Blizna przerostowa — dlaczego powstaje, czy zniknie sama i jak ją leczyć

Większość blizn z czasem blednie i spłaszcza się. Czasem jednak dzieje się odwrotnie: kilka tygodni po zagojeniu rany blizna zaczyna grubieć, twardnieje, unosi się ponad skórę i swędzi. To typowy obraz, jaki daje blizna przerostowa. Nie jest groźna dla zdrowia, ale bywa uciążliwa, a na odsłoniętych częściach ciała potrafi mocno przeszkadzać.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest blizna przerostowa, dlaczego powstaje, jak odróżnić ją od bliznowca (keloidu), czy może zniknąć sama i jakie metody leczenia mają najlepsze dowody naukowe. Opisujemy też, jak zmniejszyć ryzyko jej powstania i kiedy zmiana przypominająca bliznę wymaga pilniejszej diagnostyki.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

Co to jest blizna przerostowa?

Blizna przerostowa to blizna grubsza i wyższa od prawidłowej, która nie wychodzi poza granice pierwotnej rany. NHS opisuje ją jako zwykle wypukłą i twardą, mogącą powodować dyskomfort lub ograniczenie ruchu, która z czasem najczęściej blednie i spłaszcza się [NHS, Scars]. DermNet dodaje, że blizny przerostowe są częste, mogą wystąpić u osób w każdym wieku i o każdym kolorze skóry, a ich typową przyczyną jest duże napięcie działające na gojącą się ranę [DermNet, Keloid and hypertrophic scar].

Blizny przerostowe i bliznowce należą do tzw. blizn patologicznych. Według przeglądu w Molecular Medicine mogą powstać po każdym uszkodzeniu sięgającym głęboko w skórę właściwą, a ból, świąd i przykurcze, które powodują, wyraźnie obniżają jakość życia [Gauglitz i wsp., Mol Med 2011].

Jak wygląda blizna przerostowa? Objawy

DermNet opisuje typową bliznę przerostową jako zmianę [DermNet]:

• różową lub czerwoną,
• lekko wypukłą albo płaską, ale wyraźnie twardszą od otoczenia,
• swędzącą lub powodującą dyskomfort,
• pojawiającą się w ciągu kilku tygodni od urazu lub zabiegu,
• ograniczoną do obszaru rany, z której powstała.

Najczęściej rozwija się w miejscach, gdzie skóra jest mocno napięta: na barkach, klatce piersiowej, ramionach i policzkach [DermNet]. Blizna na mostku po operacji kardiochirurgicznej, na łopatce po wycięciu zmiany skórnej czy w okolicy stawu po urazie to częste przykłady.

Objawy, które mogą towarzyszyć bliźnie przerostowej:

• uporczywy świąd, zwłaszcza w pierwszych miesiącach,
• ból lub nadwrażliwość przy dotyku,
• uczucie ściągania i ograniczenie ruchu, jeśli blizna leży nad stawem,
• zaczerwienienie, które utrzymuje się dłużej niż w zwykłej bliźnie.

Dlaczego powstają blizny przerostowe?

Uraz głębokiej warstwy skóry

Kluczowa jest głębokość urazu. Blizny przerostowe i bliznowce powstają po uszkodzeniu siateczkowej warstwy skóry właściwej, czyli jej głębszej części. Urazy powierzchowne, które tej warstwy nie sięgają, nie dają takich blizn [Ogawa, Int J Mol Sci 2017]. Wyzwalaczem może być operacja, oparzenie, skaleczenie, ukąszenie owada, szczepienie, przekłucie skóry (np. kolczyk), trądzik, zapalenie mieszków włosowych, ospa wietrzna czy półpasiec [Ogawa 2017].

Przewlekły stan zapalny

Według współczesnego modelu blizna przerostowa to nie „za dużo gojenia”, tylko gojenie, w którym stan zapalny trwa zbyt długo. W skórze właściwej takiej blizny gromadzą się komórki zapalne, więcej jest fibroblastów, nowych naczyń i złogów kolagenu. Autor przeglądu uważa, że blizny przerostowe i bliznowce są zapalnymi chorobami skóry, a nie guzami, i różnią się głównie nasileniem i czasem trwania tego zapalenia [Ogawa 2017].

