Przejdź do treści głównej

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii
100+lekarzy w zespole
4,9
Umów badanie

Naczyniak u noworodka i niemowlęcia — jak wygląda, kiedy znika i kiedy go leczyć

Mała czerwona kropka, której nie było w szpitalu, a po trzech tygodniach wyraźnie się powiększyła. Albo niebieskawe zgrubienie pod skórą, które rodzice zauważają przy kąpieli. Tak najczęściej zaczyna się naczyniak niemowlęcy (wczesnodziecięcy), czyli najczęstszy łagodny guz okresu niemowlęcego. Według wytycznych Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP) ma go do 5% niemowląt, a większość tych zmian jest mała, niegroźna i znika bez leczenia.

Problem w tym, że naczyniak rośnie najszybciej wtedy, gdy dziecko ma kilka tygodni, a czas na skuteczne leczenie tej mniejszej części, która go potrzebuje, jest krótki. Dlatego w tym artykule wyjaśniamy, jak naczyniak wygląda na kolejnych etapach, czym różni się od innych czerwonych plam u noworodka, które lokalizacje i objawy są sygnałem do szybkiej wizyty, jak przebiega leczenie i czego spodziewać się po jego zaniku.

Artykuł nie zastąpi oceny lekarza. Ma pomóc zdecydować, kiedy obserwować, a kiedy nie czekać.

Nie wiesz, czy zmiana na skórze dziecka to naczyniak, czy znamię? Lekarz obejrzy ją w powiększeniu

Zobacz również:

Nie wiesz, czy zmiana na skórze dziecka to naczyniak, czy znamię? Lekarz obejrzy ją w powiększeniu
Umów się

Czym są naczyniaki niemowląt (wczesnodziecięce)?

Naczyniak niemowlęcy to łagodny guz zbudowany z nadmiernie namnażających się komórek śródbłonka, czyli komórek, które wyściełają naczynia krwionośne. Nie jest nowotworem złośliwym i nie przechodzi w raka. W języku potocznym i w gabinetach funkcjonuje kilka nazw tej samej zmiany: naczyniak wczesnodziecięcy, naczyniak niemowlęcy, naczyniak truskawkowy (od wyglądu wypukłej, czerwonej, lekko grudkowatej powierzchni).

Najważniejsza cecha, która odróżnia go od innych zmian naczyniowych, to przebieg w czasie. Naczyniak niemowlęcy:

  1. zwykle nie jest obecny przy porodzie albo widać jedynie jego zapowiedź,
  2. pojawia się w pierwszych tygodniach życia,
  3. przez kilka miesięcy rośnie,
  4. zatrzymuje się, a potem przez lata powoli zanika.

Wady naczyniowe, takie jak plama „wino porto”, zachowują się inaczej: są obecne od urodzenia, rosną proporcjonalnie do dziecka i same nie znikają. To rozróżnienie decyduje o tym, czy zmianę obserwować, czy leczyć, i jakimi metodami.

Jak często występują?

Dane różnią się w zależności od badanej populacji. Wytyczne AAP mówią o częstości do 5% niemowląt, europejska grupa ekspertów podaje 2,6–4,5%, a Brytyjskie Towarzystwo Dermatologiczne (BAD) pisze o 4 na 100 dzieci. W praktyce oznacza to, że w każdej większej grupie żłobkowej jest dziecko, które ma albo miało naczyniak.

Naczyniak niemowlęcy — postać płaska

Naczyniak niemowlęcy — postać płaska. Fot. Gstk, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Naczyniak truskawkowy — skąd ta nazwa i czy to osobny rodzaj?

„Naczyniak truskawkowy” to potoczna nazwa powierzchownego naczyniaka niemowlęcego, a nie osobna choroba. Wzięła się z wyglądu: jaskrawoczerwona, wypukła zmiana o lekko grudkowatej, błyszczącej powierzchni przypomina kawałek truskawki przyklejony do skóry. Tak wygląda naczyniak, który leży w górnej warstwie skóry i jest w fazie wzrostu, czyli zwykle między 1. a 5. miesiącem życia. Naczyniak głęboki, położony w tkance podskórnej, „truskawkowego” koloru nie ma: jest niebieskawy albo w kolorze skóry, a mieszany łączy obie cechy.

Nazwa nie zmienia postępowania. Przebieg, ryzyko powikłań i leczenie naczyniaka truskawkowego są takie same jak każdego naczyniaka niemowlęcego i zależą od miejsca, wielkości i tempa wzrostu, a nie od tego, jak zmianę nazwano. W fazie zanikania „truskawka” blednie, szarzeje i spłaszcza się od środka, a u ponad połowy dzieci skóra wraca do normy. Jasnoczerwonej, wypukłej zmiany nie trzeba niczym smarować; co z domowych metod jest bezpieczne, a co szkodzi, opisujemy w artykule naczyniak — domowe sposoby.

Naczyniak niemowlęcy na przedramieniu dziecka

Naczyniak niemowlęcy na przedramieniu dziecka. Fot. Gstk, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii
65 000+usuniętych zmian
100+lekarzy w zespole
8miast w Polsce
Umów badanie znamion

Skąd się biorą naczyniaki wczesnodziecięce? Przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładna przyczyna nie jest znana. Wiadomo, że w naczyniaku komórki śródbłonka dzielą się szybciej niż zwykle, a proces ten może zacząć się jeszcze w życiu płodowym albo tuż po porodzie. Komórki naczyniaka mają cechy wspólne z naczyniami łożyska (wykazują białko GLUT1), dlatego jedna z hipotez wiąże ich pochodzenie z łożyskiem. Inne zakładają udział komórek macierzystych naczyń i niedotlenienia tkanek.

Znane są natomiast czynniki, przy których naczyniaki zdarzają się częściej:

  • płeć żeńska — dziewczynki chorują mniej więcej trzy razy częściej niż chłopcy,
  • wcześniactwo i mała masa urodzeniowa — ryzyko rośnie o około 40% z każdym 500 g mniej przy urodzeniu, a naczyniak ma co czwarte dziecko urodzone z masą poniżej 1000 g,
  • ciąża mnoga (bliźnięta, trojaczki),
  • czynniki po stronie matki: starszy wiek, leczenie niepłodności, stan przedrzucawkowy, łożysko przodujące.

BAD dodaje, że naczyniaki częściej występują u dzieci rasy białej.

Rodzice często pytają, czy coś zrobili źle. Nie. Naczyniak nie jest skutkiem diety w ciąży, porodu, urazu ani pielęgnacji. Zwykle nie jest dziedziczny (zdarza się przypadkowo), a ponieważ jest częsty, w rodzinie łatwo znaleźć kogoś, kto też go miał. Nie jest zaraźliwy.

Jak wygląda naczyniak u niemowlęcia i noworodka?

Wygląd zależy od tego, jak głęboko w skórze leży naczyniak, jak jest rozłożony i na jakim jest etapie.

Naczyniak powierzchowny, głęboki i mieszany

  • Powierzchowny leży w górnej części skóry. Jest jaskrawoczerwony, wypukły, ciepły w dotyku, nie boli przy dotyku i nie tętni. To on najbardziej przypomina truskawkę.
  • Głęboki leży w głębszych warstwach skóry i w tkance podskórnej. Ma kolor skóry albo jest niebieskawy, wygląda jak miękki guzek lub obrzęk. Zwykle pojawia się później niż powierzchowny i dłużej rośnie. Bywa, że rodzice zauważają go dopiero około 3. miesiąca życia.
  • Mieszany łączy obie cechy: czerwoną powierzchnię i niebieskawy guzek pod nią.

Naczyniak ogniskowy, segmentowy i mnogi

  • Ogniskowy (około 77%) to pojedyncza, dobrze odgraniczona, okrągła zmiana. To zdecydowanie najczęstsza postać.
  • Segmentowy (około 18%) to płaska lub lekko wyniesiona tarcza zajmująca większy obszar, na przykład fragment twarzy, ułożona zgodnie z „mapą” rozwoju zarodkowego. Częściej daje powikłania, bywa związany z wadami innych narządów i może rosnąć dłużej niż 6 miesięcy.
  • Mnogie (około 3%) to kilka osobnych naczyniaków w różnych miejscach ciała.

Około 60% naczyniaków znajduje się na głowie i szyi.

Pierwsze objawy: czego szukać w pierwszych tygodniach

Zapowiedzią naczyniaka bywa coś, co trudno uznać za guz: blada plamka, drobne rozszerzone naczynka otoczone jaśniejszą obwódką, sinawe przebarwienie podobne do siniaka albo niewielkie, nieostro odgraniczone zgrubienie. W ciągu 1–3 tygodni skóra w tym miejscu traci zwykłą fakturę i grubieje.

Dobrym nawykiem jest zrobienie zdjęcia takiej plamki od razu po jej zauważeniu, a potem co tydzień, w podobnym świetle, z tej samej odległości i z boku. Zdjęcia porównawcze bardzo pomagają lekarzowi ocenić tempo wzrostu. DermNet wymienia dokumentację fotograficzną z przodu i z boku jako wystarczający sposób monitorowania małych zmian o niskim ryzyku powikłań.

Kiedy naczyniak jest widoczny? Fazy wzrostu i zanikania

Naczyniak niemowlęcy ma przewidywalny przebieg, a znajomość tego kalendarza pomaga rodzicom zachować spokój i nie przegapić momentu, w którym trzeba działać.

