Kurzajki w pachwinach i miejscach intymnych — kłykciny czy zwykła brodawka? Wygląd, HPV, leczenie i szczepienie

Gdy w pachwinie, na wardze sromowej, prąciu albo przy odbycie pojawia się coś, co wygląda jak „kurzajka”, większość osób czuje przede wszystkim wstyd. Niepotrzebnie: zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) jest jednym z najczęstszych zakażeń na świecie. Według NIZP PZH w ciągu życia zakaża się nim około 80% aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn [NIZP PZH: Szczepionka przeciw HPV], a zakażenie często przebiega bez żadnych objawów [DermNet: Sexually acquired HPV; DermNet: Anogenital warts].

W okolicy narządów płciowych „kurzajki” to najczęściej kłykciny kończyste, czyli brodawki płciowe, które wymagają innego postępowania niż kurzajka na dłoni. Ale nie każda grudka w tej okolicy to kłykcina: podobnie mogą wyglądać włókniaki miękkie, mięczak zakaźny, brodawki łojotokowe czy prawidłowe grudki perliste. Wyjaśniamy, jak je odróżnić, czy są groźne, jak się leczy kłykciny, co z partnerem lub partnerką i czy chroni szczepienie. O zwykłych kurzajkach piszemy w artykule kurzajki — co to jest.

Kurzajki w miejscach intymnych w skrócie

• Co to najczęściej jest: kłykciny kończyste, w około 90% wywołane przez typy HPV 6 i 11, które nie są rakotwórcze [CDC: Anogenital warts]. Według europejskich wytycznych IUSTI typy 6 i 11 odpowiadają za ponad 95% kłykcin [Gilson i wsp. 2020].
• Jak się przenoszą: prawie zawsze przez bezpośredni kontakt skóry okolic płciowych, głównie podczas współżycia [DermNet: Anogenital warts; NHS: Genital warts].
• Jak wyglądają: małe, szorstkie, pofałdowane grudki, pojedyncze lub w skupiskach przypominających kalafior [NHS: Genital warts].
• Czy są groźne: same nie są nowotworem, ale są zakaźne, często nawracają, a podobnie mogą wyglądać zmiany przedrakowe [CDC: Anogenital warts].
• Czy znikają same: czasem, zwykle w ciągu kilku miesięcy do roku, ale wirus może pozostać [CDC: Anogenital warts; NHS: Genital warts].
• Leczenie: kremy stosowane w domu albo zabiegi w gabinecie. Nie stosuj preparatów na kurzajki z apteki [NHS: Genital warts].
• Profilaktyka: prezerwatywa zmniejsza ryzyko, a przed kłykcinami chroni szczepionka 9-walentna [CDC: Anogenital warts].
• Gdzie z tym iść: do ginekologa, urologa, lekarza rodzinnego albo do poradni chorób przenoszonych drogą płciową (dermatologiczno-wenerologicznej) [pacjent.gov.pl].

Kurzajka, brodawka, kłykcina, brodawczak — co znaczą te słowa?

• Kurzajka to potoczna nazwa brodawki wirusowej, którą wywołuje HPV. Zwykle chodzi o zmiany na dłoniach, palcach, kolanach i stopach [DermNet: Viral warts].
• Kłykcina kończysta to brodawka w okolicy narządów płciowych i odbytu. W języku medycznym nazywa się ją też brodawką płciową, brodawką weneryczną albo brodawką okolicy anogenitalnej [DermNet: Anogenital warts].
• Brodawczak to słowo, którym potocznie określa się dwie różne zmiany: brodawkę wywołaną przez HPV (od nazwy wirusa brodawczaka ludzkiego) oraz niegroźnego włókniaka miękkiego. Hasło „brodawczak krocza” może więc oznaczać zarówno kłykcinę, jak i włókniaka. Różnicę wyjaśniamy niżej i w artykule brodawki pod pachami.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Czy kurzajki świadczą o HPV?

Tak. Wszystkie brodawki wirusowe wywołuje HPV, ale to bardzo duża rodzina wirusów: znanych jest ponad 150 typów, z których co najmniej 40 zakaża okolicę narządów płciowych i odbytu, a inne typy wywołują brodawki na pozostałej skórze [DermNet: Anogenital warts].

W praktyce oznacza to, że:

• kurzajka na dłoni lub stopie to zakażenie typami skórnymi, przenoszonymi przez kontakt ze skórą lub zakażonymi powierzchniami [NHS: Warts and verrucas; DermNet: Viral warts]. Nie świadczy o zakażeniu przenoszonym drogą płciową i nie ma związku z rakiem szyjki macicy,
• kłykciny to zakażenie typami HPV okolic płciowych, najczęściej 6 i 11, które nie powodują raka [CDC: Anogenital warts],
• typy wysokiego ryzyka, głównie 16 i 18, odpowiadają za co najmniej 70% zmian przedrakowych i nowotworów okolicy narządów płciowych i odbytu. Ich przetrwałe zakażenie może prowadzić do raka szyjki macicy, sromu, pochwy, prącia, odbytu i gardła [DermNet: Sexually acquired HPV; CDC: Anogenital warts].

