Blizny zanikowe — czym są, skąd się biorą i jak je leczyć

Na gładkiej skórze zagłębienia rzucają cień i łatwo je dostrzec, zwłaszcza w świetle padającym z boku. Właśnie tak wyglądają blizny zanikowe, czyli blizny wklęsłe, położone poniżej poziomu skóry. Najczęściej zostają po trądziku i ospie wietrznej, ale mogą powstać także po urazie czy zabiegu.

W tym artykule wyjaśniamy, czym są blizny zanikowe, jak rozpoznać ich rodzaje, dlaczego jedne osoby mają je po trądziku, a inne nie, co realnie dają domowe sposoby i jakie zabiegi mają najlepsze dowody naukowe. Piszemy też, jak zapobiegać nowym bliznom i kiedy wklęsła zmiana na skórze wymaga oceny lekarza.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

Czym są blizny zanikowe?

Blizna zanikowa to blizna, w której podczas gojenia powstało mniej tkanki, niż zostało zniszczone. Skóra właściwa w tym miejscu jest cieńsza, dlatego powierzchnia zapada się poniżej poziomu otoczenia. NHS opisuje taką bliznę jako głęboki, mały otwór w skórze, przypominający głęboki por, albo jako większe, lekko zapadnięte miejsce. Zwykle pojawia się po trądziku lub ospie wietrznej [NHS, Scars].

To przeciwieństwo blizn przerostowych i bliznowców, w których kolagenu powstaje za dużo i blizna wystaje ponad skórę. Te opisujemy w artykule o bliznach przerostowych.

Jak wyglądają blizny zanikowe? Rodzaje

Najczęściej stosowany podział dotyczy blizn potrądzikowych. Zaproponowany w 2001 roku w Journal of the American Academy of Dermatology wyróżnia trzy typy: szpikulcowe (ice-pick), toczące się (rolling) i pudełkowe (boxcar) [Jacob i wsp., J Am Acad Dermatol 2001]. DermNet opisuje je tak [DermNet, Acne scarring]:

Blizny szpikulcowe (ice-pick)

Wąskie i głębsze niż szersze, w kształcie litery V, z ostrym brzegiem schodzącym w głąb skóry. Wyglądają jak nakłucie szpikulcem lub bardzo rozszerzony por. To najczęstszy typ blizn zanikowych po trądziku, stanowiący 60–70% z nich.

Blizny pudełkowe (boxcar)

Szersze, okrągłe lub owalne zagłębienia o wyraźnych, stromych brzegach. To drugi co do częstości typ.

Blizny toczące się (rolling)

Szerokie, płytkie zagłębienia o łagodnie opadających brzegach, nadające skórze falisty wygląd. Charakterystyczne jest to, że wygładzają się, gdy skórę rozciągnie się palcami. Skórę ściągają w dół pasma włókniste pod blizną, które można przeciąć podczas subcyzji [DermNet].

Inne postacie

DermNet wymienia też drobne, 2–4-milimetrowe, jaśniejsze blizny wokół mieszków włosowych, najczęściej na plecach i klatce piersiowej, oraz wtórną anetodermię, czyli zagłębienie wynikające z utraty włókien sprężystych skóry. Wiele osób ma jednocześnie kilka typów blizn, a także blizny „mieszane” z przebarwieniem lub zaczerwienieniem [DermNet].

Blizna czy przebarwienie?

AAD zwraca uwagę, że płaska, kolorowa plama po wyleczonym wyprysku zwykle nie jest blizną, tylko przebarwieniem pozapalnym [AAD, Acne scars]. DermNet opisuje dwa rodzaje takich zmian: czerwone, częstsze przy jasnej karnacji, i brązowe, częstsze przy ciemniejszej. Najczęściej bledną z czasem, choć może to trwać miesiące lub dłużej [DermNet]. Prosty test: blizna zanikowa to zagłębienie, które czujesz pod palcem lub widzisz w świetle padającym z boku. Przebarwienie jest płaskie.

Przyczyny powstawania blizn zanikowych

Trądzik

Trądzik jest bardzo częsty: według przeglądu w Dermatology Research and Practice dotyczy ponad 90% nastolatków, a u 12–14% osób utrzymuje się w dorosłości. Głównymi typami blizn potrądzikowych są blizny zanikowe i przerostowe [Fabbrocini i wsp., Dermatol Res Pract 2010].