EtapWiek dzieckaCo się dzieje
Zapowiedźpierwsze dni i tygodnieblada plamka, drobne naczynka, sinawe przebarwienie
Szybki wzrostok. 1.–3. miesiącnajwiększy i najszybszy przyrost, zmiana staje się wypukła i jaskrawoczerwona
Spowolnienie i zatrzymaniedo ok. 5. miesiącau większości dzieci wzrost się kończy
Zanikanieod ok. 1. roku przez kilka latkolor z czerwonego robi się szary lub matowy, zmiana mięknie i spłaszcza się od środka

Wytyczne AAP podkreślają, że najszybszy i największy wzrost przypada między 1. a 3. miesiącem życia, a u większości dzieci wzrost kończy się do 5. miesiąca. Naczyniaki głębokie i segmentowe mogą rosnąć dłużej, czasem do 9. miesiąca.

Zanikanie (inwolucja) trwa długo. W badaniu 81 dzieci leczonych w bostońskim ośrodku naczyniaki przestawały się poprawiać średnio w wieku 36 miesięcy, a u 92% dzieci proces zakończył się do 4. roku życia. NHS podaje, że naczyniaki zwykle znikają do 7. roku życia. DermNet podaje, że około 90% naczyniaków zanika do 9. roku życia, więc tempo bywa bardzo różne u poszczególnych dzieci.

Uwaga na jedną zmianę koloru: szarzenie naczyniaka to dobry znak początku zanikania, natomiast biały nalot na naczyniaku, który wciąż rośnie, może zapowiadać owrzodzenie.

Naczyniak u niemowlaka rośnie — co jest normą, a co sygnałem do wizyty?

Rodziców najbardziej niepokoi to, że naczyniak z tygodnia na tydzień jest większy. W pierwszych miesiącach to jednak jego naturalne zachowanie. BAD opisuje, że naczyniak rośnie szybko przez pierwsze 6–9 tygodni życia. W prospektywnym badaniu ponad 500 naczyniaków z siedmiu ośrodków dziecięcych zmiany osiągały około 80% swojej ostatecznej wielkości średnio w 3. miesiącu życia. Naczyniaki głębokie zaczynały rosnąć później i rosły dłużej, a segmentowe częściej powiększały się jeszcze po 3. miesiącu.

To samo badanie pokazało problem: średni wiek pierwszej wizyty w ośrodku leczącym naczyniaki wynosił 5 miesięcy, czyli wtedy, gdy większość wzrostu już się dokonała. Autorzy podkreślają, że pierwsze tygodnie i miesiące życia to krytyczny okres i dzieci, które wymagają leczenia, powinny trafić do lekarza jak najwcześniej.

Typowy wzrost, który zwykle wystarczy obserwować i fotografować:

  • mała, pojedyncza zmiana na tułowiu lub kończynie, która powiększa się w pierwszych miesiącach, a potem przestaje rosnąć,
  • naczyniak, który w kolejnych tygodniach robi się bardziej wypukły i czerwony, ale nie zmienia się jego powierzchnia.

Wzrost, z którym nie warto czekać do bilansu:

  • szybko rosnący naczyniak przy oku, na nosie, wardze, uchu, w okolicy brody i szyi albo w pieluszce,
  • duży, płaski naczyniak, który zajmuje coraz większy fragment twarzy, głowy lub pleców,
  • biały nalot na rosnącym naczyniaku, sączenie lub krwawienie, bo to może być początek owrzodzenia,
  • zmiana, która wciąż rośnie po 9. miesiącu życia albo pojawiła się u starszego dziecka, bo tak zwykle nie zachowuje się typowy naczyniak niemowlęcy.

Wzrost najłatwiej ocenić na zdjęciach robionych co tydzień z tej samej odległości, najlepiej z centymetrem przyłożonym obok zmiany. Krwawiący naczyniak u niemowlaka zwykle krwawi niewiele, a krwawienie można zatrzymać uciskiem czystą ściereczką przez 15 minut. Jeśli krew nie przestaje lecieć, trzeba szukać pomocy od razu.

Czym jest „naczyniak płaski” i czym różni się od naczyniaka niemowlęcego?

Słowo „naczyniak” bywa używane dla kilku zupełnie różnych czerwonych zmian u noworodka. Warto je rozróżniać, bo mają inny przebieg.

Plama łososiowa („bocianie ugryzienie”, „pocałunek anioła”)

To najczęstsza czerwona plama u noworodków. Według DermNet ma ją około 40% niemowląt o jasnej karnacji. Jest płaska, różowa, o nieostrych brzegach, obecna od urodzenia, zwykle na karku, powiekach i między brwiami. Wyraźniej czerwienieje, gdy dziecko płacze, pręży się albo ma gorączkę. Na czole i powiekach zwykle blednie do 2. roku życia, a na karku może zostać na dłużej; u mniej więcej połowy osób plama na karku utrzymuje się do dorosłości.

Plama łososiowa to nie guz, tylko poszerzone naczynia włosowate. Nie rośnie, nie wymaga leczenia i nie wymaga badań, z jednym wyjątkiem: plama w linii środkowej na dole pleców, której towarzyszą kępka włosów, dołek, guzek tłuszczowy albo skrzywiona szpara pośladkowa, może wymagać badań obrazowych kręgosłupa.

Czy plama łososiowa u noworodka jest groźna?

Nie. To łagodna, bardzo częsta zmiana, która dotyczy w równym stopniu chłopców i dziewczynek. Rodziców niepokoi zwykle to, że plama raz jest bledsza, a raz wyraźnie czerwona. To typowe: plama łososiowa ciemnieje, gdy dziecko płacze, pręży się, wstrzymuje oddech, ma gorączkę albo gdy zmienia się temperatura otoczenia. Nie boli i nie swędzi, a po uciśnięciu blednie.

Najczęściej leży na karku („bocianie ugryzienie”) albo na czole między brwiami i na powiekach („pocałunek anioła”). Może jednak pojawić się także na czole, owłosionej skórze głowy, nosie, wargach i plecach, często symetrycznie, w linii środkowej ciała. Rozpoznanie stawia się na podstawie wyglądu, bez badań. Jeśli plama na karku zostanie na stałe i będzie przeszkadzać, w przyszłości można ją rozjaśnić laserem barwnikowym.

Do lekarza warto pójść, gdy „plama” zaczyna się uwypuklać i rosnąć, bo tak zachowuje się raczej naczyniak niemowlęcy, oraz gdy plama w linii środkowej na dole pleców ma któryś z opisanych wyżej znaków.

Plama „wino porto”

To wada naczyń włosowatych występująca u około 0,3% noworodków. Jest obecna od urodzenia, ma kolor od różowego po fioletowy, ostre brzegi i zwykle dotyczy jednej strony ciała, najczęściej twarzy. Nie znika sama, a z wiekiem może ciemnieć, grubieć i stawać się guzkowata. Rozległa plama na twarzy, w obszarze unerwianym przez gałąź nerwu trójdzielnego, może towarzyszyć zespołowi Sturge'a–Webera, dlatego wymaga oceny lekarskiej. Laser naczyniowy działa na nią najlepiej, gdy leczenie zaczyna się wcześnie. Szerzej piszemy o tym w artykule Laserowe usuwanie naczyniaków.

Naczyniak płaski u noworodka — zdjęcia dwóch różnych zmian

Rodzice szukają zdjęć „naczyniaka płaskiego u noworodka”, ale pod tą nazwą kryją się dwie zmiany o zupełnie innym przebiegu. Poniżej pokazujemy obie.

Naczyniak płaski na karku noworodka („uszczypnięcie bociana”)

Naczyniak płaski na karku noworodka („uszczypnięcie bociana”). Fot. Wierzman, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Na pierwszym zdjęciu widać plamę łososiową na karku i potylicy: różową, płaską, o nieostrych, poszarpanych brzegach, z prześwitującą przez nią zwykłą skórą. Tak wygląda najczęstsza czerwona zmiana u noworodków, która ciemnieje przy płaczu, nie rośnie i nie wymaga leczenia; na karku u mniej więcej połowy osób zostaje do dorosłości. Szerzej opisujemy ją w artykule naczyniak płaski na karku.

Naczyniak płaski na podudziu dziecka

Naczyniak płaski na podudziu dziecka. Fot. Dr. Wonko, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Na drugim zdjęciu widać plamę „wino porto” na podudziu i stopie: ciemniejszą, różowofioletową, o ostrych, nieregularnych brzegach, zajmującą jedną kończynę. Taka plama jest obecna od urodzenia, rośnie razem z dzieckiem i sama nie znika, a z wiekiem może ciemnieć i grubieć. To ta zmiana, przy której laser naczyniowy warto rozważyć wcześnie.

Jak odróżnić je na własnym zdjęciu? Plama łososiowa jest jaśniejsza, ma rozmyte brzegi, leży zwykle w linii środkowej ciała (kark, czoło, powieki) i blednie z czasem. Plama „wino porto” jest ciemniejsza, ma wyraźną granicę, leży zwykle po jednej stronie ciała i nie blednie. Żadna z nich nie jest naczyniakiem niemowlęcym, który pojawia się po urodzeniu, rośnie i staje się wypukły. Więcej zdjęć i opisów znajdziesz w artykule naczyniak płaski — zdjęcia, a o plamach przy oku piszemy w tekście naczyniak pod okiem. Rodzaj zmiany ustala lekarz, bo od tego zależy, czy trzeba ją obserwować, leczyć laserem, czy zostawić w spokoju.

Naczyniak o minimalnym wzroście

Istnieje też odmiana naczyniaka niemowlęcego, która prawie nie rośnie i wygląda jak siateczka drobnych naczynek, z kilkoma grudkami albo bez nich. Łatwo pomylić ją z plamą „wino porto”. W dwóch trzecich przypadków występuje na nogach.

