Przejdź do treści głównej

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii
100+lekarzy w zespole
4,9
Umów badanie

Café au lait — plama kawowa na skórze: co to jest i kiedy niepokoi

Jasnobrązowa, płaska plama w kolorze kawy z mlekiem, która „zawsze tam była”, to najczęściej plama café au lait. Pojedyncza taka plama jest powszechna i niegroźna. Kilka dużych plam u dziecka bywa jednak pierwszym widocznym objawem choroby genetycznej, a u dorosłego nowa brązowa plama to zwykle zupełnie inna zmiana, którą trzeba odróżnić między innymi od czerniaka.

Poniżej wyjaśniamy, czym są plamy café au lait, skąd się biorą, ile ich może niepokoić, jak odróżnić je od innych brązowych zmian i czy da się je usunąć.

Sprawdź, czym jest brązowa plama na Twojej skórze — badanie wideodermatoskopowe

Zobacz również:

Sprawdź, czym jest brązowa plama na Twojej skórze — badanie wideodermatoskopowe
Umów się

Café au lait w skrócie

  • Co to jest: płaska, jednolicie jasnobrązowa plama na skórze w kolorze kawy z mlekiem, o ostrych brzegach, zwykle większa niż 5 mm (DermNet — Café-au-lait macule).
  • Kiedy się pojawia: od urodzenia lub w pierwszych miesiącach życia; latem ciemnieje, bo słońce przyciemnia barwnik.
  • Czy to groźne: pojedyncza plama nie. Nie boli, nie swędzi, nie przechodzi w raka i nie wymaga leczenia.
  • Kiedy niepokoi: sześć lub więcej plam u dziecka to jedno z kryteriów neurofibromatozy typu 1; więcej niż trzy plamy warto pokazać pediatrze.
  • Z czym mylona: z piegami, plamami soczewicowatymi, płaskimi znamionami, znamieniem Beckera, a u dorosłych z wczesnym czerniakiem.
  • Czy da się usunąć: nie trzeba; laser może ją rozjaśnić, ale efekt bywa niepełny, a plama może wrócić.

Słowa „café au lait” (z francuskiego „kawa z mlekiem”) opisują wyłącznie kolor plamy. To nie jest nazwa choroby ani rodzaju kawy, która ją wywołuje.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii
65 000+usuniętych zmian
100+lekarzy w zespole
8miast w Polsce
Umów badanie znamion

Czym są plamy café au lait?

Plama café au lait (z francuskiego „kawa z mlekiem”, potocznie także plama kawowa albo plama café latte) to dobrze odgraniczona plama o zwiększonej ilości barwnika, większa niż 5 mm. Ma jednolity, jasnobrązowy kolor, kształt okrągły lub owalny, a jej brzeg może być gładki albo nieregularny. Nie jest wypukła, nie swędzi i nie boli.

Plamy café au lait są zwykle obecne od urodzenia lub pojawiają się w pierwszych latach życia. Czasem stają się zauważalne dopiero później, po pierwszych latach na słońcu, które przyciemnia ich barwę. Bez leczenia utrzymują się do końca życia.

Ważne rozróżnienie: plama café au lait nie jest pieprzykiem. Nie zalicza się jej do wrodzonych znamion barwnikowych. Pieprzyk to skupisko komórek barwnikowych, a w pojedynczej plamie café au lait liczba tych komórek jest prawidłowa, tyle że wytwarzają one i przekazują naskórkowi więcej barwnika.

Café au lait — co to za kawa i skąd nazwa plamy?

Café au lait to po francusku po prostu „kawa z mlekiem”, czyli napój z kawy i podgrzanego mleka, zwykle w podobnych proporcjach. To samo określenie oznacza też jasnobrązowy kolor takiej kawy (Cambridge Dictionary). Lekarze przejęli tę nazwę, bo dobrze oddaje barwę plamy: nie ciemnego espresso, tylko kawy rozjaśnionej mlekiem. Z piciem kawy plama nie ma nic wspólnego.

Tę samą zmianę możesz spotkać pod kilkoma nazwami:

  • plama café au lait albo plama kawa z mlekiem — nazwy najczęstsze,
  • plama kawowa lub plama café latte — nazwy potoczne,
  • CALM (od angielskiego café-au-lait macule), w liczbie mnogiej CALMs — skrót z opisów lekarskich i publikacji, stąd też wyszukiwane hasło „plamy CAL”,
  • plama von Recklinghausena — starsza nazwa, nawiązująca do dawnej nazwy neurofibromatozy typu 1, czyli choroby von Recklinghausena; DermNet podaje ją wśród synonimów.

Café au lait czy café latte? Nazwa a wygląd plamy

W wyszukiwarce i w rozmowach z rodzicami ta sama zmiana pojawia się raz jako „plama café au lait”, a raz jako „plama café latte”. W kawiarni to dwa różne napoje: café au lait to kawa z podgrzanym mlekiem, zwykle pół na pół (Cambridge Dictionary — café au lait), a latte to espresso z ciepłym mlekiem (Cambridge Dictionary — latte). W opisie lekarskim obie nazwy znaczą to samo i odnoszą się wyłącznie do koloru.

