe [DermNet — Viral wart]. Rodzaje kurzajek na rękach i sposoby leczenia opisujemy w artykule Kurzajki na dłoniach. W większości naszych ośrodków usuwamy kurzajki laserem CO2 (460 zł za pierwszą, 100 zł za każdą kolejną na tej samej wizycie).

Twardy guzek na przedramieniu: włókniak twardy

Włókniak twardy to twarda grudka lub guzek o średnicy zwykle 7–10 mm, różowy lub jasnobrązowy na jasnej skórze. Najczęściej pojawia się na podudziach, ale może wystąpić w dowolnym miejscu skóry, także na rękach. Typowy jest objaw dołeczka: przy ściśnięciu skóry z obu stron zmiana zapada się do środka [DermNet — Dermatofibroma].

Włókniak twardy jest łagodny i zwykle nie wymaga leczenia. Wycięcie i badanie zaleca się, gdy zmiana ostatnio urosła, owrzodziała albo wygląda nietypowo [DermNet — Dermatofibroma].

Pieprzyki i czerniak na dłoniach i palcach

Na dłoniach i pod paznokciami może rozwinąć się czerniak akralny, czyli postać czerniaka, która nie wydaje się związana ze słońcem. Na początku zwykle wygląda jak nowa, jasno- lub ciemnobrązowa plama, która układa się wzdłuż listewek skórnych dłoni, a później jak ciemna plama w kilku odcieniach. Może też rozwijać się pod paznokciem. Częściej dotyczy stóp niż dłoni. U osób o ciemniejszej karnacji to najczęstszy typ czerniaka [DermNet — Acral lentiginous melanoma].

Lekarzowi pokaż pieprzyk, który zmienia wielkość, kształt lub kolor, ma nieregularny brzeg lub kilka kolorów, swędzi, krwawi albo pokrywa się strupem [NHS — Melanoma skin cancer: symptoms]. Zmiany na dłoniach i stopach oceniamy szczególnie uważnie, bo ich obraz w dermatoskopie różni się od pieprzyków na reszcie ciała. Piszemy o tym w artykule Czerniak akralny.

Zmiany skórne na palcach i kostkach dłoni

• Zgrubienia nad stawami palców (opuszki Garroda) to gładkie, twarde, dobrze odgraniczone zgrubienia skóry, najczęściej nad środkowymi stawami palców. Zwykle pojawiają się po 30. roku życia, zwykle nie bolą i nie wymagają leczenia. Należą do tej samej grupy co przykurcz Dupuytrena [DermNet — Knuckle pads].
• Obrączki z grudek na grzbiecie dłoni i palcach to często ziarniniak obrączkowaty: cieliste lub czerwonawe grudki ułożone w pierścień z lekko zapadniętym środkiem. Najczęściej dotyczy dzieci i młodych dorosłych i zwykle ustępuje w ciągu miesięcy lub lat [DermNet — Granuloma annulare].
• Gładka torbielka przy paznokciu, nad ostatnim stawem palca, to zwykle torbiel śluzowa palca [DermNet — Digital myxoid pseudocyst].
• Czerwona, łatwo krwawiąca grudka, która szybko wyrosła w ciągu kilku tygodni, to często ziarniniak naczyniowy [DermNet — Pyogenic granuloma].
• Wolno powiększające się guzki nad ścięgnami na kostkach dłoni, pod skórą w normalnym kolorze, to żółtaki ścięgien, najczęściej związane z rodzinną hipercholesterolemią [DermNet — Xanthoma].
• Miękki guzek przy nadgarstku to najczęściej ganglion, który często znika sam po kilku miesiącach do roku. Nie należy go samodzielnie przekłuwać ani wyciskać [NHS — Ganglion cyst].

