Czerniak i inne nowotwory sk贸ry

Czerniak

Czerniak (艂ac. melanoma malignum) to z艂o艣liwy nowotw贸r wywodz膮cy si臋 z kom贸rek barwnikowych - melanocyt贸w.

Kom贸rki te wyst臋puj膮 w warstwie podstawnej nask贸rka, gdzie syntetyzuj膮 i wydzielaj膮 swoisty barwnik 鈥 melanin臋, warunkuj膮cy fenotyp sk贸ry (tzw. karnacj臋) i jej wra偶liwo艣膰 na promieniowanie ultrafioletowe (UV). U 50-60% os贸b do rozwoju czerniaka dochodzi de novo w obr臋bie sk贸ry pozornie niezmienionej. U kobiet czerniak najcz臋艣ciej umiejscowiony jest na ko艅czynach, w przypadku m臋偶czyzn najcz臋stszym umiejscowieniem czerniaka jest tu艂贸w. Zwykle punktem wyj艣cia czerniaka jest sk贸ra, ale mo偶e on te偶 powstawa膰 w obr臋bie b艂on 艣luzowych przewodu pokarmowego oraz w ga艂ce ocznej. Czerniak jest nowotworem o wysokim stopniu z艂o艣liwo艣ci. Mo偶e dawa膰 przerzuty do okolicznych w臋z艂贸w ch艂onnych, a tak偶e przerzuty odleg艂e - najcz臋艣ciej do p艂uc i m贸zgu.

Czerniak nale偶y do najbardziej z艂o艣liwych nowotwor贸w, poniewa偶 charakteryzuje si臋 wczesnymi przerzutami, nisk膮 wra偶liwo艣ci膮 na leki cytostatyczne, a w zwi膮zku z tym wysok膮 艣miertelno艣ci膮.

Wytyczne post臋powania diagnostyczno-terapeutycznego - czerniak.pdf

Czym jest czerniak?

Raki sk贸ry

Raki sk贸ry stanowi膮 75% wszystkich rozpoznawanych nowotwor贸w z艂o艣liwych. Ryzyko zachorowania na te nowotwory w ci膮gu 偶ycia (u os贸b rasy kaukaskiej) przekracza 20%.

Raki sk贸ry, w tym przede wszystkim rak podstawnokom贸rkowy (BCC, basal cell carcinoma) oraz rak kolczystokom贸rkowy (SCC, squamous cell carcinoma) [98% rak贸w sk贸ry], s膮 najcz臋艣ciej wyst臋puj膮cymi nowotworami z艂o艣liwymi wyst臋puj膮cymi w艣r贸d os贸b rasy kaukaskiej. Raki te cechuj膮 si臋 naciekaniem okolicznych tkanek i niszczeniem s膮siaduj膮cych struktur, takich jak ko艣ci i chrz膮stki, co skutkuje mi臋dzy innymi defektami estetycznymi i pogorszeniem jako艣ci 偶ycia, jak r贸wnie偶 odpowiadaj膮 za znaczn膮 chorobowo艣膰 w spo艂ecze艅stwie. Natomiast w艣r贸d pacjent贸w z grupy wysokiego ryzyka omawiane raki przebiegaj膮 agresywnie i mog膮 prowadzi膰 do 艣mierci.

Nale偶y podkre艣li膰, 偶e u chorych, kt贸rzy chorowali na raka sk贸ry, cz臋艣ciej ni偶 w populacji og贸lnej rozpoznaje si臋 inne nowotwory sk贸ry, w tym czerniaka.

Wytyczne post臋powania diagnostyczno-terapeutycznego - raki sk贸ry.pdf

Ile os贸b choruje?

Ile os贸b choruje?

W ostatnich latach obserwuje si臋 du偶膮 dynamik臋 wzrostu liczby zachorowa艅 na czerniaka w Polsce. W latach 1982-2002 liczba zachorowa艅 zwiekszy艂a si臋 niemal 3-krotnie a liczba zgon贸w ponad 2-krotnie.

Szczyt zachorowa艅 na czerniaka przypada na si贸dm膮 i 贸sm膮 dekad臋 偶ycia. Liczba zachorowa艅 na czerniaka sk贸ry wzrasta po 20 roku 偶ycia, przy czym najwi臋cej zachorowa艅 u obu p艂ci notuje si臋 mi臋dzy 50 a 64 rokiem 偶ycia. Zapadalno艣膰 na 艣wiecie wykazuje znaczn膮 zale偶no艣膰 geograficzn膮. Czerniak sk贸ry z najwi臋ksz膮 cz臋sto艣ci膮 wyst臋puje w艣r贸d os贸b rasy kaukaskiej, szczeg贸lnie nara偶onych na promieniowanie s艂oneczne. Rocznie na 艣wiecie notuje si臋 ponad 100000 zachorowa艅. Najwy偶sz膮 zachorowalno艣膰 notuje si臋 w Australii i Nowej Zelandii, w bogatych krajach europejskich (Szwajcaria, Norwegia, Szwecja oraz w Stanach Zjednoczonych).

Umieralno艣膰 z powodu czerniaka sk贸ry w Polsce jest wy偶sza ni偶 przeci臋tnego obywatela Unii Europejskiej o oko艂o 20%.

Ile os贸b choruje?

Czy mog臋 si臋 opala膰?

Najwi臋kszym czynnikiem ryzyka rozwoju czerniaka jest nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV, zar贸wno naturalne, jak i sztuczne - solaria.

