Naczyniak u niemowlęcia — jak wygląda, kiedy znika i kiedy trzeba go leczyć

Mała czerwona kropka, której nie było w szpitalu, a po trzech tygodniach wyraźnie się powiększyła. Albo niebieskawe zgrubienie pod skórą, które rodzice zauważają przy kąpieli. Tak najczęściej zaczyna się naczyniak niemowlęcy (wczesnodziecięcy), czyli najczęstszy łagodny guz okresu niemowlęcego. Według wytycznych Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP) ma go do 5% niemowląt, a większość tych zmian jest mała, niegroźna i znika bez leczenia [Krowchuk i wsp., Pediatrics 2019].

Problem w tym, że naczyniak rośnie najszybciej wtedy, gdy dziecko ma kilka tygodni, a czas na skuteczne leczenie tej mniejszej części, która go potrzebuje, jest krótki. Dlatego w tym artykule wyjaśniamy, jak naczyniak wygląda na kolejnych etapach, czym różni się od innych czerwonych plam u noworodka, które lokalizacje i objawy są sygnałem do szybkiej wizyty, jak przebiega leczenie i czego spodziewać się po jego zaniku.

Artykuł nie zastąpi oceny lekarza. Ma pomóc zdecydować, kiedy obserwować, a kiedy nie czekać.

Zobacz również:

Nie wiesz, czy zmiana na skórze dziecka to naczyniak, czy znamię? Lekarz obejrzy ją w powiększeniu

Umów się

Czym są naczyniaki niemowląt (wczesnodziecięce)?

Naczyniak niemowlęcy to łagodny guz zbudowany z nadmiernie namnażających się komórek śródbłonka, czyli komórek, które wyściełają naczynia krwionośne. Nie jest nowotworem złośliwym i nie przechodzi w raka. W języku potocznym i w gabinetach funkcjonuje kilka nazw tej samej zmiany: naczyniak wczesnodziecięcy, naczyniak niemowlęcy, naczyniak truskawkowy (od wyglądu wypukłej, czerwonej, lekko grudkowatej powierzchni) [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis].

Najważniejsza cecha, która odróżnia go od innych zmian naczyniowych, to przebieg w czasie. Naczyniak niemowlęcy:

1. zwykle nie jest obecny przy porodzie albo widać jedynie jego zapowiedź,
2. pojawia się w pierwszych tygodniach życia,
3. przez kilka miesięcy rośnie,
4. zatrzymuje się, a potem przez lata powoli zanika [BAD — Infantile haemangioma; Krowchuk i wsp. 2019].

Wady naczyniowe, takie jak plama „wino porto”, zachowują się inaczej: są obecne od urodzenia, rosną proporcjonalnie do dziecka i same nie znikają [DermNet — Capillary vascular malformation]. To rozróżnienie decyduje o tym, czy zmianę obserwować, czy leczyć, i jakimi metodami.

Jak często występują?

Dane różnią się w zależności od badanej populacji. Wytyczne AAP mówią o częstości do 5% niemowląt [Krowchuk i wsp. 2019], europejska grupa ekspertów podaje 2,6–4,5% [Hoeger i wsp., Eur J Pediatr 2015], a Brytyjskie Towarzystwo Dermatologiczne (BAD) pisze o 4 na 100 dzieci [BAD — Infantile haemangioma]. W praktyce oznacza to, że w każdej większej grupie żłobkowej jest dziecko, które ma albo miało naczyniak.

Skąd się biorą naczyniaki wczesnodziecięce? Przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładna przyczyna nie jest znana. Wiadomo, że w naczyniaku komórki śródbłonka dzielą się szybciej niż zwykle, a proces ten może zacząć się jeszcze w życiu płodowym albo tuż po porodzie [BAD — Infantile haemangioma]. Komórki naczyniaka mają cechy wspólne z naczyniami łożyska (wykazują białko GLUT1), dlatego jedna z hipotez wiąże ich pochodzenie z łożyskiem. Inne zakładają udział komórek macierzystych naczyń i niedotlenienia tkanek [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis].

