Guzek na uchu — co to może być, kiedy jest groźny i do jakiego lekarza iść

Guzek na uchu to częsty powód niepokoju. Ucho ma cienką skórę, pod którą na większości małżowiny leży chrząstka, a płatek jest zbudowany tylko ze skóry i tkanki tłuszczowej. Dlatego zmiany na uchu bywają twarde, bolesne przy ucisku i łatwo je wyczuć. Większość z nich jest łagodna: to bolesny guzek od ucisku podczas snu, torbiel, bliznowiec po przekłuciu albo powiększony węzeł chłonny za uchem. Ucho jest jednak także miejscem mocno narażonym na słońce, w którym rozwijają się raki skóry.

W tym artykule wyjaśniamy, co oznacza guzek w różnych częściach ucha, kiedy wymaga pilnej oceny i do jakiego lekarza się zgłosić. Ogólne informacje o guzkach w innych miejscach zebraliśmy w artykule guzek pod skórą — co to może być.

Guzek na uchu w skrócie

Zestawienie na podstawie DermNet, NHS i przeglądów cytowanych niżej [DermNet — Ear skin problems; DermNet — Chondrodermatitis nodularis; NHS — Gout; Bulstrode i Thacoor 2023; NHS — Cholesteatoma].

Bolący guzek na uchu — guzkowe zapalenie chrząstki i skóry małżowiny

To najczęstsza przyczyna małego, bardzo bolesnego guzka na brzegu ucha. Ma postać pojedynczego, twardego, owalnego guzka o średnicy 4–6 mm, ze strupkiem w środku i zaczerwienieniem wokół. U mężczyzn pojawia się zwykle na zewnętrznym brzegu małżowiny, czyli obrąbku, a u kobiet częściej na wewnętrznym wale, czyli grzebieniu małżowiny. Najczęściej dotyczy mężczyzn w średnim i starszym wieku z jasną skórą. U dzieci występuje rzadko [DermNet — Chondrodermatitis nodularis].

Guzek boli przy dotyku i bywa tak tkliwy, że budzi w nocy, gdy śpi się na tym boku. Za główną przyczynę uznaje się ucisk na ucho podczas snu. Przyczyniać się mogą też zimno, słońce, słuchawki i aparaty słuchowe [DermNet — Chondrodermatitis nodularis; Salah i wsp. 2018]. Brytyjskie towarzystwo lekarzy chorób skóry podkreśla, że to zmiana niegroźna i nie jest rakiem skóry [BAD — Chondrodermatitis nodularis].

Ponieważ jednak podobnie mogą wyglądać rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rogowacenie słoneczne czy guzek dnawy, lekarz czasem zaleca wycięcie zmiany i badanie histopatologiczne [DermNet — Chondrodermatitis nodularis].

Jak się to leczy?

Leczenie zaczyna się od odciążenia ucha: miękkiej poduszki z otworem lub specjalnej nakładki na noc, unikania spania na tym boku i ochrony ucha przed zimnem [DermNet — Chondrodermatitis nodularis]. Stosuje się też zastrzyki ze steroidu i maść z nitrogliceryną. Gdy to nie pomaga, zmianę wycina się chirurgicznie razem z fragmentem chrząstki [DermNet — Chondrodermatitis nodularis; Salah i wsp. 2018]. Nawroty po operacji opisywano u 10–30% chorych [DermNet — Chondrodermatitis nodularis]. W przeglądzie z 2018 roku po wycięciu klinowym lub wycięciu chrząstki nawracało około 10% zmian [Salah i wsp. 2018].

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Guzek na płatku ucha — bliznowiec i torbiel

Bliznowiec (keloid) po kolczyku

Płatek ucha to jedno z najczęstszych miejsc bliznowca. Po przekłuciu ucha może powstać twardy, okrągły guzek, czasem zwisający z płatka [AAD — Keloids: overview; DermNet — Keloid and hypertrophic scar]. Bliznowiec nie jest nowotworem, ale samo wycięcie często kończy się nawrotem, dlatego łączy się je z leczeniem uzupełniającym. Wszystko o bliznowcach na uchu piszemy w artykule keloid — co to jest i jak go leczyć, a o kosztach w tekście usuwanie keloidu — cena.

