Skala Fitzpatricka - co to jest?

Skala Fitzpatricka to narzędzie służące do klasyfikacji typów skóry na podstawie reakcji na słońce. Opiera się ona na sześciu kategoriach, a każda z nich opisuje indywidualną reakcję skóry na promieniowanie UV. Im wyższy numer w skali, tym skóra jest odporniejsza na promieniowanie UV. Promieniowanie UV to część widma elektromagnetycznego emitowana przez Słońce. W zbyt dużej ilości może być szkodliwe dla naszego zdrowia i skóry. Niektórzy ludzie nie zdają sobie sprawy z zagrożeń, jakie niesie ze sobą nadmierne narażenie na promieniowanie UV, dlatego też należy przypominać o tym, jak ważna jest odpowiednia ochrona przed słońcem.

Klasyfikacja skóry - skala Fitzpatricka

Typ skóry, który posiadasz, zależy od dwóch głównych czynników: genetyki oraz reakcji Twojej skóry na promieniowanie UV, a dodatkowo także od nawyków związanych z opalaniem. Kolor skóry jest genetycznie uwarunkowany przez ilość melaniny obecnej w komórkach. Melanina to naturalny barwnik występujący w skórze, chroni ją przed szkodliwym działaniem słońca poprzez absorpcję i rozpraszanie promieniowania UV. Naturalna ochrona Twojej skóry jest bezpośrednio związana z poziomem pigmentacji, który zapewnia pewną (choć ograniczoną) ochronę przed fotostarzeniem i ryzykiem nowotworów skórnych.

Twoje znamię się zmienia?

Koniecznie zbadaj je jeszcze w tym tygodniu!

Umów się

Skala Fitzpatricka to skuteczne narzędzie do określania różnych czynników ryzyka związanych z fototypem skóry każdej osoby. Powszechnie jest stosowana do prognozowania ryzyka uszkodzeń skóry spowodowanych przez działanie promieniowania słonecznego i raka skóry. Ponadto, służy do oceny reakcji na typowe procedury kosmetyczne oraz do identyfikacji potencjalnych zagrożeń z nimi związanych, takich jak podrażnienia, przebarwienia oraz ryzyko powstania blizn. Twój fototyp skóry Fitzpatrick pomoże Ci odkryć, jak najlepiej dbać akurat o Twoją skórę.

Fototypy skóry - charakterystyka

Fototyp 1:

Osoby o bardzo jasnej karnacji, z blond lub rudymi włosami, zielonymi lub niebieskimi oczami, których skóra praktycznie się nie opala, za to bardzo szybko ulega oparzeniom. Takie osoby są narażone na uszkodzenia skóry i szybkie pojawianie się znamion, dlatego powinny regularnie kontrolować swoje zmiany barwnikowe i unikać opalania.

Fototyp 2:

Osoby o jasnej karnacji, z jasnymi włosami i oczami, które opalają się słabo i łatwo ulegają oparzeniom słonecznym. Takie osoby również są narażone na uszkodzenia skóry i szybkie pojawianie się znamion, dlatego powinny stosować kremy z filtrem i unikać ekspozycji na słońce.

Fototyp 3:

Osoby o jasnej karnacji, ale z ciemniejszymi włosami i oczami, które opalają się stopniowo, czasem po początkowym oparzeniu. Takie osoby są mniej narażone na uszkodzenia skóry i pojawianie się znamion, ale również powinny stosować kremy z filtrem i unikać nadmiernego narażania się na promieniowanie UV.

Fototyp 4:

Osoby o skórze średniej jasności, z ciemnymi włosami i oczami, które umiarkowanie się opalają i rzadko ulegają oparzeniom słonecznym. Takie osoby są mniej narażone na uszkodzenia skóry i pojawianie się znamion, ale powinny nadal stosować kremy z filtrem i unikać słońca.

Fototyp 5:

Osoby o ciemnej skórze, z ciemnymi włosami i oczami, które łatwo się opalają i prawie nigdy nie ulegają oparzeniom słonecznym. Takie osoby są mniej narażone na uszkodzenia i pojawianie się znamion, ale powinny również chronić swoją skórę przed słońcem i stosować kremy z filtrem.