Znane są natomiast czynniki, przy których naczyniaki zdarzają się częściej:

• płeć żeńska — dziewczynki chorują mniej więcej trzy razy częściej niż chłopcy,
• wcześniactwo i mała masa urodzeniowa — ryzyko rośnie o około 40% z każdym 500 g mniej przy urodzeniu, a naczyniak ma co czwarte dziecko urodzone z masą poniżej 1000 g,
• ciąża mnoga (bliźnięta, trojaczki),
• czynniki po stronie matki: starszy wiek, leczenie niepłodności, stan przedrzucawkowy, łożysko przodujące [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis; BAD — Infantile haemangioma].

BAD dodaje, że naczyniaki częściej występują u dzieci rasy białej [BAD — Infantile haemangioma].

Rodzice często pytają, czy coś zrobili źle. Nie. Naczyniak nie jest skutkiem diety w ciąży, porodu, urazu ani pielęgnacji. Zwykle nie jest dziedziczny (zdarza się przypadkowo), a ponieważ jest częsty, w rodzinie łatwo znaleźć kogoś, kto też go miał. Nie jest zaraźliwy [BAD — Infantile haemangioma].

Jak wygląda naczyniak u niemowlęcia i noworodka?

Wygląd zależy od tego, jak głęboko w skórze leży naczyniak, jak jest rozłożony i na jakim jest etapie.

Naczyniak powierzchowny, głęboki i mieszany

• Powierzchowny leży w górnej części skóry. Jest jaskrawoczerwony, wypukły, ciepły w dotyku, nie boli przy dotyku i nie tętni. To on najbardziej przypomina truskawkę.
• Głęboki leży w głębszych warstwach skóry i w tkance podskórnej. Ma kolor skóry albo jest niebieskawy, wygląda jak miękki guzek lub obrzęk. Zwykle pojawia się później niż powierzchowny i dłużej rośnie [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis]. Bywa, że rodzice zauważają go dopiero około 3. miesiąca życia [BAD — Infantile haemangioma].
• Mieszany łączy obie cechy: czerwoną powierzchnię i niebieskawy guzek pod nią.

Naczyniak ogniskowy, segmentowy i mnogi

• Ogniskowy (około 77%) to pojedyncza, dobrze odgraniczona, okrągła zmiana. To zdecydowanie najczęstsza postać.
• Segmentowy (około 18%) to płaska lub lekko wyniesiona tarcza zajmująca większy obszar, na przykład fragment twarzy, ułożona zgodnie z „mapą” rozwoju zarodkowego. Częściej daje powikłania, bywa związany z wadami innych narządów i może rosnąć dłużej niż 6 miesięcy.
• Mnogie (około 3%) to kilka osobnych naczyniaków w różnych miejscach ciała [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis].

Około 60% naczyniaków znajduje się na głowie i szyi [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis].

Pierwsze objawy: czego szukać w pierwszych tygodniach

Zapowiedzią naczyniaka bywa coś, co trudno uznać za guz: blada plamka, drobne rozszerzone naczynka otoczone jaśniejszą obwódką, sinawe przebarwienie podobne do siniaka albo niewielkie, nieostro odgraniczone zgrubienie. W ciągu 1–3 tygodni skóra w tym miejscu traci zwykłą fakturę i grubieje [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis].

Dobrym nawykiem jest zrobienie zdjęcia takiej plamki od razu po jej zauważeniu, a potem co tydzień, w podobnym świetle, z tej samej odległości i z boku. Zdjęcia porównawcze bardzo pomagają lekarzowi ocenić tempo wzrostu. DermNet wymienia dokumentację fotograficzną z przodu i z boku jako wystarczający sposób monitorowania małych zmian o niskim ryzyku powikłań [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment].

Kiedy naczyniak jest widoczny? Fazy wzrostu i zanikania

Naczyniak niemowlęcy ma przewidywalny przebieg, a znajomość tego kalendarza pomaga rodzicom zachować spokój i nie przegapić momentu, w którym trzeba działać.

Wytyczne AAP podkreślają, że najszybszy i największy wzrost przypada między 1. a 3. miesiącem życia, a u większości dzieci wzrost kończy się do 5. miesiąca [Krowchuk i wsp. 2019]. Naczyniaki głębokie i segmentowe mogą rosnąć dłużej, czasem do 9. miesiąca [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis].

