Naczyniak płaski — jak wygląda? Plama łososiowa, „bocianie ugryzienie” i plama „wino porto” bez tajemnic

Pod hasłem „naczyniak płaski” kryją się co najmniej trzy różne zmiany: plama łososiowa (nazywana „bocianim ugryzieniem” albo „pocałunkiem anioła”), plama „wino porto” i naczyniak niemowlęcy w pierwszych tygodniach, zanim zdąży się uwypuklić. Na pierwszy rzut oka wszystkie są różowe lub czerwone, ale zachowują się zupełnie inaczej: pierwsza zwykle znika sama, druga zostaje na całe życie, a trzecia najpierw rośnie, potem maleje.

W tym przewodniku opisujemy, jak wygląda każda z nich, w jakich miejscach się pojawia, jak zmienia się z wiekiem i które cechy na zdjęciu powinny skłonić do szybkiej wizyty u lekarza. Zamiast przypadkowej galerii dajemy opis cech, po których lekarz rozróżnia te zmiany, oraz wskazówki, jak samemu robić zdjęcia, żeby porównanie po kilku tygodniach miało sens. Pamiętaj jednak, że zdjęcie z telefonu nie zastąpi obejrzenia zmiany na żywo.

Naczyniak płaski w skrócie

• Co to jest: zwykle plama łososiowa albo plama „wino porto”, czyli wrodzone, płaskie poszerzenia drobnych naczyń krwionośnych w skórze. To nie są nowotwory [DermNet — Capillary vascular malformation].
• Plama łososiowa: jasnoróżowa, o nieostrych brzegach, w linii środkowej ciała: kark, czoło między brwiami, powieki. Bardzo częsta, dotyczy około 40% noworodków [DermNet — Capillary vascular malformation].
• Plama „wino porto”: czerwona do fioletowej, ostro odgraniczona, zwykle po jednej stronie ciała, najczęściej na twarzy. Rzadka, dotyczy około 0,3% noworodków [DermNet — Capillary vascular malformation].
• Naczyniak niemowlęcy: na początku bywa bladą lub różową plamą, ale w ciągu tygodni rośnie i się uwypukla [DermNet — Naevus simplex].
• Sygnały ostrzegawcze: plama obejmująca czoło lub górną powiekę, przerost kończyny, szybki wzrost, krwawienie, owrzodzenie, nowa plama u dorosłego.

Naczyniak płaski na podudziu dziecka. Fot. Dr. Wonko, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Plama łososiowa — „bocianie ugryzienie” i „pocałunek anioła”

Plama łososiowa (znamię proste, łac. naevus simplex) to najczęstsze znamię naczyniowe u niemowląt. Jest obecna od urodzenia, występuje jednakowo często u chłopców i dziewczynek, a rzadziej u dzieci o ciemniejszej karnacji [DermNet — Naevus simplex].

Jak wygląda:

• płaska, gładka plama, której nie wyczuwa się pod palcem,
• kolor różowy lub jasnoczerwony, na każdym kolorze skóry podobny [NHS — Birthmarks],
• brzegi nieostre, nieregularne, plama „rozmywa się” w zdrowej skórze,
• blednie po uciśnięciu palcem lub szkiełkiem,
• wyraźnie czerwienieje przy płaczu, gorączce, wysiłku, parciu i zmianie temperatury [DermNet — Naevus simplex],
• nie boli i nie swędzi [DermNet — Naevus simplex].

Gdzie się pojawia: prawie zawsze w linii środkowej ciała, często symetrycznie po obu stronach. Najczęściej na karku („bocianie ugryzienie”), na czole między brwiami („pocałunek anioła”) i na powiekach, rzadziej na owłosionej skórze głowy, nosie, wardze i plecach [DermNet — Naevus simplex].

Jak zmienia się z wiekiem: na twarzy zwykle blednie i znika w ciągu pierwszych 1–2 lat życia. NHS podaje, że plamy na czole i powiekach zwykle bledną do 2. roku życia, a te na karku i z tyłu głowy wolniej [NHS — Birthmarks]. Plama na karku w około połowie przypadków zostaje na stałe [DermNet — Naevus simplex]. Dlatego „bocianie ugryzienie” widuje się też u dorosłych, zwykle przypadkiem, przy krótko ostrzyżonych włosach.

