Dzień Walki z Czerniakiem — kiedy przypada i jak go dobrze wykorzystać

Europejski Dzień Walki z Czerniakiem przypada w Polsce 12 maja. W 2026 roku właśnie tego dnia Akademia Czerniaka rozpoczęła we Wrocławiu sezon bezpłatnych badań znamion w ramach kampanii „Cała Polska sprawdza znamiona” [Urząd Miejski Wrocławia 2026]. Maj to w ogóle miesiąc czerniaka: odbywa się wtedy Tydzień Świadomości Czerniaka, a w wielu krajach Europy kampania Euromelanoma.

Takie dni mają jeden cel: przypomnieć, że czerniak to nowotwór, który często widać na skórze, a wykryty wcześnie jest zwykle wyleczalny. W tym artykule wyjaśniamy, skąd wzięły się te kampanie, czym się różnią i jak wykorzystać Dzień Walki z Czerniakiem w praktyce, także jeśli w Twoim mieście nie ma żadnej akcji.

Nie musisz czekać do maja. Badanie znamion możesz umówić w dowolnym terminie. Zobacz, jak wygląda wideodermatoskopia, czyli komputerowe badanie znamion.

Kiedy jest Dzień Walki z Czerniakiem?

W polskich kalendarzach zdrowia Europejski Dzień Walki z Czerniakiem to 12 maja. Tego dnia instytucje publiczne, szpitale i organizacje pacjentów przypominają o profilaktyce, a w niektórych miastach organizowane są bezpłatne badania znamion [Urząd Miejski Wrocławia 2026].

Wokół tej daty skupia się kilka inicjatyw:

Daty i miejsca bezpłatnych badań zmieniają się z roku na rok, dlatego warto sprawdzić je w kwietniu na stronach organizatorów.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Euromelanoma: europejska kampania badań skóry

Euromelanoma to ogólnoeuropejska kampania profilaktyki raka skóry. Zapoczątkowano ją w 1999 roku w Belgii, a potem rozszerzono na kraje od Skandynawii po Maltę i Cypr. Prowadzą ją lekarze, którzy angażują się w nią bez wynagrodzenia [Euromelanoma]. Kampania jest oficjalną inicjatywą profilaktyczną Europejskiego Stowarzyszenia Dermatoonkologii (EADO).

Każdego roku Euromelanoma ma nową oprawę, ale to samo przesłanie: nowotwór skóry można zobaczyć, a rozpoznany odpowiednio wcześnie może być całkowicie wyleczalny. Działania obejmują plakaty, ulotki, spotkania z mediami i bezpłatne badania znamion [Euromelanoma — Nasza kampania].

Kampania z 2026 roku dotyczy dezinformacji w internecie. Rozprawia się z pięcioma mitami: że opalenizna „bazowa” chroni przed oparzeniem, że krem z filtrem powoduje raka, że UV jest po prostu zdrowe, że przed urlopem warto pójść do solarium i że okulary przeciwsłoneczne zwiększają ryzyko oparzenia [Euromelanoma — kampania 2026]. Przypomina też, że opalenizna daje ochronę odpowiadającą filtrowi o wartości zaledwie 2–4.

Akademia Czerniaka i kampania „Znamię! Znam je?”

W Polsce najbardziej rozpoznawalne majowe działania prowadzi Akademia Czerniaka, sekcja naukowa Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej, działająca pod patronatem Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego i Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej [Akademia Czerniaka — „Znamię! Znam je?”].

Jej program profilaktyczno-edukacyjny nosi nazwę „Znamię! Znam je?”. W jego ramach Akademia sprawdziła w badaniach opinii, co Polacy wiedzą o czerniaku, przygotowała ulotki i plakaty oraz program lekcji dla klas 7–8 szkół podstawowych i dla szkół ponadpodstawowych, z filmem pokazującym, jak sprawdzać skórę [Akademia Czerniaka — „Znamię! Znam je?”].

Tydzień Świadomości Czerniaka

Co roku w maju Akademia Czerniaka organizuje Tydzień Świadomości Czerniaka. Każda edycja ma inne hasło i ambasadora:

• 2025, XIV edycja — teleturniej „5 liter, które ratują życie!”, z Maciejem Kurzajewskim, przypominający kryteria ABCDE czerniaka [Akademia Czerniaka — XIV Tydzień].
• 2026, XV edycja — „mapa skóry”, z Maszą Wągrocką, z naciskiem na planowanie ochrony przed słońcem przed wakacjami i regularne oglądanie znamion [Akademia Czerniaka — XV Tydzień].

„Cała Polska sprawdza znamiona”

To kampania bezpłatnych badań. W 2026 roku pierwsze wydarzenie odbyło się 12 maja na Placu Solnym we Wrocławiu: mieszkańcy mogli bezpłatnie sprawdzić znamiona w mobilnym gabinecie dermatoskopowym [Urząd Miejski Wrocławia 2026]. Akademia Czerniaka podkreśla, że wystarczy przynajmniej raz w roku pokazać znamiona lekarzowi i obserwować, czy nie pojawiają się nowe [Akademia Czerniaka — „Cała Polska sprawdza znamiona”].