Naczyniak wrodzony

Rzadko dziecko rodzi się z w pełni wykształconym naczyniakiem. To tak zwany naczyniak wrodzony. Wygląda podobnie do niemowlęcego, ale zachowuje się inaczej i w badaniu histopatologicznym nie wykazuje białka GLUT1. Wymaga oceny w ośrodku, który zajmuje się zmianami naczyniowymi u dzieci.

Inne zmiany, z którymi można pomylić naczyniak

DermNet wymienia wśród zmian do różnicowania m.in. ziarniniaka naczyniowego (szybko rosnącą, krwawiącą grudkę, opisaną w artykule Ziarniniak naczyniowy), rzadsze guzy naczyniowe oraz bardzo rzadkie guzy złośliwe. Zmiana, która nie zachowuje się jak typowy naczyniak, na przykład rośnie po 6.–9. miesiącu, jest twarda, przyrośnięta do podłoża albo pojawiła się u starszego dziecka, wymaga dalszej diagnostyki. Naczyniaki pojawiające się u dorosłych to inne zmiany, które opisujemy w artykule Naczyniak na skórze u dorosłych.

Czerwona plama u noworodka na czole, powiece, karku lub głowie — co to może być?

Rodzice najczęściej szukają odpowiedzi według miejsca, w którym widzą zmianę. Poniżej zestawiamy cechy, które pomagają odróżnić najczęstsze czerwone i sine zmiany u noworodka. Zamiast zdjęć opisujemy, jak wyglądają i jak zachowują się w czasie, bo to przebieg najlepiej je różnicuje.

ZmianaKiedy ją widaćJak wyglądaCo dzieje się dalej
Plama łososiowaod urodzeniapłaska, różowa, o nieostrych brzegach, ciemnieje przy płaczu; kark, powieki, między brwiamina czole i powiekach zwykle blednie do 2. roku życia, na karku często zostaje
Naczyniak powierzchownyw pierwszych tygodniach życiajaskrawoczerwony, wypukły, „truskawkowy”rośnie kilka miesięcy, potem latami zanika
Naczyniak głębokiczęsto dopiero po kilku tygodniach, czasem ok. 3. miesiącamiękki, niebieskawy lub w kolorze skóry guzekrośnie dłużej, potem zanika
Plama „wino porto”od urodzeniapłaska, od różowej do fioletowej, o ostrych brzegach, zwykle po jednej stronie ciałanie znika, z wiekiem może ciemnieć i grubieć

Opracowano na podstawie.

Naczyniak na powiece i przy oku u noworodka

Płaska, różowa plama na obu powiekach, obecna od urodzenia i wyraźniejsza przy płaczu, to najczęściej plama łososiowa, która zwykle blednie do 2. roku życia. Inaczej trzeba potraktować wypukłą lub obrzękniętą zmianę na powiece, która pojawiła się po kilku dniach lub tygodniach i rośnie. Naczyniak w okolicy oka może zasłonić pole widzenia lub uciskać gałkę oczną, co grozi niedowidzeniem, astygmatyzmem i opadaniem powieki. Taki naczyniak powinien jak najszybciej obejrzeć pediatra, który skieruje dziecko na badanie okulistyczne i do ośrodka leczącego naczyniaki. Wytyczne AAP zalecają ocenę naczyniaków z grupy ryzyka najlepiej do ukończenia 1. miesiąca życia.

Naczyniak na czole i między brwiami

Różowa, płaska plama między brwiami lub na środku czoła to zwykle plama łososiowa, potocznie „pocałunek anioła”. Pojedynczy, wypukły czerwony guzek na czole, który pojawił się po urodzeniu i rośnie, to typowy naczyniak niemowlęcy. Pilnej oceny wymaga natomiast duża, płaska lub lekko wyniesiona zmiana zajmująca fragment czoła, skroni lub policzka, bo naczyniaki segmentowe twarzy mogą wiązać się z zespołem PHACE, opisanym niżej.

Naczyniak na głowie i karku

Głowa i szyja to najczęstsze miejsce naczyniaków niemowlęcych: dotyczy ich około 60% zmian. Na owłosionej skórze głowy naczyniak może być płaski i czerwony albo tworzyć miękki guzek pod włosami. Zmiany na skórze głowy większe niż 2 cm są bardziej narażone na krwawienie i bliznę z ubytkiem włosów. Różowa plama na karku, widoczna od urodzenia, to zwykle plama łososiowa, potocznie „bocianie ugryzienie”, która u około połowy osób pozostaje do dorosłości i nie wymaga leczenia.

Naczyniak z tyłu głowy i pod włosami

Na owłosionej skórze głowy naczyniak bywa trudniej zauważyć, zwłaszcza gdy dziecko ma gęste włosy. Zmiana powierzchowna wygląda jak czerwona, wypukła plama, a głęboka jak miękki, niebieskawy guzek pod skórą, który rodzice wyczuwają przy myciu głowy. Według BAD większość naczyniaków niemowlęcych pojawia się właśnie na głowie i szyi.

Naczyniak z tyłu głowy zwykle przebiega tak samo jak w innych miejscach: rośnie przez pierwsze miesiące, a potem powoli zanika. O kilku rzeczach warto jednak pamiętać:

  • wielkość ma znaczenie — naczyniaki na skórze głowy większe niż 2 cm są bardziej narażone na obfite krwawienie i bliznę, dlatego warto je pokazać lekarzowi wcześnie,
  • duży, płaski naczyniak obejmujący fragment głowy i twarzy wymaga szybkiej oceny w kierunku zespołu PHACE,
  • po zaniku w miejscu naczyniaka może zostać bliznowata skóra lub luźniejsza tkanka, a na owłosionej skórze także miejsce z rzadszymi włosami, co czasem poprawia się chirurgicznie,
  • codzienna pielęgnacja nie wymaga zmian: głowę myje się delikatnie, bez pocierania zmiany, a włosy czesze miękką szczotką. Jeśli naczyniak się owrzodzi, postępuje się tak jak przy innych owrzodzeniach, opisanych niżej.

Różowa, płaska plama na karku lub z tyłu głowy, widoczna od urodzenia, to zwykle plama łososiowa, a nie naczyniak niemowlęcy. Miękki guzek pod skórą głowy dziecka może mieć też przyczyny niezwiązane z naczyniami, dlatego każdy nowy guzek na głowie dziecka ocenia pediatra.

Naczyniak na nosie i wardze

Naczyniak na czubku nosa i na wardze zanika wolniej, częściej się owrzodzi i częściej zostawia ślad. Na wardze może też przeszkadzać w ssaniu. Dlatego naczyniak w tych miejscach warto pokazać lekarzowi wcześnie, nawet jeśli jest mały.

Naczyniak u dziecka na twarzy — kiedy obserwować, a kiedy nie czekać

Twarz, obok owłosionej skóry głowy i szyi, należy do najczęstszych miejsc naczyniaków niemowlęcych. Wytyczne AAP zaliczają naczyniaki twarzy do zmian „potencjalnie problematycznych”. Nie chodzi o to, że zagrażają zdrowiu, tylko o to, że w widocznym miejscu mogą zostawić trwały ślad: bliznę, rozszerzone naczynka albo nadmiar luźnej skóry. Dlatego naczyniak na twarzy dziecka, nawet niewielki, warto pokazać pediatrze wcześnie, a nie dopiero na planowym bilansie. To lekarz decyduje, czy wystarczy obserwacja, czy potrzebne jest skierowanie do ośrodka leczącego naczyniaki.

O tym, jak pilna jest ocena, decyduje przede wszystkim miejsce na twarzy:

Miejsce na twarzyNa co zwraca uwagę lekarz
powieka, kącik oka, okolica nosa przy okuzasłanianie pola widzenia i ucisk gałki ocznej, ryzyko niedowidzenia i astygmatyzmu
czubek nosazniekształcenie nosa, owrzodzenie, wolniejszy zanik i częstszy ślad
warga i okolica usttrudności w ssaniu, owrzodzenie, ślad po zaniku
okolica „brody”: przed uchem, broda, przód szyi, dolna wargamożliwy naczyniak w drogach oddechowych (według DermNet towarzyszy on około dwóm trzecim zmian w takim układzie), świszczący oddech, chrypka
ucho i okolica przyusznicyzamknięcie przewodu słuchowego, niedosłuch
duża, płaska zmiana na czole i skroni, policzku lub żuchwiemożliwy zespół PHACE: zmiany w okolicy czołowo-skroniowej częściej wiążą się z wadami mózgu, a w okolicy żuchwy z wadami serca i naczyniakami dróg oddechowych

Mały, pojedynczy, wypukły naczyniak na policzku lub czole, z dala od oka, nosa i ust, często przebiega tak samo jak w innych miejscach: rośnie przez pierwsze miesiące, a potem powoli blednie. Także wtedy warto robić zdjęcia co tydzień, bo tempo wzrostu jest dla lekarza ważną wskazówką. Gdy leczenie jest potrzebne, zaczyna się je zwykle w okresie wzrostu, bo zmian w skórze, które zdążą powstać, lek później nie cofnie. O naczyniaku na czole i między brwiami piszemy wyżej, a o leczeniu propranololem w osobnym artykule leczenie naczyniaków propranololem.

Naczyniak u niemowlaka na plecach

Pojedynczy naczyniak na plecach lub na tułowiu zwykle nie wiąże się z zagrożeniami, które dotyczą twarzy: nie zasłania oka, nie utrudnia karmienia ani oddychania. Najczęściej wystarczy obserwacja, regularne zdjęcia i ocena pediatry. Większość naczyniaków jest mała i zanika bez leczenia.