Zanikanie (inwolucja) trwa długo. W badaniu 81 dzieci leczonych w bostońskim ośrodku naczyniaki przestawały się poprawiać średnio w wieku 36 miesięcy, a u 92% dzieci proces zakończył się do 4. roku życia [Couto i wsp., Plast Reconstr Surg 2012]. NHS podaje, że naczyniaki zwykle znikają do 7. roku życia [NHS — Birthmarks]. DermNet podaje, że około 90% naczyniaków zanika do 9. roku życia, więc tempo bywa bardzo różne u poszczególnych dzieci [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis].

Uwaga na jedną zmianę koloru: szarzenie naczyniaka to dobry znak początku zanikania, natomiast biały nalot na naczyniaku, który wciąż rośnie, może zapowiadać owrzodzenie [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis].

Czym jest „naczyniak płaski” i czym różni się od naczyniaka niemowlęcego?

Słowo „naczyniak” bywa używane dla kilku zupełnie różnych czerwonych zmian u noworodka. Warto je rozróżniać, bo mają inny przebieg.

Plama łososiowa („bocianie ugryzienie”, „pocałunek anioła”)

To najczęstsza czerwona plama u noworodków. Według DermNet ma ją około 40% niemowląt o jasnej karnacji. Jest płaska, różowa, o nieostrych brzegach, obecna od urodzenia, zwykle na karku, powiekach i między brwiami. Wyraźniej czerwienieje, gdy dziecko płacze, pręży się albo ma gorączkę [DermNet — Naevus simplex]. Na czole i powiekach zwykle blednie do 2. roku życia, a na karku może zostać na dłużej [NHS — Birthmarks]; u mniej więcej połowy osób plama na karku utrzymuje się do dorosłości [DermNet — Capillary vascular malformation].

Plama łososiowa to nie guz, tylko poszerzone naczynia włosowate. Nie rośnie, nie wymaga leczenia i nie wymaga badań, z jednym wyjątkiem: plama w linii środkowej na dole pleców, której towarzyszą kępka włosów, dołek, guzek tłuszczowy albo skrzywiona szpara pośladkowa, może wymagać badań obrazowych kręgosłupa [DermNet — Naevus simplex].

Plama „wino porto”

To wada naczyń włosowatych występująca u około 0,3% noworodków. Jest obecna od urodzenia, ma kolor od różowego po fioletowy, ostre brzegi i zwykle dotyczy jednej strony ciała, najczęściej twarzy. Nie znika sama, a z wiekiem może ciemnieć, grubieć i stawać się guzkowata [DermNet — Capillary vascular malformation]. Rozległa plama na twarzy, w obszarze unerwianym przez gałąź nerwu trójdzielnego, może towarzyszyć zespołowi Sturge'a–Webera, dlatego wymaga oceny lekarskiej [DermNet — Capillary vascular malformation; NHS — Birthmarks]. Laser naczyniowy działa na nią najlepiej, gdy leczenie zaczyna się wcześnie [NHS — Birthmarks]. Szerzej piszemy o tym w artykule Laserowe usuwanie naczyniaków.

Naczyniak o minimalnym wzroście

Istnieje też odmiana naczyniaka niemowlęcego, która prawie nie rośnie i wygląda jak siateczka drobnych naczynek, z kilkoma grudkami albo bez nich. Łatwo pomylić ją z plamą „wino porto”. W dwóch trzecich przypadków występuje na nogach [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis].

Naczyniak wrodzony

Rzadko dziecko rodzi się z w pełni wykształconym naczyniakiem. To tak zwany naczyniak wrodzony. Wygląda podobnie do niemowlęcego, ale zachowuje się inaczej [BAD — Infantile haemangioma] i w badaniu histopatologicznym nie wykazuje białka GLUT1 [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis]. Wymaga oceny w ośrodku, który zajmuje się zmianami naczyniowymi u dzieci.

Inne zmiany, z którymi można pomylić naczyniak

DermNet wymienia wśród zmian do różnicowania m.in. ziarniniaka naczyniowego (szybko rosnącą, krwawiącą grudkę, opisaną w artykule Ziarniniak naczyniowy), rzadsze guzy naczyniowe oraz bardzo rzadkie guzy złośliwe [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis]. Zmiana, która nie zachowuje się jak typowy naczyniak, na przykład rośnie po 6.–9. miesiącu, jest twarda, przyrośnięta do podłoża albo pojawiła się u starszego dziecka, wymaga dalszej diagnostyki. Naczyniaki pojawiające się u dorosłych to inne zmiany, które opisujemy w artykule Naczyniak na skórze u dorosłych.

