Czerniak pod pachą — jak wygląda, czym różni się od guzka w pasze i jak sprawdzać skórę, której nie widać

Pacha to jedno z tych miejsc, na które prawie nikt nie patrzy. Myjemy ją, golimy, używamy antyperspirantu, ale rzadko oglądamy skórę z bliska i w dobrym świetle. Tymczasem czerniak może pojawić się w każdym miejscu skóry, także tam, gdzie słońce dociera rzadko [NHS — Melanoma symptoms; DermNet — Melanoma]. Pod pachą łatwo go przeoczyć, a im później zostanie zauważony, tym głębiej może wniknąć w skórę.

Fraza „czerniak pod pachą” kryje przy tym dwie różne sytuacje. Pierwsza to czerniak skóry pachy, czyli zmieniające się znamię lub plamka na powierzchni skóry. Druga to guzek wyczuwalny w głębi pachy, który bywa powiększonym węzłem chłonnym, czasem z przerzutem czerniaka z zupełnie innego miejsca ciała. Wyjaśniamy, jak odróżnić te sytuacje, jak wygląda czerniak pod pachą, jak sprawdzać tę okolicę i co robić, gdy coś budzi niepokój. Ogólnie o objawach czerniaka piszemy na stronie objawy czerniaka.

Czerniak pod pachą w skrócie

• Może się zdarzyć. Większość czerniaków powstaje w miejscach często wystawianych na słońce, ale czerniak może pojawić się wszędzie, także pod pachą [NHS — Melanoma symptoms].
• Wygląda jak czerniak w innych miejscach: nietypowe, zmieniające się znamię, czasem wypukła lub różowa grudka [DermNet — Melanoma].
• Pieprzyk na skórze to co innego niż guzek pod skórą. Guzek w głębi pachy to zwykle węzeł chłonny, czyrak lub torbiel, ale wymaga oceny lekarza, jeśli nie znika po dwóch tygodniach [NHS — Lumps].
• Pachę łatwo pominąć przy samobadaniu, dlatego warto ją oglądać z uniesionym ramieniem i prosić o pomoc bliską osobę [AAD; Robinson i wsp. 2007].
• Podejrzaną zmianę wycina się w całości i bada pod mikroskopem. Nie usuwa się jej laserem ani domowymi sposobami [NIO 2024].
• Rokowanie zależy od grubości czerniaka, a nie od tego, że pojawił się pod pachą [Gershenwald i wsp. 2017].

Czy czerniak może pojawić się pod pachą?

Tak. Czerniak powstaje z melanocytów, czyli komórek barwnikowych, które są rozsiane w całej skórze. Dlatego może się rozwinąć w każdym jej miejscu: na plecach, nogach, owłosionej skórze głowy, stopach, a także pod pachą [DermNet — Melanoma]. Najwięcej czerniaków pojawia się jednak tam, gdzie skóra często dostaje słońce. W Nowej Zelandii u mężczyzn najczęstszą lokalizacją są plecy (około 40% czerniaków), a u kobiet nogi (około 35%) [DermNet — Melanoma]. O plecach piszemy osobno w artykule czerniak na plecach.

Pacha nie należy więc do typowych miejsc czerniaka, ale nie jest od niego wolna. Ma za to cechę, która zwiększa ryzyko późnego wykrycia: większość osób nie widzi jej dobrze w lustrze i nie zna wyglądu swoich znamion w tej okolicy.

Warto też pamiętać, że około 71% czerniaków powstaje na skórze bez wcześniejszego znamienia, a tylko mniejszość z istniejącego pieprzyka [Pampena i wsp. 2017]. Pod pachą może więc pojawić się zupełnie nowa plamka, a nie tylko zmienić się stary pieprzyk.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Czerniak skóry pachy a przerzut do węzłów pachowych

To rozróżnienie jest najważniejsze w całym temacie.

Czerniak skóry pachy to zmiana na powierzchni skóry. Widać ją: jest plamką, znamieniem albo grudką. Można ją obejrzeć w lustrze i w dermatoskopie.