Torbiel naskórkowa na płatku i za uchem

Torbiel naskórkowa, potocznie kaszak, to najczęstsza torbiel skóry. Jest twardym, okrągłym guzkiem, często z małym otworkiem na szczycie, zwykle przesuwalnym względem głębszych tkanek. Najczęściej pojawia się na tułowiu i twarzy [DermNet — Epidermoid cyst], ale zdarza się też na płatku ucha, gdzie wyjątkowo może osiągnąć duże rozmiary [Pérez-Guisado i wsp. 2012]. Opisano nawet bliznowiec płatka, który nawracał, dopóki nie usunięto ukrytych pod nim torbieli naskórkowych [Yi i wsp. 2023]. Pęknięta lub zakażona torbiel staje się obrzęknięta, czerwona i bolesna. Najskuteczniejszym leczeniem jest wycięcie torbieli w całości, z torebką, bo inaczej może nawracać [DermNet — Epidermoid cyst]. Więcej przeczytasz w artykule torbiel naskórkowa.

Twardy guzek na uchu — kiedy to może być rak?

Małżowina uszna jest mocno narażona na słońce. Na uchu mogą pojawić się rogowacenie słoneczne, rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy, rogowiak kolczystokomórkowy, a także czerniak [DermNet — Ear skin problems].

Jak wygląda rak na uchu?

• Rak kolczystokomórkowy ma zwykle postać powiększającego się guzka, łuszczącego się lub pokrytego strupem. Często rozwija się w miejscu wcześniejszego rogowacenia słonecznego. Ucho należy do lokalizacji wysokiego ryzyka, podobnie jak czerwień wargowa [DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma]. Szczegóły opisujemy w artykule rak kolczystokomórkowy — zdjęcia i objawy.
• Rak podstawnokomórkowy w postaci guzkowej to błyszczący, perłowy guzek o gładkiej powierzchni, czasem z zagłębieniem lub owrzodzeniem w środku i z widocznymi naczynkami. Bardzo rzadko zagraża życiu, ale nieleczony niszczy okoliczne tkanki [DermNet — Basal cell carcinoma]. Zobacz też jak wygląda rak podstawnokomórkowy.
• Rogowacenie słoneczne to szorstkie, łuszczące się zmiany na skórze przewlekle eksponowanej na słońce, często łatwiej wyczuwalne palcem niż widoczne [DermNet — Actinic keratosis]. Opisujemy je w artykule rogowacenie słoneczne — zmiana przedrakowa.

Nie da się samemu odróżnić łagodnego guzka od raka. Zmianę na uchu, która rośnie, krwawi, nie goi się albo pojawiła się u osoby z jasną skórą i dużą ekspozycją na słońce, warto pokazać lekarzowi bez zwlekania. Lekarz ogląda ją w dermatoskopie, a przy podejrzeniu nowotworu zleca biopsję lub wycięcie z badaniem histopatologicznym.

Inne przyczyny zgrubienia na uchu

Guzki dnawe

U osób z dną moczanową, po wielu latach nieleczonych napadów, pod skórą mogą pojawić się twarde guzki, nazywane guzkami dnawymi. Najczęściej powstają na uszach, palcach i łokciach [NHS — Gout]. W razie wątpliwości lekarz zleca badania w kierunku dny.

Torbiel rzekoma małżowiny

To rzadki, zwykle bezobjawowy obrzęk powstający wewnątrz chrząstki ucha, samoistnie albo po urazie [DermNet — Auricle pseudocyst pathology]. W serii 17 chorych z potwierdzonym rozpoznaniem wszyscy byli mężczyznami w średnim wieku 35 lat, a zmiana prawie zawsze dotyczyła jednego ucha. USG wysokiej rozdzielczości pozwalało ją rozpoznać i odróżnić od innych zmian [Whittle i wsp. 2020].

Guzek Darwina

Guzek Darwina to niewielka wyniosłość na górno-tylnym brzegu małżowiny. Jest wariantem budowy ucha, a nie chorobą. Jego częstość w badaniach bardzo się różniła: od około 10,5% dorosłych w Hiszpanii przez 40% dorosłych w Indiach po 58% szwedzkich dzieci szkolnych. Zwykle występuje po obu stronach, choć bywa asymetryczny [Loh i Cohen 2016]. Nie wymaga leczenia. Jeśli wyniosłość na brzegu ucha pojawiła się w dorosłym życiu albo boli, to nie jest guzek Darwina i trzeba ją pokazać lekarzowi.

