Plama kawowa na skórze (café au lait) — skąd się bierze, kiedy niepokoi i czy można ją usunąć

Jasnobrązowa, płaska plama w kolorze kawy z mlekiem, która „zawsze tam była”, to najczęściej plama café au lait. Pojedyncza taka plama jest powszechna i niegroźna. Kilka dużych plam u dziecka bywa jednak pierwszym widocznym objawem choroby genetycznej, a u dorosłego nowa brązowa plama to zwykle zupełnie inna zmiana, którą trzeba odróżnić między innymi od czerniaka.

Poniżej wyjaśniamy, czym są plamy café au lait, skąd się biorą, ile ich może niepokoić, jak odróżnić je od innych brązowych zmian i czy da się je usunąć.

Zobacz również:

Sprawdź, czym jest brązowa plama na Twojej skórze — badanie wideodermatoskopowe

Umów się

Czym są plamy café au lait?

Plama café au lait (z francuskiego „kawa z mlekiem”, potocznie także plama kawowa albo plama café latte) to dobrze odgraniczona plama o zwiększonej ilości barwnika, większa niż 5 mm. Ma jednolity, jasnobrązowy kolor, kształt okrągły lub owalny, a jej brzeg może być gładki albo nieregularny. Nie jest wypukła, nie swędzi i nie boli.

Plamy café au lait są zwykle obecne od urodzenia lub pojawiają się w pierwszych latach życia. Czasem stają się zauważalne dopiero później, po pierwszych latach na słońcu, które przyciemnia ich barwę. Bez leczenia utrzymują się do końca życia.

Ważne rozróżnienie: plama café au lait nie jest pieprzykiem. Nie zalicza się jej do wrodzonych znamion barwnikowych. Pieprzyk to skupisko komórek barwnikowych, a w pojedynczej plamie café au lait liczba tych komórek jest prawidłowa, tyle że wytwarzają one i przekazują naskórkowi więcej barwnika.

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Dlaczego powstają plamy café au lait?

Za brązowy kolor odpowiada melanina, barwnik wytwarzany przez melanocyty. W pojedynczej, izolowanej plamie café au lait melanocyty zawierają nadmiar ziarnistości barwnikowych (melanosomów). W plamach towarzyszących neurofibromatozie typu 1 komórek barwnikowych jest dodatkowo więcej niż w otaczającej skórze.

Pojedyncze plamy pojawiają się u zdrowych osób bez uchwytnej przyczyny. Liczne plamy częściej mają podłoże genetyczne, czyli wynikają z wariantu genu, który dziecko odziedziczyło albo który powstał u niego po raz pierwszy. Plamy café au lait nie są zaraźliwe i nie mają związku z dietą czy piciem kawy.

Jak wyglądają plamy café au lait?

Typowa plama café au lait:

• jest płaska i nie wyczuwa się jej pod palcem,
• ma jednolity kolor od jasno- do średniobrązowego, bez ciemniejszych kropek w środku,
• ma ostre granice ze zdrową skórą,
• jest okrągła lub owalna, choć brzeg bywa postrzępiony,
• ma od pół centymetra do kilku centymetrów średnicy,
• może się pojawić w dowolnym miejscu ciała,
• latem jest wyraźniejsza, bo słońce przyciemnia barwnik.

Na skórze ciemnej plamy café au lait są trudniejsze do zauważenia.

Plamy café au lait u dzieci

U dziecka pojedyncza plama café au lait to częsty i niegroźny znak szczególny. Rodzice powinni natomiast zwrócić uwagę na ich liczbę i wielkość. Sześć lub więcej plam może być objawem neurofibromatozy typu 1 (NF1), choroby genetycznej, która według DermNet dotyczy około 1 na 3000 urodzonych dzieci. Kryterium diagnostyczne mówi o plamach większych niż 5 mm przed okresem dojrzewania i większych niż 15 mm po nim. W NF1 plamy mogą przybywać w pierwszych latach życia, a później pojawiają się drobne piegowate plamki w pachach i pachwinach.

