Czarne plamki na wargach sromowych — melanoza, znamię czy czerniak? Co oznaczają ciemne plamy w okolicy intymnej

Ciemna plamka na wardze sromowej to coś, czego wiele kobiet nie zauważa latami, a kiedy w końcu ją widzi, od razu myśli o czerniaku. Spokojnie: barwnikowe zmiany na sromie ma mniej więcej co dziesiąta kobieta, a większość z nich jest niegroźna [Murzaku i wsp. 2014]. Jednocześnie czerniak sromu, choć rzadki, bywa rozpoznawany późno i ma wtedy złe rokowanie [Murzaku i wsp. 2014]. Dlatego z ciemną plamą w tej okolicy nie warto ani panikować, ani czekać.

Poniżej wyjaśniamy, czym najczęściej są czarne i brązowe plamki na wargach sromowych, skąd biorą się ciemne plamy w okolicach krocza, na mosznie i pośladkach, jak wygląda czerniak sromu i jak przebiega badanie. O pieprzykach w okolicy intymnej piszemy osobno w artykule pieprzyk w miejscu intymnym.

Czarne plamki na wargach sromowych w skrócie

• Najczęstsza przyczyna: melanoza sromu, czyli płaskie, niegroźne skupisko barwnika, najczęściej na wargach sromowych mniejszych [De Giorgi i wsp. 2020].
• Inne niegroźne przyczyny: znamiona barwnikowe, naczyniaki rogowaciejące, brodawki łojotokowe, przebarwienia po stanach zapalnych, rogowacenie ciemne, ciemnienie skóry w ciąży [DermNet: Vulval lumps and bumps; DermNet: Angiokeratoma; DermNet: Skin changes in pregnancy].
• Rzadka, ale poważna przyczyna: czerniak sromu, który stanowi 5–10% nowotworów złośliwych sromu [DermNet: Vulval cancer].
• Problem: łagodne plamy i wczesny czerniak mogą wyglądać podobnie, także dla lekarza [Murzaku i wsp. 2014].
• Co robić: nową lub zmieniającą się ciemną plamę pokaż lekarzowi bez zwłoki. Ocenę ułatwia dermatoskopia, a pewność daje biopsja, o której decyduje lekarz [DermNet: Vulval cancer].

Czy ciemne plamy na wargach sromowych są normalne?

Wygląd sromu bardzo różni się między kobietami, także pod względem koloru skóry [DermNet: Vulval lumps and bumps]. Ciemniejszy odcień warg sromowych, krocza czy okolicy odbytu sam w sobie nie jest chorobą. Kilka sytuacji fizjologicznie przyciemnia tę okolicę:

• Ciąża. Ciemnienie miejsc, które już są zabarwione, w tym narządów płciowych, a także ciemna linia na brzuchu pojawiają się w pierwszym trymestrze i dotyczą około 90% kobiet w ciąży. Po porodzie zwykle słabną, choć nie zawsze całkowicie [DermNet: Skin changes in pregnancy].
• Tarcie, golenie i stany zapalne. Po podrażnieniu, zapaleniu mieszków włosowych po goleniu lub depilacji woskiem albo po infekcji skóra może ściemnieć. Takie przebarwienie pozapalne jest przejściowe, ale u osób z ciemniejszą karnacją bywa intensywniejsze i utrzymuje się dłużej [DermNet: Postinflammatory hyperpigmentation; DermNet: Folliculitis].

Inaczej jest z wyraźnie odgraniczoną czarną lub brązową plamką, która wcześniej nie istniała. Taka zmiana wymaga oceny, bo z wyglądu często nie da się pewnie odróżnić niegroźnej melanozy od wczesnego czerniaka [Murzaku i wsp. 2014].

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Melanoza sromu — najczęstsza przyczyna ciemnych plamek

Melanoza sromu, nazywana też plamami melanotycznymi lub lentiginozą okolic płciowych, odpowiada za większość barwnikowych zmian na sromie [De Giorgi i wsp. 2020]. Pod mikroskopem widać w nich więcej barwnika w dolnej warstwie naskórka i co najwyżej niewielkie zwiększenie liczby komórek barwnikowych, bez cech ich nietypowości [Barnhill i wsp. 1990].

