Plastry silikonowe na blizny — jak działają, jak stosować i czy są skuteczne

Plastry silikonowe na blizny to jedna z najczęściej polecanych metod domowej pielęgnacji świeżej lub przerośniętej blizny. Międzynarodowe grupy ekspertów zaliczają preparaty silikonowe do metod pierwszego wyboru w zapobieganiu i leczeniu blizn przerostowych oraz bliznowców [Meaume i wsp. 2014; Monstrey i wsp. 2014]. Jednocześnie przeglądy Cochrane oceniają jakość badań nad nimi jako niską [O'Brien i Jones, Cochrane 2013; Jiang i wsp., Cochrane 2021]. Warto więc wiedzieć, czego realnie można się po nich spodziewać.

W tym poradniku wyjaśniamy, czym są plastry silikonowe, jak działają, komu mogą pomóc, a komu nie, kiedy zacząć je stosować, ile godzin na dobę i przez ile miesięcy je nosić, jak dbać o plaster i skórę oraz jakie skutki uboczne się zdarzają. Opisujemy też, co mówią badania. Jeśli zastanawiasz się nad żelem, przeczytaj osobny artykuł żel silikonowy na blizny.

Usuwamy zmiany skórne laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza. Sprawdź, jak wygląda laserowe usuwanie znamion i kiedy lekarz zaleca zabieg chirurgiczny.

Czym są plastry silikonowe na blizny?

Plaster silikonowy, w literaturze nazywany najczęściej arkuszem lub płatem żelu silikonowego, to cienka, elastyczna warstwa silikonu medycznego, zwykle wzmocniona od zewnątrz membraną [Jiang i wsp., Cochrane 2021]. Jedna strona lekko klei się do suchej skóry, druga jest gładka. Plaster nakłada się bezpośrednio na zagojoną bliznę.

Silikon do leczenia blizn zaczęto stosować w 1981 roku u osób po oparzeniach [O'Brien i Jones, Cochrane 2013]. Od tamtej pory metoda trafiła do zaleceń chirurgów plastycznych, ośrodków leczenia oparzeń i poradni terapii blizn.

DermNet wymienia cechy, dzięki którym silikon dobrze sprawdza się w opatrunkach [DermNet — Silicone dressings]:

• jest obojętny chemicznie i mało toksyczny, a reakcje niepożądane zdarzają się rzadko, bo silikon nie wchłania się do organizmu,
• odpycha wodę i tworzy szczelne zamknięcie,
• nie sprzyja namnażaniu się drobnoustrojów,
• przepuszcza gazy,
• przykleja się do suchej skóry, ale nie do wilgotnej rany,
• zachowuje lepkość po wielokrotnym odklejeniu, więc ten sam plaster można przyklejać ponownie.

Rodzaje plastrów silikonowych

W aptekach i sklepach medycznych spotkasz kilka form silikonu do blizn. Różnią się grubością, czasem noszenia i sposobem pielęgnacji.

Ulotki szpitali NHS opisują, że płat żelu silikonowego myje się po każdym zdjęciu i używa ponownie przez kilka tygodni, a cienki opatrunek silikonowy bywa noszony bez przerwy przez 3–7 dni, także pod prysznicem [CUH NHS]. Zawsze sprawdzaj instrukcję konkretnego produktu, bo czas noszenia i sposób mycia różnią się między producentami [DermNet — Silicone dressings].

Jak działają plastry silikonowe?

Dokładny mechanizm nie jest w pełni poznany [Bleasdale i wsp., Adv Wound Care 2015]. Najlepiej udokumentowana hipoteza dotyczy nawodnienia skóry.

Po zagojeniu rany zewnętrzna warstwa naskórka w bliźnie przez długi czas jest niedojrzała i traci więcej wody niż zdrowa skóra. Komórki naskórka reagują na to wysyłaniem sygnałów do fibroblastów, czyli komórek, które wytwarzają kolagen w skórze właściwej. Fibroblasty produkują wtedy więcej kolagenu, a blizna grubieje. Silikon zamyka powierzchnię blizny i ogranicza utratę wody. Naskórek się nawadnia, a sygnały pobudzające fibroblasty słabną [Mustoe, Aesthetic Plast Surg 2008; Bleasdale i wsp., Adv Wound Care 2015].