Ta nazwa jest przydatną wskazówką przy samoobserwacji, bo opisuje typową barwę: jasny, jednolity brąz bez ciemniejszych kropek. Plama znacznie ciemniejsza, z kilkoma odcieniami albo z kropkami w środku, nie pasuje do obrazu „kawy z mlekiem” i może być czymś innym, na przykład znamieniem plamistym, które opisujemy niżej w tabeli. Według DermNet typowa plama café au lait ma jasnobrązowy kolor, równomiernie rozłożony barwnik, ostre granice i kształt okrągły lub owalny, choć jej brzeg może być gładki albo nieregularny (DermNet — Café-au-lait macule). Kształt brzegu ma znaczenie dla lekarza: w zespole McCune'a-Albrighta plam jest mniej niż w NF1 i mają bardziej nieregularne brzegi (DermNet — Café-au-lait macule).

Dlaczego powstają plamy café au lait?

Za brązowy kolor odpowiada melanina, barwnik wytwarzany przez melanocyty. W pojedynczej, izolowanej plamie café au lait melanocyty zawierają nadmiar ziarnistości barwnikowych (melanosomów). W plamach towarzyszących neurofibromatozie typu 1 komórek barwnikowych jest dodatkowo więcej niż w otaczającej skórze.

Pojedyncze plamy pojawiają się u zdrowych osób bez uchwytnej przyczyny. Liczne plamy częściej mają podłoże genetyczne, czyli wynikają z wariantu genu, który dziecko odziedziczyło albo który powstał u niego po raz pierwszy. Plamy café au lait nie są zaraźliwe i nie mają związku z dietą czy piciem kawy.

Jak wyglądają plamy café au lait?

Typowa plama café au lait:

  • jest płaska i nie wyczuwa się jej pod palcem,
  • ma jednolity kolor od jasno- do średniobrązowego, bez ciemniejszych kropek w środku,
  • ma ostre granice ze zdrową skórą,
  • jest okrągła lub owalna, choć brzeg bywa postrzępiony,
  • ma od pół centymetra do kilku centymetrów średnicy,
  • może się pojawić w dowolnym miejscu ciała,
  • latem jest wyraźniejsza, bo słońce przyciemnia barwnik.

Na skórze ciemnej plamy café au lait są trudniejsze do zauważenia.

Plamy café au lait u dzieci

U dziecka pojedyncza plama café au lait to częsty i niegroźny znak szczególny. Rodzice powinni natomiast zwrócić uwagę na ich liczbę i wielkość. Sześć lub więcej plam może być objawem neurofibromatozy typu 1 (NF1), choroby genetycznej, która według DermNet dotyczy około 1 na 3000 urodzonych dzieci. Kryterium diagnostyczne mówi o plamach większych niż 5 mm przed okresem dojrzewania i większych niż 15 mm po nim. W NF1 plamy mogą przybywać w pierwszych latach życia, a później pojawiają się drobne piegowate plamki w pachach i pachwinach.

Dziecko z kilkoma plamami café au lait powinien obejrzeć pediatra. To on oceni, czy potrzebna jest konsultacja w poradni genetycznej. Sama obecność plam nie przesądza o chorobie, ale przy NF1 ważne są regularne kontrole, w tym badanie oczu i pomiar ciśnienia. O tym, na co jeszcze zwracać uwagę na skórze dziecka, piszemy w artykule o pieprzykach u dzieci.

Plama café au lait u niemowlaka — co obserwować w pierwszych latach

Plamy café au lait zwykle są widoczne już po urodzeniu albo pojawiają się w pierwszych miesiącach życia. Czasem rodzice zauważają je dopiero po pierwszym lecie, bo słońce przyciemnia barwnik. Jedna plama u niemowlęcia to częsty i niegroźny znak szczególny.

Przy kilku plamach liczy się obserwacja w czasie. DermNet zwraca uwagę, że w NF1 plam może przybywać przez pierwsze lata życia, a piegowate plamki w pachach pojawiają się dopiero później. W badaniu z poradni neurofibromatozy w St. Louis niemal wszystkie dzieci, u których ostatecznie rozpoznano NF1, spełniły kryteria przed 6. urodzinami: 32 z 34 (Nunley i wsp. 2009). Jednorazowe obejrzenie niemowlęcia nie zawsze więc rozstrzyga sprawę.

Co możesz zrobić jako rodzic:

  • policz plamy w dobrym świetle, również na pośladkach, w pachach i pachwinach,
  • zmierz największe z nich linijką — w kryteriach NF1 u dzieci przed okresem dojrzewania liczą się plamy większe niż 5 mm,
  • zrób zdjęcia z linijką obok i powtarzaj je co kilka miesięcy,
  • zabierz notatki na wizytę u pediatry, który zdecyduje, czy potrzebna jest poradnia genetyczna.

Plam café au lait u niemowlęcia nie leczy się ani nie usuwa. Jeśli obok nich pojawi się wypukłe lub ciemne znamię, przeczytaj nasz tekst o tym, kiedy pieprzyk u dziecka wymaga oceny, i pokaż je lekarzowi.

Do kiedy pojawiają się plamy café au lait?