Jak wygląda:

• jedna lub kilka płaskich plam różnej wielkości [De Giorgi i wsp. 2020]; w serii 10 zmian opisanej przez Barnhilla sięgały do około 2 cm [Barnhill i wsp. 1990],
• kolor w różnych odcieniach brązu, od jasnego po bardzo ciemny, często niejednolity [De Giorgi i wsp. 2020; Barnhill i wsp. 1990],
• bywa asymetryczna i ma nieostre, nieregularne brzegi, czyli cechy, które przy pieprzyku budziłyby niepokój [De Giorgi i wsp. 2020],
• nie boli i nie swędzi [De Giorgi i wsp. 2020].

Gdzie występuje: w badaniu włoskim obejmującym 129 kobiet najczęściej na wargach sromowych mniejszych (43%) i większych (26%) [De Giorgi i wsp. 2020]. Podobne plamy mogą pojawić się na prąciu [Barnhill i wsp. 1990].

Kogo dotyczy: średni wiek przy rozpoznaniu w tym badaniu wynosił 46 lat, a dwie trzecie kobiet nie przeszło jeszcze menopauzy. Większość przyjmowała w przeszłości leczenie hormonalne, dlatego autorzy przypuszczają związek z hormonami, ale tego nie udowodniono [De Giorgi i wsp. 2020].

Czy jest groźna: w tym samym badaniu kobiety obserwowano przez medianę 13 lat. U 30% plamy po pierwszej wizycie powiększyły się i zmieniły kolor, a potem się ustabilizowały. U żadnej kobiety nie udokumentowano zezłośliwienia [De Giorgi i wsp. 2020]. Autorzy uznali melanozę za zmianę łagodną. Jednocześnie właśnie dlatego, że melanoza bywa nieregularna i może się zmieniać, pierwszą ocenę musi zrobić lekarz, a o biopsji decyduje on na podstawie obrazu w dermatoskopie [Murzaku i wsp. 2014].

Dermatoskopia pomaga. Melanoza ma kilka typowych obrazów, m.in. wzorzec pierścieniowaty, który opisano w 32% zbadanych zmian [Ferrari i wsp. 2008]. To wskazówka dla lekarza, nie sposób na samodzielną ocenę.

Inne przyczyny czarnych i brązowych plamek na sromie

• Znamiona barwnikowe (pieprzyki). Na sromie bywają większe niż w innych miejscach, mają nierówny rozkład barwnika oraz część płaską i wypukłą [DermNet: Vulval lumps and bumps]. Opisujemy je w artykule pieprzyk w miejscu intymnym.
• Naczyniaki rogowaciejące. Drobne, do 5 mm, ciemnoczerwone, fioletowe lub prawie czarne grudki na sromie i mosznie, których przybywa z wiekiem. Są niegroźne, ale czasem trzeba je wyciąć, żeby wykluczyć czerniaka [DermNet: Angiokeratoma]. Więcej o zmianach naczyniowych w tej okolicy w artykule włókniak miękki na wardze sromowej.
• Brodawki łojotokowe. Brązowe lub czarne, „przyklejone” zmiany o szorstkiej lub woskowej powierzchni, częste w pachwinach i okolicy narządów płciowych starszych osób [DermNet: Seborrhoeic keratosis; DermNet: Anogenital warts].
• Kłykciny kończyste. Brodawki wywołane przez HPV bywają ciemniejsze niż otaczająca skóra [NHS: Genital warts]. Ciemne zabarwienie brodawki jest jednym z powodów, dla których lekarz rozważa biopsję [CDC: Anogenital warts]. Więcej w artykule kurzajki w pachwinach i miejscach intymnych.
• Śródnabłonkowa neoplazja sromu (VIN). Zmiana przedrakowa, która może mieć postać płaskich lub lekko wyniesionych, dobrze odgraniczonych plam: różowych, czerwonych, białych albo brązowych. Często swędzi i piecze [DermNet: Vulval intraepithelial neoplasia]. Wymaga biopsji i leczenia u ginekologa.
• Rogowacenie ciemne. Symetryczne, brązowe, aksamitne, pogrubiałe plamy w fałdach skóry, czyli w pachwinach, pod pachami i na karku. U kobiet może obejmować srom i krocze. Często wiąże się z insulinoopornością [DermNet: Acanthosis nigricans]. Opisujemy je w artykule rogowacenie ciemne.
• Utrwalona wysypka polekowa. Plama, która pojawia się po przyjęciu konkretnego leku, zawsze w tym samym miejscu, i po każdym nawrocie ciemnieje. Okolica narządów płciowych to jedno z typowych miejsc, a na sromie częstą przyczyną są niesteroidowe leki przeciwzapalne [DermNet: Fixed drug eruption].
• Łupież rumieniowy. Dobrze odgraniczone różowe lub brązowe plamy z delikatnym złuszczaniem, głównie w pachwinach. Wywołują go bakterie z rodzaju Corynebacterium [DermNet: Erythrasma].