Kurzajka na palcu nie „przechodzi” więc w kłykciny, a kłykciny nie są tym samym co zakażenie rakotwórczymi typami HPV. Oba rodzaje zakażeń mogą jednak współistnieć [DermNet: Anogenital warts].

Jak wyglądają brodawki intymne (kłykciny)?

Kłykciny mają zwykle postać [DermNet: Anogenital warts; NHS: Genital warts; CDC: Anogenital warts]:

• małych grudek wielkości kilku milimetrów, w kolorze skóry, białawych, czerwonawych albo ciemniejszych niż otaczająca skóra,
• o nierównej, pofałdowanej powierzchni, miękkich lub twardszych,
• pojedynczych albo zebranych w skupiska przypominające kalafior, które mogą zlewać się w tarczki o średnicy nawet kilku centymetrów,
• czasem płaskich lub na szypułce,
• czasem ułożonych w linię, gdy wirus został wtarty w zadrapanie lub drobne pęknięcie skóry.

Zwykle nie dają objawów. Mogą jednak swędzieć, boleć lub krwawić, a przy zmianach w cewce moczowej utrudniać oddawanie moczu lub zmieniać strumień moczu [NHS: Genital warts; DermNet: Anogenital warts]. Bywają też źródłem dużego stresu i wpływają na życie intymne [DermNet: Anogenital warts; CDC: Anogenital warts].

Gdzie pojawiają się kłykciny?

• U kobiet: wokół wejścia do pochwy, na wargach sromowych, w pochwie i na szyjce macicy [CDC: Anogenital warts; DermNet: Anogenital warts].
• U mężczyzn: pod napletkiem u nieobrzezanych, na trzonie prącia u obrzezanych, na mosznie i w cewce moczowej [CDC: Anogenital warts].
• U wszystkich: na kroczu, czyli skórze między narządami płciowymi a odbytem, wokół odbytu i w kanale odbytu [NHS: Genital warts; CDC: Anogenital warts].

Kłykciny w kanale odbytu częściej występują u osób, które miały stosunki analne, ale zdarzają się też bez takich kontaktów. Osoby z brodawkami wokół odbytu mogą mieć je także w jego kanale, dlatego warto rozważyć badanie odbytu [CDC: Anogenital warts].

Kurzajki w pachwinach i na pośladkach

Kłykciny występują głównie na narządach płciowych, w okolicy krocza i odbytu [CDC: Anogenital warts; DermNet: Anogenital warts], choć wytyczne CDC wymieniają pachwinę wśród miejsc, w których leczy się zewnętrzne brodawki płciowe [CDC: Anogenital warts]. Na samej skórze pachwiny, czyli fałdu między udem a podbrzuszem, i na pośladku z dala od odbytu dużo częściej spotyka się:

• włókniaki miękkie — gładkie, miękkie, wiszące narośle w kolorze skóry, typowe dla fałdów skóry [DermNet: Skin tag],
• mięczaka zakaźnego — lśniące, perłowe grudki 1–6 mm z dołeczkiem pośrodku, częste w pachwinach i okolicy narządów płciowych [DermNet: Molluscum contagiosum],
• brodawki łojotokowe — brązowe, „przyklejone”, szorstkie zmiany, częste w pachwinach i okolicy narządów płciowych starszych osób [DermNet: Seborrhoeic keratosis; DermNet: Anogenital warts],
• zwykłą kurzajkę, która może pojawić się w różnych miejscach skóry [DermNet: Viral warts].

Dlatego „kurzajka w pachwinie” wymaga obejrzenia przez lekarza: od rozpoznania zależy, czy potrzebne są badania w kierunku zakażeń przenoszonych drogą płciową i rozmowa o partnerach.

Jak można się zarazić? Czy HPV można się zarazić bez współżycia?

Widoczne kłykciny i bezobjawowe zakażenie HPV prawie zawsze biorą się z bezpośredniego kontaktu skóry ze skórą [DermNet: Anogenital warts]. Według NHS można się zakazić [NHS: Genital warts]:

• podczas kontaktu skóry okolic płciowych, w tym przy stosunku pochwowym i analnym,
• przez wspólne gadżety erotyczne,
• przy seksie oralnym, choć zdarza się to rzadko.

Rzadziej wirus przenosi się z matki na dziecko podczas porodu, a także z jednego miejsca na inne na własnym ciele, np. przez dotyk lub golenie [NHS: Genital warts; DermNet: Anogenital warts]. Nie zaraża się przez pocałunki ani przez wspólne ręczniki, sztućce, kubki czy deskę sedesową [NHS: Genital warts].

Odpowiedź na pytanie „czy można się zarazić bez współżycia?” brzmi więc: tak, bo do zakażenia wystarczy kontakt skóry okolic płciowych bez penetracji, ale poza kontaktami intymnymi zakażenie jest rzadkie.

Od kogo? Kiedy?