Dziecko z kilkoma plamami café au lait powinien obejrzeć pediatra. To on oceni, czy potrzebna jest konsultacja w poradni genetycznej. Sama obecność plam nie przesądza o chorobie, ale przy NF1 ważne są regularne kontrole, w tym badanie oczu i pomiar ciśnienia. O tym, na co jeszcze zwracać uwagę na skórze dziecka, piszemy w artykule o pieprzykach u dzieci.

Plamy café au lait u dorosłych

Pojedyncza plama café au lait u dorosłego, obecna od dzieciństwa, nie wymaga leczenia ani badań. Inaczej jest z brązową plamą, która pojawiła się dopiero w dorosłym życiu. Plamy café au lait powstają zwykle w okresie niemowlęcym, więc nowa plama u dorosłego to najczęściej coś innego: plama soczewicowata posłoneczna, płaskie znamię albo, rzadziej, czerniak w fazie płaskiej. Taką zmianę warto pokazać lekarzowi.

Plamy café au lait a choroby genetyczne

1. Pojedyncze plamy u osób zdrowych

To zdecydowanie najczęstsza sytuacja. Pojedyncza plama café au lait, bez innych objawów, nie są powodem do niepokoju ani do badań genetycznych.

2. Neurofibromatoza typu 1

NF1 wynika ze zmiany w genie NF1, który koduje białko neurofibrominę hamujące nadmierny wzrost komórek. Mniej więcej połowa chorych dziedziczy wariant po rodzicu, a u pozostałych powstaje on po raz pierwszy. Osoba z NF1 ma 50% szans na przekazanie choroby każdemu dziecku.

Klasyczne kryteria rozpoznania NF1 obejmują między innymi:

• co najmniej sześć plam café au lait o odpowiedniej wielkości,
• piegowate plamki w pachach lub pachwinach,
• co najmniej dwa nerwiakowłókniaki skóry albo jeden nerwiakowłókniak splotowaty,
• guzki Lischa, czyli drobne żółtobrązowe guzki na tęczówce,
• glejak nerwu wzrokowego,
• charakterystyczne zmiany w kościach,
• NF1 u rodzica.

Do rozpoznania potrzebne są co najmniej dwa kryteria. W 2021 roku międzynarodowa grupa ekspertów zaktualizowała te zasady: uwzględniła badanie genetyczne oraz zmiany w naczyniówce oka, a także opisała kryteria, które pozwalają odróżnić NF1 od zespołu Legiusa.

Nerwiakowłókniaki skóry to miękkie guzki, które według NHS pojawiają się zwykle w wieku nastoletnim lub po dwudziestce. Same plamy nie są groźne, ale NF1 wymaga opieki kilku lekarzy, ponieważ wiąże się z wyższym ryzykiem niektórych nowotworów, problemów ze wzrokiem, nadciśnienia i trudności w nauce. NHS zaleca u chorych co najmniej coroczną kontrolę.

3. Inne zespoły

Plamy café au lait występują także w rzadszych chorobach:

• zespół Legiusa — liczne plamy café au lait podobne do tych w NF1, wynikające ze zmiany w genie SPRED1; u małych dzieci obraz bywa nie do odróżnienia od NF1 bez badania genetycznego,
• zespół McCune'a-Albrighta — plam jest mniej niż w NF1, mają bardziej nieregularne brzegi i często układają się w linii środkowej ciała; towarzyszą im zmiany w kościach i zaburzenia hormonalne, na przykład przedwczesne dojrzewanie,
• zespół Noonan z mnogimi plamami soczewicowatymi, zespół Blooma i zespół Silvera-Russella — w nich plamy café au lait są tylko jednym z wielu objawów.

Jak odróżnić plamę café au lait od innych brązowych zmian?

