Łyżeczkowanie zmian skórnych (kiretaż) — kiedy się je wykonuje, jak przebiega i jak goi się rana

Łyżeczkowanie, nazywane też kiretażem, to zabieg, w którym lekarz usuwa zmianę skórną, zeskrobując ją ostrą łyżeczką chirurgiczną. Metoda jest stara, prosta i szybka. Wciąż ma swoje miejsce w leczeniu brodawek łojotokowych, kurzajek i ziarniniaka naczyniowego, a według zagranicznych źródeł także niektórych małych raków skóry (polskie wytyczne NIO nie rekomendują jej w raku skóry), zwykle w połączeniu z przypaleniem dna rany [DermNet — Curettage and cautery].

W tym artykule wyjaśniamy, na czym polega łyżeczkowanie w dermatologii, w jakich przypadkach się je wykonuje, a kiedy nie jest dobrym wyborem, co z badaniem histopatologicznym, czy zabieg boli, jak długo goi się rana i co powinno niepokoić po zabiegu.

Łyżeczkowanie — o jaki zabieg chodzi?

Słowo „łyżeczkowanie” pojawia się w kilku dziedzinach medycyny, dlatego wyniki wyszukiwania często dotyczą różnych zabiegów:

• W dermatologii to zeskrobanie zmiany ze skóry. Tym zabiegiem zajmujemy się w tym artykule.
• W ginekologii łyżeczkowanie jamy macicy (rozszerzenie szyjki i łyżeczkowanie, ang. D&C) polega na zeskrobaniu błony śluzowej macicy. Wykonuje się je w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym. Po zabiegu przez kilka dni mogą występować krwawienie z dróg rodnych, skurcze i ból pleców [MedlinePlus — D and C]. Pytania o ten zabieg, w tym o pobyt w szpitalu, powrót miesiączki i współżycie, kieruj do ginekologa.
• W stomatologii kiretaż (zamknięty lub otwarty) to zabieg na przyzębiu, wymieniany m.in. w wykazie świadczeń stomatologicznych [Rozp. MZ — leczenie stomatologiczne]. Informacji o nim udziela stomatolog.

Usuwanie zmian skórnych

Lekarz oceni zmianę i dobierze metodę usunięcia

65 000+usuniętych zmian

72 000+wideodermatoskopii

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Wybierz miasto i umów zabieg:

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Na czym polega łyżeczkowanie skóry?

Łyżeczka do kiretażu przypomina małą łyżkę lub pętelkę o bardzo ostrych krawędziach [DermNet — Curettage and cautery]. Lekarz prowadzi ją po skórze i zeskrobuje zmianę. Metoda działa wtedy, gdy usuwana tkanka jest bardziej miękka od otaczającej skóry albo gdy między zmianą a zdrową skórą istnieje naturalna granica, wzdłuż której zmiana się oddziela [DermNet — Curettage and cautery].

Po wyłyżeczkowaniu dno rany zwykle się przypala: rozgrzaną końcówką albo urządzeniem elektrochirurgicznym. Zatamowuje to krwawienie i niszczy ewentualne pozostałe komórki zmiany [DermNet — Curettage and cautery]. Dlatego w wielu źródłach mówi się o „łyżeczkowaniu z elektrokoagulacją” albo „łyżeczkowaniu i kauteryzacji”. Czym jest sama elektrokoagulacja, wyjaśniamy w artykule Elektrokoagulacja — co to jest.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

W jakich przypadkach robi się łyżeczkowanie?