Drugi mechanizm dotyczy napięcia. Blizny przerostowe i bliznowce rosną szczególnie tam, gdzie skóra jest stale naciągana. Japońskie konsensusowe zalecenia podają, że płaty żelu i taśmy zmniejszają miejscowe napięcie skóry na bliźnie, a umiarkowane nawilżenie jej powierzchni sprzyja dojrzewaniu blizny [Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019].

W praktyce szpitalne ulotki NHS opisują efekty tak: silikon może nawadniać bliznę, zmniejszać wytwarzanie włókien kolagenowych, a dzięki temu sprawić, że blizna będzie bardziej płaska, miękka i blada, mniej swędzi i jest bardziej elastyczna [CUH NHS; Lancashire NHS].

Czy plastry silikonowe na blizny są skuteczne? Co mówią badania

Odpowiedź ma dwie warstwy: co mówią wytyczne i co pokazują badania.

Wytyczne. Już w 2002 roku międzynarodowy panel ekspertów uznał płaty żelu silikonowego i iniekcje kortykosteroidów za jedyne metody leczenia blizn, dla których jest wystarczająco dużo danych, by sformułować zalecenia oparte na dowodach [Mustoe i wsp., Plast Reconstr Surg 2002]. Aktualizacje z 2014 roku nazywają silikon w postaci płatów lub żelu „złotym standardem” i metodą pierwszego wyboru zarówno w zapobieganiu, jak i w leczeniu blizn przerostowych i bliznowców [Meaume i wsp. 2014; Monstrey i wsp. 2014]. Eksperci podkreślają też, że najlepsze efekty daje łączenie kilku metod [Gold i wsp., Dermatol Surg 2014].

Przeglądy systematyczne. Tu obraz jest ostrożniejszy:

• Przegląd Cochrane z 2013 roku objął 20 badań i 873 osoby w wieku od 1,5 do 81 lat. U osób skłonnych do bliznowacenia płaty silikonowe zmniejszały częstość blizn przerostowych w porównaniu z brakiem leczenia (ryzyko względne 0,46). W leczeniu istniejących blizn zmniejszały ich grubość i poprawiały kolor. Autorzy zaznaczają jednak, że badania były słabej jakości i bardzo podatne na błędy [O'Brien i Jones, Cochrane 2013].
• Przegląd Cochrane z 2021 roku, dotyczący leczenia istniejących blizn przerostowych, objął 13 małych badań. Wszystkie dowody oceniono jako niskiej lub bardzo niskiej pewności. Nie było jasne, czy płaty silikonowe zmniejszają nasilenie blizny w ocenie lekarzy, ale mogły nieznacznie zmniejszać ból blizny [Jiang i wsp., Cochrane 2021].
• Przegląd Cochrane z 2023 roku dotyczący bliznowców znalazł tylko dwa niewielkie badania i uznał, że dowody są niewystarczające, by ocenić skuteczność [Tian i wsp., Cochrane 2023].

Pojedyncze badania pokazują, że efekt nie zawsze się pojawia. U dzieci leczonych onkologicznie, po usunięciu portu naczyniowego, płaty silikonowe noszone przez 2 lub 6 miesięcy nie zmniejszyły przerostu blizny w porównaniu z brakiem leczenia [Braam i wsp., Plast Reconstr Surg 2015]. W badaniu blizn po cięciu cesarskim plastry silikonowe dawały w ocenie pacjentek nieco lepszy wygląd blizny niż papierowa taśma chirurgiczna, ale różnica była zbyt mała, by miała znaczenie kliniczne [Lin i wsp., Adv Skin Wound Care 2020].

Jak to rozumieć? Plastry silikonowe są bezpieczne, łatwo dostępne i rekomendowane przez ekspertów. Najbardziej uzasadnione jest ich stosowanie u osób, które mają realne ryzyko przerostu blizny, oraz przy świeżych bliznach czerwonych, wypukłych i swędzących. Nie należy oczekiwać, że plaster sprawi, że blizna zniknie. NHS przypomina, że blizny nie da się usunąć, a większość z nich blednie z czasem nawet bez leczenia [NHS — Scars].

Kto ma największą szansę na korzyść?

W badaniach i wytycznych silikon ma największy sens u osób z większym ryzykiem blizny przerostowej lub bliznowca. DermNet podaje, że blizny przerostowe występują częściej u młodych osób, osób o ciemniejszej karnacji i w niektórych okolicach, takich jak klatka piersiowa [DermNet — Risks and complications of skin surgery]. Do grupy podwyższonego ryzyka należą też osoby, u których wcześniej powstał bliznowiec lub blizna przerostowa, oraz rany w miejscach dużego napięcia skóry, na przykład na ramionach, łopatkach czy w okolicy mostka [Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019]. Więcej o tym, jak odróżnić bliznę przerostową od bliznowca, przeczytasz w artykule blizna przerostowa.

