Krem z filtrem — jak wybrać SPF, ochronę UVA i ile go nakładać

Krem z filtrem to jedna z niewielu metod profilaktyki nowotworów skóry, których skuteczność sprawdzono w badaniu z losowym przydziałem uczestników. W australijskim badaniu osoby, które przez kilka lat codziennie stosowały krem z filtrem, miały po latach o połowę mniej czerniaków niż osoby używające go według uznania. Czerniaków inwazyjnych było w tej grupie o 73% mniej [Green i wsp., Journal of Clinical Oncology 2011].

Warunek jest jeden: filtr musi być dobrze dobrany i właściwie stosowany. W tym artykule wyjaśniamy, co naprawdę oznacza SPF, jak rozpoznać ochronę UVA, ile kremu potrzeba, jak często go odnawiać, jak chronić dzieci i które popularne przekonania o filtrach są mitami.

Stosujesz filtr, ale masz dużo znamion? Filtr zmniejsza ryzyko, ale nie zastępuje kontroli skóry. Umów badanie w jednym z naszych ośrodków:

• Warszawa - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Poznań - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Wrocław - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Kraków - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Szczecin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Gdańsk - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Lublin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Katowice - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków

Nie ma Twojego miasta na liście? Zmianę możesz wstępnie ocenić online — prześlij zdjęcie do analizy AI. To wstępna ocena w oczekiwaniu na wizytę, która nie zastępuje badania.

Przed czym chroni filtr: UVB i UVA

Do powierzchni Ziemi docierają dwa rodzaje promieniowania ultrafioletowego, a dobry krem musi chronić przed oboma.

• UVB działa głównie w naskórku. Odpowiada za oparzenia słoneczne i bezpośrednie uszkodzenia DNA. Jego natężenie mocno zależy od pory dnia i roku.
• UVA wnika głębiej, do skóry właściwej. Rzadko powoduje oparzenie, ale przyspiesza starzenie się skóry i także uszkadza DNA. Przechodzi przez chmury i przez szybę, a jego natężenie jest bardziej stałe w ciągu roku.

Oba zakresy przyczyniają się do rozwoju nowotworów skóry. Szerzej o promieniowaniu słonecznym piszemy w artykule Słońce a zdrowie — UV i podczerwień.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Co oznacza SPF?

SPF (sun protection factor) mówi, ile razy więcej promieniowania UVB potrzeba, by wywołać zaczerwienienie skóry chronionej kremem w porównaniu ze skórą bez ochrony. Liczbę tę mierzy się w laboratorium przy grubej warstwie kremu: 2 mg na każdy centymetr kwadratowy skóry [Zalecenie Komisji 2006/647/WE].

SPF opisuje więc tylko ochronę przed UVB i przed oparzeniem. Z definicji wynika też, jaka część UVB przedostaje się przez prawidłowo nałożony krem:

Różnica między SPF 30 a SPF 50 wydaje się mała, ale w praktyce ma znaczenie. Przy SPF 50 do skóry dociera mniej więcej o jedną trzecią mniej UVB niż przy SPF 30. Ważniejsze jest jednak coś innego: niemal nikt nie nakłada takiej ilości kremu, jak w laboratorium. Wyższy SPF daje więc zapas bezpieczeństwa na te błędy.

W Unii Europejskiej produkty dzieli się na kategorie ochrony:

• niska: SPF 6 i 10,
• średnia: SPF 15, 20 i 25,
• wysoka: SPF 30 i 50,
• bardzo wysoka: SPF 50+.

Producent nie może twierdzić, że krem daje „całkowitą ochronę”, jest „blokerem” albo nie wymaga ponownego nakładania [Zalecenie Komisji 2006/647/WE]. Jeśli widzisz takie hasła, traktuj je z dystansem.

Jak rozpoznać ochronę UVA?

Na europejskich opakowaniach szukaj symbolu „UVA” w kółku. Oznacza on, że ochrona przed UVA wynosi co najmniej jedną trzecią wartości SPF. Taki produkt zapewnia zrównoważoną ochronę w obu zakresach [Zalecenie Komisji 2006/647/WE].

Na produktach z innych rynków spotkasz inne oznaczenia:

• „broad spectrum” na kosmetykach amerykańskich,
• PA+ do PA++++ na kosmetykach azjatyckich; więcej plusów oznacza silniejszą ochronę UVA.

Jeśli na opakowaniu jest tylko liczba SPF i nic o UVA, krem może chronić przed oparzeniem, ale nie przed głębszym uszkodzeniem skóry.

Jak wybrać krem z filtrem: praktyczna lista

1. SPF 30 lub wyższy, a dla osób z jasną karnacją, licznymi znamionami, po nowotworze skóry i dla dzieci SPF 50 lub 50+.
2. Symbol UVA w kółku lub równoważne oznaczenie szerokiego spektrum.
3. Wodoodporność, jeśli planujesz kąpiel lub wysiłek fizyczny.
4. Konsystencja, którą lubisz. Najlepszy filtr to ten, który naprawdę nałożysz w dużej ilości. Cera tłusta dobrze znosi fluidy i żele, a sucha kremy i mleczka.
5. Rodzaj filtrów, jeśli masz wrażliwą skórę (patrz niżej).
6. Forma do odnawiania w ciągu dnia, na przykład sztyft na twarz i usta albo spray, który uzupełnia, ale nie zastępuje pierwszej, dokładnej warstwy.

