Rodzaje szwów chirurgicznych — techniki szycia, nici i alternatywy

Słowo „szew” oznacza w chirurgii dwie rzeczy: materiał, czyli nić chirurgiczną, i sposób, w jaki lekarz przeprowadza ją przez tkanki, żeby zbliżyć brzegi rany. Dlatego rodzaje szwów chirurgicznych opisuje się na dwa sposoby: według techniki szycia i według rodzaju nici.

W tym artykule wyjaśniamy obie klasyfikacje, pokazujemy, kiedy lekarz wybiera daną technikę, czym zastąpić szwy w niektórych ranach i co mówią badania o tym, które szwy są lepsze. Jeśli czeka Cię zabieg na skórze, łatwiej zrozumiesz, co lekarz będzie robił i dlaczego.

Planujesz usunięcie zmiany skórnej? Przy chirurgicznym usuwaniu znamion lekarz dobiera technikę zamknięcia rany do miejsca i wielkości zmiany. Zmiany, które nie budzą podejrzeń, czasem można usunąć laserem CO2, bez szwów.

Po co zakłada się szwy?

Celem zaopatrzenia rany jest zatrzymanie krwawienia i uzyskanie jak najlepszego efektu estetycznego bez zwiększania ryzyka zakażenia [Forsch i wsp., AFP 2017]. Szwy zbliżają brzegi rany i odciążają je, zanim tkanki zrosną się na tyle, by same wytrzymać napięcie. Według przeglądu w American Family Physician szycie pozostaje podstawową techniką zaopatrywania ran skóry [Forsch, AFP 2008].

Centrum Badania Znamion

Nie zgaduj ze zdjęć — zbadaj swoje znamiona

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów badanie znamion

Rodzaje nici chirurgicznych

Nici wchłanialne i niewchłanialne

Nici wchłanialne rozkładają się w organizmie. Najczęściej stosowane rodzaje wchłaniają się w ciągu 4–8 tygodni [Forsch, AFP 2008]. Lekarz używa ich głównie do szycia głębszych warstw rany: tkanki podskórnej, powięzi, mięśni, a także do szwu śródskórnego. Nie trzeba ich zdejmować.

Nici niewchłanialne zachowują wytrzymałość bardzo długo, więc zakłada się je na skórę i usuwa po kilku lub kilkunastu dniach. Najczęściej to nylon lub polipropylen [Forsch i wsp., AFP 2017]. Jedwab nie jest już używany do zamykania skóry, bo ma niską wytrzymałość i silnie drażni tkanki [Forsch, AFP 2008].

Popularne materiały i ich właściwości według przeglądu dla lekarzy rodzinnych [Forsch i wsp., AFP 2017]:

Nici jednowłóknowe i plecione

Nici jednowłóknowe (monofilamentowe) są gładkie i łatwo przesuwają się przez tkanki. Plecione (wielowłóknowe) są bardziej giętkie i łatwiej się je wiąże. Przegląd systematyczny nie wykazał jednak przewagi nici jednowłóknowych nad plecionymi pod względem wyglądu blizny, zakażenia ani rozejścia się rany [Forsch i wsp., AFP 2017].

Grubość nici

Grubość nici oznacza się liczbą z zerami. Im więcej zer, tym cieńsza nić. Zasada jest taka, by użyć najcieńszej nici, która zapewni ranie wystarczające wsparcie. Na twarzy stosuje się zwykle nici 5-0 lub 6-0, w większości innych miejsc 4-0, a na grubej skórze pleców, owłosionej skóry głowy, dłoni i podeszew 3-0 [Forsch i wsp., AFP 2017].

Techniki szycia chirurgicznego — szwy pojedyncze

Szwy pojedyncze, nazywane też węzełkowymi, to osobne szwy, z których każdy ma własny węzeł. Ich zaletą jest to, że przecięcie lub usunięcie jednego szwu nie rozluźnia pozostałych. Polskie nazwy technik szycia nie są w podręcznikach w pełni ujednolicone; podajemy najczęściej spotykane, a ich angielskie odpowiedniki to m.in. simple interrupted, vertical i horizontal mattress, half-buried (corner) mattress, buried dermal, simple running i running subcuticular.

Szew pojedynczy węzełkowy

To najbardziej uniwersalna technika. Nić przechodzi przez skórę po jednej stronie rany, pod raną i wychodzi po drugiej stronie, a następnie jest wiązana. Nadaje się do większości ran [Forsch i wsp., AFP 2017]. Na skórze widać rząd osobnych supełków w poprzek rany.