Angiokeratoma sromu — ciemne grudki z naczyń krwionośnych

Angiokeratoma, po polsku naczyniak rogowaciejący, to łagodna zmiana z poszerzonych naczyń włosowatych w górnej warstwie skóry właściwej, pokryta zgrubiałym naskórkiem [DermNet: Angiokeratoma]. Na sromie i mosznie występuje odmiana nazywana naczyniakiem rogowaciejącym Fordyce'a, którego z wiekiem przybywa [DermNet: Angiokeratoma]. W literaturze ginekologicznej angiokeratoma sromu opisywana jest jako zmiana niezbyt częsta [Cohen i wsp. 1989].

Jak wygląda? To grudki o średnicy zwykle nie większej niż 5 mm, czerwonofioletowe, ciemnofioletowe lub prawie czarne, o gładkiej albo szorstkiej powierzchni [DermNet: Angiokeratoma]. Na sromie zwykle jest ich kilka, a przegląd przypadków opisuje je jako zmiany częściej jednostronne [Cohen i wsp. 1989]. Opisywano je często na wargach sromowych większych, na przykład na obu wargach u pacjentki opisanej przez Buljan i wsp. [Buljan i wsp. 2010]. Dane o wieku są niejednoznaczne: w starszym przeglądzie zmiany pojawiały się zwykle przed 50. rokiem życia [Cohen i wsp. 1989], w nowszym opisie przypadku autorzy piszą o kobietach w średnim i starszym wieku [Buljan i wsp. 2010].

Czy daje objawy? U większości kobiet nie. Opisywano jednak krwawienie po otarciu, świąd, pieczenie, ból i dyskomfort przy współżyciu [Cohen i wsp. 1989; Buljan i wsp. 2010]. Zakrzep w naczyniaku może wywołać stan zapalny i ból, a sama zmiana nie znika samoistnie i z czasem staje się bardziej brodawkowata [DermNet: Angiokeratoma].

Z czym można ją pomylić? Najważniejsze jest odróżnienie od czerniaka. Ciemna, pojedyncza grudka angiokeratomy bywa do niego bardzo podobna. Opisano dwie starsze kobiety (65 i 67 lat), u których pojedyncza sinoczarna grudka na wardze sromowej większej wyglądała jak czerniak i została skierowana do wycięcia; u jednej z nich angiokeratomę potwierdziło badanie histopatologiczne [Ramot i wsp. 2018, opis przypadków]. W dermatoskopie angiokeratoma ma zwykle ciemne, okrągłe „jeziorka” z poszerzonych naczyń i białawy nalot od zgrubiałego naskórka [DermNet: Angiokeratoma]. Do różnicowania należą też naczyniak rubinowy i ziarniniak naczyniowy, a przy licznych zmianach na pośladkach, w pachwinach i na dole brzucha lekarz bierze pod uwagę rzadką chorobę genetyczną, chorobę Fabry'ego, którą potwierdza się badaniami krwi i genetycznymi [DermNet: Angiokeratoma].

Czy trzeba ją leczyć? Zwykle nie. Gdy zmiany nie dają objawów, wystarczy wyjaśnienie i obserwacja [Cohen i wsp. 1989; DermNet: Angiokeratoma]. Zmiany krwawiące lub dokuczliwe usuwa się w innych placówkach wycięciem, elektrokoagulacją, krioterapią albo laserem naczyniowym [DermNet: Angiokeratoma; Cohen i wsp. 1989]. Gdy obraz budzi wątpliwości, wykonuje się wycięcie z badaniem histopatologicznym, by wykluczyć czerniaka [DermNet: Angiokeratoma].

W Twoich Znamionach lekarz ogląda taką zmianę w dermatoskopie. Pojedynczą zmianę na skórze wzgórka łonowego lub pachwiny, która budzi wątpliwości, lekarz może po ocenie wyciąć z badaniem histopatologicznym. Okolice intymne należą w cenniku do szczególnej lokalizacji: wycięcie chirurgiczne kosztuje 680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem. Zmiany na wargach sromowych większych i mniejszych, przy wejściu do pochwy i na błonie śluzowej lekarz ocenia i w razie potrzeby kieruje do ginekologa; nie podajemy dla nich ceny. Elektrokoagulacji, krioterapii ani laserów naczyniowych nie wykonujemy.