Wskazania — kiedy plastry silikonowe mają sens?

Według zaleceń i materiałów szpitalnych plastry silikonowe stosuje się:

• zapobiegawczo na świeżo zagojoną ranę, zwłaszcza u osób skłonnych do bliznowacenia [O'Brien i Jones, Cochrane 2013; DermNet — Silicone dressings],
• przy bliznach przerostowych, czyli czerwonych, wypukłych, twardych bliznach w granicach pierwotnej rany [Meaume i wsp. 2014],
• przy bliznowcach, jako element leczenia skojarzonego, a także po ich usunięciu lub ostrzykiwaniu, żeby zmniejszyć ryzyko nawrotu [AAD — Keloids],
• przy bliznach po oparzeniach, często razem z uciskiem [Pruksapong i wsp., PRS Glob Open 2020],
• po operacjach bliznowców w miejscach napięcia, na przykład na klatce piersiowej czy ramieniu, gdzie zalecenia japońskie przewidują taśmy lub płaty silikonowe przez co najmniej 6–12 miesięcy po operacji [Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019].

DermNet zaznacza, że płaty silikonowe stosuje się zarówno na nowe, jak i stare blizny przerostowe i bliznowce [DermNet — Silicone dressings]. Przy starszych bliznach efekty są zwykle mniejsze i wolniejsze. Jak zmienia się blizna w pierwszych miesiącach, opisujemy w artykułach blizna po operacji i blizna po usunięciu pieprzyka.

Na jakie blizny plastry silikonowe nie pomogą?

Silikon nie wypełni blizny zanikowej, czyli wklęsłej, na przykład po trądziku czy ospie. Badania nad plastrami dotyczą blizn przerostowych i bliznowców, a nie blizn wklęsłych. Przy takich bliznach stosuje się inne metody, które omawiamy w artykule blizny zanikowe.

Ograniczone korzyści można też przewidywać przy bliźnie dojrzałej: płaskiej, jasnej i miękkiej. Taka blizna zakończyła już przebudowę i silikon niewiele w niej zmieni. Jeśli przeszkadza wygląd, warto porozmawiać o metodach zabiegowych.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Plastry silikonowe są bezpieczne, ale nie dla każdej skóry i nie w każdym momencie:

• Otwarta rana, strup, sączenie. Nigdy nie nakładaj płata silikonowego na strup ani otwartą ranę. Zacznij dopiero, gdy rana się zagoi [AAD — Keloids]. Materiały NHS powtarzają, że silikon stosuje się wyłącznie na czystą, suchą, zagojoną skórę [CUH NHS; Lancashire NHS].
• Zakażenie lub podrażnienie skóry w miejscu blizny. Najpierw trzeba je wyleczyć.
• Uczulenie lub wcześniejsza reakcja na silikon. Jeśli po przyklejeniu pojawi się zaczerwienienie, zdejmij silikon, umyj skórę chłodną wodą i nie nakładaj go ponownie przed konsultacją [CUH NHS].
• Choroby utrudniające gojenie lub krążenie. Szpitalne poradnie terapii blizn proszą o informację o cukrzycy, chorobach naczyń obwodowych, serca, nerek, objawie Raynauda i chorobach skóry przed rozpoczęciem terapii [Lancashire NHS]. W takiej sytuacji ustal stosowanie silikonu z lekarzem.
• Kremy pod plastrem. Nie nakładaj kremów, olejków ani maści pod płat silikonowy, bo pogarszają przyczepność i działanie plastra [ULH NHS; Lancashire NHS].

Kiedy zacząć stosować plastry silikonowe?

Plastry silikonowe zakłada się dopiero na zamkniętą ranę [AAD — Keloids]. W praktyce oznacza to:

• szwy niewchłanialne zostały zdjęte, a rana się nie rozchodzi,
• nie ma strupów ani sączenia,
• skóra w miejscu rany jest sucha i pokryta naskórkiem.