To pytanie, na które zwykle nie da się odpowiedzieć. Kłykciny pojawiają się zwykle 3–6 miesięcy po zakażeniu, ale czasem po wielu miesiącach, a nawet latach [DermNet: Anogenital warts]. Wytyczne CDC podkreślają, że momentu zakażenia nie da się ustalić, a partnerzy seksualni często mają ten sam wirus, nawet jeśli brodawki widać tylko u jednej osoby albo u żadnej [CDC: Anogenital warts]. Pojawienie się kłykcin w stałym związku nie musi więc oznaczać niewierności.

Kto częściej choruje?

Kłykciny najczęściej występują u młodych dorosłych w wieku 15–30 lat. Częściej i w cięższej postaci chorują osoby z obniżoną odpornością, np. z zakażeniem HIV lub przyjmujące leki immunosupresyjne [DermNet: Anogenital warts; CDC: Anogenital warts]. Do czynników ryzyka zakażenia HPV należą też wczesne rozpoczęcie współżycia, wielu partnerów i palenie papierosów [DermNet: Sexually acquired HPV]. Kłykciny są rzadkie u osób zaszczepionych w dzieciństwie [DermNet: Anogenital warts].

Brodawki w okolicy narządów płciowych u dziecka

U niemowląt i małych dzieci wirus może zostać przeniesiony podczas porodu albo z rąk opiekunów [DermNet: Anogenital warts]. Wytyczne CDC zaznaczają jednak, że rozpoznanie brodawek w okolicy narządów płciowych u dziecka powinno skłonić lekarza do rozważenia możliwości wykorzystania seksualnego. Brodawki zdarzają się też u dzieci, u których nie ma innych dowodów przemocy, a zmiany pojawiające się po raz pierwszy u dziecka powyżej 5. roku życia częściej mają związek z przeniesieniem drogą płciową [CDC: Sexual assault or abuse of children]. Takie zmiany nie przesądzają więc o przyczynie. Dziecko z nimi powinien obejrzeć pediatra, który zdecyduje o dalszym postępowaniu.

Czy kłykciny są groźne? Kłykciny a rak

Same kłykciny nie są nowotworem. Typy HPV, które je wywołują, różnią się od typów rakotwórczych [CDC: Anogenital warts]. Kobiety z kłykcinami nie muszą robić cytologii częściej niż inne kobiety, ale powinny, jak wszystkie kobiety, regularnie wykonywać badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy [CDC: Anogenital warts].

Kłykciny nie są jednak obojętne:

• zarażają partnerów seksualnych [DermNet: Anogenital warts],
• nawracają, bo leczenie usuwa brodawki, ale nie wirusa [CDC: Anogenital warts],
• w ciąży mogą szybko rosnąć i łatwo krwawić [CDC: Anogenital warts],
• mogą współistnieć z typami rakotwórczymi. W kłykcinach czasem wykrywa się też HPV 16 i 18, a w ich obrębie ogniska zmian przedrakowych, zwłaszcza u osób z zakażeniem HIV [CDC: Anogenital warts],
• rzadko rozwija się kłykcina olbrzymia (guz Buschkego–Löwensteina): duży, kalafiorowaty guz, który nacieka okoliczne tkanki, ma większą skłonność do złośliwienia niż zwykłe kłykciny i wymaga leczenia operacyjnego [Nieves-Condoy i wsp. 2021].

Jak wyglądają „brodawki nowotworowe”?

Nie ma osobnego rodzaju „brodawek rakowych”, ale niektóre zmiany przedrakowe i nowotwory okolicy płciowej przypominają brodawki. Rak kolczystokomórkowy okolicy płciowej jest ważną zmianą, z którą trzeba różnicować kłykciny [DermNet: Anogenital warts]. Wytyczne CDC zalecają biopsję brodawki, gdy jest [CDC: Anogenital warts]:

• ciemna (zabarwiona),
• twarda lub zrośnięta z podłożem,
• krwawiąca lub owrzodziała,
• nietypowa, nie reaguje na leczenie albo pogarsza się mimo leczenia,
• u osoby z obniżoną odpornością, w tym z zakażeniem HIV.

Podobnie niepokój powinny budzić płaskie, dobrze odgraniczone, swędzące lub piekące plamy na sromie w kolorze różowym, czerwonym, brązowym lub białym, bo tak może wyglądać zmiana przedrakowa sromu [DermNet: Vulval intraepithelial neoplasia]. Zmiany przedrakowe prącia i sromu opisujemy w artykule choroba Bowena prącia, a to, kiedy zwykła kurzajka może być groźna, w artykule czy kurzajki są groźne?.

Czy brodawki HPV same znikną?

Mogą. Nieleczone kłykciny mogą zniknąć, pozostać bez zmian albo się powiększać i mnożyć [CDC: Anogenital warts]. NHS podaje, że czasem znikają same w ciągu 6 miesięcy [NHS: Genital warts], a według CDC mogą ustąpić samoistnie w ciągu roku, dlatego u części osób dopuszczalne jest czekanie bez leczenia [CDC: Anogenital warts].

Nawet gdy brodawki znikną, wirus może pozostać w skórze w postaci utajonej. Dlatego nawroty są bardzo częste, zwłaszcza u mężczyzn [DermNet: Anogenital warts], i najczęściej zdarzają się w pierwszych 3 miesiącach po leczeniu [CDC: Anogenital warts]. Nie wiadomo, jak długo po zniknięciu brodawek wirus może się przenosić [CDC: Anogenital warts].