DermNet wymienia wśród zmian, które często można leczyć łyżeczkowaniem [DermNet — Curettage and cautery]:

• brodawki łojotokowe, usuwane łyżeczkowaniem i/lub elektrokoagulacją [DermNet — Seborrhoeic keratosis] (o innych metodach piszemy w artykule Brodawki łojotokowe),
• kurzajki, zwłaszcza duże i oporne na leczenie, choć zabieg zostawia trwałą bliznę [DermNet — Viral wart],
• ziarniniak naczyniowy, łatwo krwawiący guzek, który bez dokładnego usunięcia często odrasta [DermNet — Pyogenic granuloma] (więcej w artykule Ziarniniak naczyniowy),
• przerosłe rogowacenie słoneczne i róg skórny [DermNet — Actinic keratosis],
• raka kolczystokomórkowego in situ (chorobę Bowena) i niektóre raki podstawnokomórkowe (zagraniczne źródła je wymieniają, ale polskie wytyczne NIO nie rekomendują łyżeczkowania w raku skóry, szczegóły niżej),
• włókniaki miękkie.

Łyżeczkę wykorzystuje się też przy innych drobnych zmianach. Mięczaka zakaźnego można delikatnie wyłyżeczkować, ale zabieg może zostawić blizny [DermNet — Molluscum contagiosum]. Prosaki usuwa się m.in. łyżeczkowaniem połączonym z koagulacją [DermNet — Milium]. W małym badaniu porównawczym u osób z drobnymi brodawkami łojotokowymi łyżeczkowanie było równie skuteczne jak elektrodesykacja i laser barwnikowy [Garcia i wsp. 2010].

Kiedy łyżeczkowanie nie jest dobrym wyborem?

• Zmiana podejrzana o czerniaka. Polskie wytyczne wskazują, że podstawą rozpoznania czerniaka jest badanie histopatologiczne całej zmiany wyciętej chirurgicznie. Postępowanie inne niż biopsja wycinająca nie daje prawidłowego rozpoznania [wytyczne NIO 2024]. Takiej zmiany się nie zeskrobuje ani nie przypala.
• Raki podstawnokomórkowe duże, głębokie lub nawrotowe zwykle się do łyżeczkowania nie nadają. Nie nadają się do niego również zmiany o niewyraźnych granicach [DermNet — Curettage and cautery].
• Zmiana o niepewnym charakterze. Jeśli lekarz nie jest pewny rozpoznania, wybiera wycięcie, które pozwala ocenić całą zmianę pod mikroskopem.

Łyżeczkowanie a badanie histopatologiczne

To ważna różnica między łyżeczkowaniem a zabiegami, które tylko niszczą tkankę. Wyłyżeczkowany materiał powinien trafić do pracowni patomorfologii [DermNet — Curettage and cautery]. Badanie pozwala potwierdzić, czym była zmiana.

Ma ono jednak ograniczenie. Zeskrobana tkanka jest rozdrobniona, więc nie da się na jej podstawie stwierdzić, czy zmianę usunięto w całości [DermNet — Skin biopsy]. Margines zdrowej skóry wokół zmiany można ocenić dopiero po jej chirurgicznym wycięciu. Dla porównania: po samej elektrokoagulacji czy laserze CO2 nie zostaje żaden materiał do badania. Jak wygląda badanie po wycięciu i jak czytać wynik, opisujemy w artykule Usunięcie zmiany skórnej z badaniem histopatologicznym.

Łyżeczkowanie i elektrokoagulacja w leczeniu raka podstawnokomórkowego

Łyżeczkowanie z przypaleniem rany jest w piśmiennictwie zagranicznym opisywane jako jedna z metod leczenia małych, dobrze odgraniczonych guzkowych lub powierzchownych raków podstawnokomórkowych, zwykle na tułowiu i kończynach. Zabieg jest szybki, odbywa się w znieczuleniu miejscowym, a ranę zostawia się do zagojenia bez szwów [DermNet — Basal cell carcinoma]. Przy zmianach złośliwych łyżeczkowanie z przypaleniem powtarza się zwykle dwukrotnie podczas jednego zabiegu [DermNet — Curettage and cautery].

Co mówią dane o skuteczności?

