Plama mongolska — co to jest, czy zniknie i czym różni się od siniaka

Niebieskoszara plama na pośladkach albo dole pleców noworodka wygląda jak duży siniak. Rodzice się niepokoją, a czasem niepokoją się też osoby postronne. Najczęściej to jednak plama mongolska, nazywana coraz częściej wrodzoną melanocytozą skórną: niegroźne znamię wrodzone, które u większości dzieci blednie i znika w pierwszych latach życia [NHS — Birthmarks].

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest plama mongolska, u kogo występuje, kiedy znika, jak odróżnić ją od siniaka i innych niebieskich zmian na skórze oraz w jakich, rzadkich sytuacjach warto pokazać ją lekarzowi.

Zobacz również:

Niebieska lub ciemna plama na skórze dziecka budzi wątpliwości? Lekarz obejrzy ją w powiększeniu

Umów się

Co to jest plama mongolska?

Plama mongolska to rodzaj melanocytozy skórnej, czyli miejsca, w którym komórki barwnikowe (melanocyty) leżą głęboko w skórze właściwej zamiast w naskórku. Pojawia się przy urodzeniu jako słabo odgraniczona, szaroniebieska do niebieskoczarnej plama, zwykle w okolicy lędźwiowo-krzyżowej, i w dzieciństwie znika [Gupta i Thappa, Indian J Dermatol Venereol Leprol 2013].

Skąd się bierze?

W życiu płodowym komórki, z których powstają melanocyty, wędrują z cewy nerwowej w stronę naskórka. Melanocyty są obecne w skórze właściwej zarodka już w 10. tygodniu ciąży, a do naskórka przemieszczają się zwykle między 11. a 14. tygodniem. Część zatrzymuje się po drodze, w skórze właściwej, i to one tworzą plamę mongolską [Gupta i Thappa 2013; DermNet — Lumbosacral dermal melanocytosis].

Dlaczego jest niebieska, a nie brązowa?

Barwnik w plamie mongolskiej to ta sama melanina, która w pieprzykach jest brązowa. O kolorze decyduje głębokość. Światło odbite od barwnika leżącego głęboko w skórze rozprasza się tak, że do oka docierają głównie barwy o krótszej fali, dlatego plama wygląda na szarą, niebieską lub zielonkawą. To zjawisko nazywa się efektem Tyndalla [Gupta i Thappa 2013]. Ten sam mechanizm odpowiada za kolor znamienia błękitnego i znamienia Ota.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Jak wygląda plama mongolska? Objawy u niemowląt

Typowa plama mongolska:

• jest obecna od urodzenia albo pojawia się zaraz po nim [NHS — Birthmarks],
• jest płaska i nie wyczuwa się jej pod palcem,
• ma kolor niebieskoszary, szaroniebieski, zielonkawy, a czasem niemal czarny, lub kilka tych odcieni naraz,
• ma nieostre, rozmyte brzegi i kształt okrągły, owalny albo nieregularny,
• mierzy od kilku do ponad 20 centymetrów [Gupta i Thappa 2013],
• najczęściej leży na dole pleców, kości krzyżowej i pośladkach, rzadziej na ramionach, nogach czy barkach [NHS — Birthmarks; Gupta i Thappa 2013],
• nie boli, nie swędzi, nie jest ciepła ani obrzęknięta; skóra w tym miejscu ma normalną grubość i różni się tylko kolorem [DermNet — Lumbosacral dermal melanocytosis].

Plam może być jedna albo kilka. Zwykle zajmują mniej niż 5% powierzchni ciała [Gupta i Thappa 2013]. Plama nie wymaga żadnych badań. Lekarz rozpoznaje ją, oglądając skórę.

Jeśli szukasz zdjęć, przykłady plam (oraz innych znamion u niemowląt) zamieszcza brytyjska służba zdrowia NHS na stronie Birthmarks, w części o niebieskoszarych plamach.

U kogo występują plamy mongolskie?

Plamy mongolskie występują u dzieci wszystkich pochodzeń, ale z bardzo różną częstością. Chłopcy i dziewczynki mają je równie często [Gupta i Thappa 2013].