Za zwi臋kszone ryzyko zachorowania na czerniaka odpowiada nie tylko przewlek艂a ekspozycja na s艂o艅ce ale w wi臋kszej mierze kr贸tkie, intensywne ekspozycje z powa偶nymi oparzeniami sk贸ry szczeg贸lnie przed 15 rokiem 偶ycia. Szkodliwo艣膰 promieniowania s艂onecznego zale偶y w du偶ej mierze od szeroko艣ci geograficznej 鈥 im bli偶ej r贸wnika tym wi臋ksze nat臋偶enie promieniowania UV. Podobna zale偶no艣膰 dotyczy wysoko艣ci n.p.m. Szczeg贸lnie nara偶one s膮 osoby z jasnym fenotypem sk贸ry (rasa bia艂a, w艂osy rude albo blond, wysoka sk艂onno艣膰 do oparze艅 s艂onecznych).

Uwa偶a si臋, 偶e promieniowanie UV indukuje powstawanie mutacji genowych, powoduj膮c tym samym trwa艂e zmiany w genomie melanocyt贸w, co ma kluczowe znaczenie w procesie transformacji nowotworowej.

Czy mog臋 si臋 opala膰?

Czy mog臋 odziedziczy膰 czerniaka?

Zmiany dziedziczne odgrywaj膮 rol臋 w rozwoju oko艂o 10% przypadk贸w czerniaka.

Za znaczeniem czynnik贸w dziedzicznych przemawia wy偶sze ryzyko zachorowania u os贸b z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku tego nowotworu oraz rozw贸j czerniaka w tym samym wieku i tej samej lokalizacji u bli藕ni膮t monozygotycznych. Odpowiadaj膮 za to powsta艂e mutacje genowe, kt贸rych identyfikacja mo偶e mie膰 znaczenie w badaniu predyspozycji rodzinnych do zachorowania, w diagnostyce, rokowaniu, a nawet mie膰 wp艂yw na wyb贸r terapii. Do grupy szczeg贸lnego ryzyka nale偶膮 tak偶e osoby, u kt贸rych ju偶 wcze艣niej rozpoznano i leczono czerniaka sk贸ry 鈥 ryzyko wyst膮pienia u nich drugiego czerniaka wynosi od 3 do 5%.

Czerniak nie jest chorob膮 dziedziczn膮. Dziedziczona jest natomiast predyspozycja do zachorowania zwi膮zana z utrwalonymi zmianami w DNA.

Czy mog臋 odziedziczy膰 czerniaka?

Jakie s膮 inne czynniki ryzyka?

Wa偶nym czynnikiem ryzyka jest obecno艣膰 na sk贸rze mnogich znamion melanocytowych, zw艂aszcza znamion atypowych, du偶ych >2 cm 艣rednicy oraz znamion wrodzonych.

U os贸b z minimum pi臋cioma znamionami o wielko艣ci powy偶ej 6 mm ryzyko zachorowania jest wy偶sze ni偶 u os贸b bez znamion. Zwi臋kszone ryzyko wyst膮pienia czerniaka obserwuje si臋 tak偶e u os贸b z dziedzicznym zespo艂em znamion atypowych - wyst臋powanie minimum 50 znamion o 艣rednicy powy偶ej 2 mm. Najwy偶sze, nawet 1000-krotne (w stosunku do populacji og贸lnej) ryzyko wyst臋puje u os贸b z xeroderma pigmentosum (sk贸ra pergaminowata i barwnikowa), niezwykle rzadk膮, dziedziczon膮 autosomalnie recesywnie dermatoz膮, w kt贸rej 艂atwo dochodzi do uszkodze艅 genomu melanocyt贸w pod wp艂ywem promieniowania UV ze wzgl臋du na defekt mechanizm贸w naprawczych DNA.

Szczeg贸lnie nara偶one s膮 te偶 osoby z og贸lnym spadkiem odporno艣ci np. przy stosowaniu immunosupresji, po transplantacji narz膮d贸w, czy w AIDS oraz zmianami hormonalnymi okresu pokwitania, ci膮偶y i po艂ogu.

Jakie s膮 inne czynniki ryzyka?

Jakie jest rokowanie?

Rokowanie u pacjent贸w z czerniakiem rozpoznanym we wczesnym stadium rozwoju jest bardzo dobre.

Czerniak jest nowotworem wyleczalnym we wczesnym stadium rozwoju. Prze偶ycie w czerniaku o grubo艣ci do 0,75 mm jest bliskie 100%. Warunkiem wyleczalno艣ci jest wczesne wykrycie nowotworu i jego szybkie wyci臋cie. Przyk艂adem jest sytuacja epidemiologiczna w krajach o wysokiej zachorowalno艣ci na ten nowotw贸r, gdzie dzi臋ki wysokiej 艣wiadomo艣ci onkologicznej spo艂ecze艅stwa i wyczuleniu lekarzy na r贸偶nicowanie zmian barwnikowych i wczesne rozpoznawanie czerniaka sk贸ry, ponad 90% przypadk贸w diagnozowanych jest w okresie wzrostu miejscowego (ograniczonego do sk贸ry/b艂ony 艣luzowej).

W Polsce wi臋kszo艣膰 chorych zg艂asza si臋 do lekarza z ju偶 zaawansowanym czerniakiem i obecno艣ci膮 przerzut贸w w w臋z艂ach ch艂onnych lub narz膮dach wewn臋trznych.

Jakie jest rokowanie?
Nie lekcewa偶 raka!

Nie lekcewa偶 raka!

Sprawd藕 jak si臋 chroni膰.

Twoja wiedza na temat czerniaka jest teraz wi臋ksza, jednak to nic nie zmieni, je艣li nie b臋dziesz przestrzega膰 podstawowych zasad profilaktyki. Dowiedz si臋 jak znacz膮co zmniejszy膰 ryzyko zachorowania.
Jak si臋 chroni膰