W badaniach terminy rozpoczęcia były różne: w jednym płaty zakładano 14 dni po zabiegu [Braam i wsp., Plast Reconstr Surg 2015], a do porównania plastrów z żelem włączano pacjentów w okresie od 2 tygodni do 3 miesięcy po operacji [Kim i wsp., J Korean Med Sci 2014]. Po wycięciu znamienia termin zależy od miejsca rany i dnia zdjęcia szwów, który omawiamy w artykule zdjęcie szwów — po ilu dniach. Najprościej zapytać lekarza przy zdejmowaniu szwów, czy skóra jest gotowa.

Co z bliznami starszymi? Plastry można stosować także na blizny sprzed miesięcy czy lat, jeśli są wypukłe, czerwone lub swędzą [DermNet — Silicone dressings]. Szansa na wyraźną poprawę jest jednak największa, póki blizna jest młoda i aktywna.

Jak stosować plastry silikonowe krok po kroku

Poniższe zasady opierają się na ulotkach szpitalnych poradni terapii blizn NHS [Lancashire NHS; CUH NHS; ULH NHS]. Jeśli lekarz lub producent podaje inne instrukcje, trzymaj się ich.

1. Umyj ręce przed i po nałożeniu plastra.
2. Przygotuj skórę. Blizna i skóra wokół muszą być czyste i suche, bez resztek kremu, balsamu czy maści.
3. Dotnij plaster tak, by wystawał około 1 cm poza bliznę z każdej strony. Pomocny bywa szablon wycięty wcześniej z papieru.
4. Zdejmij folię ochronną i przyłóż lepką stronę bezpośrednio na bliznę. Nie naciągaj plastra.
5. W razie potrzeby przymocuj plaster taśmą, opaską lub odzieżą uciskową, szczególnie w miejscach, gdzie łatwo się odkleja.
6. Zwiększaj czas noszenia stopniowo według schematu opisanego niżej.
7. Raz dziennie zdejmij plaster, umyj skórę i plaster, osusz i nałóż ponownie.

Jak długo można nosić plaster silikonowy w ciągu doby?

Skóra musi przyzwyczaić się do silikonu. Ulotka poradni leczenia oparzeń NHS proponuje taki schemat [Lancashire NHS]:

Jeśli skóra dobrze to znosi, plaster można nosić od 12 do 24 godzin na dobę. Raz dziennie trzeba go jednak zdjąć, obejrzeć i umyć skórę oraz sam plaster [Lancashire NHS]. Inne ulotki NHS podają podobne zasady: po każdych 12 godzinach noszenia zdjąć płat, umyć go i skórę, a potem nałożyć ponownie [ULH NHS]. Część poradni zaczyna od 4 godzin przez pierwsze dwa dni i potem zaleca około 8 godzin w dzień lub w nocy [Whittington NHS]. Różnice wynikają z tego, że terapię dopasowuje się do pacjenta.

Jeśli pojawi się swędzenie, zaczerwienienie lub wysypka, skróć czas noszenia, aż objawy ustąpią, i dopiero wtedy znów go wydłużaj. Gdy podrażnienie się utrzymuje, przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem [Lancashire NHS].

Ile tygodni lub miesięcy trwa kuracja plastrami silikonowymi?

To kuracja na miesiące, a nie na tygodnie:

• najlepsze efekty widać zwykle po 2–4 miesiącach regularnego stosowania [Lancashire NHS],
• przy bliznach skłonnych do przerostu terapię prowadzi się czasem do 18 miesięcy, bo tyle może trwać dojrzewanie blizny [Lancashire NHS],
• zalecenia japońskie przewidują taśmy lub płaty silikonowe przez co najmniej 6–12 miesięcy po operacjach bliznowców w miejscach dużego napięcia, np. na klatce piersiowej i ramieniu [Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019],
• europejskie wytyczne zalecają regularną ponowną ocenę blizny, żeby zdecydować, czy wystarczy silikon, czy potrzebne jest dodatkowe leczenie [Meaume i wsp. 2014].

Dłużej nie zawsze znaczy lepiej. W badaniu u dzieci po usunięciu portu naczyniowego 6 miesięcy stosowania nie dało lepszego wyniku niż 2 miesiące [Braam i wsp., Plast Reconstr Surg 2015]. Dlatego warto co jakiś czas pokazać bliznę lekarzowi.

