Rozrost gruczołów łojowych — jak wygląda, czym różni się od raka podstawnokomórkowego i jak go usunąć

Drobne, żółtawe grudki z małym wgłębieniem pośrodku, zwykle na czole i policzkach, to częsty powód wizyt osób po czterdziestce. W większości przypadków jest to rozrost (przerost, hiperplazja) gruczołów łojowych, czyli łagodne powiększenie gruczołów, które produkują łój. Zmiana jest nieszkodliwa, ale ma jedną ważną cechę: bywa mylona z rakiem podstawnokomórkowym [DermNet — Sebaceous hyperplasia].

W tym artykule wyjaśniamy, czym są gruczoły łojowe, jak wygląda ich rozrost, po czym lekarz odróżnia go od raka skóry i jakie są metody usuwania.

Masz na twarzy żółtawe lub błyszczące grudki? Usuwamy rozrost gruczołów łojowych — przed zabiegiem lekarz oceni grudki w dermatoskopie. Umów wizytę w jednym z naszych ośrodków:

• Warszawa - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Poznań - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Wrocław - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Kraków - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Szczecin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Gdańsk - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Lublin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Katowice - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków

Nie ma Twojego miasta na liście? Zmianę możesz wstępnie ocenić online — prześlij zdjęcie do analizy AI. To wstępna ocena w oczekiwaniu na wizytę, która nie zastępuje badania.

Czym są gruczoły łojowe i gdzie się znajdują?

To przydatki skóry, które powstają z naskórka i są połączone z mieszkami włosowymi [DermNet — The structure of normal skin]. Produkują łój (sebum), tłustą wydzielinę, która przez ujście mieszka trafia na powierzchnię skóry; widać to na przykład w poszerzonych porach nosa, z których może sączyć się łój [DermNet — Rhinophyma]. Ich powiększenie najczęściej zauważa się na twarzy, na czole i policzkach [DermNet — Sebaceous hyperplasia].

Gruczoły łojowe mogą też występować bez mieszka włosowego, bezpośrednio pod błoną śluzową, na przykład na wargach czy narządach płciowych. To tak zwane plamki Fordyce’a, o których piszemy niżej [DermNet — Fordyce spots].

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Czym jest rozrost gruczołów łojowych?

To łagodne powiększenie gruczołu łojowego wokół mieszka włosowego. DermNet zalicza je do łagodnych guzków wywodzących się z mieszka włosowego [DermNet — Sebaceous hyperplasia]. Zmiany nie przechodzą w nowotwór, nie są zaraźliwe i nie wynikają z „brudu” czy złej higieny.

Przerost gruczołów łojowych u nastolatków i dorosłych

Typowo rozrost gruczołów łojowych pojawia się u osób w średnim i starszym wieku, najczęściej na czole i policzkach [DermNet — Sebaceous hyperplasia].

Przerost gruczołów łojowych u niemowląt

Zupełnie osobną sytuacją jest noworodek. Drobne, żółtawe kropeczki na nosie i policzkach to u nich bardzo częsty widok. W amerykańskim badaniu prawie 600 noworodków rozrost gruczołów łojowych stwierdzono u 42,6% dzieci w pierwszych 48 godzinach życia [Kanada i wsp., J Pediatr 2012]. To jedna z typowych zmian skóry noworodka.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Mechanizm powstawania rozrostu gruczołów łojowych nie jest w pełni wyjaśniony. Z dostępnych danych wynika, że:

• wiek jest najważniejszym czynnikiem; zmiany typowo dotyczą osób w średnim i starszym wieku [DermNet — Sebaceous hyperplasia],
• immunosupresja zwiększa ryzyko. W badaniu pacjentów po przeszczepieniu serca rozrost gruczołów łojowych miało 16% osób, wobec 1% w grupie kontrolnej w tym samym wieku [de Berker i wsp., JAAD 1996; DermNet — Sebaceous hyperplasia],
• hormony płciowe prawdopodobnie odgrywają rolę; u kobiet poprawę może przynieść leczenie antyandrogenowe [DermNet — Sebaceous hyperplasia].