Dlaczego akurat maj?

Maj to początek sezonu słonecznego. Badanie skóry przed latem ma kilka zalet:

• opalenizna nie utrudnia jeszcze oceny znamion,
• jest czas, by zaplanować ochronę przed słońcem na urlop,
• zdjęcia znamion zrobione wiosną są punktem odniesienia do porównania jesienią.

WHO przypomina, że ochrona przed słońcem jest potrzebna, gdy indeks UV wynosi 3 lub więcej [WHO — Ultraviolet radiation]. Od wiosny warto więc sprawdzać prognozę indeksu UV, a majowe kampanie trafiają w moment, gdy łatwo zmienić letnie nawyki.

Czerniak w Polsce w liczbach

Według wytycznych Narodowego Instytutu Onkologii w 2021 roku w Polsce rozpoznano ponad 4000 czerniaków, a z powodu tego nowotworu umiera rocznie około 1200 osób. Mediana wieku zachorowania wynosi około 50 lat [Rutkowski i wsp., NIO 2024]. Akademia Czerniaka zwraca uwagę, że umieralność na czerniaka jest w Polsce o 20% wyższa niż w Europie, mimo mniejszej liczby zachorowań, co łączy z późnym wykrywaniem [Akademia Czerniaka — „Cała Polska sprawdza znamiona”].

Wczesne wykrycie ma ogromne znaczenie. Pięć lat od rozpoznania przeżywa 70–95% chorych z czerniakiem we wczesnym stadium, 30–70% chorych z przerzutami do okolicznych węzłów chłonnych i 20–40% chorych z przerzutami odległymi [Rutkowski i wsp., NIO 2024]. W chwili rozpoznania około 80% czerniaków skóry ma charakter zmiany miejscowej [Rutkowski i wsp., NIO 2024]. Celem kampanii jest, by ten odsetek był jak największy.

Co zrobić w Dzień Walki z Czerniakiem? Plan na jeden dzień

Nie trzeba czekać na akcję w swoim mieście. Oto plan, który zajmie Ci mniej niż godzinę.

1. Obejrzyj całą skórę

Potrzebujesz dobrego światła, dużego lustra, małego lusterka i, jeśli to możliwe, drugiej osoby do obejrzenia pleców.

1. Obejrzyj twarz, uszy, szyję i skórę głowy, rozgarniając włosy grzebieniem lub suszarką.
2. Sprawdź dłonie, przestrzenie między palcami i paznokcie.
3. Obejrzyj ramiona, pachy, klatkę piersiową i brzuch.
4. Plecy, pośladki i tył nóg sprawdź z pomocą lustra lub drugiej osoby.
5. Na koniec obejrzyj stopy, także podeszwy i przestrzenie między palcami.

2. Zwróć uwagę na znamiona, które się wyróżniają

Pokaż lekarzowi zmianę, która:

• jest nowa, zwłaszcza u osoby dorosłej,
• zmienia się: rośnie, zmienia kształt lub kolor,
• jest asymetryczna, ma nierówne brzegi lub kilka kolorów,
• odstaje od reszty, czyli jest „brzydkim kaczątkiem”,
• jest szybko rosnącym guzkiem, także różowym lub czerwonym, albo krwawi i się nie goi.

Zasadę ABCDE ze zdjęciami opisujemy w artykule Reguła ABCDE czerniaka. Pamiętaj, że gołym okiem nie widać wszystkiego. Samoobserwacja pomaga zauważyć zmianę, ale ocenę zostaw lekarzowi.

3. Zrób zdjęcia

Sfotografuj większe lub nietypowe znamiona z linijką obok i zapisz datę. Za kilka miesięcy porównasz, czy coś się zmieniło.

4. Sprawdź, czy należysz do grupy podwyższonego ryzyka

Duża liczba znamion, znamiona atypowe, jasna skóra, oparzenia w przeszłości, solarium, czerniak w rodzinie, przebyty nowotwór skóry lub obniżona odporność to powody, by badać skórę regularnie. Omawiamy je w artykule Czynniki ryzyka czerniaka.

5. Umów badanie znamion

Jeśli od ostatniej kontroli minął ponad rok albo takie badanie byłoby Twoim pierwszym, to dobry dzień, by je umówić. Przy dużej liczbie znamion przydaje się wideodermatoskopia z mapowaniem, która pozwala porównywać zdjęcia z kolejnych wizyt [DermNet — Melanoma]. Więcej piszemy w artykule Mapowanie znamion.

6. Zaplanuj lato

Spakuj kapelusz z rondem, okulary z filtrem UV i krem z filtrem, a plan dnia na urlopie ułóż tak, by w południe być w cieniu. Zrezygnuj z solarium przed wyjazdem: to jeden z mitów, z którymi walczy kampania Euromelanoma.