Na co uważać: plama łososiowa na dole pleców, w linii pośladków, tylko okazjonalnie współistnieje z wadą zrostu kręgosłupa. Lekarz może jednak zlecić badania obrazowe kręgosłupa, jeśli obok plamy są inne zmiany: kępka włosów, dołek lub przetoka w skórze, miękki guzek, skrzywiona szpara pośladkowa albo wiele podobnych plam w innych miejscach [DermNet — Naevus simplex].

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Plama „wino porto” — znamię płomienne

Plama „wino porto” (znamię płomienne, łac. naevus flammeus) to wrodzona malformacja naczyń włosowatych, czyli wada ich budowy, a nie guz. Rośnie proporcjonalnie do dziecka [DermNet — Capillary vascular malformation].

Jak wygląda u niemowlęcia:

• płaska plama w kolorze różowym, czerwonym lub fioletowym, czasem jaśniejsza w pierwszych tygodniach,
• ostro odgraniczona, z wyraźnym brzegiem,
• zwykle po jednej stronie ciała, często z równym „cięciem” w linii środkowej [DermNet — Capillary vascular malformation],
• najczęściej na twarzy i szyi, ale może pojawić się w każdym miejscu [NHS — Birthmarks],
• wielkość od małej kropki po plamę obejmującą całą kończynę [DermNet — Capillary vascular malformation].

Na skórze brązowej i czarnej plama „wino porto” wygląda jak bardzo ciemny obszar, a nie czerwona plama [NHS — Birthmarks]. To ważne przy porównywaniu zdjęć z internetu, które najczęściej pokazują jasną skórę.

Jak zmienia się z wiekiem: część plam nieco blednie, ale większość pozostaje bez zmian albo ciemnieje. Plama nie zmniejsza się i nie znika samoistnie [DermNet — Capillary vascular malformation]. Z czasem powierzchnia bywa coraz bardziej nierówna i guzkowata, a kolor może się pogłębiać [DermNet — Capillary vascular malformation; NHS — Birthmarks]. Takie plamy mogą krwawić po drobnym urazie, choć zdarza się to rzadko [DermNet — Capillary vascular malformation].

Znamię naczyniowe płaskie — co kryje się pod tą nazwą?

„Znamię naczyniowe” to potoczne określenie każdej zmiany na skórze, która jest zbudowana z naczyń krwionośnych i zwykle jest obecna od urodzenia lub pojawia się w pierwszych tygodniach życia. Lekarze dzielą takie zmiany według międzynarodowej klasyfikacji ISSVA na dwie grupy: guzy naczyniowe, do których należy naczyniak niemowlęcy, oraz malformacje naczyniowe, czyli wady budowy naczyń. Plama łososiowa („bocianie ugryzienie”, „pocałunek anioła”) i plama „wino porto” należą do tej drugiej grupy – to malformacje naczyń włosowatych [ISSVA — Classification for vascular anomalies].

Ma to praktyczne znaczenie. Malformacja nie jest guzem, więc nie „rośnie” sama z siebie, tylko powiększa się proporcjonalnie do dziecka [DermNet — Capillary vascular malformation]. Naczyniak niemowlęcy jest natomiast guzem: na początku bywa bladą, płaską plamą, ale w ciągu tygodni rośnie i się uwypukla, a potem latami maleje [Krowchuk i wsp. 2019]. Gdy więc ktoś mówi o „płaskim znamieniu naczyniowym”, zwykle ma na myśli plamę łososiową albo plamę „wino porto”, a obserwacja w pierwszych miesiącach życia pomaga odróżnić je od wczesnego naczyniaka.

Kiedy płaskie znamię naczyniowe powinno niepokoić? Sygnały ostrzegawcze zebraliśmy w części o położeniu plamy niżej. Najważniejsze z nich to plama „wino porto” na czole lub górnej powiece, przerost kończyny z plamą, szybki wzrost i uwypuklenie się zmiany u niemowlęcia oraz nowa, powiększająca się czerwona lub fioletowa plama u dorosłego. Leczenie plamy „wino porto” laserem barwnikowym prowadzą ośrodki laserowe zajmujące się zmianami naczyniowymi; w naszych ośrodkach go nie wykonujemy, a szczegóły opisujemy w artykule naczyniak płaski — czy można go usunąć.

Jak odróżnić płaskie naczyniaki? Porównanie cech

Źródła do tabeli: [DermNet — Naevus simplex; DermNet — Capillary vascular malformation; NHS — Birthmarks; Krowchuk i wsp. 2019].