Przerzut do węzłów chłonnych pachy to guzek wyczuwalny pod skórą, w głębi dołu pachowego. Skóra nad nim zwykle wygląda zwyczajnie. Do węzłów pachowych spływa chłonka z dłoni, przedramienia i ramienia oraz z dużej części tułowia. W badaniu 212 chorych z czerniakiem tułowia węzły pachowe były drogą spływu chłonki aż w 91,5% przypadków [El Muntasar i wsp. 2017]. Przerzut do pachy może więc pochodzić z czerniaka na plecach, klatce piersiowej albo ręce.

Zdarza się też, że lekarz znajduje przerzut czerniaka w węźle chłonnym, a ogniska pierwotnego na skórze nie da się ustalić. Według polskich wytycznych dotyczy to około 3% chorych [NIO 2024]. Przegląd badań podaje 3–4% wszystkich czerniaków i wskazuje, że taki czerniak najczęściej ujawnia się właśnie w węzłach chłonnych [Boussios i wsp. 2021]. Twórcy międzynarodowej klasyfikacji zaawansowania podają jako przykład chorego, u którego pierwszym objawem jest przerzut w pasze bez znanego guza pierwotnego [Gershenwald i wsp. 2017]. Jednym z uznanych wyjaśnień jest samoistne cofnięcie się zmiany na skórze, zanim zostanie zauważona [Boussios i wsp. 2021]. Polskie wytyczne zalecają wtedy staranne poszukiwanie zmiany pierwotnej i wywiad w kierunku zmian usuwanych w przeszłości metodami ablacyjnymi z zakresu medycyny estetycznej lub dermatochirurgii [NIO 2024].

Wniosek praktyczny: zmieniające się znamię pod pachą pokaż lekarzowi, który bada znamiona, a guzek w głębi pachy, który nie znika, najpierw lekarzowi rodzinnemu.

Jak wygląda czerniak pod pachą?

Czerniak pod pachą nie ma osobnego wyglądu. Wygląda tak samo jak czerniak na ramieniu czy plecach. Poniższe cechy pomagają zauważyć, że zmiana wymaga oceny lekarza, ale nie służą do samodzielnego rozpoznawania ani wykluczania czerniaka.

Reguła ABCDE

Większość czerniaków, które szerzą się powierzchownie, ma cechy opisane regułą ABCDE [DermNet — Melanoma]:

• A — asymetria kształtu i koloru,
• B — brzeg nieregularny, postrzępiony albo rozmyty,
• C — kolor niejednolity: kilka odcieni brązu i czerni, czasem obszary niebieskie, czerwone albo szare,
• D — „different”, czyli znamię inne niż pozostałe (dawniej „diameter”, czyli średnica),
• E — ewolucja, czyli zmiana wielkości, kształtu, koloru lub wyniesienia.

Polskie wytyczne podkreślają jednak, że reguła ABCDE nie pozwala właściwie ocenić około połowy czerniaków. Słabo wyłapuje wczesne zmiany mniejsze niż 5 mm, czerniaki guzkowe i bezbarwnikowe [NIO 2024]. Dokładniej regułę opisujemy w artykule reguła ABCDE.

Cechy EFG i czerniak bezbarwnikowy

Czerniak guzkowy rośnie przede wszystkim w głąb. Często nie ma typowych cech ABCD, za to jest wyniesiony, twardy i szybko rośnie (cechy EFG: elevated, firm, growing) [DermNet — Melanoma]. Stanowi około 10–15% czerniaków [DermNet — Melanoma]. Więcej o nim w artykule czerniak guzkowy.

Część czerniaków nie ma barwnika i bywa różowa, czerwona albo w kolorze skóry [DermNet — Melanoma]. Pod pachą taką grudkę łatwo wziąć za podrażniony mieszek włosowy po goleniu albo za włókniak. Różowa grudka, która rośnie, krwawi albo nie goi się, wymaga oceny lekarza. Szczegóły w artykule czerniak bezbarwnikowy.

Brzydkie kaczątko i zmiana w czasie

Znamiona jednej osoby zwykle są do siebie podobne. Zmiana, która wyraźnie odstaje od reszty, nazywana „brzydkim kaczątkiem”, zasługuje na uwagę, nawet jeśli nie spełnia innych kryteriów [Grob i Bonerandi 1998]. Najważniejszym sygnałem jest jednak zmiana w czasie. Znamię, które zmienia wielkość, kształt, kolor albo wyniesienie dłużej niż miesiąc, powinien obejrzeć lekarz [DermNet — Melanoma].