Źródło: zestawienie badań w przeglądzie Gupta i Thappa 2013.

DermNet podaje, że plamy występują u ponad 90% dzieci z Azji Wschodniej i Polinezji, a rzadziej w innych grupach [DermNet — Lumbosacral dermal melanocytosis]. NHS zauważa, że najczęściej mają je dzieci o brązowej lub czarnej skórze [NHS — Birthmarks]. U dziecka o jasnej karnacji plama mongolska jest więc rzadsza, ale nie jest niczym niezwykłym.

Czy plama mongolska zniknie?

U zdecydowanej większości dzieci tak. Plama jest najbardziej intensywna około 1. roku życia, potem stopniowo blednie. Po 6. roku życia widuje się ją rzadko [Gupta i Thappa 2013]. NHS i DermNet podają, że zwykle znika do 4. roku życia [NHS — Birthmarks; DermNet — Lumbosacral dermal melanocytosis].

Lekarze opisują trzy typy przebiegu:

• typ zwykły — blednie i znika we wczesnym dzieciństwie,
• typ rozległy — zanika bardzo powoli,
• typ przetrwały — może pozostać do dorosłości [Gupta i Thappa 2013].

Dłużej utrzymują się zwłaszcza plamy położone poza okolicą krzyżową (na ramionach, nogach, barkach, głowie) oraz plamy rozległe [Alimi i wsp., Childs Nerv Syst 2018; DermNet — Lumbosacral dermal melanocytosis].

Uwaga, to nie siniak! Jak odróżnić plamę mongolską od siniaka?

Nietypowo położona plama mongolska, na przykład na ramieniu czy nodze, bywa wzięta za siniak. Zdarzało się, że prowadziło to do podejrzenia przemocy wobec dziecka [Gupta i Thappa 2013]. Różnice są jednak wyraźne:

Dlatego tak ważne jest, by plamę opisać w dokumentacji medycznej dziecka już po urodzeniu. Zaleca to także NHS [NHS — Birthmarks; Gupta i Thappa 2013]. Jeśli Twoje dziecko ma plamę mongolską, a w karcie wypisowej lub książeczce zdrowia nie ma o niej wzmianki, poproś pediatrę o odnotowanie jej wielkości i położenia. Przyda się to w żłobku, przedszkolu czy na izbie przyjęć.

Co jeszcze może wyglądać jak plama mongolska?

Niebieskawe lub szare zabarwienie skóry ma kilka innych przyczyn. Różnice wynikają głównie z tego, gdzie zmiana leży, kiedy się pojawiła i jak zmienia się w czasie [Gupta i Thappa 2013]:

• Znamię Ota — niebieskoszara lub brązowoszara plama na czole i twarzy wokół oka, czasem z przebarwieniem białka oka. W połowie przypadków jest obecne od urodzenia, w pozostałych pojawia się w okresie dojrzewania lub później. W przeciwieństwie do plamy mongolskiej nie znika samo, a z wiekiem może ciemnieć. Znamię Ito wygląda podobnie, ale leży w okolicy barku i ramienia [DermNet — Naevus of Ota, Ito and Hori].
• Znamię błękitne — mała, zwykle wypukła, ciemnoniebieska grudka, która nie znika. Więcej o nim w artykule Znamię błękitne [DermNet — Blue naevus].
• Naczyniak głęboki — niebieskawy, wypukły, ciepły guzek, który pojawia się w pierwszych tygodniach życia i rośnie. Plama mongolska nie rośnie i nie jest wyczuwalna [DermNet — Infantile haemangioma: definition and pathogenesis]. O naczyniakach piszemy w artykule Naczyniak u niemowlęcia.
• Wrodzone znamię barwnikowe — brązowe lub czarne, często lekko wypukłe, czasem owłosione [NHS — Birthmarks]. Wymaga obserwacji, o czym piszemy w artykule Znamiona u dzieci — czy pieprzyk u mojego dziecka nie jest czerniakiem?.
• Siniak — omówiony wyżej.