Szew materacowy pionowy

Nić przechodzi przez ranę dwa razy w tej samej płaszczyźnie: raz głęboko i daleko od brzegu, raz płytko i blisko brzegu. Dzięki temu brzegi rany lekko się unoszą, czyli ulegają wywinięciu na zewnątrz. To najskuteczniejsza technika do wywijania brzegów [Forsch i wsp., AFP 2017]. Przydaje się w miejscach, w których skóra ma tendencję do zapadania się do środka, na przykład na karku i na wklęsłych powierzchniach ciała [Forsch, AFP 2008].

Szew materacowy poziomy

Nić biegnie równolegle do rany, tworząc na powierzchni dwa wkłucia po każdej stronie. Rozkłada napięcie na dłuższym odcinku brzegu rany, dlatego bywa dobrym wyborem przy ranach rozwartych, mocno napiętych i na delikatnej skórze [Forsch, AFP 2008]. Szwy materacowe, zarówno pionowe, jak i poziome, mogą jednak powodować martwicę skóry i nadmierne bliznowacenie [Forsch i wsp., AFP 2017], dlatego lekarz stosuje je tam, gdzie ich zalety są naprawdę potrzebne.

Szew materacowy półpogrążony (narożny)

Odmiana szwu materacowego, w której część nici przebiega w skórze właściwej, a nie przez powierzchnię skóry. Stosuje się go do zszywania trójkątnych płatów i narożników rany, bo nie upośledza ukrwienia czubka płata. Teoretycznie zmniejsza to ryzyko martwicy jego końca [Forsch, AFP 2008].

Szew pogrążony (śródskórny węzełkowy)

Szew zakładany w głębi skóry, z węzłem ukrytym pod powierzchnią. Precyzyjnie zbliża brzegi rany, unosi je i zmniejsza napięcie na powierzchni. Nadaje się do czystych ran [Forsch i wsp., AFP 2017]. Zakłada się go nićmi wchłanialnymi, często jako pierwszą warstwę przed szwem skórnym.

Techniki szycia chirurgicznego — szwy ciągłe

W szwie ciągłym jedna nić biegnie wzdłuż całej rany i jest wiązana tylko na początku i na końcu.

Szew ciągły zwykły

Szybki i skuteczny przy długich ranach o małym napięciu. Ma jedną wadę: jeśli nić zostanie przecięta w jednym miejscu, na przykład przypadkiem lub w celu odprowadzenia wydzieliny, rozluźnia się cały szew [Forsch i wsp., AFP 2017]. Według dostępnych doniesień w ranach chirurgicznych szwy ciągłe rzadziej niż pojedyncze prowadzą do rozejścia się rany [Forsch i wsp., AFP 2017].

Szew ciągły śródskórny

Nić biegnie tuż pod powierzchnią skóry, zygzakiem od jednego brzegu rany do drugiego. Na zewnątrz widać tylko jej końce. Ta technika pozwala bardzo dokładnie zbliżyć brzegi skóry, ale nie pozwala na odpływ wydzieliny, dlatego jest przeznaczona do czystych ran, takich jak rany operacyjne [Forsch i wsp., AFP 2017]. Jest idealna do niewielkich ran w miejscach o małym napięciu, gdzie liczy się efekt estetyczny, na przykład na twarzy [Forsch, AFP 2008].

Szew śródskórny ma jeszcze jedną zaletę. Nie przechodzi przez naskórek przy brzegach rany, więc nie zostawia charakterystycznych śladów po wkłuciach. Przy klasycznych szwach skórnych po zagojeniu mogą pojawić się drobne kropki lub kreski po obu stronach blizny, nazywane „torami kolejowymi”. Autorzy opisu techniki śródskórnej przedstawiają ją jako sposób na uniknięcie tego efektu [Lin i wsp., J Drugs Dermatol 2019]. To opis przypadków, a nie badanie porównawcze, ale dobrze ilustruje, dlaczego lekarze chętnie wybierają tę technikę w widocznych miejscach.

Szycie jednowarstwowe i wielowarstwowe

Głębokie rany zszywa się warstwowo. W głębi zakłada się szwy wchłanialne, a dopiero potem zamyka skórę. Szycie wielowarstwowe lepiej zbliża brzegi rany i zmniejsza jej napięcie, co może poprawić efekt estetyczny [Forsch, AFP 2008]. Szpitalna ulotka NHS dla pacjentów z ranami twarzy opisuje to tak samo: głębsze szwy rozpuszczają się same, a skórne trzeba zdjąć [Plymouth NHS 2023].