Wcześniejszej oceny wymagają natomiast:

  • duży, płaski naczyniak na dole pleców, w okolicy lędźwiowo-krzyżowej. Takie zmiany, często segmentowe i słabo rosnące, mogą towarzyszyć wadom kręgosłupa i rdzenia kręgowego, nerek, odbytu i narządów płciowych, czyli zespołowi określanemu skrótem LUMBAR. W opisującej go serii przypadków najczęstszą wadą towarzyszącą były zmiany w rdzeniu kręgowym. O badaniach obrazowych decyduje lekarz,
  • duży naczyniak segmentowy w fazie wzrostu, bo takie zmiany częściej się owrzodzają,
  • zmiana w linii środkowej na dole pleców, której towarzyszy kępka włosów, dołek, guzek albo skrzywiona szpara pośladkowa. Dotyczy to także płaskiej, różowej plamy, która wygląda jak plama łososiowa,
  • pięć lub więcej naczyniaków na plecach i reszcie ciała, bo wtedy lekarz zwykle zleca USG jamy brzusznej.

Niebieskoszara, płaska plama na dole pleców lub pośladkach, obecna od urodzenia, to zwykle nie naczyniak, tylko plama mongolska. Opisujemy ją w artykule plama mongolska.

Naczyniak za uchem i na uchu u dziecka

Okolica ucha to część głowy i szyi, czyli miejsca, w którym pojawia się większość naczyniaków niemowlęcych. Za uchem, na małżowinie i przed uchem naczyniak może być czerwoną, wypukłą zmianą powierzchowną albo miękkim, niebieskawym uwypukleniem pod skórą, czyli naczyniakiem głębokim lub mieszanym.

O tym, jak szybko pokazać zmianę lekarzowi, decyduje jej dokładne położenie:

  • zmiana sięgająca wejścia do ucha — naczyniak wokół ucha może zamknąć przewód słuchowy zewnętrzny. Grozi to niedosłuchem przewodzeniowym i zapaleniem ucha zewnętrznego, dlatego rosnący naczyniak w tym miejscu powinien obejrzeć lekarz, który zdecyduje też o ewentualnym badaniu słuchu,
  • zmiana przed uchem — należy do okolicy „brody” opisanej w tabeli wyżej. Świszczący oddech, chrypka lub krztuszenie się u dziecka z takim naczyniakiem wymagają pilnej konsultacji,
  • głęboki guz przed uchem lub pod płatkiem ucha — może to być naczyniak ślinianki przyusznej, najczęstszy guz ślinianki w dzieciństwie. Bywa widoczny tylko jako obrzęk, z czerwoną plamą na skórze albo bez niej. Po szybkim wzroście może rosnąć powoli jeszcze po 9. miesiącu życia, a jego zanik trwa dłużej i częściej zostawia ślad. Rozpoznanie ułatwia USG, a rezonans magnetyczny pokazuje zasięg zmiany. Opisano też powikłania ze strony serca i niedoczynność tarczycy, dlatego o badaniach decyduje lekarz.

Mały naczyniak za uchem, z dala od przewodu słuchowego i okolicy przyusznej, zwykle przebiega tak samo jak w innych miejscach: rośnie przez pierwsze miesiące, a potem powoli blednie. Warto go fotografować co tydzień z boku i od tyłu, z odchyloną małżowiną, i pokazać pediatrze przy najbliższej wizycie.

Naczyniak u niemowlaka na brzuchu

Pojedynczy naczyniak na brzuchu lub klatce piersiowej, podobnie jak na plecach, zwykle nie zagraża żadnemu narządowi. Najczęściej wystarczy obserwacja, zdjęcia porównawcze i ocena pediatry, a większość takich zmian zanika bez leczenia. Rodzice szukają czasem informacji o naczyniaku „w brzuchu”. Pojedynczy naczyniak na skórze brzucha sam w sobie nie świadczy o naczyniaku narządów wewnętrznych. Sygnałem do USG jamy brzusznej jest według wytycznych przede wszystkim liczba zmian: pięć lub więcej naczyniaków na skórze.

Wcześniejszej oceny wymagają natomiast:

  • naczyniak w dolnej części brzucha, sięgający okolicy pieluszkowej, pachwin lub fałdów skóry — w tych miejscach naczyniaki szczególnie łatwo się owrzodzają. Niepokój przy przewijaniu, sączenie, strup lub krwawienie to powód do wizyty,
  • duży, płaski naczyniak segmentowy na podbrzuszu, wokół narządów płciowych lub odbytu — może towarzyszyć wadom narządów płciowych, odbytu, nerek i kręgosłupa (zespoły PELVIS i LUMBAR), więc o badaniach decyduje lekarz,
  • naczyniak w okolicy brodawki sutkowej u dziewczynki — zmiana w tym miejscu może wpłynąć na rozwój piersi,
  • powiększający się brzuch lub zażółcenie skóry u dziecka z wieloma naczyniakami — mogą świadczyć o rozlanych naczyniakach wątroby, opisanych niżej w części o naczyniakach narządów wewnętrznych.

Naczyniak u niemowlaka na szyi

Szyja należy do okolicy głowy i szyi, w której pojawia się większość naczyniaków niemowlęcych. Przy naczyniaku na szyi lekarz zwraca uwagę przede wszystkim na to, w której części szyi leży zmiana.

  • Przednia część szyi razem z brodą, dolną wargą i okolicą przed uchem tworzy okolicę „brody”. Według DermNet około dwie trzecie dzieci z naczyniakiem w takim układzie ma też naczyniak w drogach oddechowych, a ryzyko jest większe, gdy zmiany leżą po obu stronach. Świszczący oddech, chrypka, krztuszenie się przy karmieniu albo coraz głośniejszy oddech u dziecka z takim naczyniakiem to powód do pilnej konsultacji, nawet jeśli zmiana na skórze jest niewielka.
  • Fałdy szyi to miejsce, w którym naczyniaki łatwiej się owrzodzają. DermNet wymienia szyję obok czubka nosa, krocza i fałdów skóry wśród lokalizacji szczególnie narażonych na owrzodzenie i bliznę. W fałdach szyi niemowlęcia zbiera się wilgoć i resztki mleka, dlatego warto je delikatnie przemywać i osuszać, a biały nalot, sączenie lub niepokój dziecka przy przekręcaniu głowy zgłosić lekarzowi.
  • Boczna i tylna część szyi — mały, pojedynczy naczyniak w tym miejscu zwykle przebiega typowo: rośnie przez pierwsze miesiące, a potem zanika.

Płaska, różowa plama na karku, widoczna od urodzenia i ciemniejąca przy płaczu, to zwykle plama łososiowa, opisana wyżej, a nie naczyniak niemowlęcy. Duży, płaski naczyniak obejmujący szyję i część twarzy lub głowy wymaga szybkiej oceny w kierunku zespołu PHACE.

Naczyniak u niemowlaka na nodze i u dziecka na ręce

Kończyny nie należą do miejsc, w których naczyniak zagraża wzrokowi, oddychaniu czy karmieniu. Pojedynczy, mały naczyniak na udzie, łydce, ramieniu czy dłoni zwykle wystarczy obserwować, fotografować i pokazać pediatrze przy najbliższej wizycie, bo większość takich zmian zanika bez leczenia.

Na nogach warto pamiętać o dwóch sytuacjach:

  • Naczyniak o minimalnym wzroście wygląda jak siateczka drobnych naczynek, czasem z kilkoma grudkami, i prawie nie rośnie. Dwie trzecie takich zmian występuje na kończynach dolnych, a łatwo pomylić je z plamą „wino porto”. Rozróżnienie jest ważne, bo plama „wino porto” sama nie znika, dlatego ocenia je lekarz.
  • Rozległy naczyniak segmentowy obejmujący dużą część nogi, zwłaszcza gdy sięga pośladka, okolicy krzyżowej lub krocza. W serii przypadków, na podstawie której opisano zespół LUMBAR, takie zmiany obejmowały czasem całą nogę i mogły towarzyszyć nieprawidłowościom tętnic, słabszemu rozwojowi kończyny oraz owrzodzeniu. O badaniach decyduje lekarz.

Na dłoni i palcach niemowlę stale dotyka zmiany i wkłada rączkę do buzi. Sam naczyniak przebiega tam zwykle typowo, ale warto obcinać dziecku paznokcie i obserwować jego powierzchnię: biały nalot na rosnącym naczyniaku, ranka lub krwawienie mogą oznaczać owrzodzenie. Inaczej jest u starszego dziecka. Nowa, szybko rosnąca, łatwo krwawiąca czerwona grudka na palcu lub dłoni przedszkolaka czy ucznia to zwykle nie naczyniak niemowlęcy, tylko inna zmiana, na przykład ziarniniak naczyniowy, którą powinien obejrzeć lekarz.

Wypukły naczyniak u niemowlaka — czy wypukłość coś oznacza?

Wypukłość sama w sobie nie jest sygnałem alarmowym. Jaskrawoczerwony, wypukły, ciepły guzek, który nie boli przy dotyku i nie tętni, to typowy wygląd naczyniaka powierzchownego w fazie wzrostu. Miękkie, niebieskawe uwypuklenie pod skórą to z kolei naczyniak głęboki, a połączenie obu obrazów to naczyniak mieszany. Gdy naczyniak zaczyna zanikać, mięknie, szarzeje i spłaszcza się od środka.