Zwykłe kurzajki na skórze też zwykle znikają same, ale może to trwać miesiące, a nawet lata [NHS: Warts and verrucas].

Z czym można pomylić kłykciny?

DermNet zwraca uwagę, że grudki perliste, plamki Fordyce'a i brodawkowatość przedsionka pochwy to prawidłowe struktury, które często biorą się za kłykciny [DermNet: Anogenital warts]. Opisujemy je w artykule grudki perliste prącia i grudki na wargach sromowych, a narośle i guzki sromu w artykule włókniak miękki na wardze sromowej.

Brodawczak krocza, pochwy i odbytu

Kiedy ktoś szuka informacji o „brodawczaku krocza”, „brodawczaku sromu” czy „brodawczaku odbytu”, zwykle ma na myśli jedną z dwóch zmian:

1. Kłykcinę, czyli brodawkę wywołaną przez HPV, szorstką, pofałdowaną, często w skupisku. To zmiana zakaźna, wymagająca leczenia lub obserwacji przez lekarza i rozmowy o partnerach [DermNet: Anogenital warts; NHS: Genital warts].
2. Włókniaka miękkiego, czyli gładką, miękką, wiszącą narośl w kolorze skóry, częstą w fałdach skóry i pachwinach. Nie jest zakaźny i nie wymaga leczenia, chyba że przeszkadza [DermNet: Skin tag].

Brodawczak pochwy. Kłykciny mogą występować także w pochwie i na szyjce macicy, a zwykle nie dają objawów [CDC: Anogenital warts]. Ocenia je ginekolog. Zmiany na szyjce macicy wymagają konsultacji ginekologicznej, a brodawki egzofityczne na szyjce przed leczeniem się biopsjuje, by wykluczyć zmianę przedrakową [CDC: Anogenital warts]. W pochwie nie stosuje się wymrażania sondą, bo grozi to perforacją [CDC: Anogenital warts].

Brodawczak odbytu. Kłykciny wokół odbytu i w jego kanale wymagają oceny, a brodawki w kanale odbytu leczy się we współpracy z proktologiem lub chirurgiem jelita grubego [CDC: Anogenital warts].

Brodawczak na prąciu. Kłykciny na prąciu leżą najczęściej pod napletkiem lub na trzonie [CDC: Anogenital warts]. Zmiany w cewce moczowej mogą zmieniać strumień moczu [NHS: Genital warts] i wymagają oceny urologa.

Narośl lub guzek w pachwinie, na sromie i mosznie — co jeszcze to może być?

Nie każda „narośl na pachwinie” jest kurzajką. Najpierw warto ustalić, czy zmiana leży na skórze (grudka, wypustka, brodawka), czy pod skórą (kulka, którą wyczuwasz palcami, a skóra nad nią jest zwykła). To dwie różne grupy przyczyn i często dwie różne ścieżki do lekarza.

Narośl na skórze pachwiny, sromu, prącia i moszny

Oprócz kłykcin, włókniaków, mięczaka zakaźnego i brodawek łojotokowych, opisanych wyżej, w okolicy intymnej spotyka się też:

• naczyniaki rogowaciejące Fordyce'a — drobne, czerwono-fioletowe grudki, zwykle do 5 mm, na mosznie i sromie. Są częste, a ich liczba rośnie z wiekiem [DermNet — Angiokeratoma],
• kaszaki (torbiele naskórkowe) — kopulaste guzki w skórze, czasem z widocznym ujściem pośrodku, które mogą się zapalić [DermNet — Epidermoid cyst],
• na wardze sromowej także miękkie, wiszące włókniaki i ciemne plamki, które opisujemy w artykułach włókniak miękki na wardze sromowej i czarne plamki na wargach sromowych.

Biała, szorstka lub zgrubiała narośl albo plama na sromie czy prąciu, owrzodzenie, które się nie goi, i zmiana, która krwawi, wymagają oceny lekarza bez zwlekania, bo tak mogą wyglądać zmiany przedrakowe, opisane wyżej w części o „brodawkach nowotworowych”.

Kulka w pachwinie pod skórą

Guzek wyczuwalny pod skórą pachwiny to najczęściej:

• powiększony węzeł chłonny — tkliwa, bolesna kulka w pachwinie, szyi lub pod pachą przy infekcji. Zwykle zmniejsza się sama w ciągu 1–2 tygodni [NHS — Swollen glands],
• przepuklina pachwinowa lub udowa — uwypuklenie w miejscu, gdzie noga łączy się z brzuchem, albo w górnej części uda przy pachwinie [NHS — Hernia]. Typowo powiększa się przy kaszlu lub wysiłku i zmniejsza po położeniu się. Ocenia ją lekarz rodzinny lub chirurg,
• tłuszczak — miękki, przesuwalny pod palcami guzek, który rośnie powoli i może pojawić się w dowolnym miejscu ciała [NHS — Lipoma]. Więcej w artykule tłuszczak,
• czyrak lub nawracające bolesne guzki i ropnie w fałdach pach i pachwin, które mogą być ropnym zapaleniem apokrynowych gruczołów potowych [NHS — Hidradenitis suppurativa],
• torbiel gruczołu Bartholina — miękki guzek po jednej stronie przy wejściu do pochwy, który ocenia ginekolog [NHS — Bartholin's cyst].