Nie każda rana wymaga jednak kilku warstw. W ranach twarzy szycie jednowarstwowe daje podobne efekty estetyczne jak wielowarstwowe, a w ranach owłosionej skóry głowy jest szybsze i tańsze [Forsch i wsp., AFP 2017].

Alternatywy dla szwów

Zszywki chirurgiczne

Zszywki zakłada się bardzo szybko. Dają luźniejsze zamknięcie, które pozwala na odpływ wydzieliny, dlatego nadają się do ran zanieczyszczonych. Nie stosuje się ich tam, gdzie liczy się wygląd blizny [Forsch i wsp., AFP 2017], w tym na twarzy, szyi, dłoniach i stopach [Forsch, AFP 2008]. Metaanaliza badań z chirurgii ortopedycznej wykazała ponad trzykrotnie wyższe ryzyko powierzchownego zakażenia rany po zszywkach niż po szwach, choć jakość badań była ograniczona [Smith i wsp., BMJ 2010].

Plastry do zamykania ran

Paski zbliżające brzegi rany zakłada się szybko i bez znieczulenia. Nadają się do czystych, małych, niekrwawiących ran z niewielkim napięciem [Forsch i wsp., AFP 2017].

Klej tkankowy

Klej cyjanoakrylowy dobrze sprawdza się w czystych, prostych ranach bez dużego napięcia. Przegląd Cochrane obejmujący 33 badania pokazał, że szwy lepiej niż klej chronią przed rozejściem się rany. Na każde 43 rany zamknięte klejem zamiast szwem przypadało jedno dodatkowe rozejście. W zakażeniach różnic nie stwierdzono, a wyniki dotyczące zadowolenia pacjentów i kosztów były niejednoznaczne [Dumville i wsp., Cochrane 2014]. Rany zamkniętej klejem nie należy smarować maściami, bo wazelina i maści z antybiotykiem rozpuszczają klej [Forsch, AFP 2008].

Które szwy są lepsze?

To pytanie zadaje wielu pacjentów. Uczciwa odpowiedź brzmi: zależy od rany. Brakuje dużych badań, które pozwalałyby wybrać jedną technikę dla wszystkich [Forsch i wsp., AFP 2017]. Kilka wniosków jest jednak dobrze udokumentowanych:

• Nici wchłanialne nie są gorsze od niewchłanialnych. Metaanaliza 19 badań z udziałem 1748 pacjentów nie wykazała różnic w zakażeniach, wyglądzie i powstawaniu blizny, rozejściu się rany ani zadowoleniu pacjentów. W analizie podgrup szwy śródskórne z nici wchłanialnej dawały lepszy efekt estetyczny, ale okres obserwacji był zbyt krótki, by uznać to za pewne [Xu i wsp., Ann Plast Surg 2016].
• Szwy lepiej niż klej chronią przed rozejściem się rany [Dumville i wsp., Cochrane 2014].
• Zszywki szybciej zamykają ranę, ale nie tam, gdzie liczy się wygląd blizny [Forsch i wsp., AFP 2017].

Lekarz bierze pod uwagę głębokość i długość rany, jej napięcie, czystość, miejsce na ciele i oczekiwany efekt estetyczny. Na twarzy częściej wybiera cienkie nici i szew śródskórny, a na plecach, gdzie skóra jest grubsza, grubsze nici [Forsch i wsp., AFP 2017; Forsch, AFP 2008].

Jak wygląda szew chirurgiczny?

• Szwy pojedyncze — rząd osobnych supełków ułożonych w poprzek rany, z krótkimi końcami nici.
• Szew ciągły zwykły — jedna nić biegnąca wzdłuż rany, z ukośnymi odcinkami widocznymi na skórze.
• Szwy materacowe — przy każdym szwie dwa wkłucia po każdej stronie rany.
• Szew śródskórny — na skórze widać tylko cienką linię rany i ewentualnie końce nici przy krańcach rany, czasem przyklejone plastrem.
• Zszywki — metalowe klamerki w odstępach wzdłuż rany.

Bezpośrednio po zabiegu brzegi rany mogą być lekko uniesione. To zamierzony efekt niektórych technik, zwłaszcza szwów materacowych, które służą właśnie do wywinięcia brzegów rany na zewnątrz [Forsch i wsp., AFP 2017].