Kulka pod skórą za uchem

W okolicy głowy i szyi, także w pobliżu ucha (m.in. przed nim), leżą węzły chłonne [Gaddey i Riegel 2016]. Przy infekcji, na przykład ucha lub gardła, mogą się powiększyć. Odczynowe węzły są zwykle tkliwe i zmniejszają się w ciągu 1–2 tygodni [NHS — Swollen glands]. Za nieprawidłowy uważa się zwykle węzeł większy niż 1 cm. Twardy, nieregularny lub nieruchomy guzek może oznaczać nowotwór, ale żadna wielkość sama w sobie tego nie przesądza. Pojedynczy węzeł bez cech złośliwości można obserwować przez około 4 tygodnie [Gaddey i Riegel 2016].

Za uchem często pojawiają się też torbiele naskórkowe i tłuszczaki. Węzły chłonne, które warto pilnie pokazać lekarzowi, opisujemy szerzej w artykule guzek na szyi.

Guzek przed uchem

Przed uchem leży ślinianka przyuszna. Niebolesny guzek lub obrzęk w okolicy żuchwy, policzka lub szyi może pochodzić ze ślinianki. Takie objawy często mają przyczynę łagodną, ale zawsze trzeba je pokazać lekarzowi, zwłaszcza gdy towarzyszy im opadanie jednej strony twarzy albo drętwienie części twarzy [Cancer Research UK — Salivary gland cancer]. Takim guzkiem zajmuje się laryngolog.

Włókniak za uchem i na małżowinie

„Włókniak za uchem” to jedno z częstszych określeń, z jakimi pacjenci przychodzą do lekarza. Pod tą nazwą kryje się jednak kilka różnych zmian.

Włókniak miękki to miękka narośl w kolorze skóry albo nieco ciemniejsza, która wygląda, jakby zwisała ze skóry, często na cienkiej szypułce. Rośnie zwykle w fałdach skóry [DermNet — Skin tag], więc za uchem pojawia się raczej w fałdzie między małżowiną a skórą głowy niż na samej małżowinie. Jest łagodny. Włókniaki usuwa się z powodów estetycznych albo wtedy, gdy są drażnione lub krwawią. Szerzej opisujemy je w artykule akrochordon.

Za „włókniaka” na uchu albo za uchem pacjenci często biorą też:

• kaszak (torbiel naskórkową) — okrągły guzek związany ze skórą, z punktowym ujściem na szczycie [DermNet — Epidermoid cyst]; za uchem to częsta zmiana — zobacz kaszak za uchem,
• brodawkę łojotokową — płaską lub wypukłą zmianę, od koloru skóry po brązową i czarną, wyglądającą jak przyklejona [DermNet — Seborrhoeic keratosis],
• znamię skórne — miękką, kopulastą grudkę w kolorze skóry lub brązową,
• powiększony węzeł chłonny — guzek wyczuwalny pod skórą, a nie wyrastający z niej, opisany wyżej.

Jak wygląda nowotwór za uchem? Na skórze małżowiny i za uchem może rozwinąć się rak podstawnokomórkowy — zwykle jako perłowa, lśniąca grudka z drobnymi naczynkami, czasem z owrzodzeniem w środku [DermNet — Basal cell carcinoma]. Za uchem łatwo go przeoczyć, bo tej okolicy nie widać w lustrze. Rak kolczystokomórkowy na uchu bywa powiększającym się, łuszczącym się lub pokrytym strupem guzkiem, który rośnie w ciągu tygodni lub miesięcy [DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma]. Żaden z nich nie wygląda jak typowy, miękki włókniak na szypułce — dlatego niepokoić powinna zmiana twarda, rosnąca, krwawiąca, łuszcząca się albo niegojąca się. Więcej w artykule rak podstawnokomórkowy ucha.