Jakie objawy zgłaszać lekarzowi?

NHS zaleca wizytę, gdy znamię [NHS — Melanoma symptoms]:

• zmieniło rozmiar, kształt lub kolor,
• ma nieregularny brzeg albo kilka kolorów,
• swędzi, boli, krwawi, jest zapalne albo pokrywa się strupem,
• jest nową lub nietypową zmianą, która nie znika po kilku tygodniach.

NHS radzi też, by miejsca, których nie widać, sprawdzać w lustrze albo z pomocą partnera lub przyjaciela [NHS — Melanoma symptoms]. Pod pachą część tych objawów, na przykład swędzenie czy zaczerwienienie, często wynika z potu, golenia i tarcia. To nie powód, by je lekceważyć. Jeśli swędzi lub krwawi samo znamię, a nie skóra wokół niego, zwłaszcza gdy jednocześnie się zmienia, pokaż je lekarzowi. O tym, kiedy czerniak daje dolegliwości, piszemy w artykule czy czerniak boli, swędzi i krwawi.

Jak wygląda czerniak na początku?

Wczesny czerniak to najczęściej płaska plamka lub znamię, które różni się od pozostałych albo powoli się zmienia [DermNet — Melanoma]. W fazie wzrostu poziomego czerniak jest zwykle płaski. Dopiero gdy zaczyna rosnąć w głąb, staje się grubszy, wyniesiony i wyczuwalny pod palcem [DermNet — Melanoma]. Wczesny czerniak zazwyczaj nie boli. Dlatego czekanie na ból czy krwawienie to zły pomysł. Przykłady wczesnych zmian pokazujemy w artykule jak wygląda czerniak — zdjęcia.

Zanim czytasz dalej, sprawdź, jak radzisz sobie z oceną zmian skórnych: 5 prawdziwych zmian, przy każdej jedna decyzja — łagodna czy złośliwa? Większość osób myli się przynajmniej raz. To nie test wiedzy, tylko dowód, że gołym okiem nie widać wszystkiego — dlatego zmianę, która Cię niepokoi, zawsze warto pokazać lekarzowi.

?

Quiz edukacyjny · 5 przypadków

Łagodna czy złośliwa?

Zobaczysz 5 zdjęć prawdziwych zmian skórnych. Przy każdym podejmujesz jedną decyzję, a odpowiedź z krótkim wyjaśnieniem dostajesz od razu. Większość osób myli się co najmniej dwa razy.

Sprawdź swoje oko

Quiz ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.

Co jeszcze może być pod pachą?

Większość zmian, które ludzie zauważają pod pachą, jest łagodna. Poniższe zestawienie pomaga zrozumieć, co lekarz bierze pod uwagę. Nie zastępuje badania.

Szczegółowo o pieprzykach, włókniakach i brodawkach w tej okolicy piszemy w artykule pieprzyki pod pachami, a o bolesnych włókniakach w tekście włókniak pod pachą boli.

Guzek pod pachą — kiedy to może być węzeł chłonny?

Węzły chłonne pod pachą powiększają się najczęściej z banalnego powodu: organizm walczy z infekcją. Taki węzeł zwykle jest tkliwy i zmniejsza się sam w ciągu 1–2 tygodni [NHS — Swollen glands]. NHS zaleca wizytę u lekarza, gdy powiększony węzeł [NHS — Swollen glands; NHS — Lumps]:

• rośnie albo nie zmniejsza się po tygodniu,
• utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie,
• jest twardy lub nie przesuwa się pod palcami,
• towarzyszą mu nocne poty, wysoka gorączka albo brak innych objawów infekcji.

U kobiet guzek lub obrzęk pod pachą może też być objawem związanym z piersią, w tym raka piersi, choć często ma inną przyczynę [NHS — Breast cancer symptoms]. Z każdym utrzymującym się guzkiem pod pachą zgłoś się najpierw do lekarza rodzinnego, który zdecyduje o USG i dalszych badaniach. Przegląd przyczyn guzków znajdziesz w artykule guzek pod skórą.