Dlaczego blizna robi się wypukła?

Pobudzone fibroblasty wytwarzają kolagen szybciej, niż organizm go przebudowuje. W badaniu mikroskopowym blizny przerostowej widać zwiększoną liczbę fibroblastów i większą gęstość włókien kolagenowych [DermNet]. Ta nadwyżka tkanki unosi bliznę ponad poziom skóry i sprawia, że jest twarda. Liczne naczynia odpowiadają za czerwony kolor.

Czynniki ryzyka blizny przerostowej

Czynniki, które zwiększają prawdopodobieństwo, że blizna będzie przerostowa:

• Napięcie skóry. Rozciąganie skóry nasila blizny przerostowe i bliznowce, które rosną w kierunku przeważającego napięcia [Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019]. Dlatego okolice mostka, barków i stawów są szczególnie narażone.
• Przedłużone gojenie. Rany, które goją się długo, bez zszycia, z zakażeniem lub ciałem obcym, dłużej pozostają w fazie zapalnej. DermNet podaje, że bliznowce częściej powstają z ran gojących się bez zszycia [DermNet].
• Rozległe oparzenia. Wytyczne wymieniają oparzenia obok operacji, urazów i zakażeń wśród przyczyn blizn przerostowych [Meaume i wsp., Eur J Dermatol 2014].
• Czynniki ogólne. Wytyczne japońskie opisują nasilanie się blizn przerostowych i bliznowców w ciąży i u osób z nadciśnieniem tętniczym, a także przy stanach, które zwiększają poziom cytokin zapalnych we krwi [Ogawa i wsp. 2019].
• Predyspozycje osobnicze. Bliznowce częściej występują u osób o ciemniejszej karnacji i bywają rodzinne [DermNet].

Blizna przerostowa a bliznowiec (keloid)

To dwa najczęściej mylone rodzaje blizn. Rozróżnienie ma znaczenie, bo inaczej się je leczy i inaczej rokują.

Opracowano na podstawie: DermNet, NHS, AAD.

AAD zwraca uwagę, że po samym wycięciu keloidu nawraca on niemal zawsze, dlatego zabieg chirurgiczny łączy się z innymi metodami [AAD, Keloids: treatment]. W przypadku blizny przerostowej rokowanie jest wyraźnie lepsze.

Rozpoznanie — jak lekarz ocenia bliznę przerostową?

Ocena kliniczna

Bliznę przerostową rozpoznaje się zwykle na podstawie wywiadu i oglądania: lekarz pyta, kiedy i po jakim urazie pojawiła się blizna, jak się zmieniała, czy swędzi i boli, a następnie ocenia jej granice, wysokość, kolor i twardość [DermNet]. Japońskie towarzystwo opracowało skalę JSS, która pomaga odróżnić bliznowiec, bliznę przerostową i dojrzałą bliznę na podstawie czynników ryzyka i cech zmiany [Ogawa i wsp. 2019].

Biopsja i diagnostyka różnicowa

Jeśli obraz nie jest typowy, lekarz może pobrać wycinek do badania histopatologicznego [DermNet]. Jest to ważne, bo niektóre zmiany potrafią udawać bliznę. DermNet wymienia wśród nich niektóre guzy skóry, w tym włókniaka twardego (dermatofibroma), guzowatowłókniakomięsaka (dermatofibrosarcoma protuberans) i raka kolczystokomórkowego, a także twardzinę ograniczoną [DermNet]. Bliznowato wygląda też jedna z odmian raka podstawnokomórkowego, opisywana jako woskowata tarczka o niewyraźnych granicach [DermNet, Basal cell carcinoma].

Dlatego „blizna”, która pojawiła się bez wcześniejszego urazu, rośnie bez wyraźnej przyczyny, krwawi albo ma nietypowy kolor, wymaga oceny lekarza. W Twoich Znamionach takie zmiany oglądamy w wideodermatoskopii, a przy wątpliwościach kierujemy je do usunięcia i badania histopatologicznego. Więcej o nowotworze, który potrafi udawać bliznę, przeczytasz na stronie o raku podstawnokomórkowym.