Pojedyncze plamy café au lait u zdrowych osób są zwykle obecne od urodzenia albo pojawiają się we wczesnym niemowlęctwie. Czasem stają się widoczne dopiero później w niemowlęctwie, zwłaszcza po pierwszym kontakcie ze słońcem, które przyciemnia ich barwę (DermNet). Nowa plama tego typu u nastolatka czy dorosłego jest więc nietypowa i warto ją pokazać lekarzowi.

Inaczej bywa w neurofibromatozie typu 1. Plam może wtedy przybywać przez pierwsze lata życia, a inne objawy dochodzą stopniowo. W analizie danych 1893 dzieci i młodych dorosłych z NF1 około 46% dzieci z niedziedziczoną postacią choroby nie spełniało kryteriów rozpoznania w wieku roku. W wieku 8 lat spełniało je 97% chorych, a w wieku 20 lat wszyscy (DeBella i wsp. 2000). Plamy café au lait były przy tym zwykle pierwszym objawem, przed piegami w pachach, guzkami Lischa i nerwiakowłókniakami.

Co to oznacza w praktyce?

  • u niemowlęcia z kilkoma plamami nie da się od razu wykluczyć NF1, dlatego pediatra zaleca obserwację i powtórne liczenie plam,
  • dziecko, u którego przez pierwsze lata nie przybywa plam i nie pojawiają się inne objawy, ma coraz mniejsze prawdopodobieństwo NF1, ale ostateczną ocenę zostaw pediatrze lub genetykowi,
  • brązowa plama, która pojawiła się dopiero w dorosłym życiu, to zwykle inna zmiana, opisana poniżej, i warto ją pokazać lekarzowi.

Plamy café au lait u dorosłych

Pojedyncza plama café au lait u dorosłego, obecna od dzieciństwa, nie wymaga leczenia ani badań. Inaczej jest z brązową plamą, która pojawiła się dopiero w dorosłym życiu. Plamy café au lait powstają zwykle w okresie niemowlęcym, więc nowa plama u dorosłego to najczęściej coś innego: plama soczewicowata posłoneczna, płaskie znamię albo, rzadziej, czerniak w fazie płaskiej. Taką zmianę warto pokazać lekarzowi.

Jak często występują plamy café au lait?

Plamy café au lait należą do najczęstszych znaków szczególnych skóry, ale ich częstość zależy od pochodzenia i koloru skóry. DermNet podaje, że co najmniej jedną taką plamę ma około 0,3% osób rasy białej, 0,4% Chińczyków, 3% Latynosów i aż 18% Afroamerykanów (DermNet — Café-au-lait macule). Na ciemniejszej skórze plamy są przy tym trudniejsze do zauważenia, więc część z nich pozostaje nierozpoznana.

Te liczby dotyczą pojedynczych plam, które u zdrowych osób są zjawiskiem zwyczajnym. Liczne plamy, zwłaszcza sześć i więcej, są znacznie rzadsze i to one wymagają oceny. Dla porównania: neurofibromatoza typu 1, najczęstsza choroba, w której plamy café au lait są objawem, dotyczy około 1 na 3000 urodzonych dzieci (DermNet — Neurofibromatosis). Na każde dziecko z NF1 przypada więc wiele dzieci z jedną czy dwiema niegroźnymi plamami.

Plamy café au lait a choroby genetyczne

1. Pojedyncze plamy u osób zdrowych

To zdecydowanie najczęstsza sytuacja. Pojedyncza plama café au lait, bez innych objawów, nie są powodem do niepokoju ani do badań genetycznych.

2. Neurofibromatoza typu 1

NF1 wynika ze zmiany w genie NF1, który koduje białko neurofibrominę hamujące nadmierny wzrost komórek. Mniej więcej połowa chorych dziedziczy wariant po rodzicu, a u pozostałych powstaje on po raz pierwszy. Osoba z NF1 ma 50% szans na przekazanie choroby każdemu dziecku.

Klasyczne kryteria rozpoznania NF1 obejmują między innymi:

  • co najmniej sześć plam café au lait o odpowiedniej wielkości,
  • piegowate plamki w pachach lub pachwinach,
  • co najmniej dwa nerwiakowłókniaki skóry albo jeden nerwiakowłókniak splotowaty,
  • guzki Lischa, czyli drobne żółtobrązowe guzki na tęczówce,
  • glejak nerwu wzrokowego,
  • charakterystyczne zmiany w kościach,
  • NF1 u rodzica.

Do rozpoznania potrzebne są co najmniej dwa kryteria. W 2021 roku międzynarodowa grupa ekspertów zaktualizowała te zasady: uwzględniła badanie genetyczne oraz zmiany w naczyniówce oka, a także opisała kryteria, które pozwalają odróżnić NF1 od zespołu Legiusa.

Nerwiakowłókniaki skóry to miękkie guzki, które według NHS pojawiają się zwykle w wieku nastoletnim lub po dwudziestce. Same plamy nie są groźne, ale NF1 wymaga opieki kilku lekarzy, ponieważ wiąże się z wyższym ryzykiem niektórych nowotworów, problemów ze wzrokiem, nadciśnienia i trudności w nauce. NHS zaleca u chorych co najmniej coroczną kontrolę.

