Krem z filtrem na blizny — jaki SPF wybrać, od kiedy smarować i jak łączyć go z silikonem

Świeża blizna jest jak skóra w przebudowie: zmienia kolor, grubość i elastyczność przez wiele miesięcy. NHS podaje, że ten proces trwa nawet do dwóch lat lub dłużej [NHS, Scars]. W tym czasie blizna reaguje na słońce inaczej niż zdrowa skóra i łatwo ciemnieje. Krem z filtrem to najprostszy sposób, by młoda blizna zbladła bez brązowego śladu.

O tym, co dzieje się z blizną w słońcu, po jakim czasie można ją odsłonić i które przekonania o opalaniu blizn są mitami, piszemy w artykule Blizna a słońce. Tutaj skupiamy się na praktyce: jaki krem z filtrem wybrać na bliznę, od kiedy go stosować, jak łączyć go z silikonem i czego realnie oczekiwać od kremów na blizny.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

Krem z filtrem na blizny — w skrócie

• Od kiedy: dopiero gdy rana jest całkowicie zagojona. Wcześniej chroni się ją opatrunkiem i ubraniem [AAD, Proper wound care].
• Jak długo: co najmniej rok [NHS], a w praktyce dopóki blizna jest różowa, czerwona lub twarda.
• Jaki SPF: minimum 30 o szerokim spektrum [NHS; AAD], przy młodej lub ciemniejącej bliźnie najlepiej SPF 50 lub 50+.
• Jaki rodzaj: z ochroną UVA; przy wrażliwej skórze mineralny i bez zapachu [AAD].
• Z silikonem: żel silikonowy najpierw, po wyschnięciu krem z filtrem [CUH NHS].
• Ile i jak często: hojnie, na bliznę i pas skóry wokół niej, odnawiany po kąpieli i co około dwie godziny na słońcu.

Dlaczego blizna potrzebuje filtra

Najlepszym dowodem jest duńskie badanie z losowym przydziałem. Ochotnikom wykonano niewielkie rany po biopsji, a część z nich po zabiegu naświetlano promieniowaniem słonecznym. Po 12 tygodniach naświetlane blizny gojące się bez szycia zaślepieni badacze uznali za najbardziej szpecące. Były ciemniejsze, większe i bardziej nacieczone niż blizny chronione [Due i wsp., Acta Derm Venereol 2007].

Międzynarodowe wytyczne postępowania z bliznami wymieniają ochronę młodej blizny przed UV wśród podstawowych działań przy każdej ranie, obok zmniejszania napięcia skóry, plastrowania i nawilżania [Monstrey i wsp., J Plast Reconstr Aesthet Surg 2014]. Unikanie słońca to także jedna z ogólnych zasad zapobiegania nieestetycznym bliznom [Meaume i wsp., Eur J Dermatol 2014].

Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) dodaje, że ochrona przeciwsłoneczna zagojonej rany może zmniejszyć czerwone lub brązowe przebarwienie i pomóc bliźnie szybciej zblednąć [AAD, Proper wound care]. U osób o ciemniejszej karnacji ślady po stanach zapalnych skóry są częstsze, intensywniejsze i dłużej się utrzymują, a słońce dodatkowo je przyciemnia [DermNet, Postinflammatory hyperpigmentation].

Od kiedy smarować bliznę kremem z filtrem?

Dopiero po całkowitym zagojeniu rany. AAD zaleca nakładać krem z filtrem na ranę, gdy już się zagoiła [AAD, Proper wound care]. Na otwartą ranę, strup, szwy czy sączące się miejsce zwykle nie nakłada się kremu z filtrem; po zabiegu postępuj zgodnie z zaleceniem lekarza.

Co robić wcześniej:

• rana pod opatrunkiem lub ze szwami: chroń ją przed słońcem opatrunkiem i ubraniem; postępuj według zaleceń lekarza,
• rana goi się pod strupkiem, na przykład po usunięciu zmiany laserem: nie zdrapuj strupka i osłaniaj miejsce przed słońcem plastrem lub ubraniem,
• rana się zamknęła, skóra jest gładka i sucha: to moment na krem z filtrem.