Zmiany skórne na przedramionach i ramionach

• Fioletowe plamy na przedramionach i grzbietach dłoni u osób starszych to zwykle plamica starcza: nieregularne, ciemnofioletowe plamy o średnicy 1–4 cm, powstające po bardzo drobnych urazach na cienkiej, uszkodzonej słońcem skórze. Ma ją więcej niż co dziesiąta osoba po pięćdziesiątce, a sprzyjają jej sterydy oraz leki przeciwzakrzepowe. Pojedyncza plama blednie po tygodniu do trzech, niekiedy pozostawiając brązowy ślad. Leczenie nie jest potrzebne [DermNet — Senile purpura].
• Szorstkie grudki na zewnętrznej stronie ramion, przypominające „gęsią skórkę”, to rogowacenie okołomieszkowe. Dotyczy 50–70% nastolatków i mniej więcej 40% dorosłych, nie jest zaraźliwe ani groźne, a z wiekiem często się zmniejsza [DermNet — Keratosis pilaris].
• Brodawki łojotokowe, pieprzyki i plamy posłoneczne na ramionach i przedramionach ocenia się według tych samych zasad co na reszcie ciała.

Zmiany skórne na łokciach

Łokcie, obok kolan i skóry głowy, to typowe miejsce łuszczycy: owalnych lub nieregularnych, różowych lub czerwonych plam pokrytych srebrzystobiałą łuską, które na ciemnej skórze bywają szare [NHS — Psoriasis]. Zdarzają się tam też pierścienie ziarniniaka obrączkowatego [DermNet — Granuloma annulare] oraz twarde, czerwonożółte guzki żółtaków guzowatych, związane z zaburzeniami lipidowymi [DermNet — Xanthoma]. Guzki pod skórą łokcia, np. przy zapaleniu kaletki, opisujemy w artykule o guzach na rękach, do którego link jest na początku tekstu.

Czerwone plamy i swędzące zmiany na dłoniach

Zaczerwienione, swędzące, łuszczące się i pękające zmiany na dłoniach to najczęściej wyprysk rąk (egzema). Częstą przyczyną jest podrażnienie wodą, mydłem i detergentami, które zwykle zaczyna się między palcami. Może za nie odpowiadać także alergia kontaktowa, np. na nikiel, substancje zapachowe czy gumę, albo atopowe zapalenie skóry. Odmiana pęcherzykowa daje swędzące pęcherzyki na dłoniach i bokach palców. Przewlekły wyprysk rąk dotyczy około 10–15% populacji [DermNet — Hand dermatitis].

Symetryczne zaczerwienienie wewnętrznej strony dłoni, ciepłe, niebolesne i nieswędzące, to rumień dłoniowy. Bywa cechą wrodzoną, a według DermNet pojawia się u 30–70% kobiet w ciąży i u około 23% osób z marskością wątroby (strona nie podaje źródeł tych liczb, więc traktuj je orientacyjnie). Towarzyszy też m.in. chorobom tarczycy, cukrzycy i reumatoidalnemu zapaleniu stawów [DermNet — Palmar erythema]. Nowy rumień dłoni warto pokazać lekarzowi rodzinnemu.

Diagnostyką i leczeniem wyprysku, łuszczycy, grzybicy i pokrzywki zajmuje się nasz siostrzany serwis Twoja Dermatologia.

Zmiany skórne a choroby krwi

Choroby krwi mogą dawać objawy na skórze rąk. Wybroczyny to drobne, czerwone lub fioletowe kropki do 2 mm, które powstają przez wylewy krwi z małych naczyń, a większe wylewy to siniaki. Wybroczyny mogą pojawiać się, gdy we krwi brakuje płytek [DermNet — Purpura]. W białaczkach NHS wymienia wśród objawów bladość skóry oraz krwawienia i siniaki pojawiające się łatwo lub bez powodu [NHS — Acute myeloid leukaemia: symptoms; NHS — Acute lymphoblastic leukaemia: symptoms].