Większość blizn potrądzikowych powstaje dlatego, że stan zapalny wokół zmiany niszczy włókna kolagenowe skóry właściwej szybciej, niż organizm je odbudowuje [DermNet]. Im głębszy i silniejszy stan zapalny, tym większe ryzyko blizny. Dlatego blizny częściej pozostają po trądziku umiarkowanym i ciężkim, zwłaszcza guzkowo-torbielowatym, niż po pojedynczych zaskórnikach [DermNet].

Czynniki, które zwiększają ryzyko

• Wyciskanie, rozdrapywanie i rozdrażnianie zmian. Nasila stan zapalny, a przez to ryzyko blizny, zakażenia i przebarwień [AAD; DermNet].
• Długo trwający, nieleczony trądzik. Czas trwania i ciężkość trądziku zwykle korelują ze stopniem bliznowacenia [DermNet].
• Skłonność rodzinna. Blizny potrądzikowe u rodzica lub rodzeństwa zwiększają ryzyko [AAD].
• Palenie tytoniu, które według badań przytaczanych przez DermNet wiąże się z cięższymi bliznami potrądzikowymi [DermNet].

Ospa wietrzna i inne przyczyny

Blizny zanikowe często zostają po ospie wietrznej [NHS, Scars]. NHS ostrzega, że drapanie krostek ospy może prowadzić do blizn [NHS, Chickenpox]. Mogą też powstać po urazach, oparzeniach, zakażeniach skóry czy zabiegach, w tym po wycięciu zmiany skórnej. Lekkie zagłębienie w miejscu usuniętego znamienia omawiamy w artykule o bliźnie po usunięciu pieprzyka.

Blizny zanikowe na twarzy

Trądzik najczęściej obejmuje twarz i górną część pleców, czyli okolice z dużą liczbą gruczołów łojowych [DermNet]. Dlatego to na twarzy blizny zanikowe widać najczęściej i najbardziej przeszkadzają. Zagłębienia rzucają cień, więc są wyraźniejsze w świetle padającym z boku niż na wprost. Na linii żuchwy, klatce piersiowej i górnej części pleców po trądziku częściej niż na twarzy zdarzają się blizny wypukłe [DermNet].

Na twarzy szczególnie ważne jest, by wcześnie leczyć trądzik i nie wyciskać zmian, bo każda nowa blizna zwiększa późniejszą skalę leczenia.

Blizny zanikowe — leczenie

Leczenie zawsze dobiera się indywidualnie, uwzględniając rodzaj, głębokość, rozmiar i umiejscowienie blizn, typ skóry, oczekiwania pacjenta i budżet. Przed rozpoczęciem leczenia blizn trzeba opanować aktywny trądzik [DermNet]. Zwykle łączy się kilka metod, a efekty pojawiają się po serii zabiegów.

Co mówią badania?

Przegląd Cochrane z 2016 roku objął 24 badania z udziałem 789 dorosłych. Autorzy stwierdzili brak wysokiej jakości dowodów dla poszczególnych metod. Wypełniacze miały dowody umiarkowanej jakości, a w jednym badaniu laser frakcyjny dawał lepszą poprawę zgłaszaną przez pacjentów niż laser nieablacyjny niefrakcyjny (dowody bardzo niskiej jakości). Przegląd nie wskazuje żadnej metody jako jednoznacznie najlepszej na start [Abdel Hay i wsp., Cochrane 2016]. Nie znaczy to, że zabiegi nie działają. Oznacza, że badania są małe i trudne do porównania, a wybór metody opiera się na doświadczeniu lekarza i typie blizn.

Zabiegi wygładzające powierzchnię skóry

Ich celem jest „wtopienie” blizny w otoczenie przez usunięcie lub przebudowę powierzchownych warstw skóry. Sprawdzają się najlepiej przy płytszych bliznach i zwykle wymagają kilku sesji [DermNet]:

• Laser frakcyjny ablacyjny (np. CO2) odparowuje mikroskopijne kolumny tkanki i pobudza przebudowę kolagenu, a laser frakcyjny nieablacyjny podgrzewa skórę bez naruszania naskórka. Rodzaj lasera i liczbę sesji lekarz dobiera do typu blizn i karnacji.
• Mikronakłuwanie (mezoterapia mikroigłowa) tworzy tysiące drobnych nakłuć do połowy grubości skóry właściwej, co ma pobudzać jej przebudowę.
• Peelingi chemiczne powierzchowne, średnie lub głębokie.
• TCA CROSS, czyli punktowe nakładanie stężonego (65–100%) kwasu trichlorooctowego do wnętrza wąskich blizn.
• Dermabrazja, mechaniczne ścieranie powierzchni skóry.