Czy guzek w pachwinie może być nowotworem? Rzadko, ale tak. Niebolesny obrzęk lub guzek na szyi, pod pachą albo w pachwinie to najczęstszy objaw chłoniaka Hodgkina [NHS — Hodgkin lymphoma: symptoms]. Czerniak może dawać przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych, w tym pachwinowych [NIO — wytyczne czerniaki], o czym piszemy w artykule USG węzłów chłonnych przy czerniaku. NHS radzi pójść do lekarza rodzinnego, gdy węzeł się powiększa, nie zmniejsza się po tygodniu, jest twardy i nieruchomy albo towarzyszą mu gorączka czy nocne poty [NHS — Swollen glands]. Guzek lub obrzęk samego jądra trzeba pokazać lekarzowi szybko, bo może być objawem raka jądra [NHS — Testicular cancer: symptoms]. Podobne zasady opisujemy dla pachy w artykule zmiana skórna pod pachą.

Gdzie z taką zmianą?

Z kulką pod skórą pachwiny idź najpierw do lekarza rodzinnego, który zleci badania, np. USG. Narośl na skórze pachwiny, uda czy pośladka może obejrzeć lekarz w Twoich Znamionach. Zmiany na narządach płciowych i błonach śluzowych lekarz najpierw ocenia, a w razie potrzeby kieruje do ginekologa, urologa lub poradni chorób przenoszonych drogą płciową.

Jak lekarz rozpoznaje kłykciny?

Rozpoznanie stawia się zwykle po obejrzeniu zmian, czasem z użyciem lupy [CDC: Anogenital warts; NHS: Genital warts]. W zależności od miejsca zmian lekarz może obejrzeć także pochwę, odbyt lub ujście cewki moczowej [NHS: Genital warts].

• Biopsja jest potrzebna przy zmianach nietypowych i przy braku poprawy po leczeniu [CDC: Anogenital warts].
• Test na HPV nie służy do rozpoznania kłykcin i nie wpływa na leczenie, dlatego go się do tego nie zaleca. Nie zaleca się też testów HPV u partnerów [CDC: Anogenital warts].
• Badania w kierunku innych zakażeń przenoszonych drogą płciową są zalecane, bo kłykciny mogą być przenoszone drogą płciową razem z innymi zakażeniami [CDC: Anogenital warts].

Do jakiego lekarza?

W Polsce na NFZ bez skierowania można pójść do ginekologa i do lekarza wenerologa w poradni dermatologiczno-wenerologicznej, a do urologa i chirurga potrzebne jest skierowanie [pacjent.gov.pl]. Prywatnie skierowanie nie jest potrzebne. Ważne jest, żeby nie odkładać wizyty i nie próbować leczenia na własną rękę.

Leczenie kłykcin

Celem leczenia jest usunięcie widocznych brodawek i złagodzenie objawów. Według CDC żadna metoda nie jest wyraźnie lepsza od innych, a wybór zależy od liczby, wielkości i miejsca zmian, preferencji pacjenta, kosztów i doświadczenia lekarza [CDC: Anogenital warts]. Leczenie nie usuwa wirusa i może nie zapobiegać jego przenoszeniu [CDC: Anogenital warts].

Leki stosowane samodzielnie, według zaleceń lekarza

• Imikwimod w kremie — pobudza odporność skóry. Krem 5% nakłada się na noc 3 razy w tygodniu, do 16 tygodni, i zmywa po 6–10 godzinach. Może wywołać zaczerwienienie, podrażnienie, nadżerki i pęcherzyki [CDC: Anogenital warts].* Podofilotoksyna w roztworze lub żelu — niszczy komórki brodawki. Stosuje się ją 2 razy dziennie przez 3 dni, potem 4 dni przerwy, maksymalnie przez 4 takie cykle. Jest przeciwwskazana w ciąży [CDC: Anogenital warts].
• Maść z katechinami zielonej herbaty — stosowana 3 razy dziennie do 16 tygodni [CDC: Anogenital warts].

Część kremów może osłabiać prezerwatywy i krążki dopochwowe [CDC: Anogenital warts; NHS: Genital warts].

Zabiegi w gabinecie

• Wymrażanie ciekłym azotem, często w kilku sesjach. Bywa bolesne [CDC: Anogenital warts; NHS: Genital warts].
• Usunięcie chirurgiczne: ścięcie nożyczkami lub skalpelem, wyłyżeczkowanie, laser CO2 lub elektrokoagulacja, w znieczuleniu miejscowym. Pozwala usunąć większość brodawek na jednej wizycie, a przy rozległych zmianach może być najkorzystniejsze [CDC: Anogenital warts].
• Kwas trójchlorooctowy (TCA) nakładany przez lekarza, w razie potrzeby co tydzień [CDC: Anogenital warts].

