Piegi — skąd się biorą, o czym świadczą i czy można się ich pozbyć

Piegi to drobne, jasnobrązowe plamki na nosie, policzkach i ramionach, które latem wyraźnie ciemnieją, a zimą bledną. Dla jednych są ozdobą, dla innych kompleksem. Z medycznego punktu widzenia piegi same w sobie są całkowicie niegroźne, ale mówią coś ważnego o skórze: że jest wrażliwa na słońce i potrzebuje lepszej ochrony.

Wyjaśniamy, czym dokładnie są piegi, skąd się biorą, kto je ma, jak odróżnić je od plam soczewicowatych i znamion, co oznaczają dla ryzyka nowotworów skóry i czy można je rozjaśnić lub usunąć.

Masz dużo piegów i znamion? To dobry powód, by co jakiś czas sprawdzić skórę. Umów badanie w jednym z naszych ośrodków:

• Warszawa - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Poznań - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Wrocław - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Kraków - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Szczecin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Gdańsk - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Lublin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Katowice - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków

Nie ma Twojego miasta na liście? Zmianę możesz wstępnie ocenić online — prześlij zdjęcie do analizy AI. To wstępna ocena w oczekiwaniu na wizytę, która nie zastępuje badania.

Piegi w skrócie

• Co to jest: małe, płaskie, jasnobrązowe plamki, w których komórki barwnikowe produkują więcej melaniny niż zwykle.
• Skąd się biorą: skłonność jest dziedziczna (gen MC1R), a słońce ją ujawnia.
• Gdzie: na skórze odsłoniętej, zwłaszcza na nosie i policzkach.
• Zmienność: ciemnieją latem, bledną zimą, z wiekiem stają się mniej wyraźne.
• Czy są groźne: nie. Duża liczba piegów to jednak czynnik ryzyka czerniaka.
• Czy można je usunąć: można je ukryć i rozjaśnić, ale nie zlikwidować na stałe.

Czym są piegi?

Pieg, fachowo ephelis (w liczbie mnogiej ephelides), to mała, płaska, jasnobrązowa plamka na skórze [DermNet — Ephelis]. Na skórze wystawianej na słońce może ich być od kilku do tysięcy.

Pod mikroskopem pieg wygląda jak zwykła skóra z jedną różnicą: jest w niej więcej barwnika. Liczba komórek barwnikowych (melanocytów) pozostaje taka sama, ale pracują one intensywniej i przekazują więcej melaniny do otaczających je komórek naskórka [DermNet — Ephelis]. To ważna różnica w stosunku do plam soczewicowatych i znamion, w których komórek barwnikowych jest więcej.

Dlaczego powstają piegi?

Na powstawanie piegów wpływają dwie rzeczy: geny i słońce.

Geny: MC1R

Piegi są cechą dziedziczną. Osoby z licznymi piegami mają co najmniej jedną kopię wariantu genu MC1R, tego samego, który odpowiada za rude włosy [DermNet — Ephelis]. Gen ten koduje receptor, który decyduje, jaki rodzaj barwnika wytwarzają melanocyty.

W holenderskim badaniu nosiciele jednego wariantu MC1R mieli trzykrotnie, a nosiciele dwóch wariantów jedenastokrotnie wyższe ryzyko piegów niż osoby bez takich wariantów. Autorzy uznali MC1R za główny „gen piegów” [Bastiaens i wsp., Human Molecular Genetics 2001]. U osób o innym pochodzeniu niż europejskie piegi wiążą się z innym wariantem tego genu [DermNet — Ephelis].

Słońce

Geny tworzą skłonność, a promieniowanie UV ją ujawnia. Piegów przybywa po ekspozycji na słońce, a te, które już są, ciemnieją [DermNet — Ephelis]. Dlatego dziecko z rodziny „piegusów” rodzi się bez piegów, a pierwsze plamki pojawiają się dopiero po kontakcie ze słońcem.

Jakie osoby mają piegi?

Piegi są szczególnie częste u dzieci o jasnej karnacji, zwłaszcza pochodzenia celtyckiego [DermNet — Ephelis]. Typowo mają je osoby:

• o bardzo jasnej skórze, która łatwo się oparza i słabo się opala (fototyp I), często z rudymi włosami [DermNet — Ephelis],
• o jasnych lub rudych włosach i jasnych oczach,
• z rodzin, w których piegi są częste.