Pielęgnacja plastra i skóry

• Myj plaster codziennie w letniej wodzie z łagodnym mydłem, opłucz i osusz niepylącym ręcznikiem albo pozostaw do wyschnięcia lepką stroną do góry [Lancashire NHS].
• Przechowuj go płasko, na folii ochronnej lub zawinięty w folię spożywczą, z dala od źródeł ciepła [Lancashire NHS; CUH NHS].
• Wymieniaj plaster, gdy przestaje się kleić, kruszy się lub trudno go doczyścić. Ulotki NHS podają, że grubszy płat wytrzymuje zwykle około 4–6 tygodni, a niektóre produkty wymienia się mniej więcej co 28 dni [CUH NHS; Lancashire NHS]. Producent może podawać inny czas.
• Nie wyrzucaj plastra po jednym dniu. Większość płatów silikonowych jest przeznaczona do wielokrotnego użytku [CUH NHS].

Ulotka jednej z poradni NHS zaznacza, że silikon działa nadal, nawet gdy płat słabiej przylega do skóry, więc wystarczy go wtedy podtrzymać opaską lub taśmą [CUH NHS].

Skutki uboczne plastrów silikonowych

Silikon rzadko uczula, ale noszenie szczelnego plastra przez wiele godzin może podrażniać skórę. Najwięcej danych pochodzi z obserwacji 25 pacjentów, głównie dzieci, leczonych płatami silikonowymi w gorącym klimacie Arabii Saudyjskiej. Częstość problemów była tam wysoka [Nikkonen i wsp., Burns 2001]:

• utrzymujący się świąd — 80% pacjentów,
• wysypka — 28%,
• rozmiękanie skóry od wilgoci (maceracja) — 16%,
• uszkodzenie naskórka — 8%,
• nieprzyjemny zapach plastra — 4%.

Te liczby dotyczą upałów i nie przekładają się wprost na polski klimat. Ważniejsze jest to, co autorzy zrobili dalej: większość problemów ustąpiła po krótkiej przerwie w noszeniu, częstszym myciu plastra, lepszej higienie skóry, a czasem po zmianie produktu. Leczenie trzeba było przerwać na stałe tylko u jednej osoby, i to z powodu braku efektu [Nikkonen i wsp., Burns 2001].

Inne obserwacje:

• W badaniu blizn po cięciu cesarskim plastry powodowały po miesiącu nieco więcej swędzenia niż żel, ale różnica była niewielka [Lin i wsp., Medicine 2018].
• Zalecenia japońskie ostrzegają, że latem pot pod plastrem lub taśmą może utrzymywać nadmierną wilgoć i sprzyjać zakażeniu grzybiczemu blizny. Dlatego w upały bliznę trzeba codziennie myć pod prysznicem [Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019].

Przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem, jeśli zauważysz bolesną, podrażnioną lub uszkodzoną skórę, narastające zaczerwienienie lub wysypkę pod plastrem, białą, rozmiękłą i pomarszczoną skórę albo ograniczenie ruchu w stawie, przez który przechodzi blizna [Lancashire NHS].

Plastry silikonowe w różnych miejscach ciała

Klatka piersiowa, ramiona, łopatki. To okolice największego ryzyka blizn przerostowych i bliznowców [DermNet — Risks and complications of skin surgery; Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019]. Płaska powierzchnia ułatwia noszenie plastra pod ubraniem, a plaster dodatkowo odciąża bliznę.

Stawy, dłonie, szyja. Plaster łatwo się tu odkleja i marszczy. Autorzy badań zwracają uwagę, że płaty silikonowe trudno stosować na nierównych i ruchomych powierzchniach [Lin i wsp., Medicine 2018]. W takich miejscach wygodniejszy bywa żel albo plaster zakładany na noc.

Twarz. Plaster na twarzy jest widoczny, więc w ciągu dnia częściej wybiera się żel. Plaster można nosić w nocy. Ogólne zasady pielęgnacji blizn na twarzy opisujemy w artykule kiedy zdjąć szwy z twarzy.

Plastry silikonowe na bliznę po cesarce

Blizna po cięciu cesarskim to dobre miejsce do stosowania plastrów: jest długa, prosta, leży na płaskiej powierzchni i jest ukryta pod bielizną. W dwóch badaniach z Tajwanu pacjentki po poprzecznym cięciu cesarskim nosiły plastry silikonowe przez 3 miesiące. Plastry dawały podobny wynik jak żel silikonowy [Lin i wsp., Medicine 2018] i tylko nieznacznie lepszy niż papierowa taśma w ocenie samych pacjentek [Lin i wsp., Adv Skin Wound Care 2020].