Zabiegi unoszące dno blizny

Przydają się, gdy blizna wynika z utraty objętości lub pociągania skóry w dół [DermNet]:

• Wypełniacze, np. kwas hialuronowy, wstrzykiwane pod zagłębienie. To jedyna metoda z dowodami umiarkowanej jakości w przeglądzie Cochrane, choć efekt wypełniaczy jest czasowy [Abdel Hay i wsp. 2016].
• Subcyzja, czyli przecięcie igłą pasm włóknistych pod blizną, po którym skóra wraca na swoje miejsce. Szczególnie przydatna przy bliznach toczących się.

Zabiegi chirurgiczne

Przy głębokich, wąskich bliznach stosuje się wycięcie sztancą (punch), uniesienie sztancą lub przeszczep sztancowy [DermNet; Jacob i wsp. 2001]. Bliznę wycina się małym, okrągłym narzędziem, a ranę zszywa, tak by głęboki otwór zastąpiła cienka, płaska blizna.

Łączenie metod

W praktyce jedna sesja to rzadko koniec leczenia. Autorzy klasyfikacji z 2001 roku zaproponowali algorytm, w którym najpierw ocenia się typ każdej blizny, a potem dobiera do niego wycięcie, uniesienie, subcyzję lub laser [Jacob i wsp. 2001]. Kolejne zabiegi planuje się w odstępach, które pozwalają skórze się zregenerować.

Domowe sposoby na blizny zanikowe — co działa, a co nie?

Warto mieć realistyczne oczekiwania. Blizna zanikowa to ubytek tkanki w głębi skóry, a kosmetyki działają głównie na jej powierzchni. Przegląd badań nad preparatami miejscowymi stosowanymi na blizny, takimi jak wyciągi roślinne czy witaminy, wskazał na ograniczone dowody ich skuteczności [Sidgwick i wsp., Arch Dermatol Res 2015]. Kremy mogą poprawić koloryt i nawilżenie, ale nie wypełnią zagłębienia.

Co w domu ma sens:

• leczenie trądziku od pierwszych zmian, bo to najlepsza ochrona przed nowymi bliznami [AAD],
• niewyciskanie i nierozdrapywanie wyprysków [AAD],
• ochrona przed słońcem; AAD podaje, że fotoprotekcja wygojonej skóry może zmniejszyć czerwone i brązowe przebarwienia, które podkreślają blizny [AAD, Proper wound care]. Więcej piszemy w artykule o ochronie blizn przed słońcem,
• makijaż maskujący, który według DermNet może pomóc ukryć blizny potrądzikowe [DermNet].

Unikaj natomiast domowych „peelingów” z mocnych kwasów i agresywnego szorowania skóry. DermNet przypomina, że nawet zabiegi wykonywane w gabinecie mogą powodować przebarwienia, zaczerwienienie, zakażenie czy kolejne blizny [DermNet], a domowe eksperymenty niosą to ryzyko bez nadzoru.

Jak zapobiegać bliznom zanikowym?

Najskuteczniejsza profilaktyka to szybkie i skuteczne leczenie trądziku. DermNet podkreśla, że im bardziej zapalne zmiany, tym częściej zostawiają blizny, a odpowiednio wczesne leczenie zmniejsza częstość i nasilenie bliznowacenia [DermNet]. AAD zaleca rozpoczęcie leczenia przy pierwszych wypryskach, szczególnie gdy ktoś w rodzinie ma blizny potrądzikowe [AAD].

W praktyce:

• jeśli trądzik zostawia już ślady lub pojawiają się bolesne, głębokie guzki, nie czekaj, aż „samo przejdzie”, i zgłoś się do lekarza,
• nie wyciskaj zmian i nie zdrapuj strupów,
• chroń skórę przed słońcem, aby nie utrwalać przebarwień,
• przy ospie wietrznej u dziecka obcinaj mu paznokcie i pilnuj, by nie drapało krostek [NHS, Chickenpox].

Czy blizny zanikowe znikają?

Blizny potrądzikowe są zwykle trwałe. Mogą się nieco spłycić z czasem lub po leczeniu [DermNet], ale rzadko znikają całkowicie bez zabiegów [AAD]. Dobra wiadomość jest taka, że łączenie metod pozwala często uzyskać wyraźną poprawę, którą widać zarówno w lustrze, jak i na zdjęciach w świetle bocznym.