3. Inne zespoły

Plamy café au lait występują także w rzadszych chorobach:

  • zespół Legiusa — liczne plamy café au lait podobne do tych w NF1, wynikające ze zmiany w genie SPRED1; u małych dzieci obraz bywa nie do odróżnienia od NF1 bez badania genetycznego,
  • zespół McCune'a-Albrighta — plam jest mniej niż w NF1, mają bardziej nieregularne brzegi i często układają się w linii środkowej ciała; towarzyszą im zmiany w kościach i zaburzenia hormonalne, na przykład przedwczesne dojrzewanie,
  • zespół Noonan z mnogimi plamami soczewicowatymi, zespół Blooma i zespół Silvera-Russella — w nich plamy café au lait są tylko jednym z wielu objawów.

Ile plam kawa z mlekiem oznacza NF1? Co mówią badania

Nie każda plama kawa z mlekiem oznacza NF1. Pojedyncza plama, a nawet dwie lub trzy, to zwykle zwykły znak szczególny. Prawdopodobieństwo NF1 rośnie z liczbą plam, ale nawet sześć plam nie przesądza o rozpoznaniu. Dobrze pokazują to dwa badania dzieci, które trafiły do poradni neurofibromatozy wyłącznie z powodu plam, bez innych objawów choroby:

  • Nunley i wsp. (2009), 110 dzieci. Spośród 44 dzieci, które przy pierwszej wizycie miały co najmniej sześć plam opisanych jako typowe, kryteria NF1 spełniło z czasem 34, czyli około trzech czwartych. Wśród 42 dzieci z plamami o nietypowym wyglądzie NF1 rozpoznano tylko u dwojga.
  • Ben-Shachar i wsp. (2017). Autorzy zaproponowali prosty podział ryzyka. Dziecko młodsze niż 29 miesięcy z sześcioma lub więcej plamami miało około 80% ryzyka NF1. Dziecko starsze niż 29 miesięcy, które miało mniej niż sześć plam albo choć jedną plamę o nietypowym wyglądzie, miało ryzyko około 1% (przedział ufności 0–2,6%).

Oba badania dotyczą dzieci już skierowanych do ośrodków zajmujących się NF1, więc w ogólnej populacji udział tej choroby wśród dzieci z plamami jest mniejszy. Liczne plamy mogą też wynikać z zespołu Legiusa, opisanego wyżej. Ostateczną odpowiedź daje obserwacja dziecka przez kilka lat albo badanie genetyczne, o którym decyduje lekarz. U nastolatków i dorosłych z NF1 pojawiają się z czasem miękkie guzki skóry, które opisujemy w tekście o nerwiakowłókniaku, a drobne plamki w pachach łatwo pomylić ze zwykłymi piegami.

Plamy café au lait u dziecka a objawy neurofibromatozy — co jeszcze obserwować?

Rodzice, którzy zauważą u dziecka kilka plam kawa z mlekiem, zwykle szukają odpowiedzi na trzy pytania: jakie inne objawy mogłyby wskazywać na NF1, czy plamy będą się zmieniać i co dalej po wizycie u pediatry.

Jakie są objawy neurofibromatozy u dzieci?

Objawy NF1 pojawiają się stopniowo i zwykle w podobnej kolejności. W dużej analizie danych dzieci i młodych dorosłych z NF1 najpierw widoczne były plamy café au lait, potem piegi w pachach, następnie guzki Lischa na tęczówce, a nerwiakowłókniaki na końcu (DeBella i wsp. 2000). Poza skórą NHS i MedlinePlus wymieniają między innymi:

  • piegi w pachach i pachwinach, które pojawiają się później niż plamy, w dalszej części dzieciństwa,
  • guzki Lischa, czyli drobne żółtobrązowe guzki na tęczówce, widoczne w badaniu okulistycznym i zwykle niepogarszające wzroku,
  • problemy z oczami, na przykład zez czy pogorszenie widzenia, które mogą wynikać z guza nerwu wzrokowego,
  • większą głowę i niższy wzrost niż u rówieśników,
  • skrzywienie kręgosłupa lub wygięcie kości,
  • trudności w nauce i z koncentracją, choć większość dzieci z NF1 ma prawidłową inteligencję,
  • miękkie guzki na skórze lub tuż pod nią, które zwykle pojawiają się dopiero w wieku nastoletnim.

NHS zaleca pilną wizytę u lekarza, gdy dziecko z NF1 ma uporczywe lub nasilające się bóle głowy, nudności lub wymioty albo zaburzenia widzenia. Szczegółowy przewodnik dla rodziców opisujemy w artykule nerwiakowłókniakowatość u dzieci (NF1).

Czy plamy café au lait u dziecka się powiększają?

Pojedyncza plama café au lait zwykle utrzymuje się przez całe życie, a latem bywa ciemniejsza. U dzieci z NF1 plam może przybywać w pierwszych latach życia, a według MedlinePlus z wiekiem powiększają się i ich wielkość, i liczba. Dlatego przy kilku plamach warto robić zdjęcia z linijką co kilka miesięcy i pokazywać je pediatrze. Nowa plama u nastolatka czy dorosłego to zwykle inna zmiana, którą warto ocenić.

Co dalej, gdy pediatra podejrzewa NF1?