Dzień Walki z Czerniakiem to dobry termin na badanie

Lekarz obejrzy wszystkie znamiona w wideodermatoskopie i powie, jak często je kontrolować.

Umów się

Bezpłatna akcja czy badanie w gabinecie?

Bezpłatne akcje mają ogromną wartość. Docierają do osób, które nigdy nie pokazały skóry lekarzowi, i często pozwalają wychwycić zmiany wymagające pilnej oceny. Zwykle są to jednak krótkie konsultacje, nastawione na wskazanie zmian podejrzanych.

Jeśli masz wiele znamion albo należysz do grupy podwyższonego ryzyka, warto zaplanować pełne badanie całej skóry z dermatoskopem i dokumentacją zdjęciową. Pozwala ono porównywać znamiona przy kolejnych wizytach. Oba sposoby się uzupełniają: akcja może być pierwszym krokiem, a regularna kontrola planem na kolejne lata.

Jak możesz pomóc innym?

Kampanie działają, gdy informacja trafia dalej. W Dzień Walki z Czerniakiem możesz:

• obejrzeć plecy bliskiej osoby, bo tam najtrudniej zajrzeć samemu,
• przypomnieć rodzicom i dziadkom o badaniu, bo ryzyko rośnie z wiekiem,
• nauczyć dzieci zasad ochrony przed słońcem; materiały dla szkół udostępnia Akademia Czerniaka,
• udostępniać rzetelne informacje zamiast porad influencerów o „zdrowej opaleniźnie”.

Dzieci są szczególnie wrażliwe na UV, a oparzenia w dzieciństwie zwiększają ryzyko nowotworu skóry w dorosłości [WHO — Ultraviolet radiation]. Zasady profilaktyki dla całej rodziny zebraliśmy w artykule Profilaktyka czerniaka.

Najczęstsze pytania

Kiedy jest Dzień Walki z Czerniakiem?

W Polsce Europejski Dzień Walki z Czerniakiem obchodzi się 12 maja. Cały maj jest jednak czasem kampanii profilaktycznych: Akademia Czerniaka organizuje wtedy Tydzień Świadomości Czerniaka, a w wielu krajach Europy odbywa się kampania Euromelanoma.

Jak długo żyją ludzie z czerniakiem?

To zależy przede wszystkim od tego, jak wcześnie czerniak zostanie wykryty. Według polskich wytycznych pięć lat od rozpoznania przeżywa 70–95% chorych z wczesnym czerniakiem, 30–70% chorych z przerzutami do okolicznych węzłów chłonnych i 20–40% chorych z przerzutami odległymi. Wiele osób z czerniakiem wykrytym wcześnie zostaje wyleczonych.

Czy czerniak może powstać z dnia na dzień?

Nie z dnia na dzień, ale niektóre czerniaki rosną szybko. Czerniak guzkowy może wyraźnie powiększyć się w ciągu kilku tygodni lub miesięcy [DermNet — Nodular melanoma]. Dlatego nowej lub szybko zmieniającej się zmiany nie warto obserwować miesiącami, tylko pokazać ją lekarzowi.

Kogo najczęściej atakuje czerniak?

Częściej chorują osoby z dużą liczbą znamion lub znamionami atypowymi, o jasnej skórze i piegach, po wielu oparzeniach słonecznych lub korzystające z solarium oraz te, w których rodzinie był czerniak. W Polsce mediana wieku zachorowania wynosi około 50 lat. Czerniak może jednak dotknąć każdego.

Po jakim czasie czerniak daje przerzuty?

Nie ma stałego terminu. Ryzyko przerzutów zależy głównie od grubości czerniaka w chwili wycięcia, czyli od tego, jak głęboko wniknął w skórę [DermNet — Melanoma]. Czerniak guzkowy może wniknąć głęboko w ciągu kilku miesięcy, a czerniak szerzący się powierzchownie zwykle rośnie wolniej. Im wcześniej zmiana zostanie usunięta, tym mniejsze ryzyko. Więcej piszemy w artykule Ile lat rozwija się czerniak?.

Podsumowanie

Europejski Dzień Walki z Czerniakiem przypada 12 maja, a maj to w Polsce czas Tygodnia Świadomości Czerniaka, kampanii „Znamię! Znam je?” i bezpłatnych badań w ramach akcji „Cała Polska sprawdza znamiona”. W Europie podobną rolę pełni Euromelanoma. Najlepszy sposób, by wykorzystać ten dzień, to obejrzeć całą skórę, sfotografować wyróżniające się znamiona, ocenić swoje czynniki ryzyka, zaplanować ochronę przed latem i umówić badanie znamion, jeśli od ostatniego minął ponad rok.

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Badania przesiewowe w kierunku raka skóry
• Czerniak — objawy, diagnostyka i leczenie

Zobacz również:

Sprawdź znamiona przed latem — badanie wideodermatoskopowe

Umów się