AAD radzi w okresie gojenia utrzymywać ranę w wilgoci, na przykład wazeliną, i przykrywać ją plastrem, bo rany pokryte strupem goją się wolniej [AAD, Proper wound care]. Więcej o tym etapie piszemy w artykułach „Pielęgnacja rany po zabiegu” i „Maść na gojenie ran”.

Jak długo chronić bliznę przed słońcem?

NHS zaleca, by przez co najmniej rok zakrywać bliznę na słońcu ubraniem lub opatrunkiem i stosować na nią krem z filtrem SPF 30 lub wyższym [NHS, Scars]. W praktyce lepiej kierować się wyglądem blizny niż kalendarzem:

• różowa, czerwona, fioletowa, twardsza od otoczenia: blizna wciąż dojrzewa, chroń ją konsekwentnie,
• blada, płaska, miękka: blizna jest dojrzała, wystarczy zwykła ochrona skóry przed słońcem,
• ciemnieje, swędzi, grubieje lub rośnie: pokaż ją lekarzowi.

Jaki krem z filtrem na bliznę wybrać?

Wysokość SPF

NHS i AAD podają minimum SPF 30 [NHS; AAD, Proper wound care]. Przy młodej bliźnie, a zwłaszcza na twarzy, dłoniach i dekolcie, rozsądniejszy jest SPF 50 lub 50+. DermNet zaleca przy przebarwieniach pozapalnych na odsłoniętej skórze codzienny filtr SPF 50+ o szerokim spektrum [DermNet]. Wyższy SPF daje też zapas na zbyt cienką warstwę kremu, co zdarza się prawie zawsze. O różnicach między SPF 30, 50 i 50+ piszemy w artykule „Jaki filtr SPF wybrać?”

Ochrona UVA

AAD zaleca na zagojoną ranę filtr o szerokim spektrum [AAD, Proper wound care], czyli chroniący przed UVB i UVA. Na europejskich produktach szukaj symbolu „UVA” w kółku, który oznacza, że ochrona UVA wynosi co najmniej 1/3 wartości SPF [Zalecenie Komisji 2006/647/WE].

Rodzaj filtra i skład

Skóra blizny i wokół niej bywa wrażliwa. AAD radzi przy wrażliwej skórze wybierać produkty oznaczone jako „do skóry wrażliwej”, bez substancji zapachowych, a gdy krem piecze, filtry wyłącznie mineralne, czyli tlenek cynku i dwutlenek tytanu [AAD, How to choose the right sunscreen].

Kolor

Gdy blizna lub skóra wokół niej ma brązowe przebarwienie, pomocny może być krem z filtrem z kolorem, zawierający tlenki żelaza. AAD wyjaśnia, że taki krem chroni też przed światłem widzialnym, które może pogłębiać ciemne plamy [AAD, How to choose the right sunscreen]. Przy okazji maskuje różnicę koloru.

Odporność na wodę i forma

• Wodoodporny krem: przyda się na basenie, nad morzem i podczas sportu. AAD wyjaśnia, że odporność na wodę trwa 40 lub 80 minut [AAD, How to select a sunscreen].
• Sztyft: wygodny przy małych bliznach na twarzy, nosie, uszach, po usunięciu znamion. AAD radzi przesunąć sztyft cztery razy tam i z powrotem po każdym obszarze i rozetrzeć [AAD, How to use stick and spray sunscreens].
• Krem lub mleczko: lepsze przy dużych bliznach, na przykład po operacjach.

Żel silikonowy z filtrem — czy to dobre rozwiązanie?

W aptekach dostępne są żele silikonowe na blizny z dodatkiem filtra. Łączą dwa działania, które wytyczne uważają za ważne: silikon i ochronę przed UV [Monstrey i wsp. 2014]. To wygodne, zwłaszcza przy bliznach na twarzy i dłoniach.