Europejskie wytyczne IUSTI z 2019 roku uwzględniają też jako leczenie drugiego rzutu 5-fluorouracyl, interferon podawany miejscowo i terapię fotodynamiczną [Gilson i wsp. 2020].

Jak długo trwa leczenie i jakie są skutki uboczne?

Kłykciny zwykle reagują na leczenie w ciągu 3 miesięcy. Jeśli po pełnym cyklu nie ma wyraźnej poprawy, zmienia się metodę [CDC: Anogenital warts]. Leczenie może trwać tygodnie lub miesiące, a brodawki mogą wrócić [NHS: Genital warts]. Po zabiegach może zostać przebarwienie lub odbarwienie skóry, rzadziej blizna, a bardzo rzadko przewlekły ból w miejscu leczenia [CDC: Anogenital warts]. Wiele metod działa lepiej u osób niepalących [NHS: Genital warts].

Czego nie robić?

• nie stosuj płynów, plastrów ani kremów na zwykłe kurzajki, bo nie są przeznaczone do leczenia kłykcin [NHS: Genital warts],
• nie stosuj na skórę narządów płciowych glistnika, octu, olejków ani kwasów: cienka skóra łatwo ulega oparzeniu, a zniszczona zmiana nie zostanie oceniona,
• nie nakładaj leków na zdrową skórę ani na rany [NHS: Genital warts],
• nie wycinaj i nie zdrapuj zmian.

Kłykciny w ciąży

Kłykciny w ciąży mogą się mnożyć, powiększać i łatwiej krwawić. Podofilotoksyna i katechiny są w ciąży przeciwwskazane, a imikwimodu lepiej unikać [CDC: Anogenital warts]. Brodawki często znikają same w ciągu 6 tygodni po porodzie, dlatego leczenie bywa odkładane [NHS: Genital warts]. Przeniesienie wirusa na dziecko podczas porodu jest rzadkie, a samo zakażenie HPV nie jest wskazaniem do cesarskiego cięcia [CDC: Anogenital warts]. Pacjentkę w ciąży zwykle prowadzi ginekolog.

Partner, partnerka i współżycie

• Powiedz obecnym partnerom. Typy HPV wywołujące kłykciny przenoszą się na partnerów, którzy mogą mieć wirusa bez widocznych zmian [CDC: Anogenital warts]. Partnerzy powinni rozważyć badanie [NHS: Genital warts].
• Nie współżyj w czasie leczenia, dopóki brodawki nie znikną. Jeśli współżyjesz, używaj prezerwatywy [NHS: Genital warts].
• Prezerwatywa pomaga, ale nie chroni w pełni, bo nie osłania całej skóry okolic płciowych [CDC: Anogenital warts; DermNet: Anogenital warts]. Chroni też przed innymi zakażeniami.
• Nie używaj wspólnie gadżetów erotycznych albo myj je i zakładaj na nie nową prezerwatywę [NHS: Genital warts].

Szczepienie przeciw HPV

Szczepienie zapobiega zakażeniu, ale nie leczy istniejącego zakażenia ani brodawek [CDC: Anogenital warts]. W krajach, w których szczepi się nastolatków, kłykcin jest wyraźnie mniej [CDC: Anogenital warts].

Ważne rozróżnienie: przed kłykcinami chroni szczepionka 9-walentna (Gardasil 9), która obejmuje typy wywołujące większość kłykcin [CDC: Anogenital warts]. Szczepionka dwuwalentna (Cervarix, typy 16 i 18) chroni przed typami najczęściej związanymi z rakiem szyjki macicy i odbytu [NIZP PZH: Szczepionka przeciw HPV; Ministerstwo Zdrowia: Szczepienia przeciw HPV], ale nie chroni przed typami 6 i 11, które wywołują większość kłykcin [NIZP PZH: Szczepionka przeciw HPV; CDC: Anogenital warts; Gilson i wsp. 2020].

Według NIZP PZH i Ministerstwa Zdrowia w Polsce [NIZP PZH: Programy szczepień; Ministerstwo Zdrowia: Szczepienia przeciw HPV]:

• dzieci od ukończenia 9. do ukończenia 14. roku życia szczepi się bezpłatnie w ramach powszechnego programu, w przychodni POZ lub w szkole, dwiema dawkami. W programie dostępne są obie szczepionki: Cervarix i Gardasil 9,
• dzieci i młodzież od 9 do 18 lat mogą otrzymać bezpłatną szczepionkę Cervarix na receptę,
• dorośli mogą kupić Cervarix na receptę z 50-procentową refundacją,
• od 1 października 2026 do 31 maja 2027 roku Cervarix jest bezpłatny także dla młodych dorosłych, na zasadach z komunikatu GIS,
• Gardasil 9 poza programem jest dostępny w aptece odpłatnie.

Szczepienie jest najskuteczniejsze przed rozpoczęciem współżycia, ale młodzi dorośli również mogą odnieść z niego korzyść [NIZP PZH: Szczepionka przeciw HPV; DermNet: Anogenital warts]. Szczepienie chłopców zmniejsza przenoszenie wirusa i ryzyko nowotworów związanych z HPV u mężczyzn [DermNet: Anogenital warts].

