Ziarniniak naczyniowy — jak wygląda, czy jest groźny i jak go usunąć

Mały czerwony guzek, który w ciągu kilku tygodni wyrasta na palcu, wardze albo twarzy i krwawi przy najlżejszym dotknięciu, to często ziarniniak naczyniowy. Jest to zmiana łagodna, zbudowana z drobnych naczyń krwionośnych. Mimo to nie należy jej lekceważyć: krwawi uporczywie, rzadko znika sama, a z wyglądu potrafi łudząco przypominać czerniaka bez barwnika.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest ziarniniak naczyniowy, jak wygląda i od czego powstaje, z czym można go pomylić, jakie są metody usuwania i dlaczego usuniętą zmianę zawsze warto zbadać pod mikroskopem.

Zobacz również:

Krwawiący czerwony guzek? Usuwamy go z badaniem histopatologicznym

Umów się

Czym jest ziarniniak naczyniowy?

Ziarniniak naczyniowy to nabyty, łagodny rozrost naczyń włosowatych skóry lub błon śluzowych [DermNet]. W polskiej literaturze funkcjonuje też jako ziarniniak ropotwórczy albo ziarniniak ropny, a po łacinie granuloma pyogenicum. Pod mikroskopem jest to odmiana naczyniaka włośniczkowego o budowie zrazikowej (ang. lobular capillary haemangioma) [DermNet].

Nazwa jest myląca z dwóch powodów. Zmiana nie powstaje z powodu zakażenia i nie zawiera ropy, a nie jest też ziarniniakiem w ścisłym znaczeniu tego słowa [DermNet]. Gdy pojawia się w ciąży, nazywa się ją ziarniniakiem ciążowym (granuloma gravidarum) [DermNet].

Ziarniniaka naczyniowego nie należy mylić z innymi chorobami o podobnej nazwie. Ziarniniak obrączkowaty to zapalna choroba skóry, a ziarniniak grzybiasty to chłoniak skóry, który opisujemy w artykule Chłoniak skóry — objawy. Na tle innych zmian naczyniowych, takich jak naczyniak rubinowy, ziarniniak wyróżnia się tempem wzrostu i skłonnością do krwawienia. Porównanie wszystkich typów znajdziesz w tekście Naczyniak na skórze u dorosłych.

Jak wygląda ziarniniak naczyniowy?

Typowy ziarniniak naczyniowy na skórze to [DermNet]:

• czerwony, mięsisty guzek, który nie boli,
• o średnicy zwykle 5–10 mm,
• rosnący szybko, w ciągu kilku tygodni,
• z początkowo gładką powierzchnią, która z czasem może się owrzodzić, pokryć strupem lub stać się brodawkowata,
• krwawiący przy drobnym urazie, na przykład przy wycieraniu ręcznikiem lub zaczepieniu ubraniem.

Zwykle występuje pojedynczo, choć zdarzają się zmiany mnogie i drobne guzki „satelitarne” wokół głównego [DermNet]. Na obwodzie guzka często widać jasny kołnierzyk zrogowaciałego naskórka [DermNet].

W jamie ustnej ziarniniak rośnie najczęściej na wargach i dziąsłach. Może mieć szeroką podstawę albo wisieć na szypule, mieć od kilku milimetrów do kilku centymetrów i z czasem blednąć do różowego koloru [DermNet]. Zdarza się też na spojówce i błonie śluzowej nosa [DermNet].

Gdzie najczęściej pojawia się ziarniniak?

Na skórze najczęściej dotyczy palców i twarzy [DermNet]. W brytyjskim przeglądzie 408 przypadków najczęstszą okolicą była głowa i szyja, zwłaszcza policzek i wnętrze jamy ustnej [Giblin i wsp., JPRAS 2007]. U dzieci głowa i szyja stanowiły 62% lokalizacji, a w dalszej kolejności tułów, ręce i nogi [Patrice i wsp., Pediatr Dermatol 1991].

Kto choruje na ziarniniaka naczyniowego?