Czy naczyniak u dziecka jest niebezpieczny?

W większości przypadków nie. Europejska grupa ekspertów szacuje, że około 10% naczyniaków daje powikłania: utrudnia funkcję jakiegoś narządu, owrzodzi się albo trwale zniekształca wygląd [Hoeger i wsp. 2015]. Wytyczne AAP opisują tę mniejszą grupę jako naczyniaki „potencjalnie problematyczne” i dzielą je według rodzaju zagrożenia:

• mogące zagrażać życiu (naczyniaki dróg oddechowych i wątroby),
• mogące upośledzać funkcję narządów (np. wokół oka),
• skłonne do owrzodzenia, które boli i zostawia bliznę,
• mogące zostawić trwałe zniekształcenie (np. na twarzy),
• towarzyszące wadom wewnętrznym (np. naczyń mózgu i łuku aorty przy dużych naczyniakach twarzy) [Krowchuk i wsp. 2019].

Lokalizacje, które wymagają szybkiej oceny

DermNet szczegółowo opisuje, jakie powikłania grożą w poszczególnych miejscach [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]:

• Okolica oka (powieka, kącik oka, okolica nosa przy oku) — rosnący naczyniak może zasłaniać pole widzenia albo uciskać gałkę oczną. Grozi to niedowidzeniem (amblyopią), astygmatyzmem, opadaniem powieki czy zezem. To jedna z najpilniejszych sytuacji, bo uszkodzenie wzroku może powstać w ciągu kilku tygodni wzrostu.
• Okolica „brody” (przed uchem, broda, przednia część szyi, dolna warga) — około dwóch trzecich dzieci z takim naczyniakiem ma też naczyniak w drogach oddechowych. Niepokojące są świszczący oddech (stridor), chrypka, krztuszenie się. Takie objawy u dziecka z naczyniakiem w tej okolicy wymagają pilnej konsultacji.
• Nos, zwłaszcza czubek — naczyniak może zniekształcić nos, utrudnić oddychanie, a przy owrzodzeniu uszkodzić przegrodę. Zmiany na czubku nosa zanikają wolniej i częściej zostawiają ślad.
• Wargi i okolica ust — mogą utrudniać ssanie i karmienie, często się owrzadzają.
• Ucho — naczyniak może zamknąć przewód słuchowy, co pogarsza słyszenie.
• Okolica pieluszkowa, krocze, fałdy skóry — szczególnie skłonne do owrzodzeń i zakażeń.
• Owłosiona skóra głowy — zmiany większe niż 2 cm mogą mocno krwawić i zostawić bliznę z ubytkiem włosów.
• Pierś u dziewczynek — duży naczyniak może wpłynąć na późniejszy rozwój piersi.

Pięć lub więcej naczyniaków: sprawdzenie wątroby

Gdy dziecko ma pięć lub więcej naczyniaków na skórze, może mieć także naczyniaki w wątrobie [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]. Większość z nich nie daje objawów, ale rozlane naczyniaki wątroby mogą obciążać serce, powodować niedoczynność tarczycy i powiększenie brzucha. Dlatego lekarz zwykle zleca wtedy USG jamy brzusznej.

Duże płaskie naczyniaki: zespoły PHACE i LUMBAR

Rozległy, segmentowy naczyniak na twarzy, owłosionej skórze głowy lub szyi bywa częścią zespołu PHACE. Nazwa to skrót od angielskich słów oznaczających: wady tylnej części mózgu, naczyniak, nieprawidłowości tętnic, wady serca (w tym zwężenie aorty) i wady oczu. Zespół jest rzadki i dziewięć razy częściej dotyczy dziewczynek [DermNet — PHACE syndrome]. Duże naczyniaki w okolicy lędźwiowo-krzyżowej albo wokół odbytu i narządów płciowych mogą wiązać się z wadami kręgosłupa, odbytu, narządów płciowych i nerek (zespoły określane skrótami LUMBAR i PELVIS) [DermNet — PHACE syndrome].

