Blizna a słońce — czy można opalać blizny i jak chronić je przed UV

Latem wiele osób zadaje to samo pytanie: co z blizną, skoro reszta ciała ma się opalić? Krótka odpowiedź brzmi: blizna a słońce to złe połączenie, zwłaszcza w pierwszym roku po urazie lub zabiegu. Promieniowanie ultrafioletowe nie ukryje blizny pod opalenizną. Może ją przyciemnić i sprawić, że będzie bardziej widoczna niż przed urlopem.

W tym artykule wyjaśniamy, co dzieje się z blizną pod wpływem UV, po jakim czasie można ją wystawić na słońce, które przekonania o opalaniu blizn są mitami i jak w praktyce chronić bliznę w lecie i przez resztę roku. Na końcu opisujemy, kiedy blizna wymaga oceny lekarza, bo nie każda zmiana przypominająca bliznę jest niewinna.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

Blizna a słońce — dlaczego blizna reaguje inaczej niż zdrowa skóra?

Blizna to tkanka, którą organizm wytwarza, aby zamknąć ranę sięgającą skóry właściwej. Nie jest kopią skóry sprzed urazu. Ma inny układ włókien kolagenowych, inne naczynia krwionośne i najczęściej inny kolor niż otoczenie. NHS opisuje blizny jako zmiany, które mogą być różowe, czerwone, fioletowe, białe, brązowe, w kolorze skóry albo ciemniejsze od niej [NHS, Scars].

Świeża blizna przez wiele miesięcy jest „placem budowy”. Naczynia są w niej liczniejsze, dlatego bywa różowa lub czerwona. Kolagen jest stopniowo przebudowywany, a blizna z czasem staje się bledsza, bardziej płaska i miękka. NHS podaje, że ten proces może trwać do dwóch lat, a czasem dłużej [NHS, Scars]. W tym czasie blizna reaguje na bodźce z zewnątrz, w tym na promieniowanie UV, inaczej niż dojrzała skóra.

Dochodzi do tego sprawa barwnika. Popularne wyjaśnienie mówi, że blizna „nie ma melanocytów”, czyli komórek wytwarzających melaninę. Badania pokazują, że jest to uproszczenie. W pracy na bliznach po oparzeniach jaśniejsze i ciemniejsze fragmenty blizny zawierały podobną liczbę melanocytów, a różniła się ich aktywność [Carney i wsp., PLoS One 2021]. Niezależnie od przyczyny kolor blizny bywa nierówny i trudny do przewidzenia: jeden jej fragment może pozostać jasny, inny ściemnieć, a skóra wokół opali się zwyczajnie.

Jak promieniowanie UV wpływa na bliznę?

Co pokazało badanie z randomizacją

Najlepszym dowodem na wpływ słońca na bliznę jest duńskie badanie z randomizacją. Badacze wykonywali u ochotników niewielkie rany po biopsji skóry. Część ran zszywano, a część goiła się samoistnie. Następnie losowo przydzielano je do grupy, która po zabiegu była naświetlana promieniowaniem słonecznym, albo do grupy bez ekspozycji na UV.

Po 12 tygodniach naświetlane blizny gojące się bez szycia zostały ocenione przez zaślepionych badaczy jako najbardziej szpecące. Miały wyższe oceny koloru, nacieku i powierzchni, a pomiary odbicia światła wykazały w nich większy przyrost pigmentacji. Autorzy podsumowali, że ekspozycja na UV po zabiegu pogarsza kliniczny wygląd blizn u ludzi [Due i wsp., Acta Derm Venereol 2007].

To ważna informacja dla każdego, kto ma świeże otarcie, ranę po urazie albo ślad po zabiegu. Najbardziej narażone są rany, które goją się „od dna”, bez zszycia brzegów, ale wytyczne zalecają ochronę przed UV dla każdej młodej blizny.

