Blizny po ospie — jak im zapobiec u dziecka i jak leczyć stare blizny

Ospa wietrzna to choroba, którą większość dzieci przechodzi łagodnie. Czasem jednak zostawia pamiątkę na całe życie: okrągłe, wklęsłe blizny, najczęściej na twarzy. Przegląd badań wspomina o trwałych zagłębionych bliznach po ospie u części osób, które ją przebyły, z podaną wartością do 18% [Pour Mohammad i Ghassemi, Med J Islam Repub Iran 2021]. Główne przyczyny to drapanie krostek i ich zakażenie bakteriami, więc w dużej mierze można im zapobiec.

W tym artykule wyjaśniamy, dlaczego po ospie zostają blizny, jak odróżnić przemijające plamy od trwałych blizn, co robić w czasie choroby dziecka, by ograniczyć ryzyko śladów, co mogą dać kremy i jakie zabiegi pomagają na stare blizny po ospie.

Usuwamy zmiany skórne laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza. Sprawdź, jak wygląda laserowe usuwanie znamion.

Ospa wietrzna — jak przebiega wysypka?

Ospa wietrzna to ostra, bardzo zaraźliwa choroba wywołana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca. Typowa jest swędząca wysypka na tułowiu, twarzy, owłosionej skórze głowy, kończynach i błonach śluzowych, której towarzyszą gorączka i złe samopoczucie [PZH — Ospa wietrzna]. W Polsce rejestruje się rocznie około 150–220 tysięcy zachorowań, głównie u dzieci do 10. roku życia [PZH — Ospa wietrzna].

Wysypka przechodzi przez trzy etapy, a nowe zmiany mogą się pojawiać, gdy starsze już strupieją [NHS — Chickenpox]:

1. Grudki — małe, czerwone krostki.
2. Pęcherzyki — wypełnione płynem, bardzo swędzące, łatwo pękają.
3. Strupy — pęcherzyki zasychają. Zwykle po około 5 dniach od pojawienia się wysypki wszystkie zmiany są pokryte strupem.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Dlaczego po ospie zostają blizny?

Wiele krostek po ospie goi się bez trwałego śladu. Blizna zostaje wtedy, gdy uszkodzenie skóry jest głębsze. Najczęściej dzieje się tak z dwóch powodów:

• Drapanie. Zdrapywanie swędzących pęcherzyków i strupów pogłębia ranę. NHS wprost ostrzega, że drapanie może zostawić blizny [NHS — Chickenpox].
• Zakażenie bakteryjne. Według Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego zakażenia bakteryjne skóry należą do najczęstszych powikłań ospy i mogą powodować powstanie szpecących blizn [PZH — Ospa wietrzna]. Na zakażenie wskazuje zaczerwieniona, gorąca lub bolesna skóra wokół pęcherzyków [NHS — Chickenpox].

Dlatego tak ważne jest powstrzymanie dziecka przed drapaniem i obserwowanie, czy krostki nie zaczynają ropieć.

Jak wyglądają blizny po ospie?

Typowa blizna po ospie to okrągły lub owalny dołek w skórze. To blizna zanikowa, czyli wklęsła. NHS opisuje takie blizny jako małe, głębokie zagłębienia przypominające rozszerzony por albo większe, płytkie wklęśnięcia, typowe po trądziku lub ospie [NHS — Scars]. W odróżnieniu od blizn potrądzikowych, które mają różne kształty, blizny po ospie są do siebie podobne [Pour Mohammad i Ghassemi, Med J Islam Repub Iran 2021].

W badaniach nad leczeniem najczęściej dotyczyły twarzy, na przykład policzków i czoła [Barikbin i wsp., Dermatol Surg 2012; Pour Mohammad i Ghassemi, Med J Islam Repub Iran 2021], ale mogą być wszędzie, gdzie była wysypka. Więcej o różnych rodzajach wklęsłych blizn piszemy w artykule blizny zanikowe.

Plama czy blizna?

