Kaszak za uchem — jak wygląda, od czego się robi i jak go bezpiecznie usunąć

Twardy, okrągły guzek wyczuwalny za małżowiną uszną zwykle niepokoi bardziej niż guzek na plecach. Leży blisko węzłów chłonnych, kości i ucha, więc łatwo o czarne myśli. W większości przypadków okazuje się jednak łagodną torbielą naskórkową, czyli tym, co potocznie nazywamy kaszakiem.

Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda kaszak za uchem, skąd się bierze, jak odróżnić go od węzła chłonnego i innych guzków w tej okolicy, co oznacza guzek za uchem u dziecka i niemowlęcia oraz jak wygląda wycięcie. Ogólne informacje o kaszakach w każdej części ciała znajdziesz w artykule Kaszak — co to jest i jak go usunąć.

Kaszak za uchem w skrócie

• Co to jest: zwykle torbiel naskórkowa, czyli woreczek w skórze wypełniony keratyną. Rzadziej, bliżej owłosionej skóry głowy, torbiel włosowa.
• Jak wygląda: gładki, okrągły guzek o średnicy najczęściej 1–3 cm, przesuwalny względem głębszych tkanek, czasem z ciemnym punktem na szczycie [DermNet — Epidermoid cyst].
• Z czym go pomylić: najczęściej z węzłem chłonnym. W serii pacjentów operowanych z powodu guzka za uchem torbiele naskórkowe były najczęstszym rozpoznaniem, a drugie miejsce zajęły węzły chłonne [Tasli i wsp. 2020].
• Kiedy pilnie do lekarza: gdy guzek jest czerwony i bolesny, szybko rośnie, jest twardy i nieruchomy, a także zawsze (u dziecka i u dorosłego), gdy obrzękowi za uchem towarzyszy gorączka lub wyciek z ucha.
• Leczenie: wycięcie całej torbieli w znieczuleniu miejscowym, z badaniem histopatologicznym.

Kaszak (torbiel naskórkowa) ze stanem zapalnym na karku. Fot. Steven Fruitsmaak, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Co to jest kaszak za uchem?

Torbiel naskórkowa powstaje z górnej części mieszka włosowego. Ma cienką ścianę zbudowaną podobnie jak naskórek, a w środku zbiera się keratyna i tłuszczowa, serowata masa [DermNet — Epidermoid cyst]. Nazwa „torbiel łojowa” jest myląca, bo w środku nie ma łoju i torbiel nie wychodzi z gruczołu łojowego [DermNet — Epidermoid cyst].

Za uchem skóra jest cienka, sąsiaduje z owłosioną skórą głowy i z fałdem, w którym łatwo o otarcia od zauszników okularów. Tu spotyka się dwa rodzaje torbieli:

Dane w tabeli pochodzą z DermNet [DermNet — Trichilemmal cyst]. Dla pacjenta różnica ma znaczenie praktyczne głównie przy zabiegu: torbiel włosowa ma grubą ścianę, która rzadko pęka, więc zwykle łatwiej ją wyłuszczyć w całości, a cienka ściana torbieli naskórkowej pęka łatwiej. Obie są łagodne. Szczegółowo opisujemy je w artykułach Torbiel naskórkowa i Kaszak na głowie.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Jak wygląda kaszak za uchem?

Typowy kaszak za uchem:

• jest okrągły lub owalny, gładki, wyraźnie odgraniczony,
• ma średnicę zwykle od 1 do 3 cm [DermNet — Epidermoid cyst], choć na początku bywa mniejszy od ziarna grochu [NHS — Skin cyst],
• jest twardy lub sprężysty, związany ze skórą, ale przesuwalny względem głębszych tkanek [DermNet — Epidermoid cyst],
• ma skórę w zwykłym kolorze albo lekko żółtawą,
• często ma na szczycie mały ciemny punkt, czyli ujście torbieli. Przy ucisku może wydobyć się z niego serowata treść o nieprzyjemnym zapachu [DermNet — Epidermoid cyst],
• rośnie powoli, przez miesiące lub lata [NHS — Skin cyst].