• W dużej serii przypadków z Nowego Jorku (2314 raków leczonych w latach 1955–1982) 5-letni odsetek nawrotów raków z lat 1973–1982 umiejscowionych na szyi, tułowiu i kończynach wyniósł 3,3%. Ryzyko nawrotu rosło wraz ze średnicą guza i było wyższe na nosie, uszach, wokół oczu i ust [Silverman i wsp. 1991].
• W nowszym badaniu retrospektywnym (1853 zmiany) po samym łyżeczkowaniu bez przypalania 5-letni odsetek nawrotów wyniósł 2,4% dla raka podstawnokomórkowego i 4,5% dla raka kolczystokomórkowego. Na głowie i szyi był wyższy: 7,2% [Jensen i wsp. 2025].

To dane z badań retrospektywnych (pierwsze obejmuje lata 1973–1982), dotyczące starannie dobranych zmian. Nie oznaczają, że łyżeczkowanie nadaje się do każdego raka skóry.

Polskie wytyczne NIO (11.2024) uznają za „złoty standard” leczenie chirurgiczne z oceną marginesów. Dopuszczają metody alternatywne, które nie pozwalają ocenić marginesów (wymieniają m.in. elektrokoagulację i krioterapię), głównie przy rakach o niskim ryzyku nawrotu. Jednocześnie zaznaczają, że brak wiarygodnych badań randomizowanych, więc łyżeczkowania z elektrodestrukcją w raku skóry nie rekomendują [wytyczne NIO — raki skóry 2024]. Metodę leczenia wybiera lekarz po potwierdzeniu rozpoznania, biorąc pod uwagę typ guza, jego wielkość i umiejscowienie. Więcej o tej chorobie przeczytasz na stronie Rak podstawnokomórkowy.

Jak przebiega łyżeczkowanie zmiany skórnej?

1. Kwalifikacja. Lekarz ogląda zmianę, wyjaśnia, dlaczego wymaga leczenia, i pyta o leki, uczulenia i choroby. Może być potrzebna pisemna zgoda na zabieg [DermNet — Curettage and cautery].
2. Znieczulenie. Lekarz wstrzykuje środek znieczulający wokół zmiany [DermNet — Curettage and cautery].
3. Łyżeczkowanie. Zmianę zeskrobuje się łyżeczką. Materiał powinien trafić do badania histopatologicznego [DermNet — Curettage and cautery].
4. Zatamowanie krwawienia. Dno rany przypala się rozgrzaną końcówką lub prądem [DermNet — Curettage and cautery].
5. Opatrunek i instrukcja, jak dbać o ranę.

Rany po łyżeczkowaniu się nie zszywa, więc nie trzeba też zdejmować szwów [DermNet — Curettage and cautery].

Czy łyżeczkowanie boli?

Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, więc w trakcie nie powinien boleć. Odczuwalne jest ukłucie i krótkie pieczenie przy podaniu znieczulenia. Podczas samego łyżeczkowania można czuć ucisk lub pchanie, ale nie ból. Gdy znieczulenie przestaje działać, rana może być tkliwa [DermNet — Curettage and cautery]. O sposobach zmniejszania bólu zastrzyku piszemy w artykule Czy elektrokoagulacja boli?.

Gojenie po łyżeczkowaniu — jak długo trwa?

Rana po łyżeczkowaniu pokrywa się nowym naskórkiem w około 2–3 tygodnie. Blizna jest początkowo czerwona i lekko uniesiona, a przez kilka miesięcy zwykle blednie i zmniejsza się [DermNet — Curettage and cautery]. Przebudowa i wzmacnianie skóry w miejscu zabiegu trwa od 6 do 12 miesięcy [DermNet — Risks and complications of skin surgery].

Łyżeczkowanie zwykle zostawia jakiś ślad, zwłaszcza gdy łączy się je z przypaleniem. Blizny są najczęściej płaskie, okrągłe i mniej więcej tej samej wielkości co usunięta zmiana. U osób skłonnych do nieprawidłowego gojenia mogą powstać blizny przerostowe lub bliznowce [DermNet — Curettage and cautery]. Rana po łyżeczkowaniu i przypaleniu przerosłego rogowacenia słonecznego goi się kilka tygodni lub dłużej, w zależności od miejsca na ciele [DermNet — Actinic keratosis]. Kurzajka usunięta tą metodą z podeszwy może zostawić bliznę, która boli przy chodzeniu [DermNet — Viral wart].