Po zejściu strupów skóra jest zwykle różowa lub czerwona, a u części osób pojawiają się brązowe lub jaśniejsze plamki. To jeszcze nie blizny, tylko ślady stanu zapalnego. Przebarwienia pozapalne są częstsze i dłużej się utrzymują u osób o ciemniejszej karnacji, a słońce może je przyciemnić [DermNet — Postinflammatory hyperpigmentation]. Prawdziwa blizna to zmiana struktury skóry: dołek, który wyczuwasz pod palcem albo który rzuca cień przy bocznym świetle.

Czy blizny po ospie znikną same?

To zależy, o czym mówimy:

• Plamy i zaczerwienienie zwykle bledną stopniowo przez wiele miesięcy. Ochrona przed słońcem pomaga ograniczyć czerwone i brązowe przebarwienia i przyspiesza blednięcie blizny [AAD — Minimize a scar]. Większość blizn blednie z czasem, co może trwać nawet 2 lata [NHS — Scars].
• Wklęsłe blizny nie znikają. Gdy otaczające zaczerwienienie zblednie, mogą stać się mniej widoczne, ale samo zagłębienie zostaje. Przegląd badań określa je jako trwałe [Pour Mohammad i Ghassemi, Med J Islam Repub Iran 2021].

Dlatego warto poczekać kilka miesięcy po chorobie, zanim oceni się, co jest przebarwieniem, a co blizną.

Blizny po ospie u dziecka — jak im zapobiegać? Checklista

Wskazówki NHS na czas choroby [NHS — Chickenpox]:

• Obetnij dziecku paznokcie krótko i na noc zakładaj mu skarpetki na dłonie, żeby nie drapało się przez sen.
• Stosuj chłodzące kremy lub żele z apteki na swędzące miejsca.
• Kąp dziecko w chłodnej wodzie i osuszaj skórę, przykładając ręcznik, bez pocierania.
• Ubieraj dziecko w luźne ubrania, które nie ocierają skóry.
• Zapytaj farmaceutę o lek przeciwhistaminowy na świąd.
• Na gorączkę i ból podawaj paracetamol. Nie podawaj ibuprofenu bez zalecenia lekarza, bo przy ospie może sprzyjać ciężkim zakażeniom skóry. Dzieciom poniżej 16. roku życia nie podaje się aspiryny.
• Dbaj o nawodnienie dziecka.
• Nie zrywaj strupów i nie pozwalaj ich zdrapywać. Odpadną same.

Skontaktuj się z lekarzem, gdy skóra wokół pęcherzyków robi się czerwona, gorąca lub bolesna albo objawy się nasilają [NHS — Chickenpox]. Szybkie leczenie zakażenia zmniejsza ryzyko głębszej blizny.

Szczepienie — najskuteczniejsza ochrona

Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywy, osłabiony wirus i podaje się ją w dwóch dawkach. Jej skuteczność przekracza 95%, a podana do 3 dni od kontaktu z chorym chroni w około 90% [PZH — Ospa wietrzna]. Szczepienie chroni przed chorobą i jej powikłaniami, w tym przed zakażeniami skóry, które zostawiają blizny. O szczegóły, w tym o to, czy szczepienie przysługuje dziecku bezpłatnie, zapytaj lekarza lub sprawdź serwis szczepień PZH.

Co robić na różnych etapach po przebytej ospie?

AAD zaleca na zagojoną skórę krem z filtrem o szerokim spektrum i SPF co najmniej 30, nakładany regularnie [AAD — Minimize a scar]. Na przebarwienia w odsłoniętych miejscach DermNet zaleca codzienny filtr SPF 50+ [DermNet — Postinflammatory hyperpigmentation]. Więcej o wpływie słońca na blizny piszemy w artykule blizna a słońce.