Jak pozbyć się blizn przerostowych? Leczenie

Międzynarodowy panel ekspertów podkreśla, że w leczeniu blizn przerostowych i bliznowców najlepsze efekty daje łączenie kilku metod [Gold i wsp., Dermatol Surg 2014]. Wytyczne europejskie zalecają kontrolę co 4–8 tygodni, by ocenić, czy potrzebne jest kolejne leczenie [Meaume i wsp. 2014]. NHS wymienia wśród możliwych metod opatrunki i żele silikonowe, iniekcje lub kremy sterydowe, krioterapię, laseroterapię oraz kamuflaż, czyli kosmetyki maskujące bliznę [NHS].

Plastry i żel silikonowy

Preparaty silikonowe są uznawane za złoty standard i metodę pierwszego wyboru w leczeniu i zapobieganiu bliznom przerostowym [Meaume i wsp. 2014; Monstrey i wsp., J Plast Reconstr Aesthet Surg 2014]. W przeglądzie Cochrane plastry silikonowe zmniejszały grubość blizn i poprawiały ich kolor, choć badania były niskiej jakości [O'Brien i Jones, Cochrane 2013]. DermNet zaleca noszenie opatrunków na bliznę przez 12–24 godziny na dobę przez co najmniej 8–12 tygodni, często dłużej [DermNet]. Silikonu nie nakłada się na otwartą ranę ani strup [AAD].

Ucisk

Odzież uciskowa jest szczególnie przydatna przy rozległych bliznach, zwłaszcza po oparzeniach [Monstrey i wsp. 2014]. Przy bliznowcach AAD podkreśla, że aby uzyskać efekt, opaski i ubrania uciskowe trzeba nosić 12–20 godzin na dobę przez kilka miesięcy [AAD].

Iniekcje kortykosteroidu i 5-fluorouracylu

Wstrzyknięcie kortykosteroidu bezpośrednio w bliznę zmniejsza stan zapalny, a blizna mięknie, spłaszcza się i mniej swędzi. Zabieg powtarza się co kilka tygodni [DermNet; Ogawa 2017]. Przy opornych bliznach stosuje się też 5-fluorouracyl, sam lub razem ze sterydem [Meaume i wsp. 2014]. Japońskie wytyczne opisują również plastry i taśmy ze sterydem, które przykleja się na bliznę; po spłaszczeniu blizny zaczerwienienie może jeszcze się utrzymywać i zwykle blednie po zakończeniu leczenia [Ogawa i wsp. 2019].

Krioterapia

Zamrażanie blizny ciekłym azotem jest jedną z metod inwazyjnych wymienianych w wytycznych [Meaume i wsp. 2014]. U osób o ciemnej karnacji może jednak pozostawić trwałe jaśniejsze plamy [AAD].

Laseroterapia

Panel ekspertów z 2014 roku wskazuje na rosnącą liczbę badań wspierających stosowanie laserów barwnikowych i frakcyjnych w leczeniu blizn [Gold i wsp. 2014], a konsensus z 2020 roku uznał lasery za leczenie pierwszego rzutu w bliznach pourazowych i przykurczach [Seago i wsp., Lasers Surg Med 2020].

W praktyce wykorzystuje się dwa główne typy urządzeń:

• laser barwnikowy (PDL) działa na naczynia, dlatego najlepiej sprawdza się przy czerwonych, młodych bliznach,
• lasery frakcyjne, w tym CO2, tworzą w bliźnie mikroskopijne kanały i pobudzają przebudowę kolagenu, co może zmniejszyć jej grubość i sztywność.

Dowody z badań z randomizacją są jednak ograniczone. Przegląd Cochrane z 2022 roku znalazł dowody niskiej pewności, że laser barwnikowy 585 nm poprawia blizny przerostowe i bliznowce w porównaniu z brakiem leczenia. Dla lasera frakcyjnego CO2 i laserów nieablacyjnych dowody były zbyt słabe, by ocenić ich skuteczność [Leszczynski i wsp., Cochrane 2022]. Laser jest więc opcją, którą łączy się z innymi metodami, a nie gwarancją efektu.