Zwykła kurzajka na pośladku, udzie lub w pachwinie

Jeśli lekarz rozpozna zwykłą kurzajkę, włókniaka lub brodawkę łojotokową na skórze pośladka, uda czy pachwiny, z dala od narządów płciowych, postępowanie jest takie jak w innych miejscach ciała. Zwykłe kurzajki często znikają same, a jeśli przeszkadzają, można je leczyć preparatami z apteki lub zabiegiem w gabinecie [NHS: Warts and verrucas]. Kurzajka, która krwawi, zmienia wygląd albo pojawiła się na narządach płciowych, wymaga wizyty u lekarza [NHS: Warts and verrucas].

Kurzajki na nogach i stopach opisujemy w artykułach kurzajka na stopie i kurzajka na łydce, a zabieg laserowy w artykule usuwanie kurzajek laserem — przebieg i ceny.

Co możemy zrobić w Twoich Znamionach?

Lekarz może obejrzeć zmianę w pachwinie, na pośladku czy w okolicy intymnej, także w dermatoskopie, i ocenić, czy to kłykcina, zwykła kurzajka, włókniak, mięczak czy brodawka łojotokowa. Badanie okolicy intymnej odbywa się tylko za Twoją zgodą. Jeśli to główny powód wizyty, powiedz o tym na początku.

• Zmiany na narządach płciowych, kroczu i wokół odbytu lekarz najpierw ocenia i w razie potrzeby kieruje do ginekologa, urologa, proktologa lub poradni chorób przenoszonych drogą płciową. Nie obiecujemy usunięcia takich zmian i nie podajemy cen zabiegów w tej okolicy.
• Zwykłe kurzajki, włókniaki i brodawki łojotokowe na pośladku, udzie czy w pachwinie, z dala od narządów płciowych, lekarz może usunąć po ocenie, dobierając metodę: w większości naszych ośrodków laserem CO2, a gdy zmiana budzi wątpliwości, chirurgicznie z badaniem histopatologicznym. Więcej na stronach laserowe usuwanie zmian skórnych i chirurgiczne usuwanie znamion. Aktualne ceny są w cenniku, a dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kurzajki świadczą o HPV?

Tak, każdą kurzajkę wywołuje wirus brodawczaka ludzkiego (HPV), ale różne jego typy. Kurzajka na dłoni czy stopie to zakażenie typami skórnymi, które nie mają związku z rakiem szyjki macicy. Brodawki w okolicy narządów płciowych, czyli kłykciny, wywołują głównie typy 6 i 11, przenoszone przez kontakt skóry okolic płciowych. One też nie należą do typów rakotwórczych.

Jak wyglądają brodawki intymne?

To małe, szorstkie grudki w kolorze skóry, białawe, czerwonawe lub ciemniejsze, o nierównej, pofałdowanej powierzchni. Mogą występować pojedynczo albo zlewać się w skupiska przypominające kalafior. Pojawiają się wokół wejścia do pochwy, na wargach sromowych, prąciu, mosznie, kroczu i wokół odbytu. Zwykle nie bolą, ale mogą swędzieć lub krwawić.

Jak wygląda brodawka przy HPV?

Zależy od miejsca i typu wirusa. Zwykła kurzajka na dłoni jest twarda i szorstka, o brodawkowatej powierzchni. Brodawka w okolicy narządów płciowych bywa miękka lub twardsza, w kolorze skóry, biaława, czerwonawa lub ciemniejsza, ma pofałdowaną powierzchnię i często tworzy skupiska. Bywa też płaska albo na szypułce. Pewne rozpoznanie stawia lekarz po obejrzeniu zmiany.

Czy HPV można się zarazić bez współżycia?

Tak, choć rzadko. Wirus przenosi się przez bezpośredni kontakt skóry, a więc także przy kontakcie okolic płciowych bez penetracji, przez wspólne gadżety erotyczne i, rzadziej, przy seksie oralnym. Możliwe jest też przeniesienie z matki na dziecko podczas porodu i przeniesienie wirusa z jednego miejsca na inne na własnym ciele. Nie zaraża się przez ręczniki, sztućce czy deskę sedesową.

Czy brodawki HPV same znikną?

Mogą. Kłykciny czasem znikają samoistnie w ciągu kilku miesięcy do roku, ale mogą też pozostać bez zmian albo się powiększać i mnożyć. Nawet gdy znikną, wirus może pozostać w skórze, dlatego nawroty są częste. Czekanie jest dopuszczalne u części osób, ale decyzję warto podjąć razem z lekarzem.

Jak wyglądają brodawki nowotworowe?

Nie ma osobnych „brodawek nowotworowych”, ale niektóre zmiany przedrakowe i nowotwory okolicy płciowej przypominają brodawki. Lekarz pobiera wycinek, gdy brodawka jest ciemna, twarda, zrośnięta z podłożem, krwawi, owrzodziała, nie reaguje na leczenie albo pacjent ma obniżoną odporność. Niepokój powinna też budzić czerwona, łuszcząca się plama, która nie mija.

Czym grozi nieleczona kurzajka?