Ziarniniak może pojawić się w każdym wieku. Najczęściej dotyczy dzieci w wieku około 6 lat oraz nastolatków i młodych dorosłych [DermNet]. W badaniu 178 dzieci średni wiek wynosił 6,7 roku, a 42% zmian pojawiło się przed ukończeniem 5 lat [Patrice i wsp., Pediatr Dermatol 1991].

Ogółem nieco częściej chorują chłopcy i mężczyźni, w proporcji około 3:2. Wyjątkiem są zmiany w jamie ustnej, które częściej dotyczą kobiet, bo wiążą się z ciążą i antykoncepcją hormonalną [DermNet].

Od czego robi się ziarniniak naczyniowy?

Dokładny mechanizm nie jest znany. Opisano jednak czynniki, które sprzyjają powstawaniu zmiany [DermNet]:

• Uraz. Niedawny drobny uraz poprzedza około 7% zachorowań. W jamie ustnej częstym wyzwalaczem jest przewlekłe drażnienie, na przykład przez ostry brzeg zęba, a w nosie bywa nim kolczyk.
• Hormony. Ziarniniak pojawia się w około 5% ciąż oraz u osób przyjmujących antykoncepcję hormonalną.
• Leki. Należą do nich doustne retinoidy (stosowane między innymi w leczeniu trądziku), inhibitory proteazy stosowane w leczeniu zakażenia HIV, leki celowane w onkologii i leki obniżające odporność.
• Bakterie i higiena. W zmianach często wykrywa się gronkowca złocistego, a ziarniniaki w jamie ustnej wiążą się z gorszą higieną zębów. Nie ma dowodów na udział wirusów.

U wielu osób żadnego wyzwalacza nie da się wskazać. W badaniu dzieci aż 74% nie miało w wywiadzie urazu ani choroby skóry, która mogłaby wyjaśnić powstanie zmiany [Patrice i wsp., Pediatr Dermatol 1991].

Czy ziarniniak naczyniowy jest groźny?

Ziarniniak naczyniowy jest zmianą łagodną. Nie jest nowotworem złośliwym i nie przechodzi w raka. Kłopoty, które powoduje, są innego rodzaju:

• Krwawienie. Ziarniniak potrafi krwawić obficie i często, nawet przy niewielkim urazie. Powtarzające się krwawienia mogą prowadzić do niedokrwistości [DermNet].
• Owrzodzenie i strupy, które utrudniają gojenie i sprzyjają podrażnieniu.
• Zmiany w jamie ustnej, które rzadko mogą powodować utratę kości wokół zęba [DermNet].
• Pomyłka w rozpoznaniu. To najważniejsze ryzyko. Pod zmianę wyglądającą jak ziarniniak może się podszyć czerniak bezbarwnikowy.

Czy ziarniniak to rak?

Nie, ale rak może wyglądać jak ziarniniak. Najważniejszą zmianą, od której trzeba odróżnić ziarniniak naczyniowy, jest czerniak bezbarwnikowy lub skąpobarwnikowy. Oba mogą mieć wiele wspólnych cech nawet w obrazie dermatoskopowym [DermNet]. Czerniak, który nie wytwarza barwnika, bywa różowy lub czerwony, więc łatwo wziąć go za łagodną zmianę naczyniową. Więcej o nim przeczytasz w artykułach Czerniak bezbarwnikowy — objawy i Czerniak guzkowy — objawy i rozwój.

Właśnie dlatego lekarze nie traktują ziarniniaka jako zmiany, którą wystarczy „wypalić” bez sprawdzenia, co to jest.

Ziarniniak naczyniowy — z czym można go pomylić?

Według DermNet w różnicowaniu ziarniniaka naczyniowego na skórze bierze się pod uwagę przede wszystkim [DermNet]:

• czerniaka bezbarwnikowego, najważniejszą i najgroźniejszą pomyłkę,
• mięsaka Kaposiego, nowotwór wywodzący się z naczyń, który daje czerwono-fioletowe plamy i guzki,
• naczyniakowatość bakteryjną, rzadką infekcję bakteryjną.