U osoby, która miała już usuniętego czerniaka, nowy guzek pod pachą wymaga szybkiej oceny, bo węzły chłonne są typowym miejscem pierwszego przerzutu. Po leczeniu czerniaka wytyczne zalecają samobadanie skóry i węzłów chłonnych oraz regularne kontrole [NIO 2024]. Jak wygląda kontrola węzłów w USG, opisujemy w artykule USG węzłów chłonnych przy czerniaku.

Dlaczego czerniak pod pachą łatwo przeoczyć?

Z tego samego powodu co czerniak na plecach: tej skóry na co dzień nie widzimy. Polskie wytyczne zauważają, że cienkie czerniaki, czyli te o najlepszym rokowaniu, są przeważnie wykrywane podczas badania lekarskiego, a bardzo rzadko przez chorego lub jego rodzinę [NIO 2024].

We włoskim badaniu 802 chorych z czerniakiem 36% zmian wykrył lekarz podczas corocznej kontroli skóry, 33% sami chorzy, a około 16% współmałżonek. Czerniaki znalezione samodzielnie częściej były grube [De Giorgi i wsp. 2012]. Nie znaczy to, że samobadanie nie ma sensu. Znaczy tyle, że trudno dostępne miejsca, takie jak pachy, plecy czy owłosiona skóra głowy, warto oglądać z pomocą drugiej osoby i regularnie pokazywać lekarzowi.

Pod pachą dochodzą jeszcze dwa utrudnienia. Włosy i ciemniejsza skóra tej okolicy mogą maskować drobną plamkę. A podrażnienia po goleniu i depilacji sprawiają, że zaczerwienienie czy strup łatwo zrzucić na maszynkę.

Jak sprawdzać skórę pod pachami?

Amerykańska Akademia Dermatologii zaleca obejrzenie całego ciała z przodu i z tyłu w dużym lustrze, a następnie boków z uniesionymi ramionami. Osobny krok to dokładne obejrzenie pach, przedramion i dłoni ze zgiętymi łokciami [AAD]. W praktyce sprawdza się kilka zasad:

1. Oglądaj pachy raz w miesiącu, w dobrym świetle, z ramieniem uniesionym za głowę. Najwygodniej po kąpieli.
2. Poproś bliską osobę o pomoc. W badaniu z losowym przydziałem pary uczące się samobadania razem częściej je potem wykonywały niż osoby uczące się w pojedynkę [Robinson i wsp. 2007]. Druga osoba widzi pachę wprost, a nie w odbiciu.
3. Zrób zdjęcie telefonem w tym samym ustawieniu i świetle. Porównanie zdjęć z kolejnych miesięcy ułatwia zauważenie nowej lub rosnącej zmiany.
4. Wykorzystaj golenie. To moment, w którym i tak patrzysz na skórę pachy. Zwróć uwagę na znamiona, które zacinasz albo które wyglądają inaczej niż ostatnio.
5. Sprawdź też węzły chłonne. Delikatnie obmacaj dół pachowy opuszkami palców. Zapamiętaj, co jest dla ciebie „normalne”, a nowy, utrzymujący się guzek pokaż lekarzowi.
6. Szukaj zmiany, nie diagnozy. Twoim zadaniem jest zauważyć znamię nowe, zmieniające się albo inne niż pozostałe. Ocenę zostaw lekarzowi.

Zdjęcie zmiany możesz też wstępnie ocenić aplikacją. Taka analiza wspiera samoobserwację, ale nie zastępuje badania. Więcej piszemy o tym w artykule AI w diagnostyce czerniaka.

Golenie, depilacja i antyperspiranty — czy szkodzą?

To częste pytania, bo pacha jest miejscem, w którym codziennie robimy coś ze skórą.

Golenie. Nie ma dowodów, że golenie powoduje czerniaka. Zacięcie znamienia maszynką daje krwawienie i stan zapalny. Polskie wytyczne wymieniają co prawda stałe drażnienie mechaniczne wśród czynników ryzyka czerniaka, ale przy najniższym poziomie dowodów (V w skali stosowanej w wytycznych) [NIO 2024]. Znamię, które stale zacina się przy goleniu albo ociera o ubranie, warto pokazać lekarzowi. Można je usunąć, jeśli przeszkadza.