Typowe objawy hiperplazji gruczołów łojowych

Jak wygląda rozrost gruczołu łojowego? DermNet i badania dermatoskopowe opisują go tak [DermNet — Sebaceous hyperplasia; Lin i wsp. 2023]:

• miękka, żółtawa grudka o średnicy do 3 mm,
• wgłębienie (pępek) pośrodku, które odpowiada ujściu mieszka włosowego,
• wokół pępka widoczne żółtawe zraziki gruczołu,
• często drobne naczynia na powierzchni,
• umiejscowienie: czoło, policzki, nos, rzadziej szyja,
• zmiany pojedyncze lub liczne, zwykle niebolesne i nieswędzące.

Rodzaje przerośniętych gruczołów łojowych

Ograniczony przerost gruczołów łojowych

To klasyczna postać opisana wyżej: pojedyncze lub nieliczne, wyraźnie odgraniczone grudki na twarzy dorosłego.

Przerost gruczołów łojowych w trądziku różowatym i guzowatość nosa

W guzowatości nosa (rhinophyma) skóra nosa grubieje, a gruczoły łojowe się powiększają. Nos staje się bulwiasty, ma widoczne pory, z których może sączyć się łój, i poszerzone naczynia. To odmiana trądziku różowatego, która znacznie częściej dotyka mężczyzn [DermNet — Rhinophyma]. Wymaga innego leczenia niż pojedyncze grudki rozrostu.

Plamki Fordyce’a

To gruczoły łojowe położone tuż pod błoną śluzową, bez mieszka włosowego. Wyglądają jak drobne (1–5 mm), lekko wyniesione, żółtawe lub białe grudki na wewnętrznej stronie policzków, czerwieni warg, na prąciu lub sromie. Ma je około 80% dorosłych i są uznawane za wariant normy. Nie są chorobą przenoszoną drogą płciową, ale ponieważ niektóre infekcje narządów płciowych mogą na początku wyglądać podobnie, nowe zmiany w tej okolicy warto pokazać lekarzowi [DermNet — Fordyce spots].

Przerost gruczołów łojowych otoczki sutkowej

Na otoczkach brodawek sutkowych również występują gruczoły łojowe bez mieszków włosowych, nazywane gruczołami Montgomery’ego [DermNet — Fordyce spots]. Ich widoczne uwypuklenie jest zwykle naturalną cechą budowy, a nie chorobą. Każdy nowy guzek w obrębie piersi wymaga jednak oceny lekarza.

Rozrost gruczołów łojowych a rak podstawnokomórkowy

To najważniejszy praktyczny punkt. Rak podstawnokomórkowy (BCC), najczęstszy nowotwór skóry, też często pojawia się na twarzy jako mała, błyszcząca grudka z naczyniami. DermNet wprost zaznacza, że rozrost gruczołów łojowych bywa z nim mylony [DermNet — Sebaceous hyperplasia].

Guzkowy rak podstawnokomórkowy wygląda zwykle jak błyszcząca, perłowa grudka o gładkiej powierzchni, z rolowatym brzegiem i naczyniami biegnącymi po powierzchni. Z czasem może mieć wgłębienie lub owrzodzenie w środku [DermNet — Basal cell carcinoma]. Rośnie powoli i bardzo rzadko zagraża życiu, ale niewielka część takich zmian nacieka głęboko, dlatego nie warto go zostawiać bez leczenia (co się dzieje z nieleczonym BCC). Więcej zdjęć i opisów znajdziesz w artykule jak wygląda rak podstawnokomórkowy.

Jak dermatoskopia pomaga je odróżnić

Gołym okiem obie zmiany bywają podobne. W dermatoskopie różnice są zwykle wyraźne:

Źródła: [Lin i wsp. 2023; Argenziano i wsp. 2004; DermNet — Basal cell carcinoma]. W dużym badaniu dermatoskopowym naczynia drzewkowate stwierdzono w 82% raków podstawnokomórkowych, a naczynia koronowe były cechą typową dla rozrostu gruczołów łojowych [Argenziano i wsp., Arch Dermatol 2004].