Najprostsza wskazówka do domowej obserwacji to zachowanie w czasie. Plama łososiowa z tygodnia na tydzień jest coraz bledsza. Plama „wino porto” nie zmienia wielkości względem ciała dziecka. Naczyniak niemowlęcy wyraźnie rośnie i się uwypukla: najszybszy wzrost przypada na 1.–3. miesiąc życia, a w większości przypadków kończy się do 5. miesiąca [Krowchuk i wsp. 2019]. Szerzej o tej ostatniej zmianie piszemy w artykule naczyniak u niemowlęcia.

Gdzie leży plama i co to oznacza?

Położenie płaskiego naczyniaka mówi lekarzowi więcej niż sam kolor.

• Czoło i górna powieka. Plama „wino porto” w tej okolicy wiąże się z ryzykiem zespołu Sturge'a-Webera, w którym nieprawidłowe naczynia dotyczą też mózgu i oka; skutkiem mogą być napady padaczkowe i jaskra [DermNet — Capillary vascular malformation]. W badaniu 192 dzieci z plamą na twarzy najlepszym sygnałem ryzyka była plama obejmująca jakąkolwiek część czoła (do linii od zewnętrznego kącika oka do górnej części ucha) lub górną powiekę. Autorzy zalecają w takiej sytuacji pilne badanie okulistyczne i rezonans magnetyczny mózgu [Waelchli i wsp. 2014]. Nie dotyczy to typowej plamy łososiowej między brwiami, która jest symetryczna, jasna i blednie.
• Kończyna. Plama na ręce lub nodze, która jest grubsza, dłuższa albo cieplejsza niż druga kończyna, może wskazywać na zespół Klippla-Trenaunaya lub Parkesa-Webera [DermNet — Capillary vascular malformation].
• Okolica oka, nosa i ust. NHS radzi pokazać lekarzowi każde znamię dziecka położone blisko oka, nosa lub ust, a także takie, które się powiększa, ciemnieje, robi się guzkowate lub boli [NHS — Birthmarks].
• Okolica brody, przed uchem, przednia część szyi, dolna warga. Jeśli płaska plama w tym obszarze okazuje się naczyniakiem niemowlęcym, może towarzyszyć jej naczyniak w drogach oddechowych [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]. Chrypka, świszczący oddech lub kłopoty z karmieniem wymagają pilnej konsultacji.
• Kark i środek pleców. Najczęściej plama łososiowa; zwykle niegroźna, z wyjątkiem opisanej wyżej sytuacji na dole pleców z innymi zmianami skóry.

Naczyniak płaski u dorosłego

U dorosłych płaski naczyniak to najczęściej:

• pozostałość plamy łososiowej na karku, jasnoróżowa, czerwieniejąca np. po gorącym prysznicu,
• plama „wino porto” obecna od dzieciństwa, która z latami pociemniała, zgrubiała albo pokryła się drobnymi guzkami.

Plama „wino porto” jest obecna od urodzenia [DermNet — Capillary vascular malformation], więc nowa czerwona lub fioletowa plama, która pojawiła się w dorosłym życiu, to inna sytuacja. Może to być siniak, rozszerzone naczynka albo zupełnie inna zmiana, dlatego warto pokazać ją lekarzowi, jeśli nie znika w ciągu kilku tygodni. Często mylone z „naczyniakiem” są też drobne, wypukłe czerwone kropki na tułowiu. To naczyniaki rubinowe: nie są płaskie, przybywa ich z wiekiem i zwykle są niegroźne [DermNet — Cherry angioma].

Więcej o zmianach naczyniowych pojawiających się w dorosłym życiu przeczytasz w artykule naczyniak na skórze u dorosłych, a o samych kropkach w tekście naczyniak rubinowy.

Jak wygląda naczyniak złośliwy?

Plama łososiowa i plama „wino porto” są zmianami nienowotworowymi [DermNet — Capillary vascular malformation] i nie przechodzą w nowotwór. Pytanie o „naczyniaka złośliwego” dotyczy zwykle zupełnie innej, rzadkiej choroby: naczyniakomięsaka (angiosarcoma), czyli złośliwego guza wywodzącego się z komórek wyściełających naczynia [DermNet — Angiosarcoma].