Fototyp 6:

Osoby o bardzo ciemnej karnacji, z bardzo ciemnymi włosami i oczami, które nigdy nie doświadczają oparzeń słonecznych. Takie osoby są najmniej narażone na uszkodzenia skóry i pojawianie się znamion, ale również powinny stosować kremy z filtrem i chronić swoją skórę przed słońcem.

Klasyfikacja Fitzpatricka — typy skóry w tabeli

Skala powstała po to, by opisać, jak skóra reaguje na słońce, a nie tylko jaki ma kolor. Jej autor, Thomas B. Fitzpatrick, omówił w 1988 roku, na ile jest ona trafna i praktyczna w codziennej pracy lekarza [Fitzpatrick 1988]. Najkrótszy opis sześciu typów wygląda tak [DermNet — Skin phototype]:

O przypisaniu do typu decyduje przede wszystkim to, czy skóra się oparza i czy się opala, a dopiero w drugiej kolejności kolor włosów i oczu. Osoba z fototypem I lub II nie „opala się łatwo”: jej skóra szybko czerwienieje, a brązowa opalenizna pojawia się słabo albo wcale.

Ile jest fototypów skóry i co to jest fototyp?

Fototypów jest sześć. Fototyp to cecha wrodzona, obecna od urodzenia. Zależy od ilości barwnika, czyli melaniny, w skórze: od jej naturalnego koloru oraz od tego, jak skóra reaguje na UV opalaniem [DermNet — Skin phototype]. Opalenizna nie zmienia więc fototypu. Osoba z typem II po wakacjach jest opalona, ale jej skóra nadal łatwo się oparza.

DermNet zwraca uwagę na jeszcze jedną rzecz: niektóre choroby i leki zwiększają wrażliwość na słońce, przez co skóra oparza się szybciej, ale nie zmieniają zdolności do opalania się [DermNet — Skin phototype]. O lekach, które tak działają, piszemy w artykule leki fotouczulające.

Jak określić fototyp skóry?

Najprościej przypomnieć sobie pierwsze słoneczne dni w roku i odpowiedzieć na dwa pytania:

1. Co dzieje się ze skórą po pierwszym dłuższym pobycie na słońcu bez ochrony? Zawsze robi się czerwona i piecze? Czerwienieje tylko czasem? Prawie nigdy?
2. Czy potem się opalasz? Wcale, słabo, stopniowo, łatwo i mocno?

Odpowiedzi porównaj z tabelą wyżej. Taka samoocena ma jednak ograniczenia. W amerykańskim badaniu 270 osób o różnym kolorze skóry 42% odpowiedzi na pytania o oparzenia i opalanie nie dało się przypisać do żadnego typu według standardowych definicji. Odpowiedzi o oparzeniach dobrze zgadzały się z oceną lekarza, ale odpowiedzi o opalaniu już nie. Fototyp ustalony przez lekarza był dokładniejszy niż samoocena dla typów III–VI [Eilers i wsp. 2013].

Nie sprawdzaj fototypu, celowo wystawiając skórę na słońce aż do oparzenia. Każde oparzenie słoneczne to uszkodzenie skóry. Jeśli masz wątpliwości, fototyp może ocenić lekarz podczas badania skóry.

Do czego służy klasyfikacja Fitzpatricka?

Skala pomaga ocenić ryzyko oparzeń słonecznych, a przez to także potrzebę ochrony przed słońcem, która zapobiega rakom skóry [Eilers i wsp. 2013]. Ma też znaczenie dla ryzyka czerniaka: w metaanalizie 60 badań (opublikowanej w 2005 roku) osoby z fototypem I miały około dwukrotnie większe ryzyko czerniaka niż osoby z fototypem IV [Gandini i wsp. 2005]. Więcej o innych czynnikach ryzyka piszemy w artykule czynniki ryzyka czerniaka.