Jak rozpoznać, czy to włókniak? Za włókniakiem miękkim przemawia to, że jest miękki, wiotki, gładki i zwisa ze skóry. Rozpoznanie ustala lekarz po obejrzeniu zmiany w dermatoskopie, a przy wątpliwościach – po badaniu histopatologicznym. Ucho to w cenniku szczególna lokalizacja: w większości naszych ośrodków laserowe usunięcie włókniaka kosztuje 460 zł, a każdego kolejnego podczas tej samej wizyty 100 zł; dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem.

Guzek w uchu, a nie na uchu

Bolesny guzek w przewodzie słuchowym bywa czyrakiem, czyli zakażeniem mieszka włosowego [NHS — Boils]. Wyciek z ucha o nieprzyjemnym zapachu i stopniowy niedosłuch mogą wskazywać na perlaka, czyli nagromadzenie złuszczonych komórek w uchu, który zwykle wymaga leczenia operacyjnego w szpitalu [NHS — Cholesteatoma]. Wszystko, co leży w przewodzie słuchowym lub dotyczy słuchu, ocenia laryngolog. W naszych ośrodkach nie zajmujemy się takimi zmianami.

Guzek na uchu u dziecka

U dzieci najczęściej spotyka się powiększone węzły chłonne przy infekcjach. Typową zmianą wrodzoną jest przetoka przeduszna: drobny otworek przed uchem, czasem z guzkiem pod skórą. Jest częsta u dzieci i może ulegać zakażeniu, a wtedy obrzęk pojawia się niekiedy w pewnej odległości od otworka. Jedynym trwałym leczeniem zakażającej się przetoki jest jej całkowite wycięcie, a nierozpoznana przetoka bywa przyczyną nieskutecznych nacięć [Bulstrode i Thacoor 2023]. Guzkowe zapalenie chrząstki i skóry małżowiny u dzieci zdarza się rzadko [DermNet — Chondrodermatitis nodularis]. Dziecko z guzkiem przy uchu najpierw powinien obejrzeć pediatra.

Guzek na uchu psa lub kota

Guzki na uchu zwierząt mają inne przyczyny i ocenia je lekarz weterynarii. Informacje w tym artykule dotyczą ludzi.

Guzek na uchu — do jakiego lekarza?

• Zmiana na skórze małżowiny, płatka lub za uchem: lekarz zajmujący się zmianami skórnymi albo lekarz rodzinny.
• Guzek w przewodzie słuchowym, wyciek z ucha, niedosłuch, guz przed uchem w okolicy ślinianki: laryngolog.
• Twarde guzki u osoby z dną: lekarz rodzinny lub reumatolog.
• Dziecko: pediatra, a przy przetoce przedusznej chirurg dziecięcy lub laryngolog.

W Twoich Znamionach lekarz ocenia zmiany na skórze ucha w wideodermatoskopii, a w razie potrzeby kieruje na USG lub do laryngologa.

Usuwanie guzka z ucha

Sposób usunięcia zależy od rodzaju zmiany i tego, czy dotyczy chrząstki. Zmiany podejrzane, torbiele i guzki wymagające potwierdzenia rozpoznania usuwa się chirurgicznie, z badaniem histopatologicznym. Ucho należy do okolicy głowy, którą nasz cennik zabiegów chirurgicznych zalicza do szczególnych lokalizacji, dlatego zabieg kosztuje 680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł. Cena obejmuje konsultację w dniu zabiegu i bezpłatną wizytę kontrolną ze zdjęciem szwów.

Drobne, powierzchowne zmiany o łagodnym obrazie, np. włókniaki czy brodawki łojotokowe na skórze ucha, w większości naszych ośrodków można usunąć laserem CO2. Ucho to w cenniku szczególna lokalizacja (standardowa obejmuje tylko tułów i kończyny), więc w ośrodkach z laserem pierwsza zmiana kosztuje 460 zł, a każda kolejna usuwana na tej samej wizycie 100 zł. Dokładną wycenę i metodę lekarz ustala przed zabiegiem. Bliznowce wymagają osobnego planu leczenia, a zmiany w przewodzie słuchowym i guzy ślinianki leczy laryngolog.

Najczęściej zadawane pytania

Co może oznaczać twarda grudka na uchu?