Nie oznacza to, że każdy duży naczyniak jest objawem zespołu. Oznacza, że taki naczyniak powinien jak najszybciej obejrzeć lekarz, który zdecyduje o ewentualnych badaniach (np. rezonansie magnetycznym, echu serca, badaniu okulistycznym).

Owrzodzenie naczyniaka

Bolesne owrzodzenie to najczęstsze powikłanie. Dotyczy około 15% naczyniaków, najczęściej około 4. miesiąca życia, czyli w fazie wzrostu. Najbardziej narażone są duże naczyniaki segmentowe oraz zmiany na czubku nosa, szyi, w kroczu i w fałdach skóry [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment].

Owrzodzony naczyniak:

• boli, dziecko może być niespokojne przy przewijaniu czy karmieniu,
• może krwawić, zwykle niewiele,
• może się zakazić,
• goi się z blizną.

Leczenie obejmuje leki przeciwbólowe, opatrunki nieprzywierające, w razie zakażenia antybiotyk, a czasem leczenie samego naczyniaka [BAD — Infantile haemangioma; DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]. Krwawienie z owrzodzenia zwykle udaje się zatrzymać, uciskając miejsce czystą ściereczką lub gazą przez 15 minut. Jeśli krew nie przestaje lecieć, trzeba szukać pomocy medycznej [BAD — Infantile haemangioma].

Naczyniaki narządów wewnętrznych

Naczyniaki niemowlęce mogą też rozwijać się w wątrobie, przewodzie pokarmowym, śliniance przyusznej i mózgu. Większość nie daje objawów, ale niektóre mogą być groźne. Rozlane naczyniaki wątroby mogą obciążać serce i powodować niedoczynność tarczycy, a naczyniak ślinianki przyusznej może zamknąć przewód słuchowy [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]. O ich istnieniu rodzice zwykle dowiadują się dzięki badaniom zleconym z powodu naczyniaków skóry albo innych objawów.

Co zrobić, gdy zauważysz naczyniak u swojego dziecka?

Wytyczne AAP zalecają, by niemowlę z potencjalnie problematycznym naczyniakiem zostało ocenione, a w razie potrzeby skierowane do ośrodka leczącego naczyniaki najlepiej do ukończenia 1. miesiąca życia [Krowchuk i wsp. 2019]. Powód jest prosty: największy wzrost przypada między 1. a 3. miesiącem, a zmian w skórze, które zdążą powstać, leczenie później nie cofnie.

Praktyczny plan dla rodziców:

1. Zrób zdjęcia zmiany i powtarzaj je co tydzień.
2. Pokaż naczyniak pediatrze przy najbliższej wizycie. Jeśli zmiana szybko rośnie, nie czekaj na planowany bilans.
3. Umów pilną wizytę, jeśli naczyniak:
   • leży przy oku, na nosie, wardze, w uchu, w okolicy brody lub szyi,
   • jest duży, płaski i zajmuje fragment twarzy, głowy, pleców lub okolicy krocza,
   • jest w pieluszce lub w fałdzie skóry,
   • pokrywa się białym nalotem, sączy, krwawi lub boli,
   • jest jednym z pięciu lub więcej naczyniaków na ciele.
4. Szukaj pomocy od razu, jeśli dziecko z naczyniakiem w okolicy brody i szyi świszcząco oddycha, ma chrypkę lub problemy z jedzeniem, albo jeśli krwawienie nie ustaje po 15 minutach ucisku.

NHS wymienia podobne sytuacje, w których warto pokazać znamię dziecka lekarzowi: gdy znajduje się blisko oka, nosa lub ust, gdy się powiększa, ciemnieje albo staje się guzkowate, gdy jest bolesne [NHS — Birthmarks].

Leczenie naczyniaka u niemowlęcia prowadzi pediatra wspólnie z ośrodkiem, który zajmuje się zmianami naczyniowymi u dzieci. My w naszych placówkach nie leczymy naczyniaków niemowlęcych propranololem. Jeśli jednak nie masz pewności, czy zmiana na skórze dziecka to naczyniak, znamię barwnikowe czy inna plama, lekarz może ją obejrzeć w powiększeniu w trakcie badania wideodermatoskopowego i doradzić dalsze kroki. Więcej o tym, które zmiany u dzieci wymagają kontroli, piszemy w artykule Pieprzyki u dzieci — kiedy kontrola.