Fototyp bierze się pod uwagę także przed zabiegami. Skóra ciemniejsza rzadziej się oparza, ale łatwiej zostają na niej brązowe przebarwienia po urazie lub zabiegu [DermNet — Skin phototype]. Dlatego lekarz uwzględnia fototyp, planując na przykład zabieg laserowy. Piszemy o tym w artykułach przeciwwskazania do zabiegów laserowych i laser a opalenizna. Ile czasu można spędzić na słońcu przy danym fototypie i jaki filtr wybrać, wyjaśniamy w tekstach ile czasu można przebywać na słońcu i jaki filtr SPF wybrać.

Jasny i ciemny fototyp skóry — co oznaczają w praktyce?

„Jasny fototyp” to potoczna nazwa typów I i II, a często także III: skóry, która łatwo się oparza i słabo lub stopniowo się opala. „Ciemny fototyp” to zwykle typy V i VI, czyli skóra brązowa i ciemnobrązowa, która rzadko lub nigdy się nie oparza [DermNet — Skin phototype]. Skala dotyczy wszystkich ludzi niezależnie od pochodzenia.

Jasny fototyp skóry wiąże się z wyższym ryzykiem czerniaka. W metaanalizie 60 badań ryzyko było około dwukrotnie większe przy fototypie I niż przy IV, przy jasnej skórze w porównaniu z ciemną i przy licznych piegach, a przy rudych włosach w porównaniu z ciemnymi ponad trzykrotnie większe [Gandini i wsp. 2005]. Dla osoby z jasnym fototypem oznacza to:

• ochronę przed słońcem przez cały sezon, a nie tylko na urlopie: cień w godzinach największego nasłonecznienia, ubranie, kapelusz i krem z wysokim filtrem,
• rezygnację z opalania „na brąz” i z solarium, bo jej skóra i tak słabo się opala, a łatwo się oparza,
• regularne oglądanie znamion i pokazywanie lekarzowi każdej zmiany, która rośnie, zmienia kolor albo wygląda inaczej niż pozostałe.

Ciemny fototyp skóry rzadziej się oparza, ale nie jest odporny na raka skóry. Czerniak u osób o ciemnej karnacji najczęściej przyjmuje postać czerniaka akralnego, czyli rozwija się na dłoniach, podeszwach i pod paznokciami, w miejscach mało narażonych na słońce. W populacjach pochodzenia azjatyckiego i afroamerykańskiego stanowi 40–60% rozpoznań czerniaka, a wśród osób rasy białej to najrzadszy podtyp [DermNet — Acral lentiginous melanoma]. Dlatego przy ciemnej skórze warto oglądać także stopy, dłonie i paznokcie. Opisujemy to w artykule czerniak akralny — stopa, dłoń, paznokieć. Ciemniejsza skóra łatwiej też reaguje brązowymi przebarwieniami po urazach i zabiegach [DermNet — Skin phototype].

W innych językach skala nazywa się podobnie, np. fototipo de Fitzpatrick po hiszpańsku i włosku. Chodzi o tę samą sześciostopniową klasyfikację.

Jak chronić skórę przed promieniowaniem UV?

Używaj kremów z filtrem UV

Najważniejszą zasadą ochrony przed promieniowaniem UV jest stosowanie kremów z odpowiednim filtrem, który zatrzymuje promieniowanie, blokując je przed wejściem w głąb skóry. Warto zwrócić uwagę na wartość SPF kremu, im wyższa, tym lepsza ochrona przed promieniowaniem UV.

Unikaj słońca w godzinach szczytu

Największym zagrożeniem dla skóry jest promieniowanie UV w godzinach szczytu, czyli między 10 a 16 - w tym czasie jest najintensywniejsze i najbardziej szkodliwe. Dlatego unikaj ekspozycji na słońce w godzinach szczytu, a jeśli musisz przebywać na zewnątrz, zawsze stosuj krem z wysokim filtrem UV.

Pamiętaj o odpowiednim ubiorze

Kolejnym sposobem na ochronę przed promieniowaniem UV jest ubieranie się w odpowiedni sposób. Najlepiej wybierać luźną, przewiewną odzież z długimi rękawami i nogawkami. Tego typu ubrania skutecznie chronią skórę przed szkodliwym wpływem promieniowania UV, jednocześnie zapewniają odpowiednią wentylację.