Co mówią wytyczne leczenia blizn

Międzynarodowe zalecenia dotyczące postępowania z bliznami wymieniają ochronę młodej blizny przed UV wśród podstawowych działań, które warto stosować przy każdej ranie, obok zmniejszania napięcia skóry, plastrowania i nawilżania [Monstrey i wsp., J Plast Reconstr Aesthet Surg 2014]. Ta sama grupa ekspertów wskazuje unikanie słońca jako jeden z ogólnych sposobów zapobiegania nieestetycznym bliznom [Meaume i wsp., Eur J Dermatol 2014].

Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) dodaje, że ochrona przeciwsłoneczna wygojonej rany może zmniejszyć czerwone lub brązowe przebarwienie i pomóc bliźnie szybciej zblednąć [AAD, Proper wound care].

Czy można opalać blizny?

Opalanie — dlaczego skóra ciemnieje na słońcu?

Opalenizna to reakcja obronna. Gdy promieniowanie UV uszkadza komórki skóry, melanocyty zwiększają produkcję melaniny, która ma częściowo osłonić jądra komórek przed kolejną dawką. Opalenizna nie jest więc oznaką zdrowia skóry, tylko śladem uszkodzenia, które już się dokonało. Szerzej piszemy o tym w artykule o oparzeniach słonecznych i ryzyku czerniaka.

Opalanie blizn — dlaczego nie ma sensu?

Wiele osób liczy, że opalona skóra „wyrówna” kolor i blizna zniknie w opaleniźnie. Zwykle dzieje się odwrotnie. Jasna blizna na opalonej skórze odcina się wyraźniej niż na skórze nieopalonej. Z kolei młoda blizna może pod wpływem UV ściemnieć bardziej niż otoczenie i zostać z brązowym przebarwieniem na długie miesiące. Żaden z tych efektów nie poprawia wyglądu.

Dlaczego opalanie blizny jest niewskazane ze względów zdrowotnych?

Poza estetyką liczy się zdrowie skóry. Promieniowanie UV uszkadza DNA komórek skóry i jest głównym czynnikiem ryzyka nowotworów skóry. WHO wskazuje, że wyraźny wzrost zachorowań na raka skóry u osób o jasnej karnacji jest silnie związany z nadmierną ekspozycją na UV ze słońca i prawdopodobnie ze sztucznych źródeł, takich jak solarium [WHO, UV index]. Opalanie blizny to po prostu opalanie skóry, tylko z dodatkowym ryzykiem przebarwienia blizny.

Po jakim czasie można opalać blizny?

To najczęstsze pytanie i nie ma na nie jednej daty. Brytyjski NHS zaleca, aby przez co najmniej rok zakrywać bliznę na słońcu ubraniem lub opatrunkiem i stosować na nią krem z filtrem SPF 30 lub wyższym [NHS, Scars]. W praktyce lepiej kierować się wyglądem blizny niż kalendarzem:

• Blizna różowa, czerwona, fioletowa lub twardsza od otoczenia wciąż dojrzewa. Wymaga pełnej ochrony, nawet jeśli minął już rok.
• Blizna blada, płaska i miękka, podobna w dotyku do skóry obok, jest dojrzała. Nie trzeba jej już chronić szczególnie, ale nadal obowiązuje zwykła fotoprotekcja, jak dla całej skóry.
• Blizna, która ciemnieje, swędzi, grubieje lub rośnie, wymaga oceny lekarza, a nie słońca.

Warto też odróżnić „mogę wyjść na słońce” od „mogę opalać bliznę”. Spacer, praca w ogrodzie czy wakacje są możliwe od razu, jeśli blizna jest osłonięta. Celowe opalanie blizny nie jest dobrym pomysłem w żadnym momencie.

Opalanie blizn — fakty i mity

Mit: opalenie blizny zmniejszy jej widoczność

Fałsz. Opalenizna zwiększa różnicę kolorów między blizną a otoczeniem, a młoda blizna może ściemnieć. W badaniu z randomizacją blizny naświetlane po zabiegu oceniano jako bardziej szpecące niż blizny chronione [Due i wsp. 2007].