Jeśli obraz nasuwa podejrzenie NF1, lekarz kieruje dziecko do poradni, która zajmuje się tą chorobą. Rozpoznanie potwierdzają badanie okulistyczne, w razie potrzeby rezonans magnetyczny i badanie genetyczne. Dzieci z NF1 powinny mieć co najmniej coroczną kontrolę, coroczne badanie wzroku i pomiar ciśnienia tętniczego (NHS). Opiekę prowadzi ośrodek doświadczony w opiece nad dziećmi z NF1.

W Twoich Znamionach nie stawiamy rozpoznania NF1 i nie leczymy tej choroby. Możemy natomiast obejrzeć skórę dziecka w badaniu wideodermatoskopowym, odróżnić plamy café au lait od znamion barwnikowych i zapisać ich obraz, co ułatwia porównanie przy kolejnej wizycie. Jak przebiega takie badanie u dziecka, opisujemy w artykule dermatoskopia u dzieci.

Jak odróżnić plamę café au lait od innych brązowych zmian?

Brązowa plama na skórze może mieć różne przyczyny, a część z nich wymaga innego postępowania:

ZmianaKiedy się pojawiaJak wyglądaNa co uważać
Plama café au laitod urodzenia lub w niemowlęctwiepłaska, jednolicie jasnobrązowa, ostro odgraniczona, ponad 5 mmliczba plam u dziecka
Piegiw dzieciństwie, po słońcudrobne, liczne plamki na odsłoniętej skórzebledną lub znikają zimą
Plama soczewicowata posłoneczna („plama wątrobowa”)u osób w średnim i starszym wiekupłaska lub lekko wyniesiona, brązowa, na dłoniach, twarzy, przedramionachnie znika zimą; trzeba ją odróżnić od czerniaka płaskiego
Płaskie znamię barwnikowew dzieciństwie i młodościzwykle mniejsze, często ciemniejszezmiana kształtu, koloru, wielkości
Znamię plamisteczęsto od dzieciństwajasnobrązowa plama z ciemniejszymi kropkami w środkuto znamię barwnikowe, więc wymaga obserwacji
Czerniak w fazie płaskiejnajczęściej w dorosłościnieregularny kształt, kilka odcieni, rośniekażda nowa lub zmieniająca się plama u dorosłego

Plamy soczewicowate posłoneczne mogą mieć nawet 90% osób o jasnej skórze po 60. roku życia. Najważniejszym ryzykiem jest to, że wśród nich łatwo przeoczyć wczesnego czerniaka, który na początku także bywa płaską, brązową plamą. Więcej o tym piszemy w tekście o plamach soczewicowatych i czerniaku, a cechy niepokojących zmian zebraliśmy w artykule o odróżnianiu pieprzyka od czerniaka.

Plama café au lait a znamię Beckera i inne plamy, które pojawiają się później

Najważniejszą wskazówką przy ocenie brązowej plamy jest czas jej pojawienia się. Plama café au lait jest obecna od urodzenia lub od pierwszych miesięcy życia. Plama, która pojawia się u nastolatka lub dorosłego, to prawie zawsze inna zmiana.

Znamię Beckera

Znamię Beckera to duża, brązowa plama, która powstaje w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania, najczęściej na barku albo górnej części tułowia, i występuje głównie u chłopców (około pięć razy częściej niż u dziewcząt). Z czasem na plamie rosną grubsze, ciemniejsze włosy, a skóra bywa lekko pogrubiała; przypuszcza się, że jej rozwój pobudzają androgeny, dlatego ujawnia się w okresie dojrzewania (DermNet — Becker naevus). Znamię Beckera jest łagodne i nie ma związku z neurofibromatozą, ale bywa mylone z dużą plamą café au lait, zwłaszcza zanim pojawią się włosy. Opisujemy je osobno w artykule znamię Beckera.

Plama mongolska

Plama mongolska również jest obecna od urodzenia, ale ma kolor szaroniebieski, nie brązowy, leży zwykle na pośladkach i dolnej części pleców niemowlęcia i w większości przypadków blednie w pierwszych latach życia (NHS — Birthmarks). Więcej w artykule plama mongolska.

Plamy soczewicowate i piegi

Piegi pojawiają się w dzieciństwie po słońcu, są drobne i bledną zimą; plamy soczewicowate posłoneczne pojawiają się u dorosłych na skórze latami wystawianej na słońce i nie znikają (DermNet — Solar lentigo). Różnice opisujemy w tabeli wyżej oraz w artykułach piegi i plamy soczewicowate.

Co lekarz widzi w dermatoskopie?

W dermatoskopie lekarz ocenia przede wszystkim, czy w plamie nie ma struktur typowych dla znamienia barwnikowego, takich jak siatka barwnikowa czy globule, które świadczą o skupisku komórek barwnikowych (DermNet — Melanocytic naevus). Plama café au lait nie jest znamieniem melanocytowym: w dermatoskopie jej barwnik wygląda zwykle jednolicie, bez siatki i globul typowych dla znamion (DermNet — Café-au-lait macule; DermNet — Melanocytic naevus). Jeśli w obrębie jasnobrązowej plamy widać ciemniejsze kropki, może to być znamię plamiste, które wymaga obserwacji jak każde znamię. Badanie jest bezbolesne i trwa kilka minut; u dzieci wykonujemy je w naszych ośrodkach tak samo jak u dorosłych (zobacz dermatoskopia u dzieci).