Czerniak sromu — rzadki, ale trzeba o nim wiedzieć

Czerniak sromu stanowi 5–10% nowotworów złośliwych sromu i około 2% czerniaków u kobiet. Zapadalność jest bardzo mała, około 0,2 przypadku na 100 tysięcy kobiet rocznie [Falcicchio i wsp. 2022], ale według DermNet srom jest bardziej narażony na czerniaka niż skóra w innych miejscach [DermNet: Vulval cancer]. W odróżnieniu od czerniaka skóry nie ma związku ze słońcem [DermNet: Vulval cancer].

Kogo dotyczy. Czerniak sromu występuje głównie u starszych kobiet: średni wiek w chwili rozpoznania wynosi według przeglądu 60–63 lata, najczęściej między 40. a 80. rokiem życia, ale opisywano też przypadki u dzieci [Falcicchio i wsp. 2022]. Dla czerniaków błon śluzowych ogółem szczyt zachorowań przypada na 70–79 lat, choć zdarzają się one u młodszych osób [DermNet: Mucosal melanoma]. Wniosek praktyczny: wiek nie wyklucza czerniaka.

Jak wygląda czerniak na wargach sromowych?

Według DermNet czerniak sromu to najczęściej [DermNet: Vulval cancer]:

• nieregularna plama, grudka lub guzek na wardze sromowej większej lub w okolicy łechtaczki,
• w ponad połowie przypadków płaska plama (postać soczewicowata), a w około 22% guzek,
• w około 25% zmiana bezbarwnikowa, czyli różowa lub czerwona, zwłaszcza na błonie śluzowej sromu,
• w dermatoskopie: wiele kolorów, w tym niebieski, szary lub biały, obszary bez struktury, naczynia o różnym kształcie.

Objawy, które mogą towarzyszyć zmianie: przebarwienie, świąd, krwawienie, wydzielina, owrzodzenie, wyczuwalny guzek i ból przy współżyciu lub po nim [DermNet: Mucosal melanoma]. NHS wśród objawów nowotworów sromu wymienia też ciemne plamy, pogrubienie skóry i pieprzyk, który zmienia kształt lub kolor [NHS: Vulval cancer symptoms].

Dlaczego czerniak sromu bywa wykrywany późno?

Bo srom rzadko się ogląda, a pierwsze zmiany nie bolą. Czerniak sromu jest często rozpoznawany z opóźnieniem i w chwili rozpoznania u około jednej trzeciej chorych są już przerzuty w węzłach chłonnych lub odległe [DermNet: Vulval cancer]. Im wcześniej nowotwór sromu zostanie wykryty, tym większa szansa na skuteczne leczenie [NHS: Vulval cancer symptoms]. Podstawą leczenia jest chirurgia [Boer i wsp. 2019], którą zwykle prowadzi ginekolog onkolog. Więcej o tej postaci czerniaka w artykule czerniak błon śluzowych, a o czerniaku ogólnie na stronie czerniak.

Kiedy z ciemną plamą iść do lekarza?

Nie czekaj na kolejną cytologię, jeśli:

• zauważasz nową ciemną plamę na sromie, której wcześniej nie było,
• plama powiększa się, zmienia kształt lub kolor, ma kilka barw albo nieostre brzegi,
• w obrębie płaskiej plamy pojawiła się grudka lub guzek,
• zmiana krwawi, sączy się, owrzodziała albo przewlekle swędzi,
• pojawiło się krwawienie z okolicy sromu niezwiązane z miesiączką lub ból przy współżyciu [NHS: Vulval cancer symptoms; DermNet: Mucosal melanoma].

Większość takich zmian okaże się niegroźna. Tylko badanie pozwala to stwierdzić, a w przypadku czerniaka liczy się czas.

Jak samodzielnie oglądać srom?

Raz w miesiącu, przy dobrym świetle, z lusterkiem ręcznym, w pozycji siedzącej lub z jedną nogą opartą na krześle. Obejrzyj wzgórek łonowy, wargi sromowe większe i mniejsze, okolicę łechtaczki, krocze i okolicę odbytu. Jeśli masz plamkę, zrób jej zdjęcie z tej samej odległości. Porównanie zdjęć po kilku miesiącach pokaże, czy coś się zmienia. Samoobserwacja nie zastępuje badania, ale pomaga zauważyć zmianę na czas.