Mit: świeża i kilkuletnia blizna reagują na słońce tak samo

Fałsz. W młodej bliźnie trwa przebudowa kolagenu i naczyń, więc jest ona bardziej podatna na przebarwienie i zaczerwienienie. Dojrzała, blada blizna jest już ustabilizowana, choć wciąż może opalać się inaczej niż skóra wokół.

Mit: wystarczy chronić bliznę tylko latem

Fałsz. Ochrona młodej blizny ma trwać co najmniej rok, więc obejmuje też słoneczne dni wiosną i jesienią oraz zimowe wyjazdy w góry. WHO zaleca środki ochronne zawsze, gdy indeks UV wynosi 3 lub więcej [WHO, UV index].

Mit: solarium jest dla blizny bezpieczniejsze niż słońce

Fałsz. Lampy w solarium emitują promieniowanie UV, czyli dokładnie ten czynnik, który pogarsza wygląd blizny. Ryzyko dla skóry opisujemy w artykule Solarium a nowotwory skóry.

Mit: opalanie pomoże wyleczyć blizny po trądziku

Fałsz. Blizny potrądzikowe są zwykle trwałe i mogą się zmniejszać z czasem lub po leczeniu, ale nie pod wpływem opalania [DermNet, Acne scarring]. Opalenizna może je chwilowo zamaskować, a po jej zejściu zostają przebarwienia. DermNet zwraca uwagę, że przebarwienia pozapalne po trądziku, zwłaszcza u osób o ciemniejszej karnacji, potrafią utrzymywać się miesiącami lub dłużej.

Fakt: zwykły krem z filtrem może nie wystarczyć, jeśli chroni tylko przed UVB

Prawda. Promieniowanie UV dzieli się na UVA i UVB. AAD zaleca preparaty oznaczone jako „broad spectrum”, czyli o szerokim spektrum, które chronią przed oboma typami promieni [AAD, How to select a sunscreen]. Liczba SPF to tylko część informacji na opakowaniu.

Jak chronić bliznę przed słońcem?

Zakrywanie blizny

Najskuteczniejsza ochrona to fizyczna przeszkoda między słońcem a blizną. NHS wymienia dwie proste metody: ubranie, które zakrywa bliznę, albo opatrunek na nią nałożony [NHS, Scars]. W praktyce sprawdzają się:

• koszulki z rękawem, długie spodnie lub spódnice przy bliznach na kończynach i tułowiu,
• kapelusz z szerokim rondem przy bliznach na twarzy, uszach i szyi,
• plaster lub opatrunek na bliznę, gdy ubranie jej nie zakryje, na przykład na plaży,
• ubrania z gęstego materiału, bo luźny, prześwitujący splot przepuszcza więcej światła.

Fotoprotekcja: krem z filtrem na bliznę

Tam, gdzie zakrycie jest niemożliwe, potrzebny jest krem z filtrem. Zarówno NHS, jak i AAD zalecają SPF 30 lub wyższy, a AAD dodatkowo filtr o szerokim spektrum [NHS; AAD, Proper wound care; AAD, How to select a sunscreen]. Kilka praktycznych zasad:

• nakładaj krem tylko na zagojoną skórę, nie na strup ani otwartą ranę,
• ponawiaj aplikację po kąpieli, wycieraniu ręcznikiem i poceniu się; preparaty wodoodporne według AAD trzymają się na mokrej skórze przez 40 lub 80 minut [AAD, How to select a sunscreen],
• nakładaj krem tak, by pokrył całą bliznę i pas skóry wokół niej,
• sztyft z filtrem bywa wygodny przy małych bliznach na twarzy, nosie czy uszach.

Jak wybrać preparat do twarzy i ciała, opisujemy w poradniku Krem z filtrem — jak wybrać.

Pora dnia i indeks UV

WHO podaje, że najwyższe natężenie UV przypada na około cztery godziny wokół słonecznego południa, które w zależności od miejsca i czasu letniego wypada między 12:00 a 14:00. Przy indeksie UV od 3 do 7 zaleca szukanie cienia w południe oraz koszulkę, krem i kapelusz, a przy indeksie 8 i wyższym unikanie przebywania na zewnątrz w środku dnia [WHO, UV index]. Indeks UV podają prognozy pogody i aplikacje pogodowe, więc łatwo go sprawdzić rano.