Jeśli zmiana pojawiła się później niż w pierwszych tygodniach życia, jest wypukła, rośnie albo leży na twarzy, nie zakładaj, że to plama mongolska. Taką zmianę powinien obejrzeć lekarz.

Kiedy plama mongolska wymaga konsultacji?

Typowa plama w okolicy krzyżowej to zmiana, którą wystarczy odnotować w dokumentacji i obserwować. Przeglądy literatury zwracają jednak uwagę na sytuacje, w których warto, by dziecko obejrzał lekarz [Alimi i wsp. 2018; Gupta i Thappa 2013]:

• plamy bardzo rozległe, zajmujące dużą część pleców, brzucha i kończyn,
• plamy ciemne, głęboko niebieskie i utrzymujące się dłużej niż zwykle,
• plamy w nietypowych miejscach, na przykład na głowie, twarzy, ramionach,
• plama mongolska współistniejąca z rozległą plamą naczyniową (np. typu „wino porto”); takie połączenie nazywa się fakomatozą barwnikowo-naczyniową,
• plamy u dziecka, u którego pediatra stwierdza inne nieprawidłowości w rozwoju, albo w rodzinie, w której występowały choroby spichrzeniowe.

Bardzo rozległe i przetrwałe plamy opisywano u dzieci z wrodzonymi chorobami metabolicznymi, przede wszystkim mukopolisacharydozą typu I (zespołem Hurler) i gangliozydozą GM1. To bardzo rzadkie choroby i zdecydowana większość dzieci z plamą mongolską jest zdrowa. Rozległa plama sama w sobie nie stanowi rozpoznania, ale w połączeniu z innymi objawami może skłonić pediatrę do dalszej diagnostyki.

Czy plama mongolska jest groźna? Czy może przejść w czerniaka?

Typowa plama mongolska nie jest objawem choroby i nie wymaga leczenia [NHS — Birthmarks; DermNet — Lumbosacral dermal melanocytosis]. Jedną z cech, które pozwalają ją odróżnić od innych melanocytoz skórnych, jest właśnie brak przemiany w nowotwór złośliwy [Gupta i Thappa 2013]. W melanocytozach skórnych, takich jak znamię Ota, czerniak rozwija się bardzo rzadko [DermNet — Naevus of Ota, Ito and Hori].

Plama mongolska nie jest też zwykłym pieprzykiem i nie wymaga kontroli dermatoskopowej tak jak znamiona barwnikowe. Jeśli jednak w jej obrębie albo obok pojawi się ciemniejszy punkt, guzek czy plama, która rośnie, to inna zmiana i warto ją pokazać lekarzowi.

Plama mongolska u dorosłych i leczenie

Plama w okolicy krzyżowej znika sama, więc nie wymaga leczenia [Gupta i Thappa 2013]. Przetrwała plama w widocznym miejscu u starszego dziecka lub dorosłego może być kłopotem estetycznym. Wtedy możliwości są dwie:

• kamuflaż kosmetyczny — specjalne kosmetyki kryjące,
• lasery Q-switched (aleksandrytowy, rubinowy, Nd:YAG), które rozbijają barwnik leżący w skórze właściwej.

W naszych ośrodkach nie wykonujemy zabiegów laserami Q-switched. Jeśli masz wątpliwość, czy niebieskoszara plama u Ciebie lub u dziecka to przetrwała plama mongolska, znamię Ota czy znamię błękitne, lekarz może ją ocenić w trakcie badania wideodermatoskopowego.

Skąd nazwa „plama mongolska”?

Nazwę wprowadził w 1885 roku niemiecki lekarz Erwin Bälz (Baelz). Uważał, że plama jest cechą charakterystyczną ludów mongolskich. Później wykazano, że występuje u dzieci na całym świecie, choć z różną częstością [Gupta i Thappa 2013]. Autorzy artykułu w Pediatric Dermatology zwracają uwagę, że termin powstał w czasach, gdy rasowe klasyfikacje ludzi były powszechne w nauce, i zachęcają do ostrożnego doboru słów w rozmowach z rodzicami [Zhong i wsp., Pediatr Dermatol 2019]. Dlatego w opisach medycznych coraz częściej używa się nazwy wrodzona melanocytoza skórna.