Rany na podudziach, gojące się bez szwów, goją się wolniej ze względu na słabsze ukrwienie [DermNet — Risks and complications of skin surgery].

Czego nie wolno robić po łyżeczkowaniu?

Zalecenia po łyżeczkowaniu zmiany skórnej według DermNet [DermNet — Curettage and cautery]:

• nie zdejmuj opatrunku przez 24 godziny lub tak długo, jak zalecił lekarz,
• nie mocz rany przez 48 godzin, potem myj ją delikatnie i osuszaj,
• unikaj dużego wysiłku i rozciągania skóry w miejscu zabiegu,
• gdy rana krwawi, uciskaj ją mocno złożonym ręcznikiem przez 20 minut, nie zaglądając pod opatrunek. Jeśli krwawienie nie ustaje, zgłoś się po pomoc.

Do czasu zagojenia nie zdrapuj strupka i nie nakładaj na ranę kosmetyków, których nie zalecił lekarz. Codzienną pielęgnację rany, w tym stosowanie wazeliny i ochronę przed słońcem, opisujemy krok po kroku w artykule Po elektrokoagulacji — pielęgnacja i gojenie. Zalecenia są takie same po łyżeczkowaniu połączonym z przypaleniem.

Co powinno niepokoić po łyżeczkowaniu?

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli:

• zaczerwienienie, obrzęk i ból narastają, a z rany wydobywa się ropa. Zakażenie zdarza się w około 1% zabiegów skórnych i zwykle ujawnia się po kilku dniach [DermNet — Risks and complications of skin surgery],
• rana staje się czerwona lub bardzo bolesna [DermNet — Curettage and cautery],
• pojawia się gorączka,
• krwawienie nie ustaje po 20 minutach ucisku [DermNet — Curettage and cautery],
• rana nie goi się po kilku tygodniach [DermNet — Risks and complications of skin surgery],
• w bliźnie coś odrasta. Nowotwór skóry może nawrócić nawet po starannym leczeniu, a łagodne zmiany też potrafią odrosnąć [DermNet — Risks and complications of skin surgery].

Dobrze też zapytać o wynik badania histopatologicznego. To on ostatecznie mówi, czym była zmiana i czy potrzebne jest dalsze leczenie.

Łyżeczkowanie w Twoich Znamionach

W Twoich Znamionach nie wykonujemy łyżeczkowania ani elektrokoagulacji. Łagodne zmiany skórne usuwamy w większości naszych ośrodków laserem CO2. Zmiany, które wymagają oceny pod mikroskopem, wycinamy chirurgicznie w całości, z badaniem histopatologicznym, które pozwala też ocenić margines zdrowej skóry. Przed zabiegiem lekarz ogląda każdą zmianę w dermatoskopie i to on dobiera metodę.

Orientacyjne ceny: laserowe usunięcie zmiany 390–460 zł, chirurgiczne usunięcie 580–680 zł, badanie histopatologiczne 150 zł. Aktualne kwoty sprawdzisz w cenniku.

Najczęstsze pytania

W jakich przypadkach robi się łyżeczkowanie?

W dermatologii łyżeczkuje się zmiany, które są bardziej miękkie od otaczającej skóry albo dają się od niej łatwo oddzielić. Należą do nich m.in. brodawki łojotokowe, kurzajki, ziarniniak naczyniowy, przerosłe rogowacenie słoneczne i róg skórny, mięczak zakaźny oraz, według zagranicznych źródeł, niektóre małe, dobrze odgraniczone raki podstawnokomórkowe i choroba Bowena (polskie wytyczne NIO nie rekomendują łyżeczkowania w raku skóry). O wskazaniach zawsze decyduje lekarz po obejrzeniu zmiany.