Blizny na twarzy i dłoniach

Twarz, szyja i dłonie są odsłonięte niemal codziennie. Tu ochrona powinna być nawykiem przez cały rok, a nie tylko w wakacje. Krem z filtrem stosowany rano i ponawiany przed wyjściem na dłuższy czas to najprostsze rozwiązanie. Przy bliźnie na nosie czy policzku dobrze sprawdza się też kapelusz lub czapka z daszkiem.

Czym zakryć bliznę przed słońcem, gdy ubranie nie wystarczy?

Na plaży, basenie czy w górach zwykła odzież nie zawsze wchodzi w grę. Wtedy pomagają:

• opatrunek lub plaster naklejony na bliznę na czas ekspozycji,
• krem lub sztyft z filtrem SPF 30+ o szerokim spektrum, ponawiany po kąpieli,
• kosmetyki kamuflujące, które maskują bliznę kolorem; NHS opisuje specjalne kremy i pudry do kamuflażu blizn [NHS, Scars]. Sprawdź, czy dany produkt ma filtr, a jeśli nie, nałóż krem z filtrem pod spód.

Jeśli stosujesz plastry lub żel silikonowy na bliznę w ramach leczenia, zapytaj lekarza lub farmaceutę, jak łączyć je z kremem z filtrem w ciągu dnia.

Jak dbać o bliznę przez cały rok?

Ochrona przed słońcem to jeden z kilku elementów pielęgnacji młodej blizny. Wytyczne wymieniają także nawilżanie, plastrowanie zmniejszające napięcie skóry i preparaty silikonowe jako podstawowe metody [Monstrey i wsp. 2014; Meaume i wsp. 2014]. NHS zaleca dodatkowo masowanie wygojonej blizny kremem kilka razy dziennie, maksymalnie do 10 minut [NHS, Scars]. Wszystkie te działania mają sens tylko wtedy, gdy rana jest całkowicie zamknięta.

Szczegóły pielęgnacji świeżej blizny po zabiegu znajdziesz w tekście o bliźnie po usunięciu pieprzyka, a zasady postępowania z wypukłymi bliznami w artykule o bliźnie przerostowej. Pielęgnację po większych zabiegach opisujemy w poradniku o bliźnie pooperacyjnej.

Kiedy blizna wymaga wizyty u lekarza?

Większość blizn z czasem blednie i spłaszcza się. Są jednak sytuacje, w których warto pokazać bliznę lekarzowi:

• blizna rośnie, wychodzi poza granice rany lub coraz bardziej swędzi i boli — może to być blizna przerostowa albo bliznowiec, które dobrze jest leczyć wcześnie,
• blizna jest obrzęknięta, ciepła lub sączy się z niej ropa — NHS zaleca wtedy pilny kontakt z lekarzem [NHS, Scars],
• w starej bliźnie pojawiła się rana, która nie goi się od tygodni — DermNet opisuje rzadki nowotwór, raka kolczystokomórkowego rozwijającego się w bliźnie (tzw. owrzodzenie Marjolina), który należy podejrzewać, gdy owrzodzenie w bliźnie utrzymuje się dłużej niż 3 miesiące [DermNet, Marjolin ulcer],
• zmiana wygląda jak blizna, ale nie było w tym miejscu urazu ani zabiegu — jedna z odmian raka podstawnokomórkowego, tzw. twardzinopodobna, ma postać woskowatej, bliznowatej tarczki o niewyraźnych granicach [DermNet, Basal cell carcinoma]. Więcej o tym nowotworze przeczytasz na stronie o raku podstawnokomórkowym,
• w bliźnie po usunięciu znamienia pojawił się nowy barwnik — taką zmianę powinien ocenić lekarz w badaniu dermatoskopowym.

Zmiany barwnikowe w bliźnie i wokół niej oceniamy podczas wideodermatoskopii. To badanie pozwala porównać obraz w czasie i odróżnić zwykłe przebarwienie od zmiany, która wymaga dalszej diagnostyki.