Antyperspiranty i dezodoranty. Amerykański Narodowy Instytut Raka podsumowuje, że badania nie potwierdziły, by antyperspiranty lub dezodoranty zwiększały ryzyko raka piersi [NCI]. Nie znamy też badań, które łączyłyby je z czerniakiem.

Słońce i solarium. Pacha rzadko dostaje słońce, ale ochrona przed promieniowaniem UV, także unikanie solarium, pozostaje najważniejszym sposobem zmniejszania ryzyka czerniaka w całej skórze [NIO 2024].

Badanie znamion pod pachą u lekarza

Według polskich wytycznych najważniejszym elementem wczesnego rozpoznania czerniaka jest całościowe badanie skóry w dobrym oświetleniu, obejmujące również okolice trudno dostępne [NIO 2024]. Zalecanym narzędziem jest dermatoskopia, czyli oglądanie znamion w powiększeniu i specjalnym oświetleniu, która według wytycznych poprawia czułość rozpoznawania czerniaka o około 30% [NIO 2024].

Podczas wideodermatoskopii lekarz ogląda całą skórę, także pachy, które pacjent widzi z trudem. Znamiona wymagające obserwacji zapisuje na zdjęciach z dokładną lokalizacją. Przy kolejnej wizycie porównuje obrazy i widzi, czy coś się zmieniło, nawet jeśli pacjent nie jest w stanie tego ocenić. U osób z wieloma znamionami wytyczne wskazują taką dokumentację fotograficzną jako przydatną [NIO 2024]. Więcej w artykule mapowanie znamion.

Co dalej, gdy znamię pod pachą budzi podejrzenia?

Biopsja wycinająca

Zmianę podejrzaną o czerniaka usuwa się w całości. Wytyczne opisują to jako biopsję wycinającą: zabieg w znieczuleniu miejscowym, z marginesem 1–3 mm zdrowej skóry, zwykle możliwy w warunkach ambulatoryjnych [NIO 2024]. Pobranie wycinka, ścięcie zmiany czy biopsja igłowa nie dają wiarygodnej oceny czerniaka i nie powinny być stosowane [NIO 2024]. Nie ma też wskazań do profilaktycznego wycinania znamion, które nie budzą podejrzeń [NIO 2024].

Usunięta zmiana trafia do badania histopatologicznego. W naszych ośrodkach wynik przychodzi zwykle po 14–21 dniach, a dłużej, gdy potrzebne są dodatkowe barwienia. Jak czytać taki wynik, wyjaśniamy w artykule wynik histopatologiczny znamienia.

Leczenie po potwierdzeniu czerniaka

Jeśli wynik potwierdzi czerniaka, bliznę wycina się ponownie z szerszym marginesem: 5 mm przy czerniaku in situ, 1 cm przy grubości do 2 mm i 2 cm przy grubszym [NIO 2024]. Przy grubości nacieku co najmniej 0,8 mm albo przy owrzodzeniu zaleca się biopsję węzła wartowniczego, czyli pierwszego węzła chłonnego na drodze spływu chłonki [NIO 2024]. Przy czerniaku pachy jest to zwykle węzeł pachowy. Zabieg opisujemy w artykule wycięcie węzła wartowniczego przy czerniaku, a to, co oznacza przerzut w takim węźle, w tekście przerzut do węzła wartowniczego — rokowania.

Gdy przerzut w węzłach jest jawny klinicznie, czyli wyczuwalny lub widoczny w badaniach obrazowych, i zostanie potwierdzony biopsją, wytyczne zalecają usunięcie węzłów chłonnych z tej okolicy [NIO 2024]. O leczeniu uzupełniającym i nowoczesnych lekach piszemy w artykule immunoterapia czerniaka.

Czerniak pod pachą — rokowania

Miejsce na ciele nie jest elementem klasyfikacji zaawansowania czerniaka. O stopniu decydują grubość nacieku według Breslowa, owrzodzenie, zajęcie węzłów chłonnych i przerzuty odległe [Gershenwald i wsp. 2017; NIO 2024]. Czerniak pod pachą rokuje więc tak samo jak czerniak o tych samych cechach w innym miejscu. Problem polega na tym, że w miejscach trudno widocznych łatwiej go przeoczyć.