W jamie ustnej dochodzą do tego zmiany typowe dla dziąseł, a pod mikroskopem ziarniniak trzeba odróżnić między innymi od naczyniaka rubinowego [DermNet].

Jak lekarz rozpoznaje ziarniniaka naczyniowego?

Rozpoznanie zwykle stawia się na podstawie wyglądu i przebiegu: szybki wzrost, czerwony guzek, łatwe krwawienie [DermNet]. Lekarz pyta, od kiedy zmiana istnieje, czy poprzedził ją uraz, czy jesteś w ciąży i jakie leki przyjmujesz.

Dermatoskopia pomaga, ale nie rozstrzyga. Typowy dla ziarniniaka jest czerwony, jednolity obszar otoczony białą obwódką zrogowaciałego naskórka i przecięty białymi liniami [DermNet]. W badaniu 122 ziarniniaków i 140 innych guzów połączenie tych trzech cech występowało tylko w około 22% ziarniniaków, ale nie pojawiło się w żadnym z innych guzów. Autorzy podkreślili jednak, że dermatoskopia nie zastępuje badania histopatologicznego, zwłaszcza gdy w zmianie widać naczynia, bo nie da się wtedy wykluczyć czerniaka [Zaballos i wsp., BJD 2010]. Jak wygląda takie badanie, opisujemy w artykule Dermatoskopia — co to jest.

Badanie histopatologiczne usuniętej zmiany ostatecznie potwierdza rozpoznanie. Pod mikroskopem widać zrazikowe skupiska naczyń włosowatych w skórze właściwej [DermNet]. Autorzy analizy 408 przypadków podsumowali to jednoznacznie: niezależnie od metody usuwania musi ona dostarczyć materiału do badania histopatologicznego, by wykluczyć inne rozpoznania [Giblin i wsp., JPRAS 2007]. Jak czytać wynik, wyjaśniamy w artykule Wynik histopatologiczny znamienia.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Z czerwonym guzkiem warto pójść do lekarza, gdy:

• pojawił się niedawno i szybko rośnie,
• krwawi przy dotknięciu albo samoistnie,
• jest owrzodzony, pokryty strupem lub sączy się,
• odrósł po wcześniejszym usunięciu,
• znajduje się pod paznokciem, na stopie lub w innym miejscu, gdzie trudno go obserwować,
• pojawił się u osoby dorosłej bez oczywistego urazu,
• powstał w ciąży i nie zniknął po porodzie.

Przy obfitym krwawieniu uciskaj zmianę czystym gazikiem przez kilka minut. Jeśli krwawienie nie ustaje, zgłoś się pilnie do lekarza. Nie próbuj jej odcinać ani przypalać w domu.

Ziarniniak naczyniowy — leczenie i usuwanie

Ziarniniak rzadko cofa się samoistnie, a do tego krwawi i wymaga potwierdzenia rozpoznania. Dlatego najczęściej się go usuwa. Wyboru metody dokonuje się indywidualnie, zależnie od wielkości i miejsca zmiany oraz wieku pacjenta [Plachouri i Georgiou, Int J Dermatol 2019].

Usunięcie przyczyny

Jeśli zmianę wywołał konkretny czynnik, warto go wyeliminować, bo zmniejsza to ryzyko nawrotu. Może to oznaczać odstawienie leku po rozmowie z lekarzem prowadzącym, leczenie zęba, który drażni dziąsło, staranną higienę jamy ustnej albo usunięcie kolczyka w pobliżu zmiany [DermNet].

Metody zabiegowe

Najczęściej stosuje się [DermNet]:

• wycięcie chirurgiczne z zaszyciem rany,
• łyżeczkowanie z przyżeganiem, czyli zeskrobanie guzka i zamknięcie naczyń w jego podstawie,
• lasery naczyniowe i ablacyjne.