Warto jednak pamiętać o kilku rzeczach:

• sprawdź na opakowaniu wysokość SPF i ochronę UVA; nie każdy żel ma wysoki filtr,
• żel silikonowy nakłada się cienką warstwą, a SPF mierzy się przy warstwie 2 mg/cm² [Zalecenie Komisji 2006/647/WE], więc realna ochrona może być niższa niż na etykiecie,
• przy dłuższym pobycie na słońcu, nad wodą czy w górach dołóż ubranie, opatrunek lub zwykły krem z wysokim filtrem.

Do codziennego użytku w mieście żel z filtrem często wystarcza. Na urlop warto mieć osobny krem SPF 50+.

Jak łączyć żel silikonowy, plaster i krem z filtrem

Silikon to według wytycznych pierwszy wybór w zapobieganiu i leczeniu blizn przerostowych [Monstrey i wsp. 2014; Meaume i wsp. 2014]. Jak go połączyć z filtrem?

Żel silikonowy + krem z filtrem. Ulotka dla pacjentów szpitala uniwersyteckiego w Cambridge podaje, że żel wysycha w 3–5 minut, tworząc wodoodporną warstwę, a po wyschnięciu można nałożyć na to miejsce krem z filtrem lub makijaż [CUH NHS]. Kolejność jest więc prosta: żel, kilka minut przerwy, krem z filtrem.

Plaster silikonowy. Plaster chroni przykrytą skórę przed słońcem, ale gdy go zdejmujesz, blizna potrzebuje filtra. Jeśli plaster nosisz w nocy, rano po jego zdjęciu i umyciu skóry nałóż krem z filtrem.

Krem z filtrem pod plaster? Lepiej nie. Plaster silikonowy powinien przylegać do czystej, suchej skóry. Szczegóły stosowania opisujemy w artykule Żel silikonowy na blizny oraz w tekście o plastrach silikonowych.

Jak nakładać krem z filtrem na bliznę

1. Na czystą, suchą skórę, po zagojeniu rany.
2. Hojnie, tak by pokryć całą bliznę i pas skóry wokół niej. Zbyt cienka warstwa daje dużo słabszą ochronę: według zalecenia Komisji Europejskiej zmniejszenie ilości kremu o połowę może obniżyć ochronę dwu- lub trzykrotnie [Zalecenie Komisji 2006/647/WE].
3. Przed wyjściem z domu, a nie dopiero na słońcu.
4. Odnawiaj po kąpieli, spoceniu się, wytarciu ręcznikiem i co około dwie godziny na słońcu.
5. Nie zapominaj o zimie, gdy jedziesz w góry lub na narty; śnieg silnie odbija UV.

Czym zakryć bliznę przed słońcem?

Fizyczna osłona jest często skuteczniejsza niż krem. NHS wymienia dwie proste metody: ubranie, które zakrywa bliznę, albo opatrunek [NHS, Scars]. W praktyce sprawdzają się:

• koszulki z rękawem, długie spodnie, sukienki z gęstego materiału,
• kapelusz z szerokim rondem przy bliznach na twarzy, uszach i szyi,
• plaster lub plaster silikonowy, gdy ubranie nie zakrywa blizny,
• kosmetyki kamuflujące, czyli specjalne kremy i pudry dobierane do koloru skóry; NHS opisuje je jako uznany sposób maskowania blizn [NHS, Scars]. Kamuflaż zmienia wygląd, ale niekoniecznie chroni przed UV, więc pod spodem nałóż krem z filtrem.

Blizny po trądziku i przebarwienia

Wiele osób, które szukają „kremu na blizny”, ma w rzeczywistości dwa różne problemy:

• blizny zanikowe po trądziku, czyli wgłębienia w skórze,
• przebarwienia pozapalne, czyli brązowe lub czerwonawe plamy po wypryskach, które nie zmieniają powierzchni skóry.

Przebarwienia często same bledną, a codzienny filtr przyspiesza ten proces i chroni przed ich ciemnieniem. AAD wymienia ciemne plamy, które pojawiają się po ustąpieniu trądziku czy łuszczycy, wśród zmian, którym regularny filtr pomaga zapobiegać [AAD, How to choose the right sunscreen]. Wgłębień krem z filtrem nie wypełni. Ich leczenie opisujemy w artykułach „Blizny zanikowe” i „Laser na blizny potrądzikowe”.