Dbaj o swoją skórę

Nie zapominaj również o codziennej pielęgnacji skóry. Nawilżanie i stosowanie odpowiednich kosmetyków może pomóc w ochronie przed promieniowaniem UV. Dobrze nawilżona skóra jest zdrowsza i bardziej odporna na szkodliwe wpływy zewnętrzne.

Promieniowanie UV jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia skóry, a długotrwała ekspozycja może prowadzić do poważnych chorób skóry, w tym do czerniaka. Dlatego tak ważne jest, aby chronić swoją skórę, szczególnie latem, przed słońcem. Zanim zdecydujesz się na odpowiednią ochronę określ swój fototyp. Test pomoże Ci lepiej dobrać pielęgnację skóry, aby dobrze zabezpieczyć ją przed promieniowaniem UV!

Sprawdź

Badamy znamiona w Twoim mieście.

Umów się

Skala Fitzpatricka to podstawa w precyzyjnej ocenie fototypu skóry i doborze odpowiedniej ochrony przeciwsłonecznej. Konsultacja z lekarzem dostarczy Ci precyzyjniejszych informacji w tym temacie. W naszej placówce możesz umówić się na badanie oraz wideodermatoskopię, która jest niezwykle dokładnym badaniem zmian skórnych.

Najczęstsze pytania

Jakie są typy skóry według Fitzpatricka?

Klasyfikacja Fitzpatricka wyróżnia sześć typów. Typ I to bardzo jasna skóra, która zawsze się oparza i nie opala. Typ II łatwo się oparza i słabo opala. Typ III opala się po początkowym oparzeniu. Typ IV oparza się minimalnie i łatwo opala. Typ V to skóra brązowa, która rzadko się oparza, a typ VI to skóra ciemnobrązowa lub czarna, która nigdy się nie oparza.

Ile jest fototypów skóry?

W klasyfikacji Fitzpatricka jest sześć fototypów, oznaczanych cyframi rzymskimi od I do VI. Im niższy numer, tym łatwiej skóra oparza się na słońcu i tym słabiej się opala, a więc tym bardziej potrzebuje ochrony przed promieniowaniem UV.

Jak określić fototyp skóry?

Najprościej odpowiedzieć na dwa pytania: co dzieje się ze skórą po pierwszym dłuższym pobycie na słońcu w sezonie, bez filtra, i czy później się opala. Samodzielna ocena bywa jednak niedokładna, zwłaszcza przy ciemniejszej skórze, dlatego pewniej określa fototyp lekarz. Nie sprawdzaj fototypu, celowo wystawiając skórę na oparzenie.

Co to jest fototyp?

Fototyp to wrodzona cecha skóry opisująca, jak reaguje ona na promieniowanie UV: jak łatwo się oparza i jak łatwo się opala. Zależy od ilości barwnika, czyli melaniny, i nie zmienia się po opalaniu. Opalenizna jest chwilowa, a fototyp zostaje ten sam przez całe życie.

Co oznacza jasny fototyp skóry?

Jasny fototyp to typy I i II, a często także III według Fitzpatricka: skóra, która łatwo się oparza i słabo lub stopniowo się opala. Wiąże się z większym ryzykiem czerniaka, dlatego osoby z jasną skórą powinny chronić ją przed słońcem przez cały sezon, unikać solarium i regularnie kontrolować znamiona.

Zobacz również

• Profilaktyka czerniaka — 5 zasad ratujących życie
• Jak chronić się przed nowotworem skóry
• Jak się chronić przed czerniakiem — profilaktyka UV
• Czerniak u młodych osób
• Jaki filtr SPF wybrać do karnacji i aktywności
• Od czego zależy bezpieczny czas na słońcu
• Rumień posłoneczny — ile trwa i kiedy to coś więcej
• Jak wybrać dobry krem z filtrem
• Co naprawdę zwiększa ryzyko czerniaka
• Promieniowanie UVA i UVB — czym się różnią i jak działają na skórę