Leczenie chirurgiczne

Wycięcie blizny i ponowne zszycie technikami zmniejszającymi napięcie skóry stosuje się przy bliznach szerokich, napinających skórę lub tworzących przykurcz [Ogawa 2017]. Wytyczne przewidują takie zabiegi raczej na późniejszym etapie i łączą je z leczeniem uzupełniającym [Monstrey i wsp. 2014].

Czego nie oczekiwać

Żadna metoda nie przywróci skóry sprzed urazu. Realnym celem jest blizna płaska, miękka, blada, która nie swędzi i nie ogranicza ruchu. Japońskie wytyczne formułują cel leczenia właśnie jako spłaszczenie i zmiękczenie blizny [Ogawa i wsp. 2019].

Jak długo trwa leczenie?

Leczenie blizny przerostowej to zwykle kwestia miesięcy, a nie tygodni. Plastry silikonowe stosuje się przez co najmniej 8–12 tygodni, często dłużej [DermNet], iniekcje sterydowe podaje się w serii [AAD], a kontrolę z oceną efektów zaleca się co 4–8 tygodni [Meaume i wsp. 2014]. Japońskie wytyczne radzą przerwać leczenie plastrami ze sterydem, gdy blizna jest już całkowicie płaska i miękka, nawet jeśli pozostaje jeszcze zaczerwieniona [Ogawa i wsp. 2019].

Blizny przerostowe w szczególnych sytuacjach

Po trądziku

Większość blizn potrądzikowych jest wklęsła, ale u części osób trądzik zostawia blizny wypukłe. DermNet podaje, że blizna przerostowa po trądziku ma wielkość zmiany, z której powstała, a bliznowiec jest od niej większy. Takie blizny częściej pojawiają się na linii żuchwy, klatce piersiowej i górnej części pleców i mają skłonność do nawrotów nawet po skutecznym leczeniu [DermNet, Acne scarring]. Wśród metod leczenia DermNet wymienia silne sterydy miejscowe pod opatrunkiem, iniekcje sterydu, plastry silikonowe noszone całą dobę przez kilka miesięcy, mikronakłuwanie, laser barwnikowy, krioterapię i korektę chirurgiczną. Wklęsłe blizny po trądziku opisujemy osobno w artykule o bliznach zanikowych.

Po oparzeniach

Oparzenia, zwłaszcza rozległe i głębokie, należą do przyczyn blizn przerostowych [Meaume i wsp. 2014]. Przy rozległych bliznach ważną rolę odgrywa odzież uciskowa [Monstrey i wsp. 2014], a gdy blizna przechodzi przez staw i ogranicza ruch, mówimy o przykurczu bliznowatym. Konsensus z 2020 roku obejmuje lasery jako leczenie pierwszego rzutu także w przykurczach po urazach [Seago i wsp. 2020]. Leczeniem rozległych blizn po oparzeniach zajmują się zwykle wyspecjalizowane ośrodki leczenia oparzeń i chirurgii plastycznej.

U dzieci

Japońskie wytyczne zalecają u dzieci z blizną przerostową lub bliznowcem najpierw słabszą taśmę ze sterydem przez 3 miesiące, a jeśli nie działa, silniejszy plaster przez kolejne 3 miesiące. Przestrzegają, że długotrwałe stosowanie dużych ilości sterydów u dzieci może zaburzać rozwój, a przy braku efektu zalecają skierowanie do wyspecjalizowanego ośrodka [Ogawa i wsp. 2019]. DermNet dodaje, że grube, napięte bliznowce mogą u dzieci ograniczać ruch i wzrost kończyny [DermNet]. Dlatego blizny u dziecka, które grubieją i ściągają skórę, warto pokazać lekarzowi wcześnie.