Piegi pojawiają się też u osób o ciemnych włosach i różnym pochodzeniu [DermNet — Ephelis]. Jeśli chcesz sprawdzić swój typ skóry, przeczytaj artykuł Skala Fitzpatricka — jaki masz fototyp.

Jak wyglądają piegi i gdzie najczęściej występują?

Typowe piegi to [DermNet — Ephelis]:

• płaskie plamki w kolorze jasno- do ciemnobrązowego,
• o średnicy 3–10 mm, choć wiele jest mniejszych,
• o niewyraźnych brzegach, czasem zlewające się w większe plamy,
• o dowolnym kształcie, często okrągłe,
• na skórze odsłoniętej na słońce, zwłaszcza na nosie i policzkach, a także na ramionach, dekolcie i plecach.

Piegi latem i zimą

Charakterystyczną cechą piegów jest zmienność sezonowa. Latem są wyraźne i liczne, zimą bledną [DermNet — Ephelis]. To jedna z najprostszych wskazówek, którą lekarz bierze pod uwagę, odróżniając piegi od innych brązowych plamek.

Czy piegi znikają?

Piegi są najbardziej widoczne w dzieciństwie, a w dorosłości często stają się mniej wyraźne [DermNet — Ephelis]. Nie znikają jednak całkowicie i co roku wracają ze słońcem. Brązowe plamki, które pojawiają się dopiero z wiekiem i są widoczne przez cały rok, to zwykle już nie piegi, tylko plamy soczewicowate.

Piegi a plamy soczewicowate i znamiona

Te trzy rodzaje brązowych plamek łatwo pomylić, a różnią się budową i znaczeniem:

Plama soczewicowata nie blednie zimą i ma wyraźnie odgraniczone brzegi [DermNet — Lentigo]. Najczęstsza jest plama soczewicowata słoneczna, czyli „plama starcza”, która powstaje po latach ekspozycji na UV, także po oparzeniach i w solarium [DermNet — Lentigo]. Osobnym rodzajem jest plama typu kleks: ciemnobrązowa do czarnej, nieregularna, pojawiająca się po oparzeniu u osób o bardzo jasnej skórze [DermNet — Lentigo]. Więcej na ten temat piszemy w artykułach Plamy soczewicowate i Plamy starcze.

Osoby z piegami mają zwykle jasną skórę, która z czasem łatwo tworzy także plamy soczewicowate i inne objawy uszkodzenia słonecznego [DermNet — Ephelis]. U jednej osoby często występują więc oba rodzaje plamek naraz.

Czy piegi są groźne?

Same piegi nie są groźne. Nie przekształcają się w czerniaka ani w raka skóry i nie wymagają leczenia [DermNet — Ephelis].

Piegi a ryzyko nowotworów skóry

Piegi są jednak wskaźnikiem ryzyka. Metaanaliza 60 badań nad czynnikami ryzyka czerniaka wykazała, że osoby z dużą liczbą piegów mają około dwukrotnie wyższe ryzyko czerniaka niż osoby bez piegów [Gandini i wsp., European Journal of Cancer 2005]. W tej samej analizie podobny wzrost ryzyka wiązał się z jasną karnacją i fototypem I, a największy z rudymi włosami.

Holenderscy badacze opisali piegi i plamy soczewicowate słoneczne jako silne wskaźniki ryzyka zarówno czerniaka, jak i innych raków skóry [Bastiaens i wsp., Human Molecular Genetics 2001]. Nie oznacza to, że piegi „zamieniają się” w raka. Oznacza to, że skóra, która tworzy piegi, gorzej znosi UV.

Co z tego wynika dla osoby z piegami:

• chroń skórę przed słońcem bardziej niż osoby o ciemniejszej karnacji,
• unikaj oparzeń, zwłaszcza u dzieci,
• oglądaj skórę raz w miesiącu i zwracaj uwagę na nowe lub zmieniające się znamiona,
• jeśli masz dużo piegów i znamion, jasną skórę lub czerniaka w rodzinie, umów badanie dermatoskopowe; przy licznych znamionach pomocna jest wideodermatoskopia z mapowaniem (jak działa mapowanie znamion).