Brązowa plama na skórze może mieć różne przyczyny, a część z nich wymaga innego postępowania:

Plamy soczewicowate posłoneczne mogą mieć nawet 90% osób o jasnej skórze po 60. roku życia. Najważniejszym ryzykiem jest to, że wśród nich łatwo przeoczyć wczesnego czerniaka, który na początku także bywa płaską, brązową plamą. Więcej o tym piszemy w tekście o plamach soczewicowatych i czerniaku, a cechy niepokojących zmian zebraliśmy w artykule o odróżnianiu pieprzyka od czerniaka.

Kiedy plamy café au lait wymagają konsultacji?

Ocenić u lekarza warto:

• dziecko z więcej niż trzema plamami café au lait, a zwłaszcza z sześcioma lub więcej,
• dziecko, u którego obok plam pojawiają się piegowate plamki w pachach lub pachwinach, miękkie guzki pod skórą, problemy ze wzrokiem lub objawy przedwczesnego dojrzewania,
• brązową plamę, która pojawiła się w dorosłym wieku,
• plamę, w której pojawił się ciemniejszy punkt, guzek lub krwawienie, albo która wyraźnie zmieniła kształt czy kolor,
• plamę, którą chcesz usunąć ze względów estetycznych — przed zabiegiem trzeba mieć pewność, czym jest.

Podczas badania wideodermatoskopowego lekarz ogląda plamę w powiększeniu i odróżnia plamę café au lait od znamienia, plamy soczewicowatej czy wczesnego czerniaka. Jeśli liczba i układ plam nasuwają podejrzenie zespołu genetycznego, kierujemy na dalszą diagnostykę do pediatry lub poradni genetycznej.

Czy można usunąć plamy café au lait?

Z medycznego punktu widzenia nie trzeba ich usuwać. Jeśli plama przeszkadza estetycznie, na przykład na twarzy, można próbować ją rozjaśnić laserem. Stosuje się lasery Q-switched (Nd:YAG, rubinowy, aleksandrytowy), laser barwnikowy pulsacyjny lub laser Er:YAG.

Efekty są jednak nieprzewidywalne. W metaanalizie 19 badań obejmujących 991 pacjentów co najmniej połowę barwnika udało się usunąć u około 75% leczonych, a co najmniej trzy czwarte barwnika u około 43%. Plama nawróciła średnio u 13% osób. Najlepsze wyniki uzyskiwano laserem Q-switched Nd:YAG 1064 nm. Przebarwienia i odbarwienia po zabiegu zdarzały się rzadko, w około 1% przypadków, ale jakość dowodów autorzy ocenili jako bardzo niską do umiarkowanej. Inne źródła zwracają uwagę także na ryzyko trwałych przebarwień, odbarwień i blizn.

Przed decyzją o zabiegu warto więc:

• potwierdzić rozpoznanie, bo nie każda brązowa plama jest plamą café au lait,
• liczyć się z tym, że plama może nie zniknąć całkowicie albo wrócić,
• zapytać lekarza o liczbę zabiegów i ochronę przed słońcem po leczeniu.

Inne brązowe zmiany, na przykład plamy soczewicowate czy wypukłe znamiona potwierdzone jako łagodne, usuwa się zwykle innymi metodami. Opisujemy je na stronie o laserowym usuwaniu znamion.

Plamy café au lait a słońce i pielęgnacja skóry

Słońce nie powoduje powstawania plam café au lait, ale je przyciemnia, przez co latem bardziej odcinają się od skóry. Codzienna ochrona przed słońcem, czyli krem z filtrem, odzież i cień w południe, sprawia, że plama jest mniej widoczna, a przy okazji chroni przed powstawaniem plam soczewicowatych i nowych znamion.

Plamom café au lait nie da się zapobiec, bo powstają w pierwszych latach życia. Warto natomiast je obserwować: u dziecka zapisywać, ile ich jest i jakiej są wielkości, a u siebie robić zdjęcia, które pozwolą zauważyć zmianę. Plama, która przez lata wygląda tak samo, zwykle nie wymaga niczego poza obserwacją.