Filtry mineralne czy chemiczne?

• Filtry mineralne, zwane fizycznymi: tlenek cynku i dwutlenek tytanu. Odbijają i pochłaniają promieniowanie. Rzadko uczulają, dlatego są dobre dla dzieci i skóry wrażliwej. Mogą zostawiać biały nalot, choć nowoczesne formuły są coraz lżejsze.
• Filtry chemiczne, zwane organicznymi: pochłaniają promieniowanie UV i zamieniają je w ciepło. Są niewidoczne na skórze i przyjemniejsze w użyciu. U części osób mogą podrażniać.

Oba rodzaje są w Unii Europejskiej dopuszczone do stosowania w określonych stężeniach. Wybór zależy głównie od tolerancji skóry i wygody.

Ile kremu nałożyć? Najczęstszy błąd

Ilość używana w laboratorium to 2 mg/cm². Na całe ciało dorosłej osoby to około 36 gramów, czyli mniej więcej sześć łyżeczek [Zalecenie Komisji 2006/647/WE]. Większość osób nakłada tylko od jednej czwartej do połowy zalecanej ilości [AAD]. Przy tak cienkiej warstwie rzeczywista ochrona jest dużo niższa niż liczba na opakowaniu.

Praktyczna miara, tak zwana zasada łyżeczki:

• około pół łyżeczki na twarz i szyję,
• około pół łyżeczki na każde ramię,
• około łyżeczki na przód tułowia, tyle samo na plecy i na każdą nogę.

Na samą twarz możesz też odmierzyć dwa paski kremu wzdłuż dwóch palców.

Jak nakładać

• Nałóż krem około 15–30 minut przed wyjściem na słońce, na suchą skórę.
• Nie zapominaj o uszach, karku, grzbietach stóp i dłoni, skórze głowy przy przerzedzonych włosach oraz o ustach, na które stosuj pomadkę z filtrem.
• Nakładaj krem przed makijażem. Podkład czy puder z filtrem to dodatek, bo nakłada się ich za mało, by zapewniły deklarowaną ochronę.

Jak często odnawiać filtr?

• Co około dwie godziny przebywania na słońcu [AAD].
• Zawsze po kąpieli, intensywnym poceniu się i wycieraniu ręcznikiem, także przy kremie wodoodpornym.
• W dni biurowe zwykle wystarcza porządna warstwa rano na twarz, szyję i dłonie. Gdy w przerwie wychodzisz na dłużej na zewnątrz, odnów ją.

Ponowne nałożenie nie wydłuża bezpiecznego czasu na słońcu ponad to, co daje pierwsza warstwa. Jedynie podtrzymuje ochronę, która z czasem słabnie.

Chronisz skórę, ale nie wiesz, co dzieje się ze znamionami?

Filtr zapobiega nowym uszkodzeniom, ale nie ocenia tych, które już są. Umów badanie dermatoskopowe i sprawdź swoje znamiona.

Umów się

Filtr u dzieci

Skóra dziecka łatwo się spala, a oparzenia w dzieciństwie zwiększają ryzyko czerniaka w dorosłości. Więcej o tym piszemy w artykule Oparzenia słoneczne a czerniak.

• Niemowlęta do 6. miesiąca życia: unikaj bezpośredniego słońca. Podstawą są cień, lekka odzież zakrywająca ręce i nogi oraz kapelusz. Jeśli nie da się uniknąć słońca, na małe odsłonięte fragmenty skóry można nałożyć niewielką ilość kremu [FDA].
• Starsze dzieci: krem SPF 50 lub 50+ z ochroną UVA, najlepiej z filtrami mineralnymi, nakładany obficie i odnawiany po kąpieli.
• Odzież z filtrem UV, kapelusz z rondem i okulary przeciwsłoneczne to często skuteczniejsza ochrona niż sam krem, bo nie spływa w wodzie.
• Przedszkole i szkoła: warto posmarować dziecko rano i dać mu krem do odnowienia w ciągu dnia.

O kontroli znamion u dzieci piszemy w artykule Pieprzyki u dzieci — kiedy kontrola.

Najczęstsze mity o kremach z filtrem

„W pochmurny dzień filtr nie jest potrzebny.” Chmury przepuszczają znaczną część promieniowania UV. Decyduje indeks UV w prognozie, a nie to, czy świeci słońce. Przy indeksie 3 i wyższym ochrona jest potrzebna [WHO].

„Mam ciemniejszą karnację albo opaleniznę, więc nie muszę się smarować.” Opalenizna chroni tylko w niewielkim stopniu. Ciemniejsza skóra rzadziej się spala, ale nie jest odporna na uszkodzenia DNA ani na czerniaka.

„Z SPF 50 mogę leżeć na słońcu cały dzień.” Wysoki SPF zmniejsza ryzyko oparzenia, ale nie eliminuje uszkodzeń. Krem jest jednym z elementów ochrony, obok cienia, odzieży i unikania słońca w południe.