Metody różnią się częstością nawrotów. W badaniu dzieci żadna ze 149 zmian usuniętych pełnym wycięciem z zaszyciem nie odrosła, natomiast po ścięciu i przyżeganiu albo samym przyżeganiu nawrót wystąpił w 10 z 23 przypadków, czyli w 43,5% [Patrice i wsp., Pediatr Dermatol 1991]. W analizie 408 przypadków najmniej nawrotów również dawało wycięcie z zaszyciem, choć wszystkie oceniane techniki miały akceptowalnie niski odsetek nawrotów [Giblin i wsp., JPRAS 2007].

Przy wyborze metody najważniejsze jest to, czy zostanie materiał do badania. Laser CO2 odparowuje tkankę, więc sam w sobie nie daje niczego do oceny pod mikroskopem. Dlatego zmianę, która może być czymś innym niż ziarniniak, usuwa się chirurgicznie i wysyła do badania histopatologicznego. Z usuwania zmian laserem korzysta się przy zmianach, których łagodny charakter jest pewny, a o metodzie zawsze decyduje lekarz po obejrzeniu zmiany.

Leczenie miejscowe

W niektórych sytuacjach, na przykład u małych dzieci albo przy drobnych zmianach, lekarz może rozważyć metody bez cięcia: krem z imikwimodem, żel z tymololem lub innym beta-blokerem, wstrzyknięcie steroidu w zmianę albo krioterapię [DermNet]. Dane o ich skuteczności pochodzą głównie z mniejszych badań i opisów przypadków [Plachouri i Georgiou, Int J Dermatol 2019]. Takie leczenie nie daje materiału do badania, więc stosuje się je tylko wtedy, gdy rozpoznanie nie budzi wątpliwości.

Ziarniniak naczyniowy w ciąży

Zmiany, które pojawiły się w ciąży, mogą cofnąć się po porodzie [DermNet]. Jeśli ziarniniak nie krwawi i nie przeszkadza, lekarz może zaproponować obserwację do czasu rozwiązania. Zmianę, która krwawi, szybko rośnie albo nie zniknęła po porodzie, usuwa się i bada. Inne zmiany skórne w tym okresie opisujemy w artykule Znamiona w ciąży.

Czy ziarniniak naczyniowy odrasta?

Tak, nawroty są częste, jeśli zmianę usunięto niecałkowicie albo nadal działa czynnik, który ją wywołał. Dotyczy to zwłaszcza ziarniniaków na dziąsłach [DermNet]. Odrost po metodach powierzchownych zdarza się wyraźnie częściej niż po pełnym wycięciu [Patrice i wsp., Pediatr Dermatol 1991].

Zmianę, która wróciła, warto ponownie pokazać lekarzowi. Często usuwa się ją wtedy w całości z zaszyciem rany, a materiał wysyła do badania, także po to, by upewnić się, że od początku był to ziarniniak.

Po usunięciu ziarniniaka

Po zabiegu zwykle zostaje niewielka rana, którą pielęgnuje się tak jak każdą ranę po usunięciu zmiany skórnej. Jak o nią dbać, opisujemy w artykule Pielęgnacja rany po zabiegu. Dopiero wynik badania histopatologicznego ostatecznie zamyka sprawę, dlatego warto go odebrać i omówić z lekarzem.

Usunięcie jednego ziarniniaka nie chroni przed powstaniem kolejnego w innym miejscu, zwłaszcza gdy działa czynnik wyzwalający, na przykład lek albo ciąża.

Czy można zapobiec ziarniniakowi naczyniowemu?

Pewnej metody zapobiegania nie ma, bo nie znamy dokładnej przyczyny. Ryzyko zmniejsza ograniczenie znanych czynników [DermNet]:

• dbaj o higienę jamy ustnej i lecz zęby, które drażnią dziąsła lub wargi,
• unikaj przewlekłego drażnienia skóry, na przykład przez kolczyki w nosie,
• jeśli przyjmujesz leki, które mogą wywołać ziarniniak, obserwuj skórę i zgłaszaj nowe zmiany lekarzowi prowadzącemu,
• w ciąży pokaż lekarzowi każdy nowy guzek na dziąsłach lub skórze.