Najczęściej leży w fałdzie między małżowiną a głową albo nieco wyżej, na skórze nad wyrostkiem sutkowatym, czyli kością wyczuwalną tuż za uchem. Zdarza się też na tylnej powierzchni małżowiny i na płatku ucha.

Kaszak za uchem na zdjęciach wygląda zwykle jak niewielkie, kopulaste uwypuklenie skóry. Zdjęcia z internetu niewiele jednak powiedzą o Twoim guzku, bo nie pokazują jego głębokości, konsystencji ani ruchomości. Jeśli chcesz obserwować zmianę, poproś kogoś o zdjęcie w świetle dziennym, z linijką lub monetą obok, i powtarzaj je co kilka tygodni w tym samym ujęciu. Pomoże to lekarzowi ocenić tempo wzrostu.

Od czego robi się kaszak za uchem?

Najważniejsze przyczyny to:

• zatkanie ujścia mieszka włosowego. To najczęstszy mechanizm powstawania torbieli naskórkowej [DermNet — Epidermoid cyst],
• uraz, np. skaleczenie, przekłucie ucha albo zabieg w tej okolicy. Fragment naskórka zostaje wtedy wciśnięty w głąb skóry i tworzy torbiel [DermNet — Epidermoid cyst],
• trądzik, który sprzyja powstawaniu torbieli [NHS — Skin cyst],
• skłonność rodzinna, szczególnie przy torbielach włosowych, które dziedziczą się w sposób autosomalny dominujący [DermNet — Trichilemmal cyst],
• rzadkie zespoły genetyczne, np. zespół Gardnera, w których torbieli jest wiele [DermNet — Epidermoid cyst].

Torbiele naskórkowe najczęściej pojawiają się u dorosłych, w młodym i średnim wieku, i według DermNet dwa razy częściej u mężczyzn niż u kobiet [DermNet — Epidermoid cyst]. Kaszaki nie są zakaźne [NHS — Skin cyst] i nie biorą się z brudu.

Kaszak za uchem czy węzeł chłonny?

Za uchem leżą węzły chłonne, które powiększają się przy infekcjach w obrębie głowy, np. przy zapaleniu ucha czy gardła. Powiększony węzeł jest zwykle tkliwy i zmniejsza się w ciągu 1–2 tygodni [NHS — Swollen glands].

Do lekarza warto pójść, jeśli węzeł rośnie albo nie zmniejsza się po tygodniu, jest twardy lub nie przesuwa się pod palcami, a także gdy towarzyszą mu nocne poty, wysoka gorączka albo brak innych objawów infekcji [NHS — Swollen glands]. Za nieprawidłowy uznaje się zwykle węzeł większy niż 1 cm. Twardy, nieruchomy węzeł może wskazywać na nowotwór, ale cechy wyczuwalne palcami nie pozwalają tego wiarygodnie przewidzieć [Gaddey i Riegel 2016]. O węzłach na szyi piszemy w artykule Guzek na szyi.

Co jeszcze może być guzkiem za uchem?

Turecki zespół laryngologów opisał 52 pacjentów operowanych z powodu guzka za uchem [Tasli i wsp. 2020]. Rozpoznania wyglądały tak:

• torbiele naskórkowe — około 29%,
• węzły chłonne — około 23%,
• torbiele skórzaste — około 8%,
• rak podstawnokomórkowy — około 8%, rak kolczystokomórkowy — około 4%,
• tłuszczaki, kostniaki kości skroniowej i naczyniaki — po około 6%,
• pojedyncze znamiona, bliznowce i inne zmiany.

To grupa pacjentów skierowanych na operację na oddziale laryngologii, więc odsetki nie oddają tego, jak często te zmiany występują w populacji. Pokazują jednak, że za uchem, w okolicy narażonej na słońce, zdarzają się także raki skóry. Rak podstawnokomórkowy w postaci guzkowej to błyszczący, perłowy guzek z widocznymi naczynkami, czasem z zagłębieniem lub owrzodzeniem w środku [DermNet — Basal cell carcinoma]. Rak kolczystokomórkowy to powiększający się, łuszczący lub pokryty strupem guzek, często tkliwy [DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma]. Więcej o zmianach na małżowinie i wokół niej przeczytasz w artykule Guzek na uchu.