Co stosować na blizny po ospie? Kremy i domowa pielęgnacja

Uczciwie: żaden krem nie wypełni wklęsłej blizny. Kremy i domowa pielęgnacja mają sens na wcześniejszym etapie i przy przebarwieniach:

• Krem z filtrem to najważniejszy „preparat na ślady po ospie”, bo słońce przyciemnia przebarwienia [DermNet — Postinflammatory hyperpigmentation].
• Krem nawilżający łagodzi suchość i świąd gojącej się skóry.
• Preparaty rozjaśniające przebarwienia mogą pomóc przy uporczywych brązowych plamach. Zwykle trzeba łączyć kilka metod, a efekty bywają różne [DermNet — Postinflammatory hyperpigmentation]. Dobór warto omówić z lekarzem, zwłaszcza u dziecka.
• Retinoidy na receptę, takie jak tretynoina, stosowano w badaniach nad bliznami po ospie głównie jako przygotowanie skóry przed zabiegiem laserowym. Brakuje badań nad ich stosowaniem jako jedynej metody [Pour Mohammad i Ghassemi, Med J Islam Repub Iran 2021].

Żele silikonowe mają najlepsze dowody przy bliznach wypukłych, a blizny po ospie są zwykle wklęsłe. Porównanie składników preparatów na blizny znajdziesz w artykule maść na blizny.

Jak pozbyć się starych blizn po ospie? Metody zabiegowe

Przegląd badań nad leczeniem blizn po ospie wymienia kilka grup metod [Pour Mohammad i Ghassemi, Med J Islam Repub Iran 2021]:

• Punktowy peeling stężonym kwasem trichlorooctowym (technika CROSS). Kwas nakłada się cienkim aplikatorem na dno każdej blizny, co pobudza odbudowę kolagenu. To najczęściej badana metoda przy bliznach po ospie. W badaniu u 100 pacjentów z bliznami po ospie na twarzy, po maksymalnie 6 zabiegach poprawę stwierdzono u 95% osób, a działania niepożądane były łagodne i przemijające [Barikbin i wsp., Dermatol Surg 2012].
• Lasery ablacyjne, takie jak laser CO2 i erbowy. W zebranych badaniach, bardzo małych i często łączących blizny po ospie z innymi bliznami wklęsłymi, opisywano poprawę od umiarkowanej do znacznej [Pour Mohammad i Ghassemi, Med J Islam Repub Iran 2021]. Lasery frakcyjne, które działają na mikroskopijnych punktach skóry, eksperci uznają za obiecującą metodę leczenia blizn pourazowych [Anderson i wsp., JAMA Dermatol 2014]. Więcej w artykule laser frakcyjny CO2 na blizny.
• Subcyzja, czyli przecinanie igłą pasm włóknistych, które ściągają dno blizny w dół. W połączeniu z odsysaniem dawała w jednym badaniu poprawę rzędu 70%, ale u 58 osób z różnymi bliznami wklęsłymi, wśród których tylko 6 miało blizny po ospie [Pour Mohammad i Ghassemi, Med J Islam Repub Iran 2021].
• Przeszczep skóry właściwej, uniesienie blizny sztancą, przeszczep tłuszczu — metody opisywane głównie w pojedynczych przypadkach lub małych seriach.
• Łączenie metod, które często daje najlepsze efekty.

Autorzy przeglądu podkreślają, że badań jest niewiele i nie pozwalają one rzetelnie porównać metod między sobą. Wybór zależy od głębokości, wielkości i koloru blizn oraz od typu skóry i skłonności do przebarwień [Pour Mohammad i Ghassemi, Med J Islam Repub Iran 2021]. Po peelingu kwasem opisywano przejściowe przebarwienia, a po niektórych zabiegach, zwłaszcza po łączeniu laserów ablacyjnych, także blizny przerostowe [Pour Mohammad i Ghassemi, Med J Islam Repub Iran 2021].

U dzieci decyzję o zabiegu zawsze podejmuje lekarz wspólnie z rodzicami. Zwykle warto odczekać kilka miesięcy, aż zbledną przebarwienia i będzie jasne, które ślady są bliznami. Termin oceny wskazuje lekarz. Laserowe leczenie blizn planujemy wkrótce wprowadzić do oferty. Przegląd zabiegów laserowych znajdziesz w artykule laser na blizny.