W ciąży

Według wytycznych japońskich blizny przerostowe i bliznowce mogą nasilać się w ciąży [Ogawa i wsp. 2019]. Część metod leczenia, np. długotrwałe stosowanie sterydów na dużych powierzchniach, nie jest wtedy zalecana [Ogawa i wsp. 2019], dlatego plan leczenia blizny w ciąży trzeba ustalić z lekarzem.

Czy można zapobiegać bliznom przerostowym?

Całkowicie nie, ale ryzyko można zmniejszyć. Według DermNet i wytycznych pomagają [DermNet; Monstrey i wsp. 2014; Ogawa i wsp. 2019]:

• technika zabiegu ograniczająca napięcie skóry, z odpowiednim ułożeniem brzegów rany i rozsądną liczbą szwów,
• unikanie zbędnych zabiegów u osób, które miały już blizny przerostowe lub bliznowce, zwłaszcza w miejscach szczególnie narażonych,
• odciążenie rany plastrami chroniącymi ją przed rozciąganiem, nawet jeśli jest niewielka,
• nawilżanie i ochrona młodej blizny przed UV,
• profilaktyczne stosowanie silikonu u osób z grupy ryzyka; przegląd Cochrane wskazuje na słabe dowody zmniejszenia ryzyka blizny przerostowej (ryzyko względne 0,46), przy dużym ryzyku błędu w badaniach [O'Brien i Jones 2013],
• szybkie leczenie trądziku zapalnego i unikanie wyciskania zmian.

Praktyczne zasady pielęgnacji świeżej rany chirurgicznej opisujemy w poradniku o bliźnie pooperacyjnej, a ochronę przed UV w artykule o ochronie blizny przed słońcem.

Codzienna pielęgnacja blizny przerostowej

Leczenie w gabinecie działa lepiej, gdy wspiera je codzienna pielęgnacja w domu. Najważniejsze zasady wynikają z tego, że bliznę przerostową podtrzymuje stan zapalny i napięcie skóry:

• regularne natłuszczanie i masaż — DermNet wymienia kremy i oleje emoliencyjne regularnie wmasowywane w bliznę wśród metod, które pomagają części pacjentów [DermNet],
• konsekwentne noszenie silikonu — przerwy w stosowaniu plastrów zmniejszają szansę na efekt, dlatego warto mieć zapasowe opakowanie i nosić plaster także w nocy,
• ograniczenie tarcia i rozciągania — ramiączka, paski, szwy ubrań czy powtarzane ruchy rozciągające bliznę działają jak bodziec, który podtrzymuje zapalenie [Ogawa 2017],
• ochrona przed UV — wytyczne zaliczają ją do podstawowych działań przy młodej bliźnie [Monstrey i wsp. 2014],
• niedrapanie — świąd bywa uporczywy, ale drapanie uszkadza bliznę; jeśli swędzenie nie daje spokoju, powiedz o tym lekarzowi, bo leczenie przeciwzapalne zwykle je zmniejsza.

Powikłania i rokowanie

Blizna przerostowa jest zmianą łagodną, a nie nowotworem [DermNet]. Jej powikłania to przede wszystkim:

• świąd i ból, które mogą zaburzać sen,
• ograniczenie ruchu, gdy blizna leży nad stawem lub tworzy przykurcz [NHS],
• skutki psychiczne i społeczne, zwłaszcza przy bliznach na twarzy, szyi i dłoniach [Monstrey i wsp. 2014].

Rokowanie jest zwykle dobre. Blizna przerostowa może z czasem samoistnie się cofać i lepiej niż bliznowiec odpowiada na leczenie [DermNet]. Na przebieg wpływa przede wszystkim to, czy czynnik podtrzymujący zapalenie, np. napięcie skóry lub tarcie, nadal działa.

Kiedy iść do lekarza?

Umów wizytę, jeśli:

• blizna kilka tygodni po zabiegu zamiast blednąć staje się grubsza i twardsza,
• blizna mocno swędzi, boli lub ogranicza ruch,
• blizna zaczyna wychodzić poza granice rany, co może oznaczać bliznowiec,
• „blizna” pojawiła się bez urazu, rośnie, krwawi lub tworzy się w niej owrzodzenie.