Czarne plamki na mosznie i prąciu

Częstą przyczyną czarnych lub ciemnofioletowych kropek na mosznie są naczyniaki rogowaciejące Fordyce'a. To drobne, kopułkowate grudki z poszerzonych naczyń, częstsze u mężczyzn, których przybywa z wiekiem [DermNet: Angiokeratoma]. Nie wymagają leczenia, chyba że krwawią. Gdy zmiana jest pojedyncza, bardzo ciemna lub nietypowa, lekarz może zalecić jej wycięcie, by wykluczyć czerniaka [DermNet: Angiokeratoma].

Na prąciu mogą występować płaskie plamy melanotyczne, podobne do melanozy sromu. W opisanej serii przypadków były duże, nieregularne i wielobarwne, a pod mikroskopem nie miały cech nowotworu [Barnhill i wsp. 1990]. Ze względu na podobieństwo do czerniaka wymagają oceny lekarza.

Czarna kropka na wardze sromowej, prąciu lub mosznie — co to może być?

Pojedyncza czarna kropka, wielkości łebka od szpilki albo kilku milimetrów, ma zwykle inne przyczyny niż rozległa, płaska plama. Najczęściej spotyka się:

• Naczyniak rogowaciejący. To jedna z częstszych przyczyn ciemnych kropek w tej okolicy. Ma postać grudki zwykle nie większej niż 5 mm, czerwonofioletowej lub prawie czarnej. Odmiana Fordyce'a występuje na mosznie i sromie, częściej u mężczyzn, i przybywa jej z wiekiem [DermNet: Angiokeratoma]. U mężczyzn podobne zmiany pojawiają się też na żołędzi i trzonie prącia, a u około 20% z nich współistnieją ze zmianami na mosznie [DermNet: Angiokeratoma]. Naczyniak może krwawić po otarciu, a zakrzep w jego wnętrzu wywołuje stan zapalny i ból [DermNet: Angiokeratoma].
• Drobny wylew krwi. Po otarciu, zacięciu przy goleniu albo depilacji może zostać ciemnoczerwona lub czarna kropka, która z czasem blednie podobnie jak siniak. Jeśli kropka nie znika po kilku tygodniach, rośnie albo wraca w tym samym miejscu, trzeba ją pokazać lekarzowi.
• Zaskórnik. Otwarty zaskórnik, czyli czop w ujściu mieszka włosowego, ma szary, brązowy lub czarny kolor [DermNet: Comedones]. W okolicy intymnej bywa mylony z pieprzykiem. Nie wyciskaj go na własną rękę, a jeśli budzi niepokój, pokaż go lekarzowi.
• Małe znamię lub plamka barwnikowa. Na sromie, prąciu i mosznie mogą występować drobne znamiona oraz płaskie plamy melanotyczne, takie jak opisane wyżej [Barnhill i wsp. 1990; DermNet: Vulval lumps and bumps]. Przy kropce barwnikowej najważniejsze jest, czy jest nowa i czy się zmienia.
• Wesz łonowa. Ma około 2 mm i szarobrązowy kolor, a żyje w owłosieniu łonowym. Towarzyszy jej świąd, nasilony zwykle w nocy, i jaja przyczepione do włosów [NHS: Pubic lice]. Wymaga leczenia, także partnera seksualnego [DermNet: Pubic lice], które zaleca lekarz rodzinny lub poradnia chorób przenoszonych drogą płciową.
• Kleszcz. Czarna kropka z odnóżami, która pojawiła się po spacerze w lesie, parku albo wysokiej trawie, to najpewniej przyssany kleszcz. Usuwa się go jak najszybciej pęsetą o cienkich końcach, chwytając tuż przy skórze i powoli ciągnąc do góry, bez zgniatania. Rumień w tym miejscu, który może pojawić się nawet do 3 miesięcy po ukąszeniu, wymaga wizyty u lekarza [NHS: Lyme disease].
• Czerniak. Zdarza się rzadko, ale czerniak sromu może mieć postać małej ciemnej grudki lub guzka, a nie tylko płaskiej plamy [DermNet: Vulval cancer]. Czerniak błon śluzowych narządów płciowych występuje częściej u kobiet [DermNet: Mucosal melanoma], ale u mężczyzn także się zdarza.