Rodzice pytają też, jak wygląda „naczyniak złośliwy”. Naczyniak niemowlęcy nie jest nowotworem złośliwym i nie przechodzi w raka. DermNet wymienia jednak wśród zmian do różnicowania rzadsze guzy naczyniowe i bardzo rzadkie guzy złośliwe. Dlatego dokładniejszej oceny, czasem z USG lub biopsją, wymaga zmiana, która nie zachowuje się jak typowy naczyniak: jest twarda, przyrośnięta do podłoża, rośnie jeszcze po 9. miesiącu życia albo pojawiła się u starszego dziecka. O tym, co może zostać po zaniku wypukłego naczyniaka, piszemy niżej w części „Co zostaje po naczyniaku?”.

Inne znamiona u niemowląt — nie tylko naczyniaki

U noworodków i niemowląt widać też znamiona, które nie mają nic wspólnego z naczyniami:

  • Plamy niebieskoszare, podobne do siniaka, najczęściej na dole pleców i pośladkach, obecne od urodzenia. Zwykle znikają do 4. roku życia i nie są objawem choroby. Opisujemy je w artykule plama mongolska.
  • Plamy kawowe, czyli jasno- lub ciemnobrązowe, płaskie plamy. Jedna czy dwie są częste, a sześć lub więcej to powód do wizyty u lekarza. Więcej w artykule plama kawowa na skórze.
  • Wrodzone znamiona barwnikowe, czyli brązowe lub czarne pieprzyki obecne od urodzenia. Z wiekiem mogą ciemnieć, uwypuklać się i porastać włosami, a duże znamiona wiążą się z ryzykiem czerniaka, dlatego wymagają kontroli. Piszemy o tym w artykule pieprzyki u dzieci — kiedy kontrola.

Czy naczyniak u dziecka jest niebezpieczny?

W większości przypadków nie. Europejska grupa ekspertów szacuje, że około 10% naczyniaków daje powikłania: utrudnia funkcję jakiegoś narządu, owrzodzi się albo trwale zniekształca wygląd. Wytyczne AAP opisują tę mniejszą grupę jako naczyniaki „potencjalnie problematyczne” i dzielą je według rodzaju zagrożenia:

  • mogące zagrażać życiu (naczyniaki dróg oddechowych i wątroby),
  • mogące upośledzać funkcję narządów (np. wokół oka),
  • skłonne do owrzodzenia, które boli i zostawia bliznę,
  • mogące zostawić trwałe zniekształcenie (np. na twarzy),
  • towarzyszące wadom wewnętrznym (np. naczyń mózgu i łuku aorty przy dużych naczyniakach twarzy).

Lokalizacje, które wymagają szybkiej oceny

DermNet szczegółowo opisuje, jakie powikłania grożą w poszczególnych miejscach:

  • Okolica oka (powieka, kącik oka, okolica nosa przy oku) — rosnący naczyniak może zasłaniać pole widzenia albo uciskać gałkę oczną. Grozi to niedowidzeniem (amblyopią), astygmatyzmem, opadaniem powieki czy zezem. To jedna z najpilniejszych sytuacji, bo uszkodzenie wzroku może powstać w ciągu kilku tygodni wzrostu.
  • Okolica „brody” (przed uchem, broda, przednia część szyi, dolna warga) — około dwóch trzecich dzieci z takim naczyniakiem ma też naczyniak w drogach oddechowych. Niepokojące są świszczący oddech (stridor), chrypka, krztuszenie się. Takie objawy u dziecka z naczyniakiem w tej okolicy wymagają pilnej konsultacji.
  • Nos, zwłaszcza czubek — naczyniak może zniekształcić nos, utrudnić oddychanie, a przy owrzodzeniu uszkodzić przegrodę. Zmiany na czubku nosa zanikają wolniej i częściej zostawiają ślad.
  • Wargi i okolica ust — mogą utrudniać ssanie i karmienie, często się owrzadzają.
  • Ucho — naczyniak może zamknąć przewód słuchowy, co pogarsza słyszenie.
  • Okolica pieluszkowa, krocze, fałdy skóry — szczególnie skłonne do owrzodzeń i zakażeń.
  • Owłosiona skóra głowy — zmiany większe niż 2 cm mogą mocno krwawić i zostawić bliznę z ubytkiem włosów.
  • Pierś u dziewczynek — duży naczyniak może wpłynąć na późniejszy rozwój piersi.

Pięć lub więcej naczyniaków: sprawdzenie wątroby

Gdy dziecko ma pięć lub więcej naczyniaków na skórze, może mieć także naczyniaki w wątrobie. Większość z nich nie daje objawów, ale rozlane naczyniaki wątroby mogą obciążać serce, powodować niedoczynność tarczycy i powiększenie brzucha. Dlatego lekarz zwykle zleca wtedy USG jamy brzusznej.

Duże płaskie naczyniaki: zespoły PHACE i LUMBAR

Rozległy, segmentowy naczyniak na twarzy, owłosionej skórze głowy lub szyi bywa częścią zespołu PHACE. Nazwa to skrót od angielskich słów oznaczających: wady tylnej części mózgu, naczyniak, nieprawidłowości tętnic, wady serca (w tym zwężenie aorty) i wady oczu. Zespół jest rzadki i dziewięć razy częściej dotyczy dziewczynek. Duże naczyniaki w okolicy lędźwiowo-krzyżowej albo wokół odbytu i narządów płciowych mogą wiązać się z wadami kręgosłupa, odbytu, narządów płciowych i nerek (zespoły określane skrótami LUMBAR i PELVIS).

Nie oznacza to, że każdy duży naczyniak jest objawem zespołu. Oznacza, że taki naczyniak powinien jak najszybciej obejrzeć lekarz, który zdecyduje o ewentualnych badaniach (np. rezonansie magnetycznym, echu serca, badaniu okulistycznym).

Owrzodzenie naczyniaka

Bolesne owrzodzenie to najczęstsze powikłanie. Dotyczy około 15% naczyniaków, najczęściej około 4. miesiąca życia, czyli w fazie wzrostu. Najbardziej narażone są duże naczyniaki segmentowe oraz zmiany na czubku nosa, szyi, w kroczu i w fałdach skóry.

Owrzodzony naczyniak:

  • boli, dziecko może być niespokojne przy przewijaniu czy karmieniu,
  • może krwawić, zwykle niewiele,
  • może się zakazić,
  • goi się z blizną.

Leczenie obejmuje leki przeciwbólowe, opatrunki nieprzywierające, w razie zakażenia antybiotyk, a czasem leczenie samego naczyniaka. Krwawienie z owrzodzenia zwykle udaje się zatrzymać, uciskając miejsce czystą ściereczką lub gazą przez 15 minut. Jeśli krew nie przestaje lecieć, trzeba szukać pomocy medycznej.

Naczyniaki narządów wewnętrznych

Naczyniaki niemowlęce mogą też rozwijać się w wątrobie, przewodzie pokarmowym, śliniance przyusznej i mózgu. Większość nie daje objawów, ale niektóre mogą być groźne. Rozlane naczyniaki wątroby mogą obciążać serce i powodować niedoczynność tarczycy, a naczyniak ślinianki przyusznej może zamknąć przewód słuchowy. O ich istnieniu rodzice zwykle dowiadują się dzięki badaniom zleconym z powodu naczyniaków skóry albo innych objawów.

Co zrobić, gdy zauważysz naczyniak u swojego dziecka?

Wytyczne AAP zalecają, by niemowlę z potencjalnie problematycznym naczyniakiem zostało ocenione, a w razie potrzeby skierowane do ośrodka leczącego naczyniaki najlepiej do ukończenia 1. miesiąca życia. Powód jest prosty: największy wzrost przypada między 1. a 3. miesiącem, a zmian w skórze, które zdążą powstać, leczenie później nie cofnie.

Praktyczny plan dla rodziców:

  1. Zrób zdjęcia zmiany i powtarzaj je co tydzień.
  2. Pokaż naczyniak pediatrze przy najbliższej wizycie. Jeśli zmiana szybko rośnie, nie czekaj na planowany bilans.
  3. Umów pilną wizytę, jeśli naczyniak:
    • leży przy oku, na nosie, wardze, w uchu, w okolicy brody lub szyi,
    • jest duży, płaski i zajmuje fragment twarzy, głowy, pleców lub okolicy krocza,
    • jest w pieluszce lub w fałdzie skóry,
    • pokrywa się białym nalotem, sączy, krwawi lub boli,
    • jest jednym z pięciu lub więcej naczyniaków na ciele.
  4. Szukaj pomocy od razu, jeśli dziecko z naczyniakiem w okolicy brody i szyi świszcząco oddycha, ma chrypkę lub problemy z jedzeniem, albo jeśli krwawienie nie ustaje po 15 minutach ucisku.

NHS wymienia podobne sytuacje, w których warto pokazać znamię dziecka lekarzowi: gdy znajduje się blisko oka, nosa lub ust, gdy się powiększa, ciemnieje albo staje się guzkowate, gdy jest bolesne.

Leczenie naczyniaka u niemowlęcia prowadzi pediatra wspólnie z ośrodkiem, który zajmuje się zmianami naczyniowymi u dzieci. My w naszych placówkach nie leczymy naczyniaków niemowlęcych propranololem. Jeśli jednak nie masz pewności, czy zmiana na skórze dziecka to naczyniak, znamię barwnikowe czy inna plama, lekarz może ją obejrzeć w powiększeniu w trakcie badania wideodermatoskopowego i doradzić dalsze kroki. Więcej o tym, które zmiany u dzieci wymagają kontroli, piszemy w artykule Pieprzyki u dzieci — kiedy kontrola.