Takie objawy, zwłaszcza razem ze zmęczeniem, gorączką lub częstymi infekcjami, wymagają pilnej wizyty u lekarza rodzinnego i morfologii krwi. Nie należy ich mylić z plamicą starczą, która pojawia się tylko na przedramionach i grzbietach dłoni po drobnych urazach i jest niegroźna [DermNet — Senile purpura].

Kiedy zmiana na ręce powinna niepokoić?

Pokaż lekarzowi zmianę na ręce, jeśli:

• szybko rośnie, zwłaszcza jeśli ma rogowy czop, strup lub róg [DermNet — Keratoacanthoma; DermNet — Cutaneous horn],
• nie goi się dłużej niż 4 tygodnie, krwawi lub tworzy strupy [NHS — Non-melanoma skin cancer: symptoms],
• szorstka plamka staje się tkliwa, grubsza lub owrzodzona [DermNet — Actinic keratosis],
• to nowa lub zmieniająca się ciemna plama na dłoni albo podłużna smuga w paznokciu [DermNet — Acral lentiginous melanoma; NHS — Melanoma skin cancer: symptoms],
• pojawiły się wybroczyny lub siniaki bez urazu [DermNet — Purpura],
• przyjmujesz leki obniżające odporność albo jesteś po przeszczepieniu narządu, bo wtedy rak kolczystokomórkowy jest częstszy [DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma].

Więcej objawów, przy których nie warto zwlekać, zebraliśmy w artykule Niepokojące zmiany skórne.

Jak lekarz ocenia zmiany na rękach?

Lekarz pyta, od kiedy zmiana jest, czy rośnie, boli lub krwawi, ile czasu spędzasz na słońcu i jakie przyjmujesz leki. Potem ogląda zmianę w dermatoskopie. W powiększeniu łatwiej odróżnić plamę posłoneczną od wczesnego czerniaka, brodawkę łojotokową od pieprzyka, a rogowacenie słoneczne od raka. Jeśli zmian jest dużo, warto zrobić wideodermatoskopię: lekarz ogląda wtedy skórę całego ciała, a zdjęcia zmian zostają w dokumentacji i przy następnej wizycie można sprawdzić, czy coś się zmieniło. Koszt to 480 zł u dorosłych i 380 zł u dzieci. Gdy obraz nie daje pewności, zmianę się wycina, a o rozpoznaniu decyduje badanie histopatologiczne.

Usuwanie zmian skórnych z rąk

Zmiana łagodna nie musi być usunięta. Pacjenci decydują się na zabieg zwykle wtedy, gdy zmiana haczy o rękaw lub biżuterię, krwawi po otarciach albo po prostu się nie podoba. Na rękach, które są stale w ruchu i kontakcie z wodą, ważna jest też pielęgnacja rany po zabiegu.

• Laser CO2. W większości naszych ośrodków usuwamy laserem CO2 brodawki łojotokowe, kurzajki i inne płytkie zmiany łagodne. Cena: 390 zł za pierwszą zmianę do 0,5 cm, 460 zł za większą lub położoną w szczególnym miejscu (cennik zalicza do nich m.in. dłonie), a kolejne zmiany podczas tej samej wizyty taniej (laserowe usuwanie zmian).
• Zabieg chirurgiczny, gdy zmiana jest wątpliwa i musi trafić do badania: 580 zł (do 1,5 cm) lub 680 zł (większa albo w szczególnym miejscu, np. na dłoni), do tego 150 zł za badanie histopatologiczne (chirurgiczne usuwanie zmian).

Wymrażania ani elektrokoagulacji nie wykonujemy. Metodę zawsze dobiera lekarz po obejrzeniu zmiany, a zmianę, która budzi podejrzenie raka, usuwa tak, by trafiła do badania histopatologicznego. Podane kwoty są orientacyjne, dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem. Pełny cennik znajdziesz na stronie.

Najczęstsze pytania

Jak wygląda egzema rąk?