Czarna kropka na penisie

Na prąciu spotyka się naczyniaki rogowaciejące na żołędzi lub trzonie, płaskie plamy barwnikowe i znamiona [DermNet: Angiokeratoma; Barnhill i wsp. 1990]. Plamy melanotyczne prącia bywają duże, nieregularne i wielobarwne, a mimo to łagodne, co utrudnia ocenę bez dermatoskopu i czasem bez biopsji [Barnhill i wsp. 1990]. Do lekarza warto zgłosić się, gdy kropka jest nowa, powiększa się, ma kilka kolorów, krwawi albo owrzodziała.

Czarne kropki na mosznie

Kilka lub kilkanaście drobnych, ciemnoczerwonych do prawie czarnych kropek na mosznie u mężczyzny w średnim lub starszym wieku to typowy obraz naczyniaków Fordyce'a [DermNet: Angiokeratoma]. Nie wymagają leczenia, chyba że krwawią lub przeszkadzają. Bardzo liczne naczyniaki, najgęściej rozsiane na pośladkach, w pachwinach i na dolnej części tułowia, mogą być objawem rzadkiej choroby genetycznej, choroby Fabry'ego, i wymagają diagnostyki [DermNet: Angiokeratoma].

Kto oceni czarną kropkę w okolicy intymnej?

Lekarz obejrzy kropkę w dermatoskopie. W dermatoskopie naczyniak ma zwykle ciemne „jeziorka” i białawy nalot, co pomaga odróżnić go od zmiany barwnikowej, choć w części przypadków potrzebne jest wycięcie z badaniem histopatologicznym [DermNet: Angiokeratoma]. Zmianę na skórze wzgórka łonowego lub pachwiny, która budzi wątpliwości, lekarz może po ocenie wyciąć z badaniem histopatologicznym. W cenniku okolice intymne są szczególną lokalizacją: wycięcie chirurgiczne kosztuje 680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem. Zmiany na wargach sromowych większych i mniejszych, trzonie prącia, żołędzi, mosznie i przy wejściu do pochwy lekarz ocenia i w razie potrzeby kieruje do ginekologa lub urologa; nie podajemy dla nich ceny.

Ciemne plamy na pośladkach i w okolicy krocza

Brązowe plamy na pośladkach, w pachwinach i wokół krocza to najczęściej:

• przebarwienia pozapalne po zapaleniu mieszków włosowych, otarciach, goleniu lub depilacji [DermNet: Postinflammatory hyperpigmentation; DermNet: Folliculitis],
• rogowacenie ciemne w fałdach pachwinowych [DermNet: Acanthosis nigricans],
• łupież rumieniowy w pachwinach [DermNet: Erythrasma],
• znamiona i brodawki łojotokowe, które ocenia się tak jak na reszcie ciała [DermNet: Seborrhoeic keratosis].

Swędzące, zaczerwienione plamy z wyraźnym brzegiem w pachwinach to często grzybica. Jej leczeniem, podobnie jak innych zapalnych chorób skóry, zajmuje się nasz serwis siostrzany Twoja Dermatologia. Informacje o plamach w innych miejscach znajdziesz w artykule brązowe plamy na skórze.

Infekcja grzybicza a ciemne plamy

Zakażenie drożdżakowe sromu i pochwy nie daje czarnych plamek. Typowe objawy to świąd i pieczenie, zaczerwienienie i obrzęk sromu, czasem pęknięcia skóry, pieczenie przy oddawaniu moczu i gęsta, biała wydzielina przypominająca twarożek. Zaczerwienienie może sięgać pachwin i ud [DermNet: Vulvovaginal candidiasis; NHS: Thrush in men and women]. Po wygojeniu stanu zapalnego może jednak zostać przejściowe przebarwienie [DermNet: Postinflammatory hyperpigmentation]. Nawracające objawy wymagają wizyty u ginekologa.

Jak wygląda badanie ciemnej plamy na sromie?

1. Rozmowa. Lekarz pyta, od kiedy jest plama, czy się zmienia, czy swędzi lub krwawi, jakie leki przyjmujesz i czy jesteś w ciąży.
2. Oglądanie w dermatoskopie. Zewnętrzne części sromu, pachwiny, krocze i okolicę odbytu można obejrzeć w dermatoskopie, a przy wideodermatoskopii zapisać obraz zmiany. Pozwala to porównać plamę na kolejnej wizycie [Murzaku i wsp. 2014; Ferrari i wsp. 2008].
3. Obserwacja lub biopsja. O tym, czy wystarczy kontrola, czy potrzebna jest biopsja, decyduje lekarz. Przy zmianach rozległych, nieregularnych lub zmieniających się często pobiera się wycinek, bo tylko badanie histopatologiczne daje pewne rozpoznanie [DermNet: Vulval cancer]. Wycinek musi trafić do patomorfologa z informacją, skąd pochodzi.
4. Badanie ginekologiczne. Zmiany na wewnętrznej powierzchni warg sromowych mniejszych, przy wejściu do pochwy i w pochwie ocenia ginekolog, czasem w powiększeniu, w kolposkopie [DermNet: Vulval cancer].