Kiedy brązowa plamka wymaga oceny?

Wśród wielu piegów łatwo przeoczyć zmianę, która piegiem nie jest. Lekarzowi pokaż plamkę, która:

• wyraźnie różni się od pozostałych kolorem, wielkością lub kształtem,
• rośnie, ciemnieje lub zmienia kształt,
• jest wielobarwna lub ma nieregularne brzegi,
• nie blednie zimą, choć pozostałe piegi zbladły,
• pojawiła się po raz pierwszy w dorosłości.

Atypowa plama soczewicowata może być trudna do odróżnienia od czerniaka in situ [DermNet — Lentigo]. Szczególnie na twarzy osób starszych płaska brązowa plama może okazać się wczesną postacią czerniaka, opisaną w artykule Lentigo maligna. Zasady samokontroli przedstawiamy w artykule Jak odróżnić zwykły pieprzyk od czerniaka. Gołym okiem nie widać wszystkiego, dlatego ocenę zostaw lekarzowi z dermatoskopem.

Jak chronić skórę z piegami?

Piegom nie da się zapobiec, bo są cechą dziedziczną, ale ochrona przed słońcem zmniejsza ich letnie ciemnienie [DermNet — Ephelis]. A przede wszystkim chroni skórę przed oparzeniami, które są dla niej realnym zagrożeniem.

Słońce ma też korzyści: światło dnia reguluje rytm dobowy, a skóra wytwarza pod wpływem UVB witaminę D. Nie chodzi więc o unikanie wychodzenia z domu, tylko o rozsądną dawkę bez oparzeń. Bilans korzyści i ryzyka omawiamy w artykule Słońce a zdrowie.

Praktycznie:

• krem z filtrem o szerokim spektrum, SPF 50+, na twarz i inne odsłonięte miejsca [DermNet — Ephelis], ponawiany zgodnie z instrukcją (jak wybrać krem z filtrem),
• cień w godzinach okołopołudniowych,
• kapelusz z szerokim rondem i odzież zakrywająca ramiona,
• okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV,
• szczególna ochrona dzieci z piegami, które łatwo się oparzają.

Czy piegi można rozjaśniać lub usuwać?

Piegi nie wymagają leczenia [DermNet — Ephelis]. Jeśli jednak przeszkadzają, są takie możliwości:

Ochrona przed słońcem

To podstawa i jednocześnie najskuteczniejsza długofalowa metoda. Bez niej każda inna przyniesie efekt tylko do kolejnego lata [DermNet — Ephelis].

Makijaż

Kosmetyki kryjące i kamuflaż kosmetyczny pozwalają ukryć piegi bez żadnego ryzyka [DermNet — Ephelis].

Laser do zmian barwnikowych

Lasery celujące w melaninę mogą piegi rozjaśnić, ale zwykle przejściowo [DermNet — Ephelis]. Skłonność do piegów pozostaje, więc po kolejnym sezonie słonecznym mogą wrócić. Po zabiegu skóra wymaga ścisłej ochrony przed słońcem. Więcej o tym, które przebarwienia dobrze reagują na laser, piszemy w artykule Laserowe usuwanie przebarwień.

W naszych ośrodkach nie usuwamy piegów laserem. Laser CO2, którego używamy, służy do usuwania łagodnych zmian wypukłych, a płaskie przebarwienia leczy się innymi rodzajami laserów. Możemy natomiast ocenić w wideodermatoskopie plamki i znamiona, które budzą wątpliwości, zanim zdecydujesz się na jakikolwiek zabieg.

Domowe sposoby

Popularne domowe sposoby na piegi to sok z cytryny, natka pietruszki, maślanka czy kefir. Nie ma dobrych dowodów, że trwale rozjaśniają piegi. Soki z cytrusów mogą wręcz zaszkodzić: niektóre substancje roślinne, na przykład z limonki, w połączeniu ze słońcem wywołują fitofotodermatozę, czyli reakcję przypominającą oparzenie, po której zostają ciemne plamy [DermNet — Phytophotodermatitis]. Efekt jest więc odwrotny do zamierzonego.