Do jakiego lekarza z naczyniakiem u niemowlaka?

Pierwszym lekarzem jest pediatra, który zna dziecko z bilansów i wizyt. To on ocenia, czy zmiana wygląda na typowego, małego naczyniaka do obserwacji, czy na naczyniaka z grupy ryzyka, i kieruje dalej. NHS również zaleca, by z niepokojącym znamieniem dziecka zacząć od lekarza rodzinnego, który w razie potrzeby kieruje do lekarza zajmującego się chorobami skóry.

Leczenie naczyniaków u niemowląt prowadzą ośrodki, które mają w tym doświadczenie, na przykład poradnie i kliniki dziecięce oraz centra wad naczyniowych. Zależnie od miejsca naczyniaka do zespołu dołączają inni lekarze:

  • okulista — przy naczyniaku na powiece lub przy oku,
  • laryngolog — gdy naczyniak leży w okolicy brody i szyi, a dziecko świszcząco oddycha lub chrypi,
  • kardiolog dziecięcy i okulista, a także badanie rezonansem magnetycznym — przy dużym naczyniaku segmentowym na twarzy, gdy trzeba wykluczyć zespół PHACE,
  • chirurg dziecięcy lub plastyczny — przy owrzodzonym naczyniaku na skórze głowy i przy śladach po naczyniaku na nosie, wardze czy w okolicy ślinianki.

Wytyczne AAP podkreślają, że kluczowy jest czas: dziecko z potencjalnie problematycznym naczyniakiem powinno zostać ocenione najlepiej do ukończenia 1. miesiąca życia. Jeśli termin w poradni jest odległy, a naczyniak szybko rośnie, wróć do pediatry i poproś o pilniejszą ścieżkę. Jak wygląda droga ze skierowaniem w ramach NFZ, opisujemy w artykule usuwanie naczyniaków na NFZ.

Jak rozpoznaje się naczyniaki u noworodka?

W większości przypadków rozpoznanie stawia się na podstawie wyglądu i przebiegu: lekarz ogląda zmianę, dotyka jej, pyta, kiedy się pojawiła i jak szybko rośnie, porównuje zdjęcia. Badania dodatkowe nie są rutynowo potrzebne.

Badania zleca się, gdy rozpoznanie jest niepewne, gdy trzeba ocenić zasięg zmiany albo wykluczyć wady towarzyszące:

  • USG z dopplerem — przy naczyniakach głębokich, by potwierdzić, że to naczyniak, i ocenić przepływ krwi,
  • USG jamy brzusznej — przy pięciu lub więcej naczyniakach skóry,
  • rezonans magnetyczny — przy podejrzeniu zespołu PHACE lub zmian w okolicy lędźwiowo-krzyżowej,
  • laryngoskopia — gdy dziecko z naczyniakiem w okolicy brody ma objawy ze strony dróg oddechowych,
  • echo serca, badanie okulistyczne, badania tarczycy i wątroby — zależnie od lokalizacji i podejrzewanych powikłań,
  • biopsja — rzadko, gdy obraz jest nietypowy; w badaniu histopatologicznym potwierdzeniem naczyniaka niemowlęcego jest obecność białka GLUT1.

Leczenie naczyniaków u noworodków i niemowląt

Obserwacja

Większość naczyniaków nie wymaga leczenia. Przy małych zmianach w miejscach o niskim ryzyku wystarczy obserwacja i zdjęcia. Ważne, by obserwacja była aktywna: jeśli naczyniak zaczyna szybko rosnąć, zmienia kolor na biały, sączy lub krwawi, plan się zmienia.

Propranolol doustnie

Gdy leczenie ogólne jest potrzebne, lekiem z wyboru jest propranolol, lek z grupy beta-adrenolityków. Dawkę dobiera lekarz prowadzący. Leczenie trwa zwykle co najmniej 6 miesięcy i często jest kontynuowane do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy, czasem dłużej. Europejscy eksperci również uznają propranolol za lek pierwszego wyboru w powikłanych naczyniakach.

Skuteczność potwierdziło duże badanie z randomizacją opublikowane w New England Journal of Medicine. Wzięło w nim udział 460 niemowląt w wieku 1–5 miesięcy. Po 24 tygodniach leczenia propranololem całkowite lub prawie całkowite ustąpienie naczyniaka uzyskano u 60% dzieci, wobec 4% w grupie placebo. Poprawę po 5 tygodniach widziano u 88% leczonych dzieci. U 10% dzieci, u których leczenie się powiodło, trzeba było je później powtórzyć.

Decyzję o propranololu podejmuje lekarz prowadzący leczenie naczyniaków u dzieci, a nie rodzic na podstawie zdjęcia w internecie. Przed leczeniem dziecko jest badane, a w trakcie wymaga kontroli tętna, ciśnienia i poziomu cukru. Rzeczy, o których warto wiedzieć w domu:

  • propranolol może obniżać poziom cukru we krwi, dlatego podaje się go w ciągu dnia, w porze karmienia,
  • jeśli dziecko jest chore, wymiotuje albo nie chce jeść, lek się wstrzymuje i kontaktuje z lekarzem,
  • do częstszych działań niepożądanych należą zaparcia lub biegunka, chłodne dłonie i stopy oraz zaburzenia snu,
  • rzadsze, poważniejsze to spadek ciśnienia, zwolnienie akcji serca i skurcz oskrzeli; w badaniu NEJM zdarzały się one rzadko i nie częściej niż w grupie placebo.

BAD podaje, że czasem zamiast propranololu stosuje się atenolol, a sterydy tylko wtedy, gdy beta-adrenolityków nie można podać.

Jak wygląda kwalifikacja, kontrola w trakcie leczenia, odstawianie leku i ryzyko nawrotu, opisujemy krok po kroku w artykule leczenie naczyniaków propranololem.

Tymolol na skórę

Przy małych, cienkich i powierzchownych naczyniakach można stosować tymolol miejscowo, w postaci żelu lub kropli. Działa słabiej niż propranolol, ale ma mniej działań niepożądanych. Według DermNet najlepiej sprawdza się, gdy leczenie zaczyna się przed ukończeniem 3. miesiąca życia, przy zmianach mniejszych niż 5 cm². Sposób aplikacji i czas leczenia ustala lekarz.

Laser i chirurgia

Laser i zabieg chirurgiczny są najbardziej przydatne do leczenia śladów po zaniku naczyniaka, a rzadziej stosuje się je wcześniej. Laser barwnikowy pomaga zamknąć drobne naczynka, które zostały po naczyniaku, a czasem przyspiesza gojenie owrzodzenia. Chirurgicznie usuwa się nadmiar luźnej skóry albo, wyjątkowo, naczyniak w trudnym miejscu, na przykład owrzodzony i krwawiący na skórze głowy, czy na czubku nosa lub wardze, gdzie zanik jest powolny. Każdy zabieg chirurgiczny zostawia bliznę, dlatego decyzję podejmuje się, porównując ją z blizną, którą zostawiłby sam naczyniak.

Czego nie robić

  • Nie smaruj naczyniaka maściami „na naczynka” ani preparatami ziołowymi. Żadne wytyczne ich nie zalecają, a mogą podrażnić skórę.
  • Nie przekłuwaj, nie uciskaj i nie przyklejaj plastrów na rosnący naczyniak bez zalecenia lekarza.
  • Nie odstawiaj samodzielnie propranololu i nie zmieniaj dawki.
  • Nie odkładaj wizyty z naczyniakiem przy oku, na nosie, wardze, w okolicy brody lub w pieluszce „aż zobaczymy, czy zniknie”.

Co zostaje po naczyniaku?

Ponad połowa dzieci ma po zaniku naczyniaka prawidłową skórę. U pozostałych mogą zostać:

  • drobne, widoczne naczynka,
  • blizna, zwłaszcza po owrzodzeniu,
  • jaśniejsze lub ciemniejsze miejsce,
  • luźna, cienka lub pogrubiała skóra albo resztka tkanki tłuszczowej pod skórą.

Najwolniej i z największym ryzykiem blizny zanikają naczyniaki czubka nosa, wargi i ślinianki przyusznej. Jeśli ślad przeszkadza dziecku, z poprawą zwykle czeka się do zakończenia zanikania, czyli do wieku przedszkolnego. Wtedy lekarz ocenia, czy lepszy będzie laser naczyniowy, czy niewielki zabieg chirurgiczny. Do tego czasu pomóc może kamuflaż kosmetyczny.

Naczyniak niemowlęcy nie przechodzi w nowotwór złośliwy. Jeśli u starszego dziecka lub dorosłego w miejscu dawnego naczyniaka pojawi się nowa, rosnąca lub krwawiąca zmiana, to inna sytuacja, którą trzeba pokazać lekarzowi.

Usuwanie naczyniaków u niemowląt i dzieci — laser czy operacja?

Rodzice często pytają, czy naczyniak u niemowlaka można po prostu „usunąć laserem”. W przypadku naczyniaka niemowlęcego odpowiedź brzmi zwykle: nie od tego zaczyna się leczenie. Rosnący naczyniak, który wymaga leczenia, leczy się przede wszystkim lekami, a laser i zabieg chirurgiczny mają węższe, konkretne zastosowania.

Kiedy stosuje się laser?