Kiedy plamy café au lait wymagają konsultacji?

Ocenić u lekarza warto:

  • dziecko z więcej niż trzema plamami café au lait, a zwłaszcza z sześcioma lub więcej,
  • dziecko, u którego obok plam pojawiają się piegowate plamki w pachach lub pachwinach, miękkie guzki pod skórą, problemy ze wzrokiem lub objawy przedwczesnego dojrzewania,
  • brązową plamę, która pojawiła się w dorosłym wieku,
  • plamę, w której pojawił się ciemniejszy punkt, guzek lub krwawienie, albo która wyraźnie zmieniła kształt czy kolor,
  • plamę, którą chcesz usunąć ze względów estetycznych — przed zabiegiem trzeba mieć pewność, czym jest.

Podczas badania wideodermatoskopowego lekarz ogląda plamę w powiększeniu i odróżnia plamę café au lait od znamienia, plamy soczewicowatej czy wczesnego czerniaka. Jeśli liczba i układ plam nasuwają podejrzenie zespołu genetycznego, kierujemy na dalszą diagnostykę do pediatry lub poradni genetycznej.

Czy można usunąć plamy café au lait?

Z medycznego punktu widzenia nie trzeba ich usuwać. Jeśli plama przeszkadza estetycznie, na przykład na twarzy, można próbować ją rozjaśnić laserem. Stosuje się lasery Q-switched (Nd:YAG, rubinowy, aleksandrytowy), laser barwnikowy pulsacyjny lub laser Er:YAG.

Efekty są jednak nieprzewidywalne. W metaanalizie 19 badań obejmujących 991 pacjentów co najmniej połowę barwnika udało się usunąć u około 75% leczonych, a co najmniej trzy czwarte barwnika u około 43%. Plama nawróciła średnio u 13% osób. Najlepsze wyniki uzyskiwano laserem Q-switched Nd:YAG 1064 nm. Przebarwienia i odbarwienia po zabiegu zdarzały się rzadko, w około 1% przypadków, ale jakość dowodów autorzy ocenili jako bardzo niską do umiarkowanej. Inne źródła zwracają uwagę także na ryzyko trwałych przebarwień, odbarwień i blizn.

Przed decyzją o zabiegu warto więc:

  • potwierdzić rozpoznanie, bo nie każda brązowa plama jest plamą café au lait,
  • liczyć się z tym, że plama może nie zniknąć całkowicie albo wrócić,
  • zapytać lekarza o liczbę zabiegów i ochronę przed słońcem po leczeniu.

Inne brązowe zmiany, na przykład plamy soczewicowate czy wypukłe znamiona potwierdzone jako łagodne, usuwa się zwykle innymi metodami. Opisujemy je na stronie o laserowym usuwaniu znamion.

Plamy café au lait a słońce i pielęgnacja skóry

Słońce nie powoduje powstawania plam café au lait, ale je przyciemnia, przez co latem bardziej odcinają się od skóry. Codzienna ochrona przed słońcem, czyli krem z filtrem, odzież i cień w południe, sprawia, że plama jest mniej widoczna, a przy okazji chroni przed powstawaniem plam soczewicowatych i nowych znamion.

Plamom café au lait nie da się zapobiec, bo powstają w pierwszych latach życia. Warto natomiast je obserwować: u dziecka zapisywać, ile ich jest i jakiej są wielkości, a u siebie robić zdjęcia, które pozwolą zauważyć zmianę. Plama, która przez lata wygląda tak samo, zwykle nie wymaga niczego poza obserwacją.

Najczęściej zadawane pytania

Co to są plamy café latte?

To potoczna nazwa plam café au lait, czyli płaskich, jednolicie jasnobrązowych plam o ostrych brzegach, w kolorze kawy z mlekiem. Zwykle są obecne od urodzenia lub pojawiają się we wczesnym dzieciństwie. Pojedyncza plama jest niegroźna, a kilka dużych plam u dziecka to wskazanie do konsultacji z pediatrą.

Czy plamy kawa z mlekiem mogą zniknąć?

Bez leczenia plamy café au lait utrzymują się przez całe życie. Latem mogą być bardziej widoczne, bo słońce je przyciemnia. Laser potrafi je rozjaśnić, ale efekty są różne: w metaanalizie 19 badań co najmniej połowę barwnika udało się usunąć u około trzech czwartych pacjentów, a u około 13% plama wróciła.

Jak wyglądają plamy wątrobowe na skórze?

Tak potocznie nazywa się plamy soczewicowate posłoneczne. To płaskie lub lekko wyniesione, dobrze odgraniczone plamy od jasno- do ciemnobrązowych, na skórze często wystawianej na słońce: grzbietach dłoni, przedramionach, twarzy i górnej części tułowia. Pojawiają się w dorosłym wieku i nie znikają zimą. Nie mają związku z wątrobą.

Jak zlikwidować brązowe plamki na skórze?