Plastry na bliznę po cesarce zaczyna się stosować po całkowitym zagojeniu rany, za zgodą lekarza prowadzącego. Przy dużej masie ciała i upałach szczególnie ważne jest codzienne mycie skóry pod plastrem.

Blizny u dzieci

W przeglądzie Cochrane uczestnicy badań mieli od 1,5 roku [O'Brien i Jones, Cochrane 2013], więc silikon stosuje się także u małych dzieci. U dzieci ważne jest delikatne oswajanie skóry z plastrem i częsta kontrola, bo dziecko nie zawsze powie, że coś swędzi. Pamiętaj też o opisanym wyżej badaniu, w którym u dzieci po usunięciu portu plastry nie zmniejszyły przerostu blizny [Braam i wsp., Plast Reconstr Surg 2015]. Decyzję o kuracji warto omówić z lekarzem dziecka.

Blizny po oparzeniach

Po oparzeniach silikon łączy się często z odzieżą uciskową. W badaniu u pacjentów po głębokich oparzeniach dłoni z przeszczepem skóry zarówno żel, jak i płat silikonowy w połączeniu z uciskiem dawały w części ocen lepsze wyniki niż sam ucisk. Między żelem a plastrem nie było istotnej różnicy [Pruksapong i wsp., PRS Glob Open 2020]. Leczenie blizn po rozległych oparzeniach prowadzi ośrodek leczenia oparzeń.

Plastry silikonowe po usunięciu znamienia

Po wycięciu znamienia lub innej zmiany skórnej zostaje linijna blizna. Jej wygląd zależy od miejsca, napięcia skóry, techniki szycia i indywidualnej skłonności do bliznowacenia. Większość takich blizn z czasem blednie i spłaszcza się bez dodatkowego leczenia [NHS — Scars]. Plastry silikonowe warto rozważyć przede wszystkim wtedy, gdy:

• zmiana była usuwana z klatki piersiowej, ramienia lub pleców, czyli z okolic, w których blizny przerostowe zdarzają się częściej [DermNet — Risks and complications of skin surgery],
• wcześniej po zabiegu lub urazie powstała u Ciebie blizna przerostowa albo bliznowiec,
• kilka tygodni po zdjęciu szwów blizna zaczyna grubieć, czerwienieć lub swędzieć.

Po zabiegu laserowym rana nie jest szyta, tylko goi się spod strupa. Plaster silikonowy można rozważyć dopiero po odpadnięciu strupa i całkowitym zamknięciu rany. Zasady na ten okres opisujemy w artykule zalecenia po laserowym usuwaniu zmian skórnych.

Jeśli usuwana zmiana była wysyłana do badania histopatologicznego, pielęgnacja blizny nie wpływa na wynik ani na dalsze postępowanie. Te dwie sprawy omawia się osobno z lekarzem.

Najczęstsze błędy przy stosowaniu plastrów silikonowych

Kuracja plastrami jest prosta, ale łatwo ją zepsuć drobnymi zaniedbaniami. Na podstawie zaleceń szpitalnych poradni terapii blizn [Lancashire NHS; CUH NHS; ULH NHS; AAD — Keloids] najczęstsze błędy to:

1. Za wczesny start. Plaster na strupie lub sączącej ranie może ją podrażnić i opóźnić gojenie. Zaczynaj dopiero na zamkniętej, suchej skórze.
2. Krem pod plastrem. Balsam, olejek czy maść pod płatem pogarszają przyczepność i działanie silikonu. Jeśli masujesz bliznę z kremem, zmyj jego resztki przed ponownym nałożeniem plastra.
3. Brak mycia. Nieumyty plaster zbiera pot, złuszczony naskórek i bakterie. To prosta droga do swędzenia, wysypki i nieprzyjemnego zapachu.
4. Za krótko w ciągu doby. Plaster noszony przez godzinę wieczorem to za mało. Celem jest co najmniej 12 godzin na dobę.
5. Za szybkie wydłużanie czasu noszenia. Skóra potrzebuje kilku dni, żeby przyzwyczaić się do silikonu. Pominięcie stopniowego schematu zwiększa ryzyko podrażnienia.
6. Rezygnacja po dwóch tygodniach. Efekty pojawiają się zwykle po miesiącach, a nie dniach. Zdjęcie blizny raz w miesiącu w tym samym świetle pomaga obiektywnie ocenić zmiany.
7. Zbyt mały plaster. Płat powinien wystawać około 1 cm poza bliznę z każdej strony.
8. Używanie zniszczonego płata. Plaster, który się kruszy, rwie lub nie daje się doczyścić, trzeba wymienić na nowy.
9. Ignorowanie podrażnienia. Zaczerwienienie, wysypka czy biała, rozmiękła skóra pod plastrem to sygnał do skrócenia czasu noszenia, przerwy, a gdy objawy się utrzymują, do kontaktu z lekarzem.
10. Brak ochrony przed słońcem. Plaster chroni tylko przykrytą skórę. Gdy bliznę odsłaniasz, potrzebny jest krem z filtrem [AAD — Minimize a scar].