Jak rozpoznaje się naczyniaki u noworodka?

W większości przypadków rozpoznanie stawia się na podstawie wyglądu i przebiegu: lekarz ogląda zmianę, dotyka jej, pyta, kiedy się pojawiła i jak szybko rośnie, porównuje zdjęcia. Badania dodatkowe nie są rutynowo potrzebne [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis; BAD — Infantile haemangioma].

Badania zleca się, gdy rozpoznanie jest niepewne, gdy trzeba ocenić zasięg zmiany albo wykluczyć wady towarzyszące:

• USG z dopplerem — przy naczyniakach głębokich, by potwierdzić, że to naczyniak, i ocenić przepływ krwi,
• USG jamy brzusznej — przy pięciu lub więcej naczyniakach skóry,
• rezonans magnetyczny — przy podejrzeniu zespołu PHACE lub zmian w okolicy lędźwiowo-krzyżowej,
• laryngoskopia — gdy dziecko z naczyniakiem w okolicy brody ma objawy ze strony dróg oddechowych,
• echo serca, badanie okulistyczne, badania tarczycy i wątroby — zależnie od lokalizacji i podejrzewanych powikłań,
• biopsja — rzadko, gdy obraz jest nietypowy; w badaniu histopatologicznym potwierdzeniem naczyniaka niemowlęcego jest obecność białka GLUT1 [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis].

Leczenie naczyniaków u noworodków i niemowląt

Obserwacja

Większość naczyniaków nie wymaga leczenia [Krowchuk i wsp. 2019; BAD — Infantile haemangioma]. Przy małych zmianach w miejscach o niskim ryzyku wystarczy obserwacja i zdjęcia. Ważne, by obserwacja była aktywna: jeśli naczyniak zaczyna szybko rosnąć, zmienia kolor na biały, sączy lub krwawi, plan się zmienia.

Propranolol doustnie

Gdy leczenie ogólne jest potrzebne, lekiem z wyboru jest propranolol, lek z grupy beta-adrenolityków. Dawkę dobiera lekarz prowadzący. Leczenie trwa zwykle co najmniej 6 miesięcy i często jest kontynuowane do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy, czasem dłużej [Krowchuk i wsp. 2019]. Europejscy eksperci również uznają propranolol za lek pierwszego wyboru w powikłanych naczyniakach [Hoeger i wsp. 2015].

Skuteczność potwierdziło duże badanie z randomizacją opublikowane w New England Journal of Medicine. Wzięło w nim udział 460 niemowląt w wieku 1–5 miesięcy. Po 24 tygodniach leczenia propranololem całkowite lub prawie całkowite ustąpienie naczyniaka uzyskano u 60% dzieci, wobec 4% w grupie placebo. Poprawę po 5 tygodniach widziano u 88% leczonych dzieci. U 10% dzieci, u których leczenie się powiodło, trzeba było je później powtórzyć [Léauté-Labrèze i wsp., N Engl J Med 2015].

Decyzję o propranololu podejmuje lekarz prowadzący leczenie naczyniaków u dzieci, a nie rodzic na podstawie zdjęcia w internecie. Przed leczeniem dziecko jest badane, a w trakcie wymaga kontroli tętna, ciśnienia i poziomu cukru [BAD — Infantile haemangioma; DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]. Rzeczy, o których warto wiedzieć w domu:

• propranolol może obniżać poziom cukru we krwi, dlatego podaje się go w ciągu dnia, w porze karmienia,
• jeśli dziecko jest chore, wymiotuje albo nie chce jeść, lek się wstrzymuje i kontaktuje z lekarzem,
• do częstszych działań niepożądanych należą zaparcia lub biegunka, chłodne dłonie i stopy oraz zaburzenia snu [BAD — Infantile haemangioma],
• rzadsze, poważniejsze to spadek ciśnienia, zwolnienie akcji serca i skurcz oskrzeli; w badaniu NEJM zdarzały się one rzadko i nie częściej niż w grupie placebo [Léauté-Labrèze i wsp. 2015].