Dlatego zanim zdecydujesz się na usunięcie żółtawej grudki laserem, warto, by lekarz obejrzał ją w dermatoskopie. Laser odparowuje tkankę, więc nie zostaje materiał do badania histopatologicznego. Gdy obraz jest niejednoznaczny, lekarz wybiera wycięcie z badaniem pod mikroskopem.

Znaki ostrzegawcze

Pokaż zmianę lekarzowi, jeśli grudka [DermNet — Basal cell carcinoma]:

• rośnie albo zmienia kształt,
• krwawi przy myciu czy goleniu,
• tworzy strupek, który się nie goi, lub ma owrzodzenie w środku,
• jest błyszcząca, perłowa lub różowa, bez żółtawego odcienia,
• jest pojedyncza i wyraźnie inna niż pozostałe zmiany.

Diagnoza

Rozrost gruczołów łojowych zwykle rozpoznaje się na podstawie wyglądu i badania dermatoskopowego [DermNet — Sebaceous hyperplasia; Lin i wsp. 2023]. Pobranie wycinka do badania histopatologicznego jest potrzebne tylko wtedy, gdy obraz nie pozwala wykluczyć raka podstawnokomórkowego lub innego guza. Z czym jeszcze lekarz różnicuje takie grudki? Z prosakami, zmianami trądzikowymi, guzkami wywodzącymi się z mieszka włosowego i kaszakiem.

Jak leczyć przerost gruczołów łojowych?

Rozrost gruczołów łojowych nie wymaga leczenia. Usuwa się go, gdy przeszkadza estetycznie albo drażni się, na przykład przy goleniu [DermNet — Sebaceous hyperplasia].

Usuwanie przerośniętych gruczołów łojowych

Pojedyncze grudki usuwa się zabiegowo [DermNet — Sebaceous hyperplasia; Liu i wsp. 2020]:

• laser — odparowuje zmianę warstwa po warstwie. Przegląd badań nad laserami wskazuje, że laser CO2 może dawać bardzo dobry efekt kosmetyczny bez nawrotów, ale opisywano też istotne działania niepożądane. Dobre wyniki uzyskiwano też laserem barwnikowym, diodowym 1450 nm i erbowo-jagowym (Er:YAG). Autorzy podkreślają, że wynik zależy od doświadczenia osoby wykonującej zabieg,
• elektrokoagulacja — delikatne przypalenie zmiany prądem; więcej w artykule o elektrokoagulacji zmian skórnych.

W naszych ośrodkach usuwamy rozrost gruczołów łojowych, w większości z nich laserem CO2. Metodę lekarz dobiera zgodnie z aktualnymi wytycznymi, po badaniu dermatoskopowym.

Jak przebiega leczenie laserem?

Zabieg trwa zwykle krótko. Przy drobnych, płytkich grudkach znieczulenie często nie jest potrzebne. Po zabiegu powstaje mały strupek, który odpada samoistnie; nie wolno go zdrapywać, a miejsce zabiegu trzeba chronić przed słońcem, by uniknąć przebarwień. Szczegóły znajdziesz w artykule o zaleceniach po laserowym usuwaniu zmian skórnych.

Leczenie farmakologiczne

Przy bardzo licznych, rozległych zmianach lekarz może rozważyć doustną izotretynoinę. Skutecznie zmniejsza grudki, ale po odstawieniu leku często wracają. U kobiet pomocne bywa leczenie antyandrogenowe [DermNet — Sebaceous hyperplasia]. To leki na receptę z istotnymi przeciwwskazaniami, więc decyzja zawsze należy do lekarza.

Jakie kosmetyki na przerost gruczołów łojowych?