Jak leczy się ciemne plamy na wargach sromowych?

• Melanoza i typowe znamiona zwykle nie wymagają leczenia, tylko kontroli [De Giorgi i wsp. 2020].
• Zmiana podejrzana jest wycinana lub pobiera się z niej wycinek do badania histopatologicznego.
• Przebarwienia pozapalne stopniowo bledną, gdy usunie się przyczynę, np. tarcie lub sposób depilacji [DermNet: Postinflammatory hyperpigmentation].
• Rogowacenie ciemne może się zmniejszyć lub ustąpić po leczeniu przyczyny, np. po redukcji masy ciała [DermNet: Acanthosis nigricans].

Nie stosuj na plamę na sromie kremów rozjaśniających, kwasów ani preparatów na kurzajki. Skóra tej okolicy jest cienka i łatwo ją podrażnić, a podrażnienie może dać kolejne przebarwienie. Przede wszystkim jednak plamy, której nie ocenił lekarz, nie powinno się niczym „wybielać”, bo to opóźnia rozpoznanie.

Co możemy zrobić w Twoich Znamionach?

Lekarz może obejrzeć ciemną plamę na zewnętrznych częściach sromu, w pachwinach, na mosznie czy w okolicy odbytu w dermatoskopie, w ramach wideodermatoskopii, i zapisać jej obraz do porównania na kolejnej wizycie. Badanie okolicy intymnej odbywa się tylko za Twoją zgodą i z odsłonięciem wyłącznie potrzebnego fragmentu ciała. Jeśli to główny powód wizyty, powiedz o tym na początku.

O biopsji decyduje lekarz. Zmiany położone na błonie śluzowej, przy wejściu do pochwy lub w pochwie oraz zmiany wymagające leczenia ginekologicznego lekarz kieruje do ginekologa. Nie obiecujemy usunięcia zmian na narządach płciowych w naszych ośrodkach: najpierw jest ocena, potem decyzja o dalszej drodze.

Najczęściej zadawane pytania

Co oznacza ciemna plama na wargach sromowych?

Najczęściej melanozę sromu, czyli płaskie, niegroźne skupisko barwnika, zwykle na wargach sromowych mniejszych. Rzadziej to znamię barwnikowe, naczyniak rogowaciejący, brodawka łojotokowa albo przebarwienie po stanie zapalnym. Rzadko może to być czerniak sromu, a z wyglądu łatwo te zmiany pomylić, dlatego każdą nową lub zmieniającą się ciemną plamę powinien obejrzeć lekarz.

Jak wygląda czerniak na wargach sromowych?

Najczęściej jako nieregularna ciemna plama, grudka lub guzek na wardze sromowej większej lub w okolicy łechtaczki, często w kilku kolorach, także niebieskim, szarym lub białym. Około jednej czwartej czerniaków sromu jest jednak bezbarwnikowych, czyli różowych lub czerwonych. Mogą towarzyszyć im świąd, krwawienie, owrzodzenie, wydzielina i ból przy współżyciu.

Jak rozpoznać czerniak złośliwy sromu?

Samodzielnie nie da się go odróżnić od niegroźnej melanozy, bo obie zmiany mogą być nieregularne i wielobarwne. Sygnałem do pilnej wizyty jest nowa ciemna plama, zmiana wielkości, kształtu lub koloru, guzek w obrębie plamy, krwawienie, owrzodzenie i przewlekły świąd. Lekarz ogląda zmianę w dermatoskopie, a pewne rozpoznanie daje tylko biopsja z badaniem histopatologicznym.

Jak wygląda infekcja grzybicza warg sromowych?

Zakażenie drożdżakowe sromu i pochwy daje zwykle świąd, pieczenie, zaczerwienienie i obrzęk sromu, czasem drobne pęknięcia skóry oraz gęstą, białą wydzielinę przypominającą twarożek. Nie powoduje czarnych plamek. Jeśli objawy wracają albo leczenie z apteki nie pomaga, trzeba zgłosić się do ginekologa.