Postać skórna naczyniakomięsaka dotyczy przede wszystkim osób starszych i najczęściej pojawia się na owłosionej skórze głowy lub w górnej części czoła [DermNet — Angiosarcoma]. Na początku wygląda jak:

• sino-czerwona lub fioletowa, nieostro odgraniczona plama przypominająca siniak, który nie znika, tylko się powiększa,
• czasem kilka takich plam naraz.

Z czasem w obrębie zmiany mogą pojawić się uniesione guzki lub tarczki, które krwawią i owrzodzieją, a zmiana szybko się rozprzestrzenia [DermNet — Angiosarcoma]. To nowotwór agresywny, dlatego każdą nową, rosnącą zmianę o takim wyglądzie trzeba szybko pokazać lekarzowi. Ocena gołym okiem i na zdjęciu nie wystarcza: o rozpoznaniu decyduje badanie histopatologiczne.

Czy naczyniaki płaskie znikają?

To zależy od rodzaju:

• plama łososiowa na twarzy zwykle blednie do 2. roku życia, na karku w połowie przypadków zostaje [DermNet — Naevus simplex; NHS — Birthmarks],
• plama „wino porto” sama nie znika, a bez leczenia może ciemnieć i grubieć [DermNet — Capillary vascular malformation; NHS — Birthmarks],
• naczyniak niemowlęcy najpierw rośnie, potem się zmniejsza; NHS podaje, że zwykle znika do 7. roku życia [NHS — Birthmarks], a ponad połowa dzieci ma w tym miejscu potem normalną skórę [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment].

Jak usunąć naczyniak płaski?

Płaskiego naczyniaka nie wycina się. Plamę „wino porto” rozjaśnia się laserem naczyniowym, najczęściej barwnikowym, w serii zabiegów, a lepsze efekty daje wcześniejsze rozpoczęcie leczenia [Sabeti i wsp. 2021; NHS — Birthmarks]. Plama łososiowa zwykle nie wymaga leczenia, choć utrzymującą się plamę można rozjaśnić tym samym laserem [DermNet — Naevus simplex]. Liczbę zabiegów, efekty i koszty opisujemy szczegółowo w artykule naczyniak płaski — czy można go usunąć.

W Twoich Znamionach nie stosujemy laserów naczyniowych, więc płaskich naczyniaków nie leczymy. Lekarz może jednak obejrzeć zmianę w dermatoskopii i pomóc ustalić, czy to na pewno płaskie znamię naczyniowe. Usuwamy natomiast małe, wypukłe naczyniaki, na przykład rubinowe: laserem CO2 w większości naszych ośrodków albo chirurgicznie, zawsze po ocenie lekarza, który dobiera metodę.

Jak fotografować naczyniak do kontroli?

Seria dobrych zdjęć pomaga lekarzowi ocenić, czy zmiana rośnie, blednie czy się nie zmienia. Przy małych naczyniakach niemowlęcych o niskim ryzyku obserwacja z dokumentacją fotograficzną, z przodu i z boku, bywa wystarczającym postępowaniem [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]. Kilka zasad, które ułatwiają porównanie:

1. To samo światło. Najlepiej dzienne, rozproszone, bez lampy błyskowej, która „wypala” czerwień.
2. Ta sama odległość i kąt. Jedno zdjęcie z przodu, jedno z boku; przy zmianach wypukłych zdjęcie z boku pokazuje wzrost lepiej niż z przodu.
3. Skala. Połóż obok miarkę lub linijkę, która nie dotyka skóry.
4. Spokojne dziecko. Płacz i ciepło nasilają kolor plamy łososiowej [DermNet — Naevus simplex], więc zdjęcia rób w podobnych warunkach.
5. Daty. Praktyczna wskazówka, nie zalecenie z wytycznych: u niemowlęcia zdjęcie co 2–4 tygodnie w pierwszych miesiącach, u dorosłego przy każdej zauważonej zmianie.

Zdjęcia nie zastąpią wizyty. Rozległa plama na czole lub powiece, przerost kończyny albo szybki wzrost zmiany u niemowlęcia to powody, by nie czekać na kolejną serię zdjęć, tylko pokazać dziecko lekarzowi.

Najczęściej zadawane pytania

Jak wygląda naczyniak płaski?