Najczęściej zadawane pytania

Co to są plamy café latte?

To potoczna nazwa plam café au lait, czyli płaskich, jednolicie jasnobrązowych plam o ostrych brzegach, w kolorze kawy z mlekiem. Zwykle są obecne od urodzenia lub pojawiają się we wczesnym dzieciństwie. Pojedyncza plama jest niegroźna, a kilka dużych plam u dziecka to wskazanie do konsultacji z pediatrą.

Czy plamy kawa z mlekiem mogą zniknąć?

Bez leczenia plamy café au lait utrzymują się przez całe życie. Latem mogą być bardziej widoczne, bo słońce je przyciemnia. Laser potrafi je rozjaśnić, ale efekty są różne: w metaanalizie 19 badań co najmniej połowę barwnika udało się usunąć u około trzech czwartych pacjentów, a u około 13% plama wróciła.

Jak wyglądają plamy wątrobowe na skórze?

Tak potocznie nazywa się plamy soczewicowate posłoneczne. To płaskie lub lekko wyniesione, dobrze odgraniczone plamy od jasno- do ciemnobrązowych, na skórze często wystawianej na słońce: grzbietach dłoni, przedramionach, twarzy i górnej części tułowia. Pojawiają się w dorosłym wieku i nie znikają zimą. Nie mają związku z wątrobą.

Jak zlikwidować brązowe plamki na skórze?

Najpierw trzeba wiedzieć, czym są. Plamy soczewicowate, piegi, plamy café au lait i płaskie znamiona leczy się inaczej, a czerniak w fazie płaskiej może wyglądać jak zwykła brązowa plama. Dlatego przed zabiegiem warto je ocenić w dermatoskopii. Łagodne zmiany barwnikowe usuwa się lub rozjaśnia laserem albo kriochirurgią, zawsze po kwalifikacji przez lekarza.

Ile plam café au lait powinno niepokoić?

Pojedyncza plama zdarza się u wielu zdrowych osób, a więcej niż trzy plamy u osoby o jasnej skórze to już obraz nietypowy, który warto ocenić. Sześć lub więcej plam większych niż 5 mm u dziecka przed okresem dojrzewania albo większych niż 15 mm po nim to jedno z kryteriów neurofibromatozy typu 1. Takie dziecko powinien zbadać pediatra, który w razie potrzeby skieruje je do poradni genetycznej.

Czy plama café au lait może przejść w czerniaka?

Plama café au lait nie jest znamieniem barwnikowym, tylko miejscem, w którym komórki naskórka zawierają więcej barwnika. Jeśli jednak w jej obrębie pojawi się ciemniejszy punkt, guzek, krwawienie albo plama zmieni kształt, trzeba ją pokazać lekarzowi, bo nie jest to typowy obraz plamy café au lait.

Podsumowanie

Plama kawowa na skórze, czyli plama café au lait, to płaska, jednolicie jasnobrązowa plama obecna zwykle od wczesnego dzieciństwa. Pojedyncza jest niegroźna i nie wymaga leczenia. Sześć lub więcej plam u dziecka to powód, by skonsultować się z pediatrą, bo może to być objaw neurofibromatozy typu 1 lub innego zespołu genetycznego. Brązowa plama, która pojawiła się w dorosłym życiu, to zwykle inna zmiana i warto ją ocenić w dermatoskopii, żeby nie przeoczyć wczesnego czerniaka. Laser może plamę café au lait rozjaśnić, ale wynik bywa niepełny, a plama może wrócić.

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Piegi a pieprzyki — czym się różnią
• Nerwiakowłókniak skóry
• Plama mongolska u niemowląt
• Plamy soczewicowate

Zobacz również:

Sprawdź, czym jest brązowa plama na Twojej skórze — badanie wideodermatoskopowe

Umów się