Wyprysk, czyli egzema rąk, w ostrej fazie to zaczerwienione, obrzęknięte plamy i grudki, czasem z pęcherzykami, sączeniem i strupkami. Przewlekle skóra dłoni jest sucha, łuszcząca się, pogrubiała i pęka. Zmiany zwykle swędzą lub pieką. Odmiana pęcherzykowa daje swędzące pęcherzyki na dłoniach i bokach palców. Częstą przyczyną jest podrażnienie wodą, mydłem i detergentami, a także alergia kontaktowa. Leczeniem wyprysku zajmuje się nasz siostrzany serwis Twoja Dermatologia.

Jakie zmiany skórne mogą występować w chorobach krwi?

Najbardziej typowe są drobne, czerwone lub fioletowe wybroczyny wielkości do 2 mm i większe siniaki, które powstają bez urazu lub po bardzo małym urazie. Mogą świadczyć o niskiej liczbie płytek krwi lub zaburzeniach krzepnięcia. W białaczkach opisuje się też bladość skóry i łatwe powstawanie siniaków. Takie objawy wymagają pilnej wizyty u lekarza rodzinnego i badania krwi.

Jakie są 4 najczęstsze choroby skóry?

Nie ma jednej oficjalnej listy. W globalnym badaniu obciążenia chorobami z 2010 roku do 10 najczęstszych chorób na świecie należały grzybice skóry, trądzik i grupa innych chorób skóry, a w pierwszej pięćdziesiątce znalazły się też świąd, wyprysk (egzema), liszajec, świerzb i mięczak zakaźny [Hay i wsp., J Invest Dermatol 2014].

Od czego wychodzą czerwone plamy na rękach?

Najczęściej od wyprysku z podrażnienia, np. po częstym myciu rąk i kontakcie z detergentami, oraz od alergii kontaktowej. Symetryczne zaczerwienienie wewnętrznej strony dłoni bywa cechą wrodzoną albo pojawia się w ciąży i w chorobach wątroby. Fioletowe plamy na przedramionach starszych osób to zwykle niegroźna plamica starcza. Drobne wybroczyny, które nie bledną, i siniaki bez urazu wymagają badania krwi.

Co to za brązowe plamy na dłoniach?

Najczęściej to plamy soczewicowate posłoneczne, nazywane plamami starczymi. Są płaskie, jednolicie brązowe i pojawiają się na grzbietach dłoni i przedramionach po latach ekspozycji na słońce. Według DermNet mogą występować nawet u 9 na 10 osób o jasnej karnacji po 60. roku życia. Plama, która zmienia się, ma kilka kolorów, nieregularny brzeg albo wyraźnie różni się od pozostałych, wymaga oceny w dermatoskopie.

Czy zmiana na ręce może być rakiem skóry?

Tak. Grzbiety dłoni i przedramiona należą do miejsc, w których często rozwijają się rogowacenie słoneczne i rak kolczystokomórkowy, a na dłoniach i pod paznokciami zdarza się czerniak akralny. Niepokojące są zmiany szybko rosnące, twarde, bolesne, krwawiące, z rogową naroślą, niegojące się dłużej niż 4 tygodnie oraz nowe lub zmieniające się ciemne plamy i smugi pod paznokciem.

Podsumowanie

Zmiany skórne na rękach to najczęściej plamy posłoneczne, brodawki łojotokowe, kurzajki, zgrubienia nad stawami palców i niegroźna plamica starcza na przedramionach. Czerwone, swędzące i pękające zmiany na dłoniach to zwykle wyprysk, którym zajmuje się nasz siostrzany serwis Twoja Dermatologia. Grzbiety dłoni i przedramiona są jednak jednym z typowych miejsc zmian przedrakowych i raka kolczystokomórkowego, a dłonie i paznokcie czerniaka akralnego. Zmianę szybko rosnącą, twardą, z rogowym czopem, niegojącą się lub nową ciemną plamę na dłoni pokaż lekarzowi, a łagodne zmiany, które przeszkadzają, usuń w gabinecie, a nie domowymi sposobami.