Analiza ponad 46 tysięcy chorych, na której oparto 8. edycję klasyfikacji AJCC, pokazuje, jak bardzo rokowanie zależy od stopnia zaawansowania w chwili wykrycia [Gershenwald i wsp. 2017]:

Przeżycie swoiste oznacza odsetek osób, które w danym czasie nie zmarły z powodu czerniaka. W stopniu III rozrzut jest duży: od 93% przeżyć pięcioletnich w stopniu IIIA do 32% w stopniu IIID [Gershenwald i wsp. 2017]. Polskie wytyczne podają przedziały 70–95% przeżyć pięcioletnich we wczesnych postaciach, 30–70% przy zajęciu okolicznych węzłów i 20–40% przy przerzutach odległych [NIO 2024]. Dane pochodzą z chorych leczonych przed upowszechnieniem nowoczesnych leków i nie przewidują losu jednej osoby. Szerzej piszemy o tym w artykule czy czerniak jest groźny.

Czego nie robić, gdy znamię pod pachą się zmienia?

• Nie czekaj, aż „samo przejdzie”. Znamię, które zmienia się dłużej niż miesiąc, wymaga oceny lekarza [DermNet — Melanoma].
• Nie usuwaj go laserem, wymrażaniem, nitką ani domowymi preparatami. Zmiana podejrzana o czerniaka musi trafić w całości do badania histopatologicznego [NIO 2024]. Zniszczonej zmiany nikt już nie zbada.
• Nie golij „na siłę” przez wypukłe znamię i nie zrywaj strupa. Omijaj zmianę maszynką do czasu wizyty.
• Nie zrzucaj wszystkiego na golenie. Zaczerwienienie po zacięciu powinno zniknąć w kilka dni. Jeśli znamię nie goi się, krwawi bez urazu albo rośnie, pokaż je lekarzowi.
• Nie lekceważ guzka w głębi pachy, który utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie [NHS — Lumps].

Jak możemy pomóc?

• Badanie całej skóry, także pach. Podczas wideodermatoskopii lekarz ogląda całe ciało, ocenia znamiona w powiększeniu i zapisuje obraz zmian wymagających obserwacji. Badanie kosztuje 480 zł u dorosłych i 380 zł u dzieci.
• Usunięcie podejrzanej zmiany. Zmiany budzące wątpliwości wycinamy chirurgicznie i zawsze wysyłamy do badania histopatologicznego. Wycięcie zmiany do 1,5 cm kosztuje 580 zł, a większej 680 zł, badanie histopatologiczne 150 zł. Wizyta kontrolna ze zdjęciem szwów jest bezpłatna. Ceny są orientacyjne, dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem.
• Dalsze kroki po wyniku. Gdy wynik potwierdzi nowotwór złośliwy, lekarz omawia dalsze postępowanie zgodnie z wytycznymi, a gdy to potrzebne, organizujemy konsultację onkologiczną. Z dalszymi krokami nie zostajesz sam.

Guzka w głębi pachy, który może być węzłem chłonnym, nie oceniamy w ramach badania znamion. Z nim zgłoś się najpierw do lekarza rodzinnego. Aktualne ceny znajdziesz w cenniku.

Najczęstsze pytania

Jak wygląda czerniak pod pachą?

Tak samo jak czerniak w innych miejscach skóry. Najczęściej to brązowa lub czarna plamka albo znamię, które jest asymetryczne, ma nierówny brzeg i kilka odcieni, a przede wszystkim zmienia się w czasie. Czasem czerniak jest wypukłą, twardą, szybko rosnącą grudką, także różową, bez barwnika. Pod pachą łatwo go przeoczyć, bo tej skóry na co dzień się nie ogląda.

Czy guzek pod pachą to czerniak?

Zwykle nie. Guzek wyczuwalny pod skórą pachy to najczęściej węzeł chłonny powiększony przy infekcji, czyrak, torbiel albo zmiana związana z piersią. Czerniak skóry pachy jest zmianą widoczną na powierzchni skóry. Powiększony węzeł pachowy może jednak być przerzutem czerniaka z ramienia, dłoni lub tułowia. Guzek, który nie znika po dwóch tygodniach, rośnie albo jest twardy i nieruchomy, trzeba pokazać lekarzowi rodzinnemu.

Jak wygląda czerniak na początku?