Kiedy wklęsła zmiana na skórze wymaga oceny lekarza?

Nie każde zagłębienie w skórze to blizna. Jedna z odmian raka podstawnokomórkowego, tzw. twardzinopodobna, ma postać woskowatej, bliznowatej tarczki o niewyraźnych granicach [DermNet, Basal cell carcinoma]. Pokaż lekarzowi zmianę, która:

• pojawiła się bez trądziku, urazu ani zabiegu w tym miejscu,
• powoli się powiększa, twardnieje lub błyszczy,
• krwawi, łuszczy się lub tworzy się na niej strup, który nie goi się od tygodni.

Takie zmiany oceniamy podczas wideodermatoskopii. Więcej o nowotworze, który potrafi udawać bliznę, przeczytasz na stronie o raku podstawnokomórkowym.

W Twoich Znamionach usuwamy zmiany skórne laserem CO2 lub chirurgicznie, dobierając metodę tak, by blizna była jak najmniejsza. Aktualne ceny znajdziesz w cenniku.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest blizna zanikowa?

To blizna wklęsła, położona poniżej poziomu otaczającej skóry. Powstaje, gdy w czasie gojenia organizm odbuduje mniej tkanki, niż zostało zniszczone. Może mieć postać głębokiego, wąskiego otworka podobnego do rozszerzonego poru albo szerszego, płytkiego zagłębienia. Najczęściej jest śladem po trądziku lub ospie wietrznej.

Jak leczyć blizny zanikowe?

Leczenie dobiera się do rodzaju blizny. Wąskie, głębokie blizny można wyciąć lub punktowo potraktować kwasem trichlorooctowym, blizny o łagodnych brzegach uwalnia się subcyzją lub wypełnia kwasem hialuronowym, a nierówną powierzchnię wygładzają laser frakcyjny, mikronakłuwanie i peelingi. Zwykle łączy się kilka metod i potrzeba kilku zabiegów. Najpierw trzeba wyleczyć aktywny trądzik.

Jak pozbyć się blizn zanikowych?

Całkowite usunięcie jest rzadko możliwe, ale zabiegi mogą wyraźnie spłycić i wygładzić blizny. Domowe sposoby nie wypełnią ubytku w skórze. Pomagają natomiast w zapobieganiu: wczesne leczenie trądziku, niewyciskanie zmian i ochrona przed słońcem, która zmniejsza widoczność przebarwień wokół blizn.

Czy blizny zanikowe znikają same?

Zwykle nie. Blizny zanikowe po trądziku są najczęściej trwałe, choć mogą się nieco spłycić z czasem. Szybciej mijają natomiast płaskie, czerwone lub brązowe plamy po wypryskach, które często są mylone z bliznami. To przebarwienia pozapalne, a nie ubytek skóry.

Czy kremy i domowe sposoby pomagają na blizny zanikowe?

Kosmetyki mogą poprawić koloryt i nawilżenie skóry, ale nie odbudują utraconej tkanki w głębi skóry, więc nie wypełnią zagłębienia. Przegląd badań nad preparatami miejscowymi na blizny wskazuje na ograniczone dowody ich skuteczności. Doraźnie pomaga makijaż maskujący.

Podsumowanie

Blizny zanikowe to wklęsłe ślady po zniszczeniu kolagenu w skórze właściwej, najczęściej po trądziku zapalnym i ospie wietrznej. Wyróżnia się blizny szpikulcowe, pudełkowe i toczące się, a każdy typ wymaga innego leczenia: wycięcia, TCA CROSS, subcyzji, wypełniaczy, lasera frakcyjnego lub mikronakłuwania, zwykle w połączeniu. Kosmetyki nie wypełnią ubytku, ale wczesne leczenie trądziku, niewyciskanie zmian i ochrona przed słońcem pomagają zapobiec nowym bliznom.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

---

Zobacz również

• Blizna po usunięciu pieprzyka — co normalne, co nie?
• Krem z filtrem — jak wybrać
• Zalecenia po laserowym usuwaniu zmian skórnych
• Jak leczyć blizny — metody i ich skuteczność
• Jak pozbyć się blizn po ospie
• Mikronakłuwanie na blizny zanikowe
• Laser na blizny potrądzikowe
• Laser frakcyjny CO2 na blizny
• Laserowe leczenie blizn — jak działa