Najpierw trzeba wiedzieć, czym są. Plamy soczewicowate, piegi, plamy café au lait i płaskie znamiona leczy się inaczej, a czerniak w fazie płaskiej może wyglądać jak zwykła brązowa plama. Dlatego przed zabiegiem warto je ocenić w dermatoskopii. Łagodne zmiany barwnikowe usuwa się lub rozjaśnia różnymi metodami, między innymi laserem lub kriochirurgią, zależnie od rodzaju zmiany i ośrodka, zawsze po kwalifikacji przez lekarza.

Ile plam café au lait powinno niepokoić?

Pojedyncza plama zdarza się u wielu zdrowych osób, a więcej niż trzy plamy u osoby o jasnej skórze to już obraz nietypowy, który warto ocenić. Sześć lub więcej plam większych niż 5 mm u dziecka przed okresem dojrzewania albo większych niż 15 mm po nim to jedno z kryteriów neurofibromatozy typu 1. Takie dziecko powinien zbadać pediatra, który w razie potrzeby skieruje je do poradni genetycznej.

Czy plama café au lait może przejść w czerniaka?

Plama café au lait nie jest znamieniem barwnikowym, tylko miejscem, w którym komórki naskórka zawierają więcej barwnika. Jeśli jednak w jej obrębie pojawi się ciemniejszy punkt, guzek, krwawienie albo plama zmieni kształt, trzeba ją pokazać lekarzowi, bo nie jest to typowy obraz plamy café au lait.

Café au lait — co to jest?

To francuska nazwa kawy z mlekiem i jasnobrązowego koloru takiej kawy. W medycynie tak nazywa się płaską, jednolicie jasnobrązową plamę o ostrych brzegach, większą niż 5 mm, obecną zwykle od urodzenia lub od pierwszych miesięcy życia. W opisach lekarskich bywa skracana do CALM. Pojedyncza plama jest niegroźna, a kilka plam u dziecka warto pokazać pediatrze.

Czy wszystkie plamy kawa z mlekiem to NF1?

Nie. Jedna, dwie czy trzy plamy to zwykle znak szczególny bez znaczenia dla zdrowia. Prawdopodobieństwo neurofibromatozy typu 1 rośnie przy sześciu lub więcej typowych plamach, zwłaszcza u małego dziecka, ale nawet wtedy nie każde dziecko ma tę chorobę. W badaniu dzieci skierowanych do poradni z powodu co najmniej sześciu typowych plam NF1 rozpoznano z czasem u około trzech czwartych. O dalszej diagnostyce decyduje pediatra, w razie potrzeby razem z poradnią genetyczną.

Kiedy pojawiają się plamy café au lait u niemowlaka?

Zwykle są widoczne już po urodzeniu albo pojawiają się w pierwszych miesiącach życia. Czasem rodzice zauważają je dopiero po pierwszym lecie, bo słońce przyciemnia barwnik. Przy kilku plamach warto je policzyć, zmierzyć linijką, sfotografować i pokazać pediatrze. W NF1 plam może przybywać przez pierwsze lata życia, dlatego jedna wizyta nie zawsze wystarcza do oceny.

Jakie są objawy neurofibromatozy u dzieci?

Najwcześniej pojawiają się plamy café au lait, później piegi w pachach i pachwinach, a następnie guzki Lischa na tęczówce. Mogą wystąpić też problemy ze wzrokiem, większa głowa, niższy wzrost, skrzywienie kręgosłupa i trudności w nauce. Guzki na skórze, czyli nerwiakowłókniaki, pojawiają się zwykle dopiero w wieku nastoletnim. Objawy są bardzo zróżnicowane i często łagodne.

Jakie choroby mogą powodować plamy café au lait?

Najczęściej pojedyncza plama nie ma związku z żadną chorobą. Liczne plamy występują przede wszystkim w neurofibromatozie typu 1, a także w zespole Legiusa, zespole McCune'a-Albrighta i rzadszych zespołach genetycznych, na przykład zespole Noonan z mnogimi plamami soczewicowatymi. O tym, czy potrzebna jest diagnostyka, decyduje pediatra, w razie potrzeby z poradnią genetyczną.

Czy plamy café au lait u dziecka się powiększają?

Pojedyncza plama zwykle utrzymuje się przez całe życie i latem bywa ciemniejsza. U dzieci z neurofibromatozą typu 1 plam przybywa w pierwszych latach życia, a z wiekiem rośnie ich wielkość i liczba. Przy kilku plamach warto robić zdjęcia z linijką i pokazywać je pediatrze.

Czym różni się café au lait od caffè latte i skąd nazwa plamy café latte?

W kawiarni café au lait to kawa z podgrzanym mlekiem, zwykle pół na pół, a caffè latte to espresso z ciepłym mlekiem. W medycynie liczy się tylko kolor: plama café au lait, potocznie café latte albo kawa z mlekiem, to płaska, jednolicie jasnobrązowa plama na skórze. Nazwa opisuje barwę i nie ma związku z piciem kawy.

Do kiedy pojawiają się plamy café au lait?

Zwykle są obecne od urodzenia albo pojawiają się we wczesnym niemowlęctwie. Czasem stają się widoczne dopiero po pierwszym lecie, bo słońce przyciemnia barwnik. W neurofibromatozie typu 1 plam może przybywać przez pierwsze lata życia, a prawie wszystkie dzieci z tą chorobą spełniają kryteria rozpoznania do 8. roku życia. Nowa brązowa plama u dorosłego to zwykle inna zmiana, którą warto pokazać lekarzowi.