Blizna przerostowa i bliznowiec

Blizny wypukłe, twarde i czerwone wymagają szczególnej ochrony, bo długo pozostają aktywne. Wytyczne zalecają przy nich silikon jako pierwszy wybór, a przy rozległych bliznach także ucisk [Monstrey i wsp. 2014]. Krem z filtrem jest tu uzupełnieniem, a nie leczeniem. Gdy blizna rośnie poza granice dawnej rany, może to być bliznowiec, który wymaga oceny lekarza. Więcej piszemy w artykułach „Blizna przerostowa” i „Laser na keloidy”.

Blizna u dziecka

U dzieci zasady są takie same, ale z kilkoma różnicami:

• najpierw ubranie, kapelusz i cień, bo krem łatwo się ściera podczas zabawy,
• na bliznę krem z filtrem SPF 50 lub 50+, najlepiej mineralny,
• krem odnawiany po każdej kąpieli.

Szerzej o kremach dla dzieci piszemy w artykule „Krem z filtrem dla dzieci”.

Blizna po usunięciu znamienia lub zmiany skórnej

To jedna z najczęstszych blizn, z którymi spotykamy się w gabinecie. Zalecenia zależą od metody zabiegu:

• po wycięciu chirurgicznym rana jest zszyta i przez pierwsze dni chroni ją opatrunek. Krem z filtrem nakłada się zwykle dopiero po zdjęciu szwów i zamknięciu rany, zgodnie z zaleceniem lekarza. Wskazówki na ten czas opisujemy w artykule „Zalecenia po usunięciu chirurgicznym znamion”,
• po usunięciu zmiany laserem zostaje płytka rana, która goi się pod strupkiem. W naszych zaleceniach prosimy, by chronić to miejsce przed bezpośrednim słońcem przez około 4–6 tygodni i stosować kremy z wysokim filtrem (Zalecenia po laserowym usuwaniu zmian skórnych). Szerzej o filtrach po zabiegach laserowych piszemy w artykule „Krem z filtrem po zabiegu laserowym”.

W obu przypadkach ślad po zabiegu przez pierwsze miesiące jest różowy i stopniowo blednie. To właśnie wtedy filtr ma największe znaczenie. Jak zmienia się blizna po usunięciu pieprzyka, opisujemy w artykule Blizna po usunięciu pieprzyka.

Najczęstsze błędy przy ochronie blizny

1. Krem na niezagojoną ranę. Filtr nakłada się na zamkniętą skórę; na ranę i strup stosuje się opatrunek.
2. Za mało kremu. Cienka, „kosmetyczna” warstwa daje dużo słabszą ochronę, niż wynika z etykiety.
3. Ochrona tylko w wakacje. Młoda blizna potrzebuje ochrony także wiosną, jesienią i podczas zimowych wyjazdów w góry.
4. Brak odnawiania po kąpieli. Nawet krem odporny na wodę trzeba nałożyć ponownie po wyjściu z wody i wytarciu ręcznikiem.
5. Liczenie na to, że opalenizna „wyrówna” kolor. Jest odwrotnie: jasna blizna na opalonej skórze odcina się wyraźniej, a młoda blizna może ściemnieć bardziej niż otoczenie.
6. Poleganie wyłącznie na żelu z niskim filtrem podczas długiego pobytu na słońcu.
7. Zbyt wczesna rezygnacja z ochrony, gdy blizna jest jeszcze różowa i twarda.

Czym smarować blizny, żeby znikły?

Uczciwa odpowiedź brzmi: żaden krem nie sprawi, że blizna zniknie całkowicie. NHS pisze wprost, że blizny nie da się usunąć, ale większość z nich z czasem blednie [NHS, Scars]. Kremy i żele mogą pomóc w tym procesie i ograniczyć szpecące cechy blizny.