Kiedy warto zgłosić się do lekarza?

W czasie choroby — gdy skóra wokół pęcherzyków jest czerwona, gorąca i bolesna, objawy się nasilają albo chore jest niemowlę, kobieta w ciąży lub osoba z obniżoną odpornością [NHS — Chickenpox]. Po chorobie — gdy blizny są głębokie, liczne lub obniżają komfort, a także gdy masz wątpliwości, czy wklęsła lub odbarwiona zmiana na skórze to na pewno blizna. Nie każda zmiana, która pojawiła się w okolicy dawnej wysypki, musi mieć z ospą związek. Kiedy wklęsłe zmiany wymagają oceny, opisujemy w artykule blizny zanikowe.

Najczęstsze pytania

Czy da się pozbyć blizn po ospie?

Całkowicie zwykle nie, ale da się je wyraźnie spłycić. Przy wklęsłych bliznach po ospie stosuje się punktowy peeling stężonym kwasem trichlorooctowym, lasery ablacyjne, w tym frakcyjne, oraz zabiegi unoszące dno blizny, takie jak subcyzja. W badaniach poprawę uzyskiwała większość pacjentów, choć zwykle potrzebnych jest kilka zabiegów. Kremy nie wypełnią wklęsłej blizny.

Po jakim czasie znikają blizny po ospie?

Czerwone, różowe lub brązowe plamy po ospie to zwykle przebarwienia, które bledną stopniowo przez wiele miesięcy, szybciej przy ochronie przed słońcem. Wklęsłe blizny, czyli dołki w skórze, same nie znikają. Mogą z czasem stać się mniej widoczne, gdy otaczające zaczerwienienie zblednie, ale ich zagłębienie zostaje.

Co na blizny po ospie dla dziecka?

Najważniejsze jest zapobieganie w czasie choroby: krótko obcięte paznokcie, skarpetki na dłonie na noc, chłodzące żele z apteki i chłodne kąpiele, żeby dziecko nie drapało krostek. Po odpadnięciu strupków chroń skórę przed słońcem kremem z filtrem i nie zrywaj strupów. Jeśli po kilku miesiącach zostały wklęsłe blizny, ich leczenie warto omówić z lekarzem. Najskuteczniej chroni szczepienie przeciw ospie.

Jaki preparat jest dobry na blizny po ospie?

Nie ma kremu, który wypełniłby wklęsłą bliznę po ospie. Na świeże ślady najlepiej działa codzienny krem z filtrem SPF 30 lub wyższym, który ogranicza ciemnienie przebarwień, oraz krem nawilżający. Retinoidy na receptę stosowano w badaniach głównie jako przygotowanie skóry przed zabiegiem laserowym. Na utrwalone blizny skuteczniejsze są zabiegi.

Podsumowanie

Blizny po ospie powstają głównie wtedy, gdy krostki są drapane lub zakażone bakteriami, więc w dużej mierze można im zapobiec: krótkimi paznokciami, chłodzeniem skóry, unikaniem ibuprofenu bez zalecenia lekarza i szybką reakcją na objawy zakażenia. Najskuteczniej chroni szczepienie. Różowe i brązowe plamy po chorobie zwykle bledną przez kolejne miesiące, zwłaszcza przy ochronie przed słońcem, ale wklęsłe blizny same nie znikają. Kremy ich nie wypełnią. Pomóc mogą zabiegi: punktowy peeling kwasem trichlorooctowym, lasery i subcyzja, dobierane przez lekarza do rodzaju blizn.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Blizny zanikowe — czym są i jak je leczyć
• Laser frakcyjny CO2 na blizny
• Maść na blizny — co działa według badań
• Blizna a słońce
• Jak zmniejszyć bliznę?
• Jak leczyć blizny — metody i ich skuteczność
• Laser na blizny potrądzikowe
• Mikronakłuwanie na blizny zanikowe
• Jaki krem z filtrem na bliznę wybrać