Silne kremy wybielające i peelingi stosuj tylko po konsultacji z lekarzem, bo podrażniona skóra też może się przebarwiać.

Piegi u dzieci

Piegi nie występują od urodzenia. Pojawiają się w dzieciństwie po pierwszych latach kontaktu ze słońcem i są wtedy najbardziej widoczne [DermNet — Ephelis]. Dla rodzica to sygnał, że skóra dziecka jest wrażliwa na UV i potrzebuje starannej ochrony: kapelusza, ubrania, cienia i kremu z filtrem. Oparzenia słoneczne w dzieciństwie są szczególnie niekorzystne dla skóry. Więcej o tym piszemy w artykule Oparzenia słoneczne a czerniak, a o kontroli znamion u dzieci w artykule Znamiona u dzieci.

Najczęściej zadawane pytania

O czym świadczą piegi?

Piegi świadczą przede wszystkim o skórze, która jest wrażliwa na słońce. Najczęściej mają je osoby o jasnej karnacji i z wariantem genu MC1R, tym samym, który odpowiada za rude włosy. Duża liczba piegów to jeden z czynników ryzyka czerniaka, dlatego takie osoby powinny szczególnie dbać o ochronę przed słońcem i kontrolę znamion.

Jakie osoby mają piegi?

Najczęściej dzieci i dorośli o jasnej, łatwo oparzającej się skórze, rudych lub jasnych włosach i jasnych oczach, zwłaszcza pochodzenia celtyckiego i północnoeuropejskiego. Piegi zdarzają się też u osób o ciemnych włosach, ale wiążą się wtedy z innym wariantem tego samego genu.

Od czego robi się piegi?

Skłonność do piegów jest dziedziczna, ale ujawnia ją słońce. Promieniowanie UV pobudza komórki barwnikowe do wytwarzania więcej melaniny w małych, rozproszonych miejscach. Dlatego piegów przybywa i ciemnieją latem, a zimą bledną.

Czy da się zlikwidować piegi?

Całkowicie i na stałe raczej nie, bo skłonność do nich jest dziedziczna. Ochrona przed słońcem z filtrem SPF 50 sprawia, że latem mniej ciemnieją. Lasery do zmian barwnikowych mogą je rozjaśnić, ale efekt jest zwykle przejściowy. Można je też ukryć makijażem. Przed zabiegiem warto, by lekarz ocenił plamki, które wyglądają inaczej niż pozostałe.

Czy piegi znikają z wiekiem?

Częściowo tak. Piegi są najbardziej widoczne w dzieciństwie, a u dorosłych często stają się mniej wyraźne. Każdej zimy bledną, a latem znów ciemnieją. Brązowe plamki, które pojawiają się z wiekiem i nie bledną zimą, to zwykle nie piegi, tylko plamy soczewicowate.

Podsumowanie

Piegi to dziedziczna cecha skóry związana z genem MC1R, którą ujawnia słońce. Są płaskie, jasnobrązowe, ciemnieją latem i bledną zimą, a z wiekiem stają się mniej wyraźne. Same są niegroźne, ale duża ich liczba oznacza skórę wrażliwą na UV i około dwukrotnie wyższe ryzyko czerniaka. Dlatego osoby z piegami powinny unikać oparzeń, stosować filtr SPF 50+ i regularnie kontrolować znamiona. Piegi można ukryć makijażem lub przejściowo rozjaśnić laserem, ale nie da się ich usunąć na stałe, a sok z cytryny może bardziej zaszkodzić niż pomóc.

Zobacz również:

Dużo piegów i znamion? Sprawdź skórę w wideodermatoskopie

Umów się

---

Zobacz również

• Plamy soczewicowate — rodzaje i czy są groźne
• Brązowe plamy na skórze — przyczyny
• Skala Fitzpatricka — jaki masz fototyp
• Krem z filtrem — jak wybrać
• Profilaktyka czerniaka
• Plama kawowa (café au lait) — kiedy niepokoi
• Znamię łączące — co to jest i jak wygląda
• Jakie są rodzaje znamion