Zwykła kurzajka na dłoni czy stopie najczęściej znika sama, choć może to trwać miesiące lub lata, a w tym czasie może się rozsiewać. Nieleczone kłykciny mogą zniknąć, pozostać bez zmian albo się powiększać i mnożyć, a przez cały czas można zarazić partnera lub partnerkę. W ciąży mogą szybko rosnąć. Rzadko rozwija się olbrzymia kłykcina, która wymaga leczenia operacyjnego.

Jak zlikwidować kurzajki na nogach?

Kurzajki na stopach i nogach często znikają same, a jeśli przeszkadzają, można je leczyć kremami, plastrami lub sprayami z apteki. Leczenie trwa do 3 miesięcy, może podrażniać skórę i nie zawsze działa. W gabinecie stosuje się wymrażanie, laser lub wycięcie. Na skórę narządów płciowych nie wolno stosować preparatów na zwykłe kurzajki. Więcej piszemy w artykułach o kurzajce na stopie i na łydce.

Co oznacza brodawka na pośladku?

Na pośladku najczęściej pojawiają się włókniaki miękkie, mięczak zakaźny, brodawki łojotokowe albo zwykła kurzajka. Brodawka położona blisko odbytu lub krocza może być kłykciną. Zmianę na pośladku warto pokazać lekarzowi, który odróżni te możliwości i dobierze leczenie.

Jak wygląda brodawczak w miejscach intymnych?

Słowem „brodawczak” określa się potocznie dwie różne zmiany. Pierwsza to kłykcina, czyli szorstka, pofałdowana brodawka wywołana przez HPV. Druga to włókniak miękki, czyli gładka, miękka, wisząca narośl w kolorze skóry, częsta w pachwinach i fałdach skóry. Pierwsza jest zakaźna, druga nie, dlatego warto, by rozróżnił je lekarz.

Czy brodawczak może sam zniknąć?

Kłykciny mogą zniknąć same, zwykle w ciągu kilku miesięcy do roku, ale często nawracają. Włókniak miękki zwykle sam nie znika. Brodawczak w pochwie czy na szyjce macicy ocenia ginekolog, a w kanale odbytu proktolog.

Jak leczyć brodawki w miejscach intymnych?

Leczenie dobiera lekarz w zależności od liczby, wielkości i miejsca zmian. Można stosować samodzielnie, według zaleceń lekarza, kremy z imikwimodem, roztwór podofilotoksyny lub maść z katechinami zielonej herbaty. W gabinecie lekarz może zastosować wymrażanie, kwas trójchlorooctowy, laser, elektrokoagulację albo wycięcie. Żadna metoda nie usuwa wirusa i nawroty są częste.

Czy brodawczak jest groźny?

Kłykciny wywołują typy HPV, które nie powodują raka, dlatego same kłykciny nie są nowotworem. Mogą jednak współistnieć z zakażeniem typami rakotwórczymi, przenoszą się na partnerów i bywają uciążliwe. Włókniak miękki jest niegroźny. Zmiana, która krwawi, owrzodziała, jest twarda lub nie reaguje na leczenie, wymaga oceny lekarza.

Czy guzek w pachwinie może być nowotworem?

Rzadko. Najczęściej to powiększony przy infekcji węzeł chłonny, przepuklina, tłuszczak albo czyrak. Niebolesny, rosnący, twardy guzek, który nie zmniejsza się w ciągu tygodnia, zwłaszcza z gorączką czy nocnymi potami, może być objawem chłoniaka lub przerzutu nowotworu do węzłów chłonnych. Taki guzek trzeba pokazać lekarzowi rodzinnemu.

Co może oznaczać kulka na pachwinie pod skórą?

Najczęściej powiększony węzeł chłonny przy infekcji, który zmniejsza się w ciągu 1–2 tygodni. Kulka, która rośnie przy kaszlu i znika po położeniu się, to zwykle przepuklina. Miękka, przesuwalna kulka bywa tłuszczakiem, a bolesna i czerwona — czyrakiem. U kobiet guzek przy wejściu do pochwy może być torbielą gruczołu Bartholina.

Podsumowanie

„Kurzajki” w miejscach intymnych to najczęściej kłykciny kończyste, wywołane głównie przez niezłośliwe typy HPV 6 i 11 i przenoszone przez kontakt skóry okolic płciowych. Same nie są nowotworem, mogą zniknąć bez leczenia, ale często nawracają i zarażają partnerów. W pachwinie i na pośladku, z dala od narządów płciowych, częściej spotyka się włókniaki, mięczaka zakaźnego, brodawki łojotokowe lub zwykłe kurzajki, dlatego rozpoznanie powinien postawić lekarz. Kłykciny leczy się kremami lub zabiegami w gabinecie, nigdy aptecznymi preparatami na kurzajki. Przed kłykcinami chroni szczepionka 9-walentna, a prezerwatywa zmniejsza ryzyko zakażenia.

Zobacz również

• Kurzajki — co to jest i skąd się biorą
• Czy kurzajki są groźne?
• Grudki perliste prącia i grudki na wargach sromowych
• Włókniak miękki na wardze sromowej
• Mięczak zakaźny
• Brodawki pod pachami
• Choroba Bowena prącia