Pilnego kontaktu z lekarzem wymaga natomiast blizna obrzęknięta, bolesna, ciepła w dotyku lub taka, z której sączy się ropa, bo mogą to być objawy zakażenia [NHS].

Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym zwykle mniej inwazyjne metody wystarczą.

Blizna po usunięciu zmiany skórnej

Blizna przerostowa może powstać także po wycięciu znamienia, zwłaszcza na plecach, ramionach i klatce piersiowej. Co jest normalne w gojeniu takiej rany, opisujemy w artykule o bliźnie po usunięciu pieprzyka. W Twoich Znamionach zmiany skórne usuwamy laserem CO2 lub chirurgicznie, dobierając metodę do rodzaju i umiejscowienia zmiany, tak by blizna była jak najmniejsza. Aktualne ceny znajdziesz w cenniku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy blizna przerostowa sama zniknie?

Często tak, przynajmniej częściowo. Blizna przerostowa, w przeciwieństwie do bliznowca, ma tendencję do samoistnego spłaszczania się i blednięcia z czasem. Proces ten trwa jednak miesiącami lub latami, a blizna rzadko staje się niewidoczna. Leczenie, np. plastry silikonowe, może go przyspieszyć i zmniejszyć świąd.

Jak pozbyć się blizn przerostowych?

Pierwszym wyborem są plastry lub żel silikonowy stosowane przez wiele tygodni. Przy grubszych bliznach lekarz może zaproponować iniekcje kortykosteroidu, czasem z 5-fluorouracylem, krioterapię, laseroterapię lub uciski. Najlepsze efekty daje zwykle połączenie kilku metod i regularna kontrola co kilka tygodni.

Od czego robi się blizna przerostowa?

Powstaje, gdy uraz sięga głębokiej warstwy skóry właściwej i gojenie przedłuża się z powodu przewlekłego stanu zapalnego. Sprzyja temu napięcie skóry w miejscu rany (np. mostek, barki), zakażenie, przedłużone gojenie, a także czynniki osobnicze. Blizna przerostowa może pojawić się po operacji, oparzeniu, skaleczeniu, trądziku czy przekłuciu skóry.

Dlaczego blizna robi się wypukła?

W bliźnie przerostowej utrzymuje się stan zapalny, który pobudza fibroblasty do nadmiernej produkcji kolagenu. Włókien jest więcej i są gęściej upakowane niż w prawidłowej bliźnie, dlatego blizna unosi się ponad skórę, twardnieje i często swędzi.

Czym blizna przerostowa różni się od keloidu?

Blizna przerostowa pozostaje w granicach rany, pojawia się zwykle w ciągu kilku tygodni od urazu i z czasem może się cofać. Keloid (bliznowiec) rozrasta się poza granice rany, może pojawić się nawet po latach, rzadko cofa się sam i często nawraca po leczeniu.

Podsumowanie

Blizna przerostowa to gruba, wypukła, często swędząca blizna, która nie wychodzi poza granice rany. Powstaje, gdy uraz sięga głęboko w skórę właściwą, a stan zapalny utrzymuje się zbyt długo, najczęściej w miejscach napięcia skóry. Często cofa się sama, ale leczenie, przede wszystkim silikon, a w razie potrzeby iniekcje, laser lub korekta chirurgiczna, skraca ten czas i poprawia komfort. Zmianę przypominającą bliznę, która pojawiła się bez urazu, zawsze warto pokazać lekarzowi.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

---

Zobacz również

• Blizna po usunięciu pieprzyka — co normalne, co nie?
• Powikłania po usuwaniu znamion — jak zapobiegać i leczyć
• Biopsja znamienia i wynik histopatologiczny
• Jak leczyć blizny — metody i ich skuteczność
• Bliznowiec — czym różni się od zwykłej blizny
• Jak stosować plastry silikonowe na bliznę
• Ostrzykiwanie bliznowca sterydem
• Jak leczyć blizny po oparzeniu
• Dlaczego blizna swędzi
• Laserowe leczenie blizn — jak działa