Co ma dowody:

• silikon w żelu lub plastrze — wytyczne uznają go za standard pierwszego wyboru [Meaume i wsp. 2014]. Przegląd Cochrane wskazuje jednak, że dowody są słabe, bo badania mają niską jakość [O'Brien, Jones, Cochrane 2013],
• ochrona przed słońcem — w badaniu z losowym przydziałem blizny chronione przed UV wyglądały lepiej niż naświetlane [Due i wsp. 2007],
• masaż zagojonej blizny — NHS zaleca masowanie blizny kremem na bazie wody kilka razy dziennie do 10 minut, ale dopiero po pełnym zagojeniu rany [NHS],
• nawilżanie i zmniejszanie napięcia skóry — wymieniane w wytycznych jako ogólne zasady opieki nad blizną [Monstrey i wsp. 2014].

Co nie ma dowodów lub może szkodzić:

• witamina E na bliznę — w małym badaniu z podwójnie ślepą próbą (15 pacjentów) nie poprawiła wyglądu blizn po operacjach skóry, w 90% przypadków nie zmieniła nic lub pogorszyła wygląd, a u 33% osób wywołała kontaktowe zapalenie skóry [Baumann, Spencer, Dermatol Surg 1999],
• domowe sposoby bez potwierdzonego działania; ich przegląd znajdziesz w artykule Jak zmniejszyć bliznę?

Jaki jest najskuteczniejszy krem na blizny?

Nie ma jednego najlepszego kremu dla wszystkich blizn. Przy bliznach przerostowych i bliznowcach najwięcej dowodów mają produkty z silikonem [Monstrey i wsp. 2014; O'Brien, Jones 2013]. Przy świeżych bliznach równie ważna jest ochrona przed słońcem, bo to UV odpowiada za część brązowych przebarwień [Due i wsp. 2007]. Krem z filtrem nie leczy blizny, ale chroni efekt, na który pracuje silikon i czas.

Jeśli blizna jest duża, twarda, swędzi, ogranicza ruchy albo po roku nadal przeszkadza, kremy zwykle nie wystarczą. NHS wymienia metody leczenia, które proponuje lekarz: opatrunki i żele silikonowe, zastrzyki lub kremy ze sterydem, krioterapię, laseroterapię i kamuflaż [NHS, Scars].

Co najlepiej działa na blizny?

To zależy od rodzaju blizny i czasu, który minął od urazu:

Laser na blizny

Laseroterapia może zmniejszyć widoczność blizny, ból i swędzenie. AAD podkreśla jednak, że laser nie usuwa blizny, tylko zastępuje ją mniej widoczną [AAD, Laser treatment for scars]. Przed zabiegiem i po nim ochrona przed słońcem jest kluczowa: z opalenizną lub oparzeniem zabiegu się nie wykonuje, a po nim skórę trzeba chronić do czasu zagojenia [AAD]. Rodzaje laserów i liczbę zabiegów opisujemy w artykule Laser na blizny. Laserowe leczenie blizn planujemy wkrótce wprowadzić do oferty.

Najmniejsza blizna zaczyna się przy zabiegu

Wygląd blizny po usunięciu znamienia czy innej zmiany skórnej zależy nie tylko od pielęgnacji, ale też od metody i precyzji zabiegu. Przy zmianach, które się do tego kwalifikują, laser CO2 pozwala usunąć je warstwa po warstwie, z płytką raną gojącą się pod strupkiem. Szczegóły opisujemy w artykule „Laser CO2 — usuwanie zmian skórnych”. Po każdym zabiegu, laserowym czy chirurgicznym, ochrona miejsca przed słońcem jest częścią zaleceń.

Kiedy z blizną do lekarza

NHS zaleca pilny kontakt z lekarzem, gdy blizna jest obrzęknięta, bolesna, ciepła w dotyku lub sączy się z niej ropa, bo może to oznaczać zakażenie [NHS, Scars]. Pokaż bliznę lekarzowi także wtedy, gdy:

• rośnie poza granice dawnej rany,
• swędzi, boli lub ogranicza ruchy,
• zmienia kolor lub pojawia się na niej nowa zmiana,
• w miejscu, gdzie nie było rany, pojawiła się zmiana przypominająca bliznę.

Ostatni punkt jest ważny, bo jedna z odmian raka podstawnokomórkowego, tak zwana twardzinopodobna, ma postać woskowatej, bliznowatej tarczki o niewyraźnych granicach [DermNet, Basal cell carcinoma]. Więcej piszemy na stronie Rak podstawnokomórkowy.