Powiększony gruczoł leży w skórze właściwej, więc kosmetyk nałożony na powierzchnię nie usunie grudki. Wyciskanie też nie pomoże, bo w środku nie ma czopa do wydobycia, a łatwo o stan zapalny i bliznę.

Potencjalne komplikacje

Sam rozrost gruczołów łojowych nie daje powikłań. Ryzyko wiąże się głównie z pomyleniem go z rakiem podstawnokomórkowym i odwleczeniem diagnozy, a także z zabiegami wykonywanymi bez wcześniejszej oceny. Zabiegi niosą ryzyko działań niepożądanych; w przeglądzie badań nad laserami istotne powikłania opisywano zwłaszcza po laserze CO2, dlatego ważne jest doświadczenie osoby wykonującej zabieg [Liu i wsp. 2020].

Najczęstsze pytania

Jak usunąć przerost gruczołów łojowych?

Pojedyncze grudki usuwa się zabiegowo: laserem, który odparowuje zmianę, albo elektrokoagulacją. Przy bardzo licznych zmianach lekarz może rozważyć doustną izotretynoinę, ale po jej odstawieniu grudki często wracają. Przed zabiegiem lekarz powinien obejrzeć zmianę w dermatoskopie, by wykluczyć raka podstawnokomórkowego.

Jak wygląda zatkany gruczoł łojowy?

Rozrost gruczołu łojowego to nie zatkanie, tylko powiększenie gruczołu. Wygląda jak miękka, żółtawa grudka do 3 mm z wgłębieniem pośrodku. To, co potocznie nazywa się zatkanym gruczołem, to zwykle zaskórnik, prosak (biała, twarda kuleczka) lub kaszak, czyli torbiel pod skórą z centralnym punktem.

Jakie kosmetyki na przerost gruczołów łojowych?

Żaden kosmetyk nie usuwa już powstałych grudek, bo powiększony gruczoł leży w skórze właściwej. Pielęgnacja może poprawić ogólny wygląd skóry tłustej, ale samych zmian nie zlikwiduje. Skuteczne są zabiegi: laser lub elektrokoagulacja, a przy licznych zmianach leczenie zalecone przez lekarza.

Za co odpowiada gruczoł łojowy?

Gruczoł łojowy produkuje łój, czyli tłustą wydzielinę, która wydostaje się na powierzchnię skóry przez ujście mieszka włosowego. Gruczoły łojowe są połączone z mieszkami włosowymi. Ich powiększenie najczęściej widać na twarzy, na czole i policzkach.

Czy przerost gruczołów łojowych może być rakiem?

Nie, rozrost gruczołów łojowych to zmiana łagodna. Problem polega na tym, że bywa mylony z rakiem podstawnokomórkowym, który też tworzy błyszczące grudki z naczyniami na twarzy. Dlatego każdą nową grudkę, która rośnie, krwawi lub tworzy strupek, powinien obejrzeć lekarz w dermatoskopie.

Podsumowanie

Rozrost gruczołów łojowych to łagodne, żółtawe grudki z wgłębieniem pośrodku, typowe dla twarzy osób w średnim i starszym wieku, częstsze przy immunosupresji. Nie wymaga leczenia, ale można go usunąć laserem lub elektrokoagulacją. Ponieważ bywa mylony z rakiem podstawnokomórkowym, przed zabiegiem warto pokazać zmianę lekarzowi, który oceni ją w dermatoskopie.

Zobacz również:

Żółtawa lub błyszcząca grudka na twarzy? Usuwamy ją po ocenie w dermatoskopie, a metodę dobiera lekarz

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Rak podstawnokomórkowy
• Jak wygląda rak podstawnokomórkowy — zdjęcia
• Laser CO2 — usuwanie zmian skórnych
• Prosaki na twarzy
• Znamię łojowe (Jadassohna) — czy jest groźne
• Gruczolak potowy (syringoma) — jak wygląda i jak go usunąć
• Mięczak zakaźny — objawy i leczenie
• Zmiany skórne u osób starszych — które są niegroźne