Kaszak za uchem u dziecka i niemowlęcia

U dzieci przyczyny guzka za uchem wyglądają inaczej niż u dorosłych:

• Powiększone węzły chłonne. U dzieci najczęściej towarzyszą krótkotrwałym infekcjom wirusowym [Gaddey i Riegel 2016]. Powiększone węzły za uszami i na szyi należą też do objawów różyczki, razem z wysypką zaczynającą się na twarzy lub za uszami [NHS — Rubella (german measles)].
• Torbiel skórzasta. Powstaje w życiu płodowym, w około 40% przypadków jest widoczna od urodzenia i zwykle ujawnia się do 5. roku życia. Jest twarda, ciastowata i może sięgać głębiej, dlatego przed zabiegiem wykonuje się czasem USG [DermNet — Dermoid cyst].
• Przetoka przeduszna i jej odmiany. To częsta wada wrodzona: drobny otworek w skórze z torbielką pod spodem [Yuan i wsp. 2023]. Zwykle leży przed uchem, ale odmiana zwana przetoką zauszną występuje za małżowiną [Yuan i wsp. 2023]. Zakażona przetoka daje bolesny obrzęk, czasem w pewnej odległości od otworka. Jedynym trwałym leczeniem jest całkowite wycięcie, a nierozpoznana przetoka bywa przyczyną kolejnych, nieskutecznych nacięć [Bulstrode i Thacoor 2023].
• Pilomatrixoma. Twardy, „kamienisty” guzek na głowie lub szyi, najczęściej rozpoznawany u małych dzieci. Sam nie znika i usuwa się go chirurgicznie [DermNet — Pilomatricoma].

Pilnie do lekarza trzeba zgłosić się z dzieckiem, które ma ból, zaczerwienienie i obrzęk za uchem, odstające ucho, wyciek z ucha, gorączkę lub jest rozdrażnione. Tak może wyglądać zapalenie wyrostka sutkowatego, czyli poważne zakażenie kości za uchem, częstsze u dzieci i wymagające leczenia w szpitalu [NHS — Mastoiditis].

Guzek za uchem u niemowlęcia lub małego dziecka zawsze najpierw pokazuj pediatrze. W naszych ośrodkach zabiegi wykonujemy u pacjentów od 6. roku życia.

Czy kaszak za uchem jest groźny?

Sama torbiel naskórkowa jest zmianą łagodną. Rak kolczystokomórkowy w ścianie torbieli zdarza się bardzo rzadko [DermNet — Epidermoid cyst]. Dlatego DermNet zaleca, by każdą wyciętą torbiel badać pod mikroskopem: pozwala to wykluczyć zarówno tę rzadką przemianę, jak i pomyłkę w rozpoznaniu [DermNet — Epidermoid cyst].

Pokaż guzek za uchem lekarzowi, jeśli [NHS — Lumps]:

• rośnie albo utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie i nie wiesz, czym jest,
• jest twardy i nie przesuwa się,
• jest bolesny, czerwony lub gorący,
• odrósł po wcześniejszym usunięciu,
• krwawi, owrzodział albo pokrywa się strupem, który nie chce się zagoić [DermNet — Basal cell carcinoma; DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma].

Pilnej wizyty wymaga każdy bolesny, czerwony guzek [NHS — Skin cyst], a także, u dziecka i u dorosłego, obrzęk za uchem z gorączką lub wyciekiem z ucha [NHS — Mastoiditis].

Kaszak za uchem boli — co to znaczy?

Spokojny kaszak zwykle nie boli. Ból, zaczerwienienie i obrzęk pojawiają się, gdy torbiel pęknie i jej zawartość wydostanie się do skóry. Może to wynikać z urazu, np. ucisku zausznika okularów, albo z zakażenia bakteryjnego [DermNet — Epidermoid cyst].

Zapalenie nie zawsze oznacza zakażenie. W przeglądzie 76 łagodnych zapalonych torbieli naskórkowych prawie połowa posiewów nie wykazała bakterii chorobotwórczych [Meister i wsp. 2021]. Dlatego to lekarz decyduje, czy potrzebne jest nacięcie i oczyszczenie torbieli, antybiotyk, czy wystarczy poczekać, aż stan zapalny minie, a potem zaplanować wycięcie [DermNet — Epidermoid cyst].