Najczęstsze pytania

Czy ziarniniak naczyniowy jest groźny?

Sam ziarniniak naczyniowy jest łagodny. Kłopot sprawia to, że łatwo i obficie krwawi, a powtarzające się krwawienia mogą nawet prowadzić do niedokrwistości. Groźna bywa też pomyłka: tak samo może wyglądać czerniak bezbarwnikowy. Dlatego nowy, szybko rosnący czerwony guzek trzeba pokazać lekarzowi, a po usunięciu zbadać pod mikroskopem.

Czy ziarniniak to rak?

Nie. Ziarniniak naczyniowy to łagodny rozrost drobnych naczyń krwionośnych i nie przechodzi w nowotwór. Niektóre nowotwory, przede wszystkim czerniak bez barwnika, potrafią jednak wyglądać identycznie, także w dermatoskopii. Pewność daje dopiero badanie histopatologiczne usuniętej zmiany.

Jak usunąć ziarniniak naczyniowy?

Najczęściej wycina się go chirurgicznie albo ścina i łyżeczkuje, a podstawę przyżega. Pełne wycięcie z zaszyciem rany daje najmniej nawrotów. Ważne, by metoda zostawiała materiał do badania histopatologicznego. U dzieci i przy małych zmianach lekarz może rozważyć leczenie miejscowe. Nie usuwaj ziarniniaka samodzielnie, bo może mocno krwawić.

Od czego robi się ziarniniak?

Dokładna przyczyna nie jest znana. Sprzyjają mu drobne urazy i przewlekłe drażnienie, zmiany hormonalne w ciąży i przy antykoncepcji hormonalnej, niektóre leki, na przykład doustne retinoidy, leki stosowane w leczeniu HIV i leki celowane w onkologii, a w jamie ustnej także słaba higiena. U wielu osób nie da się wskazać żadnego wyzwalacza.

Czy ziarniniak naczyniowy odrasta?

Może odrosnąć, jeśli usunięto go niecałkowicie albo nadal działa czynnik, który go wywołał. Nawroty są szczególnie częste przy zmianach na dziąsłach. Po metodach powierzchownych, takich jak ścięcie i przyżeganie, wracają częściej niż po pełnym wycięciu.

Czy ziarniniak naczyniowy zniknie sam?

Rzadko. Wyjątkiem są ziarniniaki, które pojawiły się w ciąży: mogą cofnąć się po porodzie. Pozostałe zwykle utrzymują się i krwawią, dlatego najczęściej się je usuwa.

Podsumowanie

Ziarniniak naczyniowy to łagodny, szybko rosnący guzek z drobnych naczyń krwionośnych. Najczęściej pojawia się na palcach, twarzy, wargach i dziąsłach, u dzieci, młodych dorosłych i kobiet w ciąży. Sprzyjają mu urazy, hormony i niektóre leki. Nie jest rakiem, ale łatwo krwawi, rzadko znika sam i może wyglądać jak czerniak bezbarwnikowy. Dlatego zwykle się go usuwa, najlepiej metodą, która daje materiał do badania histopatologicznego. Pełne wycięcie z zaszyciem rany wiąże się z najmniejszym ryzykiem nawrotu.

Zobacz również:

Usuwamy ziarniniaki i inne zmiany skórne z badaniem histopatologicznym

Umów się

---

Zobacz również

• Naczyniak na skórze u dorosłych
• Stan zapalny pieprzyka — przyczyny i objawy
• Czerniak bezbarwnikowy — objawy
• Laserowe usuwanie naczyniaków
• Wynik histopatologiczny znamienia
• Naczyniak rubinowy — skąd się biorą czerwone kropki
• Naczyniak gwiaździsty — jak wygląda i jak go usunąć
• Ziarniniak obrączkowaty — przyczyny i objawy
• Czerwona kropka na skórze — co oznacza