Najczęściej to guzkowe zapalenie chrząstki i skóry małżowiny, czyli bolesny guzek na brzegu ucha od ucisku podczas snu. Twardą grudką bywa też torbiel naskórkowa, guzek dnawy albo rogowacenie słoneczne. U osób starszych, z jasną skórą, twardy, szorstki guzek, który rośnie lub krwawi, może być rakiem kolczystokomórkowym, dlatego wymaga oceny lekarza.

Jak wygląda rak na uchu?

Rak kolczystokomórkowy na uchu to zwykle powiększający się, łuszczący się lub pokryty strupem guzek, który może krwawić i nie goi się. Rak podstawnokomórkowy ma często postać błyszczącego, perłowego guzka z widocznymi naczynkami. Rozpoznanie wymaga badania lekarskiego i zwykle badania histopatologicznego.

Jak wygląda guzek Darwina?

To niewielkie zgrubienie lub wyniosłość na górno-tylnym brzegu małżowiny usznej, zwykle po obu stronach. Jest wariantem budowy ucha, obecnym od urodzenia, a nie chorobą. Nie boli, nie rośnie i nie wymaga leczenia.

Jak odróżnić węzeł chłonny od guza?

Odczynowy węzeł chłonny przy infekcji jest zwykle tkliwy, ruchomy i zmniejsza się w ciągu 1–2 tygodni. Niepokojący jest węzeł twardy, nieregularny, nieruchomy, niebolesny, rosnący albo utrzymujący się bez wyraźnej infekcji. Pewność daje dopiero badanie lekarskie, USG, a czasem biopsja.

Do jakiego lekarza z guzkiem na uchu?

Ze zmianą na skórze małżowiny lub płatka możesz zgłosić się do lekarza zajmującego się zmianami skórnymi albo do lekarza rodzinnego. Guzek w przewodzie słuchowym, wyciek z ucha, niedosłuch lub guz przed uchem w okolicy ślinianki ocenia laryngolog. Dziecko z guzkiem przy uchu najpierw zobaczy pediatra.

Czy bolący guzek na uchu jest groźny?

Najczęściej nie. Bolesny przy dotyku guzek na brzegu ucha to zwykle guzkowe zapalenie chrząstki i skóry małżowiny, które nie jest nowotworem. Bolesny, czerwony i ciepły guzek to często zapalona torbiel albo czyrak. Do lekarza trzeba jednak pójść, jeśli guzek rośnie, krwawi, owrzodział albo nie goi się, bo podobnie może wyglądać rak skóry.

Co oznacza włókniak za uchem?

Miękka narośl na szypułce w fałdzie za uchem to zwykle włókniak miękki – łagodna zmiana, która pojawia się w miejscach tarcia. Pacjenci „włókniakiem za uchem” nazywają jednak też kaszaki, tłuszczaki, brodawki łojotokowe, znamiona i powiększone węzły chłonne. Co to jest, ocenia lekarz, a twarda, rosnąca, krwawiąca albo niegojąca się zmiana wymaga szybkiej wizyty.

Czy guzek za uchem sam zniknie?

Jeśli to węzeł chłonny powiększony przy infekcji, zwykle zmniejsza się sam w ciągu 1–2 tygodni. Kaszak, tłuszczak czy włókniak zwykle same nie znikają. Guzek, który nie zmniejsza się po kilku tygodniach, rośnie, jest twardy albo nieruchomy, trzeba pokazać lekarzowi.

Podsumowanie

Guzek na uchu najczęściej jest łagodny. Bolesny guzek ze strupkiem na brzegu małżowiny to zwykle guzkowe zapalenie chrząstki i skóry od ucisku podczas snu, twardy guzek na płatku po kolczyku to bliznowiec lub torbiel, a kulka za uchem to często węzeł chłonny przy infekcji. Ucho jest jednak miejscem mocno narażonym na słońce, w którym rozwijają się raki skóry, a rak kolczystokomórkowy w tej lokalizacji należy do postaci wysokiego ryzyka. Zmianę, która rośnie, krwawi lub nie goi się, trzeba pokazać lekarzowi. Guzki w przewodzie słuchowym i w okolicy ślinianki ocenia laryngolog.

Zobacz również

• Guzek pod skórą — co to może być
• Guzek na szyi — kiedy się niepokoić
• Keloid — co to jest i jak go leczyć
• Rak kolczystokomórkowy — zdjęcia i objawy