Plastry czy żel silikonowy?

To dwa sposoby podania tej samej substancji. Badania porównujące je bezpośrednio nie wykazały wyraźnej różnicy w efektach:

• u pacjentów po zabiegach chirurgicznych obie formy działały podobnie, a żel był wygodniejszy w użyciu [Kim i wsp., J Korean Med Sci 2014],
• w bliznach po cięciu cesarskim nie było różnicy w obiektywnej ocenie blizny [Lin i wsp., Medicine 2018],
• przegląd Cochrane nie był w stanie stwierdzić przewagi płata nad żelem [Jiang i wsp., Cochrane 2021].

Autorzy jednego z badań zalecają, by wybór zależał od miejsca blizny, trybu życia i gotowości pacjenta do regularnego stosowania [Kim i wsp., J Korean Med Sci 2014].

Szczegóły stosowania żelu opisujemy w artykule żel silikonowy na blizny.

Plastry silikonowe a inne metody pielęgnacji blizny

Silikon to jeden z elementów opieki nad blizną, a nie jedyny. Wytyczne wymieniają jako ogólne zasady zapobiegania bliznom także ochronę przed słońcem, ucisk, plastrowanie odciążające i nawilżanie [Meaume i wsp. 2014].

• Ochrona przed słońcem. Po zagojeniu rany stosuj krem z filtrem o szerokim spektrum i SPF co najmniej 30. Pomaga to ograniczyć czerwone i brązowe przebarwienia blizny [AAD — Minimize a scar]. Jak łączyć filtr z silikonem, opisujemy w artykule blizna a słońce.
• Masaż. Zdejmij plaster, umyj skórę, wykonaj masaż i dokładnie zmyj resztki kremu przed ponownym nałożeniem plastra [Lancashire NHS]. Technikę masażu opisujemy w artykule masaż blizny.
• Ucisk. Stosowany głównie przy rozległych bliznach po oparzeniach [Monstrey i wsp. 2014].

Gdy plastry nie wystarczą

Jeśli po kilku miesiącach regularnego stosowania blizna nadal jest gruba, twarda, bolesna lub swędzi, a zwłaszcza gdy wychodzi poza granice dawnej rany, potrzebna jest ocena lekarza. Wytyczne przewidują wtedy metody zabiegowe: iniekcje kortykosteroidów, czasem z 5-fluorouracylem, krioterapię, laseroterapię lub chirurgiczne wycięcie, często w połączeniu z silikonem [Meaume i wsp. 2014; Gold i wsp., Dermatol Surg 2014]. Więcej przeczytasz w artykułach ostrzykiwanie bliznowca i laser na blizny. Laserowe leczenie blizn planujemy wkrótce wprowadzić do oferty.

Jak wybrać plaster silikonowy?

Nie ma badań, które wskazywałyby jedną markę jako lepszą od innych, dlatego nie polecamy konkretnych produktów. Przy wyborze kieruj się praktycznymi kryteriami:

• Przeznaczenie. Wybierz produkt opisany jako przeznaczony do blizn, a nie zwykły plaster opatrunkowy z silikonowym klejem. Opatrunki silikonowe do ran mają inne zadanie [DermNet — Silicone dressings].
• Rozmiar i możliwość docięcia. Plaster powinien przykryć bliznę z zapasem około 1 cm [Lancashire NHS; CUH NHS].
• Wielokrotne użycie. Sprawdź, ile dni lub tygodni można używać jednego płata i jak go myć. To lepsza miara kosztu niż cena opakowania.
• Grubość i widoczność. Cieńszy, cielisty lub przezroczysty plaster będzie mniej widoczny, grubszy lepiej odciąża bliznę.
• Dodatki. Część plastrów zawiera dodatkowe składniki, na przykład witaminę E. W badaniu, w którym witaminę E nakładano na blizny po zabiegach skórnych, nie poprawiła ona ich wyglądu, a u co trzeciej osoby wywołała kontaktowe zapalenie skóry [Baumann i Spencer, Dermatol Surg 1999]. Przy wrażliwej skórze lepiej wybrać sam silikon.