Według DermNet lasery naczyniowe, barwnikowy lub Nd:YAG, stosuje się samodzielnie albo jako uzupełnienie leczenia przy naczyniakach owrzodzonych oraz przy zmianach resztkowych, takich jak rozszerzone naczynka, które zostały po okresie wzrostu. Lasery naczyniowe działają najlepiej na płytko położone naczynia, a nadmiar luźnej skóry, który czasem zostaje po zaniku, bywa usuwany chirurgicznie. Liczbę sesji i odstępy między nimi ustala lekarz prowadzący, bo zależą od rodzaju zmiany i reakcji skóry.

Inaczej jest z plamą „wino porto”, która nie zanika sama. Tu laser jest podstawową metodą, a leczenie warto skonsultować jak najwcześniej, przed pójściem dziecka do szkoły. Szczegóły opisujemy w artykułach laserowe usuwanie naczyniaków i naczyniak płaski — czy można go usunąć.

Kiedy naczyniak usuwa się chirurgicznie?

Wycięcie naczyniaka w okresie niemowlęcym zdarza się rzadko. Bierze się je pod uwagę na przykład przy owrzodzonym, krwawiącym naczyniaku na skórze głowy. Zabiegi chirurgii plastycznej rozważa się przy naczyniakach, które zanikają powoli i często zostawiają ślad, czyli na czubku nosa, wardze i w okolicy ślinianki przyusznej. Najczęściej jednak z poprawą śladu czeka się do zakończenia zanikania.

Co z naczyniakiem u starszego dziecka?

U przedszkolaka i dziecka szkolnego naczyniak niemowlęcy zwykle jest już w fazie zanikania albo zostawił ślad. Gdy u starszego dziecka pojawia się nowa czerwona zmiana, najczęściej nie jest to naczyniak niemowlęcy, bo ten zaczyna się w pierwszych tygodniach życia. Może to być na przykład ziarniniak naczyniowy, który szybko rośnie i łatwo krwawi, albo inna zmiana naczyniowa lub barwnikowa. Taką zmianę powinien obejrzeć lekarz.

W naszych ośrodkach nie leczymy naczyniaków niemowlęcych i nie stosujemy laserów naczyniowych. Jeśli nie wiesz, czym jest czerwona lub ciemna zmiana na skórze starszego dziecka, lekarz obejrzy ją w badaniu wideodermatoskopowym i doradzi, co dalej. U dzieci od 6. roku życia, po ocenie lekarza, wykonujemy też zabiegi usuwania łagodnych zmian skórnych, o czym piszemy w artykule usuwanie znamion u dziecka.

Naczyniak a codzienna pielęgnacja

Naczyniak, który nie jest owrzodzony, nie wymaga specjalnej pielęgnacji. Dziecko można normalnie kąpać, przytulać i ubierać. Warto jedynie:

  • przy naczyniaku w okolicy pieluszkowej często zmieniać pieluchę, bo ta okolica jest szczególnie narażona na owrzodzenia,
  • obcinać dziecku paznokcie, żeby nie drapało zmiany,
  • przy naczyniaku na skórze głowy uważać przy czesaniu,
  • zgłosić się do lekarza przy każdej zmianie wyglądu: białym nalocie, ranie, sączeniu.

Zobacz też: Naczyniak rubinowy, Czerwone kropki na ciele i skórze, Czerwona kropka na stopie, Mięczak zakaźny u dziecka, Kurzajki na stopach u dzieci.

Najczęstsze pytania

Czy naczyniak u niemowlaka jest groźny?

Zwykle nie. Większość naczyniaków niemowlęcych jest mała, nie powoduje dolegliwości i zanika sama. Mniejsza część wymaga szybkiej oceny: naczyniaki przy oku, na nosie, wardze, w okolicy brody i szyi, w pieluszce, duże płaskie naczyniaki na twarzy, naczyniaki z owrzodzeniem oraz sytuacja, gdy dziecko ma pięć lub więcej naczyniaków na skórze.

Kiedy zniknie naczyniak u niemowlaka?

Naczyniak rośnie zwykle do 5. miesiąca życia, a potem powoli blednie i spłaszcza się. W badaniu obejmującym 81 dzieci poprawa kończyła się średnio około 3. roku życia, a u 92% dzieci do 4. roku życia. Ponad połowa dzieci ma potem w tym miejscu prawidłową skórę, u pozostałych zostają drobne naczynka, bliznowate lub luźniejsze miejsce.

Jak pozbyć się naczyniaka u niemowlaka?

Większości naczyniaków nie trzeba usuwać, bo znikają same. Gdy leczenie jest potrzebne, lekiem z wyboru jest propranolol podawany doustnie, a przy małych i płytkich zmianach czasem tymolol w żelu lub kroplach. Decyzję podejmuje lekarz prowadzący leczenie naczyniaków u dzieci. Laser i chirurgia służą głównie do poprawy śladów, które zostały po zaniku naczyniaka.

Od czego robią się naczyniaki u niemowląt?

Dokładna przyczyna nie jest znana. Naczyniak powstaje, gdy komórki wyściełające naczynia krwionośne zaczynają się nadmiernie dzielić. Częściej występuje u dziewczynek, wcześniaków, dzieci z małą masą urodzeniową, z ciąż mnogich i po powikłaniach ciąży, takich jak stan przedrzucawkowy. Naczyniak nie jest skutkiem błędu rodziców, nie jest zaraźliwy i zwykle nie jest dziedziczny.

Czy naczyniak u niemowlaka może pęknąć i krwawić?

Naczyniak nie „pęka”, ale skóra na nim może się otworzyć i powstaje bolesna ranka, czyli owrzodzenie. Krwawienie jest zwykle niewielkie i zatrzymuje się po uciśnięciu czystą gazą lub ściereczką przez 15 minut. Owrzodzony naczyniak trzeba pokazać lekarzowi, a jeśli krew nie przestaje lecieć, szukać pomocy od razu.

Czy naczyniak płaski na karku u noworodka zniknie?

Różowa plama na karku albo między brwiami to zwykle plama łososiowa, a nie naczyniak niemowlęcy. Plamy na czole i powiekach zwykle bledną w ciągu 1–2 lat, natomiast plama na karku utrzymuje się do dorosłości u mniej więcej połowy osób. Jest niegroźna i nie wymaga leczenia.

Czy naczyniak na powiece u noworodka jest groźny?

Płaska różowa plama na powiekach, obecna od urodzenia, to zwykle niegroźna plama łososiowa, która blednie w ciągu 1–2 lat. Wypukły lub obrzęknięty naczyniak na powiece, który rośnie, może natomiast zasłaniać oko lub uciskać gałkę oczną i zaburzyć rozwój widzenia. Taki naczyniak trzeba jak najszybciej pokazać pediatrze, który skieruje dziecko do okulisty i do ośrodka leczącego naczyniaki.

Czym różni się plama łososiowa od naczyniaka?

Plama łososiowa jest obecna od urodzenia, płaska, różowa, o nieostrych brzegach i nie rośnie. Najczęściej leży na karku, powiekach i między brwiami. Naczyniak niemowlęcy zwykle pojawia się dopiero w pierwszych tygodniach życia, przez kilka miesięcy rośnie i staje się wypukły, a potem powoli zanika.

Czy naczyniak może pojawić się kilka tygodni po porodzie?

Tak, to typowe. Naczyniak niemowlęcy zwykle nie jest widoczny przy porodzie albo widać tylko jego zapowiedź, na przykład bladą plamkę lub drobne naczynka. Wyraźnie pojawia się w pierwszych tygodniach życia, a naczyniaki położone głębiej bywają zauważane dopiero około 3. miesiąca. Zmianę warto fotografować i pokazać pediatrze.

Czy plama łososiowa u noworodka jest groźna?

Nie. To częsta, łagodna zmiana z poszerzonych naczyń włosowatych. Ciemnieje przy płaczu, gorączce czy wysiłku, nie boli i nie swędzi. Na czole i powiekach zwykle blednie w ciągu 1–2 lat, a na karku u około połowy osób zostaje na stałe. Lekarzowi warto ją pokazać, gdy zaczyna się uwypuklać lub rosnąć albo gdy leży w linii środkowej na dole pleców i towarzyszy jej kępka włosów, dołek lub guzek.

Jak wygląda pocałunek anioła?

To płaska, różowa lub czerwona plama o nieostrych brzegach na czole między brwiami lub na powiekach, obecna od urodzenia. Jest odmianą plamy łososiowej, wyraźniej czerwienieje przy płaczu i zwykle blednie w ciągu pierwszych 1–2 lat życia.

Do jakiego lekarza z naczyniakiem u niemowlaka?

Najpierw do pediatry, który oceni, czy naczyniak wystarczy obserwować, czy trzeba skierować dziecko do ośrodka leczącego naczyniaki u dzieci. Przy naczyniaku przy oku, na nosie, wardze, w okolicy brody, w pieluszce, przy dużej zmianie na twarzy lub przy pięciu i więcej naczyniakach ocena powinna odbyć się szybko, najlepiej do ukończenia 1. miesiąca życia.

Czy naczyniaki u niemowląt usuwa się laserem?

Rzadko na początku leczenia. Rosnący naczyniak, który wymaga leczenia, leczy się przede wszystkim propranololem. Lasery naczyniowe stosuje się głównie przy owrzodzeniu i przy śladach, które zostały po zaniku naczyniaka, na przykład rozszerzonych naczynkach. Inaczej jest z plamą „wino porto”, przy której laser jest podstawową metodą i warto zacząć wcześnie.

Czy to normalne, że naczyniak u niemowlaka rośnie?