Czy łyżeczkowanie boli?

Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, więc odczuwalne jest głównie ukłucie i pieczenie przy podawaniu leku. W trakcie łyżeczkowania można czuć ucisk lub pchanie, ale nie ból. Gdy znieczulenie przestaje działać, rana bywa przez jakiś czas tkliwa.

Jak długo dochodzi się po łyżeczkowaniu?

Po łyżeczkowaniu zmiany skórnej rana pokrywa się nowym naskórkiem w około 2–3 tygodnie, a szwów nie trzeba zdejmować. Blizna jest najpierw czerwona i lekko uniesiona, a przez kilka miesięcy blednie i spłaszcza się. Pełna przebudowa skóry trwa od 6 do 12 miesięcy.

Czego nie wolno robić po łyżeczkowaniu?

Przez pierwsze 24 godziny nie zdejmuj opatrunku, a przez 48 godzin nie mocz rany. Unikaj dużego wysiłku i rozciągania skóry w miejscu zabiegu. Nie zdrapuj strupka i nie nakładaj na ranę niczego, czego nie zalecił lekarz. Po zagojeniu chroń bliznę przed słońcem.

Co powinno niepokoić po łyżeczkowaniu?

Niepokojące są narastające zaczerwienienie, obrzęk i ból wokół rany, ropa, gorączka, krwawienie, którego nie zatrzymuje 20 minut ucisku, rana, która nie goi się po kilku tygodniach, oraz zmiana odrastająca w bliźnie. W takiej sytuacji skontaktuj się z lekarzem. Po łyżeczkowaniu macicy objawy alarmowe omawia ginekolog.

Czy materiał z łyżeczkowania bada się pod mikroskopem?

Tak, wyłyżeczkowaną tkankę zwykle wysyła się do badania histopatologicznego, które potwierdza rozpoznanie. Fragmenty są jednak rozdrobnione, więc nie da się na ich podstawie ocenić, czy zmianę usunięto w całości. Dlatego przy podejrzeniu czerniaka wykonuje się wycięcie chirurgiczne całej zmiany.

Czym różni się łyżeczkowanie od elektrokoagulacji?

Łyżeczkowanie to mechaniczne zeskrobanie zmiany ostrą łyżeczką, po którym zostaje materiał do badania. Elektrokoagulacja niszczy tkankę ciepłem wytwarzanym przez prąd i nie zostawia materiału do oceny. Często łączy się obie metody: najpierw usuwa się zmianę łyżeczką, a potem przypala dno rany, by zatamować krwawienie i zniszczyć pozostałe komórki.

Podsumowanie

Łyżeczkowanie skóry to zeskrobanie zmiany ostrą łyżeczką, zwykle połączone z przypaleniem dna rany. Sprawdza się przy zmianach miękkich i dobrze odgraniczonych: brodawkach łojotokowych, kurzajkach, ziarniniaku naczyniowym, przerosłym rogowaceniu słonecznym, a według zagranicznych źródeł także przy wybranych małych rakach skóry na tułowiu i kończynach (polskie wytyczne NIO nie rekomendują tej metody w raku skóry). W odróżnieniu od samej elektrokoagulacji zostawia materiał do badania histopatologicznego, ale nie pozwala ocenić, czy zmianę usunięto w całości. Dlatego zmian podejrzanych o czerniaka się nie łyżeczkuje, tylko wycina chirurgicznie. Rana goi się bez szwów w około 2–3 tygodnie i zwykle zostawia płaską, okrągłą bliznę.

Usuwanie zmian skórnych

Usuń zmianę w swoim mieście

Wybierz miasto i umów zabieg:

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Zobacz również

• Po elektrokoagulacji — pielęgnacja i gojenie
• Elektrokoagulacja zmian skórnych — przebieg, wskazania, blizny
• Choroba Bowena
• Rogowacenie słoneczne — leczenie