Najczęstsze pytania

Jaki krem z filtrem na bliznę wybrać?

Krem o szerokim spektrum, z ochroną UVA i SPF co najmniej 30, a przy młodej, różowej lub ciemniejącej bliźnie najlepiej SPF 50 lub 50+. Przy wrażliwej skórze sprawdzą się filtry mineralne i produkty bez substancji zapachowych. Na małe blizny na twarzy wygodny jest sztyft, a na brązowe przebarwienia krem z kolorem zawierający tlenki żelaza.

Czym zakryć bliznę przed słońcem?

Najprościej ubraniem, a gdy to niemożliwe, opatrunkiem lub plastrem. Przy bliznach na twarzy pomaga kapelusz z szerokim rondem. Tam, gdzie nie da się zakryć blizny, nałóż krem z filtrem SPF 30 lub wyższym. Kosmetyki kamuflujące maskują kolor blizny, ale pod nie i tak warto nałożyć filtr.

Czym smarować blizny, żeby znikły?

Żaden krem nie sprawi, że blizna zniknie całkowicie. Większość blizn blednie z czasem sama. Najwięcej dowodów mają żele i plastry silikonowe przy bliznach wypukłych, a do tego ochrona przed słońcem, masaż zagojonej blizny i nawilżanie. Witamina E w małym badaniu (15 osób) nie poprawiła wyglądu blizn, a u co trzeciej osoby wywołała podrażnienie.

Jaki jest najskuteczniejszy krem na blizny?

Nie ma jednego najlepszego kremu. Wytyczne leczenia blizn uznają silikon w żelu lub plastrze za pierwszy wybór przy bliznach przerostowych i bliznowcach, choć jakość badań jest niska. Krem z filtrem nie leczy blizny, ale chroni ją przed ciemnieniem. Przy dużych, twardych lub szybko rosnących bliznach lepsze efekty dają zabiegi wykonywane przez lekarza.

Co najlepiej działa na blizny?

To zależy od rodzaju blizny. Świeże blizny najlepiej chronić przed słońcem, masować po zagojeniu i stosować na nie silikon. Blizny przerostowe i bliznowce leczy się silikonem, uciskiem, zastrzykami ze sterydem, krioterapią lub laserem. Zanikowe blizny po trądziku poprawiają głównie zabiegi, na przykład laser frakcyjny. Ocenę i wybór metody najlepiej powierzyć lekarzowi.

Jak długo smarować bliznę kremem z filtrem?

NHS zaleca chronić bliznę przed słońcem przez co najmniej rok. W praktyce rób to tak długo, jak blizna jest różowa, czerwona, fioletowa lub twardsza od otaczającej skóry. Dojrzała, blada i miękka blizna nie wymaga już szczególnej ochrony, ale nadal obowiązuje zwykła ochrona skóry przed słońcem.

Podsumowanie

Krem z filtrem na bliznę nakładaj dopiero po zagojeniu rany i stosuj go przez co najmniej rok, a w praktyce tak długo, jak blizna jest różowa lub twarda. Wybieraj SPF 50 lub 50+ o szerokim spektrum, przy wrażliwej skórze mineralny i bez zapachu. Z silikonem łącz go w prostej kolejności: najpierw żel, po kilku minutach filtr. Tam, gdzie się da, zakrywaj bliznę ubraniem lub plastrem. Żaden krem nie usunie blizny, ale silikon, ochrona przed słońcem i masaż pomagają jej zblednąć, a przy dużych bliznach lekarz może zaproponować skuteczniejsze metody.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

Zobacz również

• Blizna a słońce
• Żel silikonowy na blizny
• Jak zmniejszyć bliznę?
• Blizna po usunięciu pieprzyka
• Laser na blizny
• Jak leczyć blizny — metody i ich skuteczność
• Dlaczego blizna jest czerwona
• Jak długo blizna zmienia kolor
• Jak stosować plastry silikonowe na bliznę
• Ochrona przeciwsłoneczna skóry po laserze
• Czy można usuwać pieprzyki latem