Zdejmowanie szwów

Szwy niewchłanialne zdejmuje się w terminie zależnym od miejsca rany: na twarzy najwcześniej, zwykle po 3–5 dniach, na tułowiu i nogach po 10–14 dniach, a na podeszwach i wewnętrznej stronie dłoni nawet po 14–21 dniach [Forsch i wsp., AFP 2017]. Szczegóły, w tym to, czy zdjęcie szwów boli i co grozi przy zwlekaniu, opisujemy w artykule o tym, kiedy zdejmuje się szwy z twarzy. Jak dbać o zszytą ranę w domu, wyjaśniamy w poradniku o opiece nad raną po zabiegu.

Szwy po usunięciu znamienia

Przy wycięciu zmiany skórnej lekarz usuwa ją zwykle z niewielkim marginesem zdrowej skóry, a powstałą ranę zszywa. Wycięty materiał trafia do badania histopatologicznego, które pozwala ocenić, czym była zmiana. Co oznacza wynik tego badania, wyjaśniamy w artykule Biopsja znamienia i wynik histopatologiczny.

Na to, jak blizna będzie wyglądała po latach, wpływa nie tylko technika szycia, ale też miejsce, napięcie skóry, skłonność do blizn przerostowych i pielęgnacja po zabiegu. Więcej o tym przeczytasz w artykule Blizna po usunięciu pieprzyka.

Najczęstsze pytania

Jakie są rodzaje szwów chirurgicznych?

Szwy dzieli się według techniki i według materiału. Technicznie wyróżnia się szwy pojedyncze (węzełkowe, materacowe, pogrążone) i ciągłe (zwykłe i śródskórne). Pod względem materiału nici są wchłanialne, które rozkładają się w tkankach, i niewchłanialne, które trzeba zdjąć. Alternatywą dla szwów są zszywki, plastry i klej tkankowy.

Jakie są rodzaje szycia ran?

Ranę można zszyć jedną warstwą szwów albo warstwowo, gdy jest głęboka. Wtedy w głębi zakłada się szwy wchłanialne, a na skórze szew pojedynczy, ciągły lub śródskórny. Wybór zależy od głębokości, napięcia, czystości rany i miejsca na ciele.

Które szwy są lepsze?

Nie ma jednej najlepszej techniki. Metaanaliza 19 badań nie wykazała różnic w zakażeniach, wyglądzie blizny ani rozejściu się rany między nićmi wchłanialnymi i niewchłanialnymi. Szew śródskórny jest chętnie wybierany tam, gdzie liczy się efekt estetyczny, w czystych ranach o małym napięciu, a szwy materacowe sprawdzają się przy ranach o dużym napięciu.

Jak wygląda szew chirurgiczny?

Szwy pojedyncze to rząd osobnych supełków w poprzek rany. Szew ciągły to jedna nić biegnąca zygzakiem lub spiralą wzdłuż rany. Przy szwie śródskórnym na powierzchni widać zwykle tylko cienką linię rany i końce nici przy jej krańcach.

Czy szwy wchłanialne trzeba zdejmować?

Nie. Najczęściej stosowane nici wchłanialne rozkładają się w tkankach w ciągu 4–8 tygodni. Zdejmuje się tylko szwy niewchłanialne, na przykład nylonowe lub polipropylenowe.

Podsumowanie

Rodzaje szwów chirurgicznych różnią się techniką i materiałem. Szwy pojedyncze są uniwersalne i bezpieczne, materacowe wywijają brzegi i odciążają napiętą ranę, ciągłe są szybkie, a śródskórny jest chętnie wybierany w czystych ranach, gdzie liczy się wygląd blizny. Nici wchłanialne rozpuszczają się same i w badaniach nie ustępują niewchłanialnym. Zszywki, plastry i klej mają swoje zastosowania, ale szew najlepiej chroni przed rozejściem się rany. Technikę zawsze dobiera lekarz do konkretnej rany i miejsca na ciele.

Zobacz również:

Usunięcie zmiany skórnej z dbałością o bliznę — sprawdź, jak wygląda zabieg

Umów się

Centrum Badania Znamion

Zbadaj znamiona w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów badanie znamion

Zobacz również

• Zdejmowanie szwów z twarzy — terminy i przebieg
• Jak dbać o ranę po zabiegu — opatrunek, mycie, zakażenie
• Blizna po usunięciu pieprzyka
• Biopsja znamienia i wynik histopatologiczny
• Usuwanie znamion i pieprzyków — co musisz wiedzieć przed zabiegiem
• Szwy rozpuszczalne — jak długo się rozpuszczają
• Szew śródskórny — na czym polega
• Plastry Steri-strip na ranę
• Kiedy zdejmuje się szwy
• Co zrobić, gdy rana po szyciu się rozejdzie