Nie wyciskaj kaszaka. Pęknięta torbiel może się zakazić, a zakażoną możesz rozsiać [NHS — Skin cyst]. Wyciskanie uszkadza też ścianę torbieli, co utrudnia jej późniejsze wycięcie w całości i zwiększa ryzyko nawrotu [DermNet — Epidermoid cyst].

Domowe sposoby na kaszaka za uchem

Nie ma domowego sposobu, który usuwa ścianę torbieli, a tylko jej usunięcie daje trwały efekt [DermNet — Epidermoid cyst]. Okłady, maści „ściągające” czy przekłuwanie igłą mogą co najwyżej czasowo zmniejszyć guzek, a przy okazji wprowadzić bakterie. W domu możesz:

• utrzymywać skórę w czystości i nie drażnić guzka,
• poprawić dopasowanie okularów lub kasku, jeśli uciskają to miejsce,
• zrobić zdjęcie i zapisać datę, żeby śledzić wielkość,
• zgłosić się do lekarza, gdy guzek zaczyna boleć lub się czerwieni.

Jak usunąć kaszaka za uchem?

Małego kaszaka, który nie rośnie i nie przeszkadza, nie trzeba usuwać [DermNet — Epidermoid cyst]. Gdy rośnie, uwiera, zapala się albo budzi wątpliwości, najskuteczniejszym leczeniem jest wycięcie całej torbieli z nienaruszoną ścianą. Usunięcie całej wyściółki zmniejsza ryzyko nawrotu [DermNet — Epidermoid cyst].

Zabieg za uchem wygląda zwykle tak:

1. Kwalifikacja. Lekarz ogląda guzek, ocenia, czy to na pewno torbiel w skórze, i pyta o leki, zwłaszcza przeciwkrzepliwe. Przy wątpliwościach co do głębokości zmiany może zlecić USG.
2. Znieczulenie miejscowe. Czuć ukłucie i krótkie pieczenie, potem zabieg nie powinien boleć.
3. Usunięcie torbieli. Lekarz nacina skórę, najlepiej wzdłuż naturalnego fałdu za uchem, i wyłuszcza torbiel w całości. Przy torbielach o średnicy 1–2 cm może wystarczyć mały otwór wykonany sztancą. W badaniu z randomizacją ta metoda dawała krótszą ranę niż klasyczne wycięcie, przy podobnym odsetku nawrotów [Lee i wsp. 2006].
4. Szwy i opatrunek. Blizna w fałdzie za uchem jest zwykle dobrze ukryta.
5. Badanie histopatologiczne. Usuniętą torbiel wysyła się do pracowni patomorfologii.

Zapalony kaszak usuwa się trudniej, bo jego ściana jest rozpulchniona. Najlepiej zaplanować zabieg, zanim dojdzie do zapalenia. W naszych ośrodkach kaszaki usuwamy chirurgicznie, bo pozwala to wyjąć całą torebkę i przekazać ją do badania. Laser CO2, którym w większości naszych ośrodków usuwamy płytkie zmiany skórne, nie jest metodą z wyboru przy torbielach. Ostatecznie metodę zawsze dobiera lekarz. O laserze przeczytasz na stronie laserowe usuwanie zmian skórnych.

Jak dbać o ranę, kiedy zdejmuje się szwy i co powinno niepokoić po zabiegu, opisujemy w artykule Kaszak po wycięciu.

Do jakiego lekarza i ile to kosztuje?

• Na NFZ: zacznij od lekarza rodzinnego. Do poradni chirurgicznej potrzebne jest skierowanie [Pacjent.gov.pl — Kto i kiedy nie potrzebuje skierowania]. Szczegóły i czasy oczekiwania opisujemy w artykule Usuwanie kaszaka na NFZ.
• Guzek z objawami ze strony ucha (wyciek, niedosłuch, ból ucha) albo guzek przed uchem w okolicy ślinianki: laryngolog.
• Prywatnie: skierowanie nie jest potrzebne. W naszych ośrodkach lekarz ocenia guzek i kwalifikuje do zabiegu w dniu wizyty.