Na początku czerniak często jest płaską, niewielką plamką lub znamieniem, które wygląda inaczej niż pozostałe pieprzyki albo powoli się zmienia: rośnie, ciemnieje, robi się nierówne. Zwykle nie boli. Wczesny czerniak bywa mniejszy niż 5 mm, dlatego reguła ABCDE nie wyłapuje wszystkich przypadków. O tym, czy zmiana jest groźna, decyduje lekarz po badaniu w dermatoskopie, a ostatecznie badanie histopatologiczne.

Jak długo żyje się z czerniakiem skóry?

To zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania w chwili rozpoznania. W danych, na których oparto obecną klasyfikację, 98 na 100 chorych w I stopniu i 90 na 100 w II stopniu nie zmarło z powodu czerniaka w ciągu pięciu lat. Przy przerzutach w węzłach chłonnych było to 77 na 100, a rokowanie w tej grupie bardzo się różni. Statystyki opisują grupy chorych, a nie los jednej osoby.

Jaki czerniak jest najgorszy?

Nie ma jednego „najgorszego” rodzaju. O rokowaniu decyduje głównie to, jak głęboko czerniak wniknął w skórę, czy jest owrzodziały i czy dał przerzuty. Najtrudniejsze do wczesnego wykrycia są czerniak guzkowy, który szybko rośnie w głąb, i czerniak bezbarwnikowy, który nie przypomina pieprzyka. Wyraźnie gorzej rokują rzadkie czerniaki błon śluzowych: pięć lat przeżywa około 25% chorych.

Czego nie wolno robić przy czerniaku?

Nie czekaj, aż zmiana „sama przejdzie”, nie usuwaj podejrzanego znamienia laserem, wymrażaniem ani domowymi preparatami i nie drap go. Zmiana podejrzana o czerniaka musi zostać wycięta w całości i zbadana pod mikroskopem, bo tylko wtedy wiadomo, jak jest gruba i jak dalej leczyć. Unikaj opalania i solarium, a po rozpoznaniu trzymaj się harmonogramu kontroli.

Czy golenie pach może wywołać czerniaka?

Nie ma dowodów, że samo golenie powoduje czerniaka. Zacięcie znamienia maszynką daje krwawienie i podrażnienie. Polskie wytyczne wymieniają stałe drażnienie mechaniczne wśród czynników ryzyka czerniaka, ale przy najniższym poziomie dowodów. Znamię, które regularnie zacina się przy goleniu, warto pokazać lekarzowi, a jeśli przeszkadza, można je usunąć po ocenie.

Czy antyperspirant pod pachami powoduje raka?

Nie ma na to przekonujących dowodów. Amerykański Narodowy Instytut Raka podsumowuje, że badania nie potwierdziły, by antyperspiranty i dezodoranty zwiększały ryzyko raka piersi. Nie znamy też badań łączących je z czerniakiem. Ważniejsze od wyboru kosmetyku jest regularne oglądanie skóry pach i zgłaszanie lekarzowi każdej zmiany, która rośnie lub się zmienia.

Podsumowanie

Czerniak może pojawić się pod pachą, choć częściej rozwija się w miejscach wystawianych na słońce. Wygląda tak samo jak w innych miejscach: jako nowe, nietypowe lub zmieniające się znamię, czasem jako wypukła albo różowa grudka. Trzeba go odróżnić od guzka w głębi pachy, który zwykle jest powiększonym węzłem chłonnym, ale może też być przerzutem czerniaka z ręki lub tułowia. Pachę łatwo pominąć przy samobadaniu, dlatego warto oglądać ją z uniesionym ramieniem, z pomocą bliskiej osoby, i regularnie pokazywać lekarzowi podczas badania całej skóry. Zmianę podejrzaną usuwa się w całości z badaniem histopatologicznym, a rokowanie zależy od grubości czerniaka w chwili wykrycia.

Zobacz również

• Pieprzyki pod pachami — co to za zmiany i kiedy do lekarza
• Czerniak na plecach — jak sprawdzać skórę, której nie widać
• Objawy czerniaka
• Jak wygląda czerniak — zdjęcia
• Czy czerniak jest groźny?
• Przerzut do węzła wartowniczego — rokowania
• Czerniak dziedziczny