Czy ciemne plamy na wargach sromowych są normalne?

Często tak. Wygląd sromu bardzo różni się między kobietami, a barwnikowe zmiany na sromie ma mniej więcej co dziesiąta kobieta. Większość z nich to niegroźna melanoza lub znamiona. W ciąży skóra okolic intymnych ciemnieje u większości kobiet. Mimo to nową, zmieniającą się, wypukłą lub krwawiącą plamę trzeba pokazać lekarzowi.

Co oznaczają czarne plamki na mosznie?

Często to naczyniaki rogowaciejące Fordyce'a, czyli drobne, ciemnoczerwone, fioletowe lub prawie czarne grudki, których przybywa z wiekiem. Są niegroźne. Podobnie jak na sromie, na prąciu i mosznie mogą występować też płaskie plamy melanotyczne i znamiona. Zmianę, która się zmienia, krwawi lub budzi wątpliwości, powinien obejrzeć lekarz.

Co to jest angiokeratoma sromu?

To naczyniak rogowaciejący, czyli łagodna zmiana z poszerzonych naczyń włosowatych tuż pod naskórkiem, pokryta zgrubiałym naskórkiem. Na sromie ma postać drobnych, zwykle kilkumilimetrowych, ciemnoczerwonych, fioletowych lub prawie czarnych grudek, często na wargach sromowych większych. Zwykle nie daje dolegliwości, choć może krwawić po otarciu, swędzieć lub piec. Nie jest nowotworem, ale bywa podobna do czerniaka, dlatego powinien ją ocenić lekarz.

Czy angiokeratoma sromu jest groźna?

Sama w sobie nie. To łagodna zmiana naczyniowa, która nie przechodzi w nowotwór. Trudność polega na tym, że ciemna, pojedyncza grudka na sromie może wyglądać podobnie do czerniaka. Lekarz odróżnia je w dermatoskopie, a gdy obraz budzi wątpliwości, zaleca wycięcie zmiany z badaniem histopatologicznym. Leczenia wymagają zwykle tylko zmiany, które krwawią lub dokuczają.

Co oznacza czarna kropka na wardze sromowej?

Często to naczyniak rogowaciejący, czyli drobna, ciemnofioletowa lub prawie czarna grudka z poszerzonych naczyń. Czarną kropką bywa też drobny wylew krwi po otarciu lub goleniu, zaskórnik, małe znamię albo plamka barwnikowa. W owłosieniu łonowym czarny punkcik może być wszą łonową albo kleszczem. Rzadko to czerniak, dlatego nową, rosnącą, krwawiącą lub zmieniającą się kropkę powinien obejrzeć lekarz w dermatoskopie.

Co oznacza czarna kropka na penisie?

Na trzonie prącia i na żołędzi występują naczyniaki rogowaciejące, czyli drobne, ciemnoczerwone lub prawie czarne grudki, które u części mężczyzn występują razem ze zmianami na mosznie. Mogą to być też płaskie plamy barwnikowe, znamię albo drobny wylew krwi po urazie. Kropkę, która rośnie, krwawi, zmienia kolor lub budzi niepokój, powinien obejrzeć lekarz. Zmiany na żołędzi lekarz ocenia i w razie potrzeby kieruje do urologa.

Podsumowanie

Czarne i brązowe plamki na wargach sromowych są częste: ma je mniej więcej co dziesiąta kobieta. Najczęściej to melanoza sromu, czyli niegroźne skupisko barwnika, a także znamiona, naczyniaki rogowaciejące, brodawki łojotokowe czy przebarwienia po stanach zapalnych. Czerniak sromu jest rzadki, ale bywa wykrywany późno, a z wyglądu przypomina łagodną melanozę. Dlatego każdą nową, zmieniającą się, wypukłą, krwawiącą lub swędzącą ciemną plamę warto szybko pokazać lekarzowi, który obejrzy ją w dermatoskopie i zdecyduje, czy wystarczy kontrola, czy potrzebna jest biopsja.

Zobacz również

• Pieprzyk w miejscu intymnym
• Czerniak błon śluzowych
• Włókniak miękki na wardze sromowej — guzki, prosaki i naczyniaki w okolicy intymnej
• Grudki perliste prącia i inne grudki w okolicy intymnej
• Rogowacenie ciemne
• Brązowe plamy na skórze