To płaska, niewyczuwalna pod palcem plama w kolorze różowym, czerwonym lub fioletowym, obecna od urodzenia. Plama łososiowa jest jasnoróżowa, ma nieostre brzegi i leży zwykle w linii środkowej ciała: na karku, czole między brwiami lub na powiekach. Plama „wino porto” jest ciemniejsza, ostro odgraniczona i zwykle zajmuje jedną stronę ciała, najczęściej twarz.

Czy naczyniaki płaskie znikają?

Plama łososiowa na czole i powiekach zwykle blednie do około 2. roku życia, a na karku w około połowie przypadków zostaje na całe życie. Plama „wino porto” sama nie znika, a z wiekiem często ciemnieje i grubieje. Naczyniak niemowlęcy, który na początku bywa płaski, najpierw rośnie, a potem przez kilka lat się zmniejsza.

Jak wygląda naczyniak złośliwy?

Płaskie znamiona naczyniowe obecne od urodzenia nie są nowotworami. Złośliwy guz z naczyń, czyli naczyniakomięsak, jest rzadki i dotyczy głównie osób starszych. Na skórze głowy lub czole wygląda na początku jak sino-czerwony, nieostro odgraniczony siniak, który się powiększa, a później może tworzyć guzki, krwawić i owrzodzieć. Każda nowa, rosnąca czerwona lub fioletowa zmiana u dorosłego wymaga oceny lekarza.

Jak usunąć naczyniak płaski?

Płaskiego naczyniaka nie wycina się, tylko rozjaśnia laserem naczyniowym, najczęściej barwnikowym, w serii zabiegów. Plama łososiowa zwykle nie wymaga leczenia. W Twoich Znamionach nie stosujemy laserów naczyniowych, więc płaskich naczyniaków nie leczymy; usuwamy natomiast małe, wypukłe naczyniaki, na przykład rubinowe.

Czy bocianie ugryzienie na karku zniknie?

Nie zawsze. Plama łososiowa na karku blednie wolniej niż na twarzy i w około połowie przypadków utrzymuje się do dorosłości. Zwykle zakrywają ją włosy, więc rzadko przeszkadza i nie wymaga leczenia.

Czym różni się plama łososiowa od plamy „wino porto”?

Plama łososiowa jest jasnoróżowa, ma nieostre brzegi, leży najczęściej w linii środkowej ciała i zwykle blednie w pierwszych latach życia. Plama „wino porto” jest ciemniejsza, ma ostre brzegi, zwykle zajmuje jedną stronę ciała, nie znika i z wiekiem może ciemnieć oraz grubieć.

Co to jest znamię naczyniowe płaskie?

To potoczna nazwa płaskiej, różowej, czerwonej lub fioletowej plamy zbudowanej z poszerzonych drobnych naczyń skóry. Najczęściej chodzi o plamę łososiową albo plamę „wino porto”. Według międzynarodowej klasyfikacji obie są malformacjami naczyń włosowatych, czyli wadami budowy naczyń, a nie guzami. Inaczej zachowuje się naczyniak niemowlęcy, który na początku bywa płaski, ale potem rośnie i się uwypukla.

Kiedy naczyniak płaski powinien niepokoić?

Gdy plama „wino porto” obejmuje czoło lub górną powiekę, gdy kończyna z plamą jest grubsza lub dłuższa od drugiej, gdy plama u niemowlęcia szybko rośnie i się uwypukla, krwawi lub owrzodziała, a u dorosłego, gdy płaska czerwona lub fioletowa plama pojawiła się na nowo i się powiększa. W tych sytuacjach zmianę powinien obejrzeć lekarz.

Podsumowanie

Naczyniak płaski to najczęściej plama łososiowa albo plama „wino porto”. Plama łososiowa jest jasnoróżowa, nieostro odgraniczona, leży w linii środkowej ciała i zwykle blednie w pierwszych latach życia, poza karkiem. Plama „wino porto” jest ciemniejsza, ostro odgraniczona, zwykle jednostronna i nie znika; z wiekiem może ciemnieć i grubieć. Płaska plama u niemowlęcia, która w ciągu tygodni rośnie i się uwypukla, to raczej naczyniak niemowlęcy. Szybkiej oceny wymagają plama obejmująca czoło lub górną powiekę, przerost kończyny, zmiany przy oku, nosie i ustach oraz każda nowa, rosnąca, krwawiąca czerwona lub fioletowa zmiana u dorosłego. Zdjęcia robione w tych samych warunkach pomagają w obserwacji, ale nie zastąpią obejrzenia zmiany przez lekarza.