BAD podaje, że czasem zamiast propranololu stosuje się atenolol, a sterydy tylko wtedy, gdy beta-adrenolityków nie można podać [BAD — Infantile haemangioma].

Tymolol na skórę

Przy małych, cienkich i powierzchownych naczyniakach można stosować tymolol miejscowo, w postaci żelu lub kropli [Krowchuk i wsp. 2019]. Działa słabiej niż propranolol, ale ma mniej działań niepożądanych. Według DermNet najlepiej sprawdza się, gdy leczenie zaczyna się przed ukończeniem 3. miesiąca życia, przy zmianach mniejszych niż 5 cm² [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]. Sposób aplikacji i czas leczenia ustala lekarz.

Laser i chirurgia

Laser i zabieg chirurgiczny są najbardziej przydatne do leczenia śladów po zaniku naczyniaka, a rzadziej stosuje się je wcześniej [Krowchuk i wsp. 2019]. Laser barwnikowy pomaga zamknąć drobne naczynka, które zostały po naczyniaku, a czasem przyspiesza gojenie owrzodzenia [BAD — Infantile haemangioma]. Chirurgicznie usuwa się nadmiar luźnej skóry albo, wyjątkowo, naczyniak w trudnym miejscu, na przykład owrzodzony i krwawiący na skórze głowy, czy na czubku nosa lub wardze, gdzie zanik jest powolny [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment; BAD — Infantile haemangioma]. Każdy zabieg chirurgiczny zostawia bliznę, dlatego decyzję podejmuje się, porównując ją z blizną, którą zostawiłby sam naczyniak.

Czego nie robić

• Nie smaruj naczyniaka maściami „na naczynka” ani preparatami ziołowymi. Żadne wytyczne ich nie zalecają, a mogą podrażnić skórę.
• Nie przekłuwaj, nie uciskaj i nie przyklejaj plastrów na rosnący naczyniak bez zalecenia lekarza.
• Nie odstawiaj samodzielnie propranololu i nie zmieniaj dawki.
• Nie odkładaj wizyty z naczyniakiem przy oku, na nosie, wardze, w okolicy brody lub w pieluszce „aż zobaczymy, czy zniknie”.

Co zostaje po naczyniaku?

Ponad połowa dzieci ma po zaniku naczyniaka prawidłową skórę [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]. U pozostałych mogą zostać:

• drobne, widoczne naczynka,
• blizna, zwłaszcza po owrzodzeniu,
• jaśniejsze lub ciemniejsze miejsce,
• luźna, cienka lub pogrubiała skóra albo resztka tkanki tłuszczowej pod skórą [BAD — Infantile haemangioma; DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment].

Najwolniej i z największym ryzykiem blizny zanikają naczyniaki czubka nosa, wargi i ślinianki przyusznej [DermNet — Infantile haemangioma: complications and treatment]. Jeśli ślad przeszkadza dziecku, z poprawą zwykle czeka się do zakończenia zanikania, czyli do wieku przedszkolnego. Wtedy lekarz ocenia, czy lepszy będzie laser naczyniowy, czy niewielki zabieg chirurgiczny. Do tego czasu pomóc może kamuflaż kosmetyczny [BAD — Infantile haemangioma].

Naczyniak niemowlęcy nie przechodzi w nowotwór złośliwy. Jeśli u starszego dziecka lub dorosłego w miejscu dawnego naczyniaka pojawi się nowa, rosnąca lub krwawiąca zmiana, to inna sytuacja, którą trzeba pokazać lekarzowi.

Naczyniak a codzienna pielęgnacja

Naczyniak, który nie jest owrzodzony, nie wymaga specjalnej pielęgnacji. Dziecko można normalnie kąpać, przytulać i ubierać. Warto jedynie:

• przy naczyniaku w okolicy pieluszkowej często zmieniać pieluchę, bo ta okolica jest szczególnie narażona na owrzodzenia,
• obcinać dziecku paznokcie, żeby nie drapało zmiany,
• przy naczyniaku na skórze głowy uważać przy czesaniu,
• zgłosić się do lekarza przy każdej zmianie wyglądu: białym nalocie, ranie, sączeniu.

Najczęstsze pytania

Czy naczyniak u niemowlaka jest groźny?