Tak. Wzrost w pierwszych miesiącach życia to typowa cecha naczyniaka niemowlęcego. W dużym badaniu naczyniaki osiągały około 80% swojej ostatecznej wielkości średnio w 3. miesiącu życia, a większość wzrostu przypada na pierwsze 5 miesięcy. Szybki wzrost przy oku, nosie, wardze, w pieluszce, biały nalot na zmianie albo wzrost po 9. miesiącu to powody, by pokazać naczyniak lekarzowi bez czekania na bilans.

Czy naczyniak na głowie u niemowlaka jest groźny?

Zwykle nie. Głowa i szyja to najczęstsze miejsce naczyniaków, a większość z nich zanika sama. Szybkiej oceny wymagają naczyniaki na owłosionej skórze głowy większe niż 2 cm, bo częściej krwawią i zostawiają bliznę z ubytkiem włosów, a także duże płaskie naczyniaki obejmujące fragment głowy i twarzy, które mogą wiązać się z zespołem PHACE.

Dlaczego dziecko rodzi się z naczyniakiem?

Naczyniak niemowlęcy zwykle nie jest widoczny przy porodzie i pojawia się w pierwszych tygodniach życia. Zmiana w pełni widoczna już po urodzeniu to częściej naczyniak wrodzony albo wada naczyniowa, na przykład plama „wino porto” lub plama łososiowa. Dokładna przyczyna naczyniaka niemowlęcego nie jest znana, a zmiana zwykle nie jest dziedziczna i powstaje przypadkowo. Rodzaj zmiany ustala lekarz, bo od tego zależy dalsze postępowanie.

Czy naczyniak u dziecka na twarzy jest groźny?

Zwykle nie zagraża zdrowiu, ale wytyczne AAP zaliczają naczyniaki twarzy do zmian, które mogą zostawić trwały ślad, dlatego warto je pokazać pediatrze wcześnie. Pilnej oceny wymagają naczyniaki przy oku, na nosie, wardze, uchu, w okolicy brody i szyi oraz duże, płaskie zmiany zajmujące fragment twarzy, które mogą wiązać się z zespołem PHACE.

Czy naczyniak u niemowlaka na plecach jest groźny?

Pojedynczy naczyniak na plecach zwykle nie jest groźny i wystarczy go obserwować oraz fotografować. Wcześniejszej oceny wymaga duży, płaski naczyniak na dole pleców, który może towarzyszyć wadom kręgosłupa i innych narządów (zespół LUMBAR), zmiana w linii środkowej z kępką włosów, dołkiem lub guzkiem, a także pięć lub więcej naczyniaków na ciele.

Czy naczyniak za uchem u dziecka jest groźny?

Zwykle nie. Mały naczyniak za uchem przebiega jak w innych miejscach: rośnie przez pierwsze miesiące, a potem powoli zanika. Szybszej oceny wymaga zmiana, która rośnie w stronę wejścia do ucha i może zamknąć przewód słuchowy, naczyniak przed uchem (okolica „brody”, zwłaszcza przy świszczącym oddechu lub chrypce) oraz głęboki guz przed uchem lub pod płatkiem, który może być naczyniakiem ślinianki przyusznej.

Czy naczyniak u niemowlaka na brzuchu jest groźny?

Pojedynczy naczyniak na brzuchu zwykle nie jest groźny i wystarczy go obserwować oraz fotografować. Wcześniejszej oceny wymaga zmiana sięgająca okolicy pieluszkowej lub fałdów skóry, bo tam łatwiej o owrzodzenie, duży płaski naczyniak na podbrzuszu lub wokół narządów płciowych, a także pięć lub więcej naczyniaków na ciele, bo wtedy lekarz rozważa USG jamy brzusznej.

Czy naczyniak na palcu ręki jest niebezpieczny?

U niemowlęcia zwykle nie. Mały naczyniak na dłoni lub palcu przebiega jak w innych miejscach: rośnie przez pierwsze miesiące, a potem powoli zanika. Warto obcinać dziecku paznokcie i obserwować powierzchnię zmiany, bo biały nalot, ranka lub krwawienie mogą oznaczać owrzodzenie i są powodem do wizyty. Nowa, szybko rosnąca i krwawiąca czerwona grudka na palcu u starszego dziecka to zwykle inna zmiana, na przykład ziarniniak naczyniowy, którą powinien obejrzeć lekarz.

Czy wypukły naczyniak u niemowlaka jest groźny?

Sama wypukłość nie świadczy o niczym groźnym. Jaskrawoczerwony, wypukły i ciepły guzek to typowy wygląd naczyniaka powierzchownego w fazie wzrostu, a naczyniak niemowlęcy nie jest nowotworem złośliwym. O pilności wizyty decydują miejsce (oko, nos, warga, okolica brody, pieluszka), tempo wzrostu i zmiany na powierzchni. Zmianę twardą, przyrośniętą do podłoża albo rosnącą jeszcze po 9. miesiącu życia lekarz ocenia dokładniej.

Jak wygląda naczyniak płaski u noworodka?

Pod nazwą „naczyniak płaski” kryją się dwie różne zmiany. Plama łososiowa to różowa, płaska plama o nieostrych brzegach na karku, powiekach lub między brwiami, która ciemnieje przy płaczu i zwykle blednie w ciągu 1–2 lat, a na karku często zostaje. Plama „wino porto” jest od urodzenia różowa do fioletowej, ma ostre brzegi, zajmuje zwykle jedną stronę ciała i sama nie znika, a z wiekiem może ciemnieć i grubieć. Obie zmiany pokazujemy na zdjęciach w tym artykule.

Co to jest naczyniak truskawkowy?

To potoczna nazwa powierzchownego naczyniaka niemowlęcego, a nie osobna choroba. Wzięła się z wyglądu: jaskrawoczerwona, wypukła zmiana o lekko grudkowatej, błyszczącej powierzchni przypomina kawałek truskawki. Tak wygląda naczyniak leżący w górnej warstwie skóry w fazie wzrostu. Przebieg, ryzyko i leczenie są takie same jak w przypadku każdego naczyniaka niemowlęcego i zależą od miejsca i wielkości zmiany, a nie od nazwy.

Naczyniak u dziecka — co to jest i czy to to samo co naczyniak u niemowlaka?

U niemowląt „naczyniak” oznacza prawie zawsze naczyniak niemowlęcy, czyli łagodny guz z komórek naczyń, który pojawia się w pierwszych tygodniach życia, rośnie przez kilka miesięcy i sam zanika. U starszych dzieci nowa czerwona zmiana to zwykle coś innego, na przykład ziarniniak naczyniowy, który DermNet wymienia wśród zmian do różnicowania, a u dorosłych częste są naczyniaki rubinowe, opisane w artykule naczyniak na skórze u dorosłych. Taką zmianę warto pokazać lekarzowi, bo inaczej się ją ocenia i leczy niż naczyniak niemowlęcy.

Podsumowanie

Naczyniak u niemowlęcia to częsty, łagodny guz, który pojawia się w pierwszych tygodniach życia, rośnie najszybciej między 1. a 3. miesiącem, zatrzymuje się zwykle do 5. miesiąca, a potem przez kilka lat zanika. Większość naczyniaków wystarczy obserwować i fotografować. Szybkiej oceny, najlepiej w pierwszym miesiącu życia, wymagają naczyniaki przy oku, nosie, wardze, uchu, w okolicy brody i szyi, w pieluszce, duże płaskie zmiany na twarzy lub dole pleców, naczyniaki owrzodzone i sytuacja, gdy jest ich pięć lub więcej. Gdy leczenie jest potrzebne, lekiem z wyboru jest propranolol, o którym decyduje lekarz prowadzący leczenie naczyniaków u dzieci. Laser i chirurgia służą głównie do poprawy śladów po zaniku.

Zmiana na skórze dziecka budzi wątpliwości? Lekarz obejrzy ją w powiększeniu i doradzi dalsze kroki

Zobacz również:

Zmiana na skórze dziecka budzi wątpliwości? Lekarz obejrzy ją w powiększeniu i doradzi dalsze kroki
Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

Umów badanie znamion

Masz zdjęcie zmiany i czekasz na wizytę? Wstępna ocena AI wspiera samoobserwację, ale nie zastępuje badania.


Zobacz również

Ostatnia aktualizacja medyczna: 27.10.2026 · Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej.

Źródła

  1. Krowchuk D.P. i wsp. (American Academy of Pediatrics) — Clinical Practice Guideline for the Management of Infantile Hemangiomas — Pediatrics 2019
  2. Léauté-Labrèze C. i wsp. — A randomized, controlled trial of oral propranolol in infantile hemangioma — New England Journal of Medicine 2015
  3. Hoeger P.H. i wsp. — Treatment of infantile haemangiomas: recommendations of a European expert group — European Journal of Pediatrics 2015
  4. Couto R.A. i wsp. — Infantile hemangioma: clinical assessment of the involuting phase and implications for management — Plastic and Reconstructive Surgery 2012
  5. British Association of Dermatologists — Infantile haemangioma (ulotka dla pacjentów, aktualizacja 2026)
  6. DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis
  7. DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment
  8. DermNet — PHACE syndrome
  9. DermNet — Naevus simplex
  10. DermNet — Capillary vascular malformation
  11. NHS — Birthmarks
  12. DermNet — Lasers in dermatology
  13. Chang L.C. i wsp. — Growth characteristics of infantile hemangiomas: implications for management — Pediatrics 2008
  14. Iacobas I. i wsp. — LUMBAR: association between cutaneous infantile hemangiomas of the lower body and regional congenital anomalies — Journal of Pediatrics 2010

Zbadaj swoje znamiona

72 000+ badań · 8 miast