„Krem wodoodporny wystarczy nałożyć raz.” Wodoodporność oznacza, że krem zachowuje część ochrony po kąpieli. Po wyjściu z wody i wytarciu ręcznikiem trzeba go nałożyć ponownie.

„Filtr powoduje niedobór witaminy D.” Przegląd badań nie wykazał, by stosowanie filtrów w codziennym życiu prowadziło do niedoboru witaminy D [Neale i wsp., BJD 2019]. Niedobór warto uzupełniać suplementacją, a nie opalaniem.

„Przez szybę słońce nie szkodzi.” Zwykła szyba zatrzymuje większość UVB, ale przepuszcza znaczną część UVA. Kierowcy często mają więcej zmian posłonecznych na stronie ciała zwróconej do okna.

„Krem z filtrem to wystarczająca profilaktyka czerniaka.” Filtr zmniejsza ryzyko nowych uszkodzeń, ale nie wykryje zmian, które już się rozwijają. Dlatego równie ważne jest regularne badanie znamion.

Filtr to nie wszystko

Najskuteczniejsza ochrona to połączenie kilku prostych nawyków:

• cień, szczególnie w godzinach największego natężenia UV,
• odzież: koszulka z rękawem, kapelusz z szerokim rondem, okulary z filtrem UV,
• krem z filtrem na skórę, której nie zakrywa ubranie,
• rezygnacja z solarium, które dokłada dawkę UV bez żadnej korzyści (Solarium a nowotwory skóry),
• regularne badanie skóry, bo nawet najlepszy filtr nie cofnie uszkodzeń z przeszłości.

Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w artykule Profilaktyka czerniaka.

Najczęstsze pytania

SPF 30 czy SPF 50 — który wybrać?

SPF 50 przepuszcza mniej promieniowania UVB niż SPF 30, a w praktyce zostawia większy zapas, bo prawie wszyscy nakładają za mało kremu. Osobom z jasną skórą, dużą liczbą znamion, po nowotworze skóry oraz dzieciom zalecamy SPF 50 lub 50+. Ważniejsze od samej liczby jest jednak to, by kremu było dużo i by był odnawiany.

Jak często trzeba odnawiać krem z filtrem?

Co około dwie godziny przebywania na słońcu, a także zawsze po kąpieli, intensywnym poceniu się i wycieraniu ręcznikiem. Oznaczenie „wodoodporny” nie zwalnia z ponownego nałożenia po wyjściu z wody.

Czy krem z filtrem można stosować u niemowląt?

U niemowląt do 6. miesiąca życia podstawą jest cień, odzież i nakrycie głowy, a nie krem. Jeśli nie da się uniknąć słońca, na małe, odsłonięte fragmenty skóry można nałożyć niewielką ilość filtra, najlepiej mineralnego. Starsze dzieci powinny używać kremu z wysokim filtrem przy każdym wyjściu na słońce.

Czy stosowanie filtra powoduje niedobór witaminy D?

W badaniach z codziennego życia nie wykazano, by krem z filtrem prowadził do niedoboru witaminy D. Wynika to głównie z tego, że nikt nie nakłada go idealnie. Osoby z niedoborem powinny go uzupełniać suplementacją, a nie rezygnacją z ochrony skóry.

Czy krem z filtrem z zeszłego roku jest jeszcze dobry?

Sprawdź datę ważności i symbol otwartego słoiczka, który mówi, ile miesięcy produkt nadaje się do użytku po otwarciu. Krem przechowywany w upale, na przykład w samochodzie lub na plaży, może tracić skuteczność szybciej. Jeśli zmienił kolor, zapach lub konsystencję, wyrzuć go.

Podsumowanie

Dobry krem z filtrem ma SPF 30 lub wyższy, symbol UVA w kółku i konsystencję, którą chętnie nałożysz. Kluczowa jest ilość: około sześciu łyżeczek na całe ciało i pół łyżeczki na twarz z szyją. Odnawiaj go co około dwie godziny na słońcu i po każdej kąpieli. Filtr to jednak tylko jeden element ochrony. Równie ważne są cień, odzież, rezygnacja z solarium i regularna kontrola znamion.

Zobacz również:

Filtr chroni przyszłość skóry. Badanie sprawdza jej teraźniejszość

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Profilaktyka czerniaka
• Oparzenia słoneczne a czerniak
• Solarium a nowotwory skóry
• Jak chronić się przed czerniakiem — profilaktyka nowotworów skóry
• Słońce a zdrowie — UV i podczerwień
• Skala Fitzpatricka — co to jest
• Jaki filtr SPF wybrać do karnacji i aktywności
• Ile kremu z filtrem nałożyć na twarz i ciało
• Co ile ponawiać krem z filtrem
• Jak nakładać krem z filtrem i o jakich miejscach pamiętać
• Filtr mineralny czy chemiczny — który wybrać
• PA++++ — co oznacza skala ochrony przed UVA
• Krem z filtrem dla dzieci — od jakiego wieku i jaki SPF
• Krem z filtrem do twarzy na co dzień