Zwykle nie. Większość naczyniaków niemowlęcych jest mała, nie powoduje dolegliwości i zanika sama. Mniejsza część wymaga szybkiej oceny: naczyniaki przy oku, na nosie, wardze, w okolicy brody i szyi, w pieluszce, duże płaskie naczyniaki na twarzy, naczyniaki z owrzodzeniem oraz sytuacja, gdy dziecko ma pięć lub więcej naczyniaków na skórze.

Kiedy zniknie naczyniak u niemowlaka?

Naczyniak rośnie zwykle do 5. miesiąca życia, a potem powoli blednie i spłaszcza się. W badaniu obejmującym 81 dzieci poprawa kończyła się średnio około 3. roku życia, a u 92% dzieci do 4. roku życia. Ponad połowa dzieci ma potem w tym miejscu prawidłową skórę, u pozostałych zostają drobne naczynka, bliznowate lub luźniejsze miejsce.

Jak pozbyć się naczyniaka u niemowlaka?

Większości naczyniaków nie trzeba usuwać, bo znikają same. Gdy leczenie jest potrzebne, lekiem z wyboru jest propranolol podawany doustnie, a przy małych i płytkich zmianach czasem tymolol w żelu lub kroplach. Decyzję podejmuje lekarz prowadzący leczenie naczyniaków u dzieci. Laser i chirurgia służą głównie do poprawy śladów, które zostały po zaniku naczyniaka.

Od czego robią się naczyniaki u niemowląt?

Dokładna przyczyna nie jest znana. Naczyniak powstaje, gdy komórki wyściełające naczynia krwionośne zaczynają się nadmiernie dzielić. Częściej występuje u dziewczynek, wcześniaków, dzieci z małą masą urodzeniową, z ciąż mnogich i po powikłaniach ciąży, takich jak stan przedrzucawkowy. Naczyniak nie jest skutkiem błędu rodziców, nie jest zaraźliwy i zwykle nie jest dziedziczny.

Czy naczyniak u niemowlaka może pęknąć i krwawić?

Naczyniak nie „pęka”, ale skóra na nim może się otworzyć i powstaje bolesna ranka, czyli owrzodzenie. Krwawienie jest zwykle niewielkie i zatrzymuje się po uciśnięciu czystą gazą lub ściereczką przez 15 minut. Owrzodzony naczyniak trzeba pokazać lekarzowi, a jeśli krew nie przestaje lecieć, szukać pomocy od razu.

Czy naczyniak płaski na karku u noworodka zniknie?

Różowa plama na karku albo między brwiami to zwykle plama łososiowa, a nie naczyniak niemowlęcy. Plamy na czole i powiekach zwykle bledną w ciągu 1–2 lat, natomiast plama na karku utrzymuje się do dorosłości u mniej więcej połowy osób. Jest niegroźna i nie wymaga leczenia.

Podsumowanie

Naczyniak u niemowlęcia to częsty, łagodny guz, który pojawia się w pierwszych tygodniach życia, rośnie najszybciej między 1. a 3. miesiącem, zatrzymuje się zwykle do 5. miesiąca, a potem przez kilka lat zanika. Większość naczyniaków wystarczy obserwować i fotografować. Szybkiej oceny, najlepiej w pierwszym miesiącu życia, wymagają naczyniaki przy oku, nosie, wardze, uchu, w okolicy brody i szyi, w pieluszce, duże płaskie zmiany na twarzy lub dole pleców, naczyniaki owrzodzone i sytuacja, gdy jest ich pięć lub więcej. Gdy leczenie jest potrzebne, lekiem z wyboru jest propranolol, o którym decyduje lekarz prowadzący leczenie naczyniaków u dzieci. Laser i chirurgia służą głównie do poprawy śladów po zaniku.

Zobacz również:

Zmiana na skórze dziecka budzi wątpliwości? Lekarz obejrzy ją w powiększeniu i doradzi dalsze kroki

Umów się

---

Zobacz również

• Laserowe usuwanie naczyniaków — jakie lasery i co z naczyniakami u dzieci
• Naczyniak na skórze u dorosłych
• Pieprzyki u dzieci — kiedy kontrola i co jest pilne
• Plama mongolska u dziecka
• Plama kawowa (café au lait) na skórze
• Naczyniak jamisty — czy jest groźny
• Usuwanie znamion u dziecka