Okolica ucha należy w naszym cenniku do lokalizacji szczególnych:

Cena zabiegu obejmuje konsultację w dniu zabiegu. Ceny nie różnią się między miastami. Podane kwoty są orientacyjne, dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem. Aktualne stawki znajdziesz w cenniku.

Najczęstsze pytania

Jak wygląda kaszak za uchem?

Najczęściej jest to okrągły, gładki guzek wielkości od ziarna grochu do 2–3 cm, wyczuwalny w skórze w fałdzie za małżowiną albo na skórze nad kością za uchem. Skóra nad nim ma zwykły kolor lub jest lekko żółtawa, a na szczycie bywa widoczny mały ciemny punkt. Guzek przesuwa się razem ze skórą względem głębszych tkanek. W stanie zapalnym robi się czerwony, obrzęknięty i bolesny.

Od czego robi się kaszak za uchem?

Najczęściej z zatkanego ujścia mieszka włosowego, w którym gromadzi się keratyna. Rzadziej torbiel powstaje po urazie, kiedy fragment naskórka zostaje wciśnięty w głąb skóry. Za uchem, blisko owłosionej skóry głowy, zdarzają się też torbiele włosowe, które często występują rodzinnie. Kaszak nie bierze się z brudu ani złej higieny.

Jak sprawdzić, czy to kaszak?

Samodzielnie nie da się tego pewnie ustalić. Na kaszaka wskazuje guzek w skórze z małym punktem na szczycie, który rośnie powoli i nie boli. Węzeł chłonny leży głębiej, często jest tkliwy i zmniejsza się po infekcji. Lekarz ocenia guzek w badaniu, w razie wątpliwości zleca USG, a ostateczne rozpoznanie daje badanie histopatologiczne po wycięciu.

Jak usunąć kaszaka za uchem?

Trwale tylko przez wycięcie całej torbieli razem z jej ścianą, w znieczuleniu miejscowym. Przy mniejszych torbielach lekarz może usunąć ją przez niewielki otwór wykonany sztancą. Wyciskanie, nakłuwanie i maści nie usuwają ściany torbieli, więc kaszak po nich wraca. Zapalony kaszak najpierw ocenia lekarz, który decyduje, czy i kiedy go nacinać lub wycinać.

Czy kaszak za uchem może sam zniknąć?

Zdarza się to rzadko. Torbiel może się na jakiś czas opróżnić albo zmniejszyć po stanie zapalnym, ale jej ściana zostaje w skórze i zwykle znowu się wypełnia. Mały, spokojny kaszak, który nie przeszkadza, można obserwować po ocenie lekarza.

Co robić, gdy dziecko ma guzek za uchem?

Pokaż go pediatrze. U dzieci guzek za uchem to często węzeł chłonny powiększony przy infekcji. Zdarzają się też torbiele skórzaste obecne od urodzenia i odmiany przetoki przedusznej. Pilnej pomocy wymaga czerwony, bolesny obrzęk za uchem z gorączką, odstającym uchem lub wyciekiem z ucha, bo może to być zapalenie wyrostka sutkowatego.

Ile kosztuje usunięcie kaszaka za uchem?

W Twoich Znamionach chirurgiczne usunięcie zmiany w okolicy ucha kosztuje 680 zł, bo głowa i ucho należą do lokalizacji szczególnych. Badanie histopatologiczne kosztuje 150 zł. Cena obejmuje konsultację w dniu zabiegu, a wizyta kontrolna ze zdjęciem szwów po zabiegu wykonanym u nas jest bezpłatna. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem.

Podsumowanie

Kaszak za uchem to najczęściej łagodna torbiel naskórkowa: okrągły guzek w skórze, często z punktem na szczycie, rosnący powoli. Najczęściej myli się go z węzłem chłonnym, który leży głębiej, bywa tkliwy i mija po infekcji. Kaszaka nie należy wyciskać. Gdy rośnie, przeszkadza lub się zapala, najlepszym rozwiązaniem jest planowe wycięcie całej torbieli z badaniem histopatologicznym. Guzek, który szybko rośnie, jest twardy i nieruchomy, krwawi albo odrasta, a także każdy obrzęk za uchem z gorączką lub wyciekiem z ucha, wymaga oceny lekarza.