Najczęstsze pytania

Czy plamy mongolskie znikają?

Zwykle tak. Plama jest najwyraźniejsza około 1. roku życia, a potem stopniowo blednie. NHS podaje, że zwykle znika do 4. roku życia, a po 6. roku życia widuje się ją rzadko. Dłużej, czasem do dorosłości, utrzymują się plamy rozległe i położone poza okolicą krzyżową, na przykład na ramionach czy nogach.

Jakie są objawy plam mongolskich u niemowląt?

Plama mongolska to płaska, niebieskoszara, szaroniebieska lub zielonkawa plama obecna od urodzenia, najczęściej na dole pleców i pośladkach. Nie jest wypukła, nie boli przy dotyku, nie swędzi i nie zmienia koloru z dnia na dzień tak jak siniak. Nie powoduje żadnych dolegliwości.

Jak wygląda plama mongolska u dziecka?

To jedna lub kilka płaskich plam o nieostrych brzegach, w kolorze od szaroniebieskiego po niebieskoczarny, od kilku do ponad 20 centymetrów średnicy. Skóra w tym miejscu ma normalną grubość i fakturę, różni się tylko kolorem. Zdjęcia przykładowych plam zamieszcza m.in. brytyjska służba zdrowia NHS na stronie o znamionach wrodzonych.

Czy plama mongolska jest groźna?

Typowa plama mongolska w okolicy krzyżowej jest niegroźna, nie jest objawem choroby i nie wymaga leczenia. Konsultacji wymagają plamy bardzo rozległe, ciemne, nietypowo położone albo współistniejące z innymi znamionami lub objawami u dziecka, bo rzadko mogą towarzyszyć chorobom metabolicznym.

Czy plama mongolska może wystąpić u dziecka o jasnej karnacji?

Tak, choć rzadziej niż u dzieci pochodzenia azjatyckiego czy afrykańskiego. W amerykańskim badaniu noworodków plamę miało około 9,5% dzieci białych, w porównaniu z ponad 96% dzieci czarnoskórych. Obecność plamy nie świadczy o pochodzeniu dziecka ani o chorobie.

Skąd wzięła się nazwa plama mongolska?

Nazwę nadał w 1885 roku niemiecki lekarz Erwin Bälz, który opisał plamy u dzieci w Azji Wschodniej i uważał je za cechę ludów mongolskich. Wiadomo dziś, że plama występuje u dzieci wszystkich pochodzeń. Ponieważ nazwa ma rasowe konotacje, coraz częściej używa się określenia wrodzona melanocytoza skórna.

Podsumowanie

Plama mongolska, czyli wrodzona melanocytoza skórna, to płaska, niebieskoszara plama obecna od urodzenia, najczęściej na dole pleców i pośladkach. Powstaje z komórek barwnikowych, które w życiu płodowym zatrzymały się głęboko w skórze. Jest niegroźna, nie boli i nie wymaga leczenia, a u większości dzieci znika do 4.–6. roku życia. Warto odnotować ją w dokumentacji dziecka, bo bywa mylona z siniakiem. Konsultacji wymagają plamy bardzo rozległe, ciemne, nietypowo położone, współistniejące z plamą naczyniową albo z innymi objawami u dziecka, a także każda niebieska zmiana, która jest wypukła, rośnie lub pojawiła się później niż tuż po urodzeniu.

Zobacz również:

Niebieskoszara plama, która nie znika? Lekarz oceni, czy to plama mongolska, czy inne znamię

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Naczyniak u niemowlęcia — jak wygląda i kiedy znika
• Znamię błękitne — diagnoza, ryzyko, kiedy usuwać
• Plama kawowa (café au lait) na skórze
• Pieprzyki u dzieci — kiedy kontrola i co jest pilne
• Znamię Ota
• Rodzaje znamion — przegląd