Słońce po usunięciu znamienia lub innej zmiany skórnej

Po każdym zabiegu usunięcia zmiany skórnej, laserowym czy chirurgicznym, zostaje ślad, który przez pierwsze miesiące trzeba chronić przed słońcem. Dlatego zabiegi estetyczne dobrze jest planować tak, by najintensywniejszy okres gojenia nie przypadał na wakacje. Zasady postępowania po laserze opisujemy w artykule Zalecenia po laserowym usuwaniu zmian skórnych.

W Twoich Znamionach usuwamy zmiany skórne laserem CO2 lub chirurgicznie, dobierając metodę tak, by blizna była jak najmniejsza. Zmiany, które budzą wątpliwości, kierujemy do badania histopatologicznego. Aktualne ceny zabiegów znajdziesz w cenniku.

Najczęściej zadawane pytania

Blizna a słońce — co trzeba wiedzieć w skrócie?

Młoda blizna jest wrażliwa na promieniowanie UV. W badaniu z randomizacją blizny wystawione na słońce po zabiegu po 12 tygodniach były bardziej widoczne i ciemniejsze niż blizny chronione. Dlatego przez co najmniej rok zakrywaj bliznę ubraniem lub opatrunkiem, a gdy to niemożliwe, stosuj krem z filtrem SPF 30 lub wyższym o szerokim spektrum.

Po jakim czasie można opalać blizny?

Nie ma jednej daty dla wszystkich. NHS zaleca osłanianie blizny przed słońcem przez co najmniej rok, a dojrzewanie blizny może trwać dwa lata lub dłużej. Dopóki blizna jest różowa, czerwona lub twardsza od otoczenia, wciąż się przebudowuje i powinna być chroniona. Także dojrzałej blizny nie warto celowo opalać, bo opalanie to zawsze uszkodzenie skóry przez UV.

Czy można się opalać z bliznami?

Możesz przebywać na słońcu, ale sama blizna powinna być osłonięta. Zakryj ją ubraniem lub opatrunkiem, a na odsłoniętą bliznę nakładaj krem SPF 30 lub wyższy o szerokim spektrum i ponawiaj aplikację, zwłaszcza po kąpieli i poceniu się.

Dlaczego nie można opalać blizn?

Promieniowanie UV pogarsza wygląd młodej blizny: może ją przyciemnić, zaczerwienić i pogrubić. Skóra wokół blizny opala się inaczej niż sama blizna, więc różnica kolorów rośnie zamiast maleć. Przebarwienie, które powstanie, może utrzymywać się miesiącami.

Czym zakryć bliznę przed słońcem?

Najpewniejsza jest fizyczna osłona: ubranie z długim rękawem lub nogawką, kapelusz przy bliznach na twarzy i szyi albo opatrunek lub plaster na samą bliznę. Na miejsca, których nie da się zakryć, nakładaj krem z filtrem SPF 30 lub wyższym o szerokim spektrum.

Podsumowanie

Blizna i słońce nie idą w parze, szczególnie w pierwszym roku. Promieniowanie UV nie ukryje blizny, tylko zwiększy jej kontrast z otoczeniem i może ją przyciemnić. Zakrywaj bliznę ubraniem lub opatrunkiem, a gdy to niemożliwe, stosuj krem SPF 30+ o szerokim spektrum i ponawiaj go. Bliznę, która rośnie, zmienia kolor, nie goi się albo pojawiła się bez urazu, pokaż lekarzowi.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

---

Zobacz również

• Blizna po usunięciu pieprzyka — co normalne, co nie?
• Krem z filtrem — jak wybrać
• Oparzenia słoneczne a czerniak
• Zalecenia po laserowym usuwaniu zmian skórnych
• Słońce a zdrowie — UV i podczerwień
• Jak leczyć blizny — metody i ich skuteczność
• Jaki krem z filtrem na bliznę wybrać
• Dlaczego blizna jest czerwona
• Czy można usuwać pieprzyki latem
• Zabieg laserowy po opalaniu