Jakie są przyczyny plam kawowych z mlekiem na ciele?

Pojedyncza plama kawa z mlekiem na ciele zwykle występuje samodzielnie, bez choroby towarzyszącej. W takiej plamie komórki barwnikowe zawierają więcej ziaren melaniny niż otaczająca skóra. Liczne plamy częściej mają podłoże genetyczne: najczęściej wiążą się z neurofibromatozą typu 1, rzadziej z zespołem Legiusa, zespołem McCune'a-Albrighta i innymi rzadkimi chorobami. Plamy nie są zaraźliwe, a nazwa dotyczy tylko ich koloru, nie diety ani picia kawy. Dziecko z kilkoma plamami, a zwłaszcza z sześcioma lub więcej, powinien obejrzeć pediatra.

Jak często występują plamy café au lait?

Zależy to od koloru skóry. Według DermNet plamy café au lait ma około 0,3% osób rasy białej, 0,4% Chińczyków, 3% Latynosów i 18% Afroamerykanów (DermNet — Café-au-lait macule). Dane dotyczą obecności co najmniej jednej plamy, a pojedyncza plama u zdrowej osoby jest zjawiskiem zwyczajnym. Liczne plamy są znacznie rzadsze i to one wymagają oceny.

Czy plama café au lait jest dziedziczna?

Pojedyncza plama café au lait u zdrowej osoby zwykle nie jest dziedziczona i nie oznacza choroby. Dziedziczne bywają natomiast zespoły, w których plam jest wiele: w neurofibromatozie typu 1 mniej więcej połowa chorych odziedziczyła zmieniony gen po rodzicu, a chory rodzic przekazuje chorobę każdemu dziecku z prawdopodobieństwem 50% (DermNet — Neurofibromatosis; NHS — Neurofibromatosis type 1). Jeśli w rodzinie jest NF1, a dziecko ma kilka plam, powiedz o tym pediatrze.

Czym różni się plama café au lait od znamienia Beckera?

Plama café au lait jest obecna od urodzenia lub niemowlęctwa, płaska, gładka i bez włosów. Znamię Beckera pojawia się później, zwykle w okresie dojrzewania, głównie u chłopców, najczęściej na barku lub górnej części tułowia, jako duża brązowa plama, na której z czasem rosną grubsze włosy, a skóra bywa lekko pogrubiała (DermNet — Becker naevus). Obie zmiany są łagodne, ale różnią się czasem pojawienia, wyglądem i tym, że znamię Beckera nie ma związku z neurofibromatozą.

Podsumowanie

Plama kawowa na skórze, czyli plama café au lait, to płaska, jednolicie jasnobrązowa plama obecna zwykle od wczesnego dzieciństwa. Pojedyncza jest niegroźna i nie wymaga leczenia. Sześć lub więcej plam u dziecka to powód, by skonsultować się z pediatrą, bo może to być objaw neurofibromatozy typu 1 lub innego zespołu genetycznego. Brązowa plama, która pojawiła się w dorosłym życiu, to zwykle inna zmiana i warto ją ocenić w dermatoskopii, żeby nie przeoczyć wczesnego czerniaka. Laser może plamę café au lait rozjaśnić, ale wynik bywa niepełny, a plama może wrócić.

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

Umów badanie znamion

Masz zdjęcie zmiany i czekasz na wizytę? Wstępna ocena AI wspiera samoobserwację, ale nie zastępuje badania.

Zobacz również

Sprawdź, czym jest brązowa plama na Twojej skórze — badanie wideodermatoskopowe

Zobacz również:

Sprawdź, czym jest brązowa plama na Twojej skórze — badanie wideodermatoskopowe
Umów się

Ostatnia aktualizacja medyczna: 27.10.2026 · Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej.

Źródła

  1. DermNet — Café-au-lait macule
  2. DermNet — Neurofibromatosis
  3. Legius E. i wsp. — Revised diagnostic criteria for neurofibromatosis type 1 and Legius syndrome: an international consensus recommendation — Genetics in Medicine 2021
  4. Guo Z.Z. i wsp. — Laser treatment for café-au-lait macules: a systematic review and meta-analysis — European Journal of Medical Research 2023
  5. NHS — Neurofibromatosis type 1
  6. NHS — Birthmarks
  7. DermNet — Solar lentigo
  8. DermNet — Melanocytic naevus
  9. Nunley K.S. i wsp. — Predictive value of café au lait macules at initial consultation in the diagnosis of neurofibromatosis type 1 — Archives of Dermatology 2009
  10. Ben-Shachar S. i wsp. — Predicting neurofibromatosis type 1 risk among children with isolated café-au-lait macules — Journal of the American Academy of Dermatology 2017
  11. Cambridge Dictionary — café au lait
  12. Cambridge Dictionary — latte
  13. MedlinePlus Genetics (NIH) — Neurofibromatosis type 1
  14. DeBella K. i wsp. — Use of the National Institutes of Health criteria for diagnosis of neurofibromatosis 1 in children — Pediatrics 2000
  15. DermNet — Becker naevus

Zbadaj swoje znamiona

72 000+ badań · 8 miast