Plastry silikonowe na blizny kupisz bez recepty w aptece [Whittington NHS], a część z nich także w drogeriach i sklepach internetowych. Szpitalne poradnie terapii blizn wydają pacjentom pierwszy płat, a kolejne pacjenci kupują sami [CUH NHS].

Najczęstsze pytania

Czy plastry silikonowe na blizny są skuteczne?

Międzynarodowe wytyczne uznają silikon za metodę pierwszego wyboru w zapobieganiu i leczeniu blizn przerostowych i bliznowców. Przeglądy Cochrane wskazują na możliwą korzyść, zwłaszcza u osób skłonnych do przerostu blizn, ale jakość badań jest niska. Plastry nie usuwają blizny, mogą natomiast pomóc jej spłaszczeniu, zblednięciu i zmniejszeniu swędzenia, jeśli stosuje się je regularnie przez kilka miesięcy.

Jak długo można nosić plaster silikonowy?

W ciągu doby plaster nosi się co najmniej 12 godzin, a przy dobrej tolerancji nawet całą dobę, zdejmując go raz dziennie do umycia skóry i plastra. Na początku czas noszenia zwiększa się stopniowo: od około 2 godzin pierwszego dnia do 12 godzin po kilku dniach. Kuracja trwa zwykle kilka miesięcy, a najlepsze efekty widać najczęściej po 2–4 miesiącach.

Kiedy zacząć stosować plastry silikonowe na bliznę?

Dopiero gdy rana jest całkowicie zamknięta: po zdjęciu szwów, bez strupa i bez sączenia. Plastra silikonowego nie nakłada się na otwartą ranę ani na strup. Po wycięciu zmiany skórnej to czas po zagojeniu rany i zdjęciu szwów, zgodnie z zaleceniem lekarza.

Czy plastry silikonowe na blizny można kupić w drogerii?

Plastry i żele silikonowe na blizny są dostępne bez recepty w aptekach, a część z nich także w drogeriach i sklepach internetowych. Zamiast kierować się marką, sprawdź, czy produkt jest przeznaczony do blizn, czy da się go przyciąć z zapasem około 1 cm wokół blizny i jak długo można go używać ponownie.

Co jest lepsze: plastry czy żel silikonowy?

W badaniach porównujących obie formy nie wykazano wyraźnej różnicy w efektach. Plastry dodatkowo odciążają bliznę i dobrze sprawdzają się na płaskich powierzchniach ciała oraz na noc. Żel jest wygodniejszy na twarzy, szyi, przy stawach i w ciągu dnia, gdy plaster byłby widoczny. Najważniejsze jest to, którą formę uda się stosować regularnie przez kilka miesięcy.

Kiedy stosować plastry silikonowe na bliznę po cesarce?

Po całkowitym zagojeniu rany, zwykle po zdjęciu szwów i odpadnięciu strupków, za zgodą prowadzącego lekarza. W badaniach dotyczących blizn po cięciu cesarskim plastry stosowano przez 3 miesiące. Nadają się dobrze, bo blizna leży na płaskiej powierzchni pod bielizną, ale przy upałach i poceniu trzeba dbać o codzienne mycie skóry i plastra.

Podsumowanie

Plastry silikonowe na blizny nawilżają i odciążają bliznę, co może pomóc jej spłaszczeniu, zblednięciu i zmniejszeniu swędzenia. Wytyczne uznają je za metodę pierwszego wyboru przy bliznach przerostowych i bliznowcach, ale badania są słabej jakości, a efekty bywają umiarkowane. Plaster zakłada się dopiero na zagojoną ranę, nosi co najmniej 12 godzin na dobę, codziennie myje i stosuje przez kilka miesięcy. Na blizny wklęsłe i dojrzałe silikon niewiele pomoże. Jeśli blizna mimo regularnej kuracji rośnie, twardnieje lub boli, pokaż ją lekarzowi.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

---

Zobacz również

• Żel silikonowy na blizny
• Jak zmniejszyć bliznę?
• Blizna przerostowa
• Blizna po operacji
• Masaż blizny
• Jak leczyć blizny — metody i ich skuteczność
• Bliznowiec — czym różni się od zwykłej blizny
• Jak leczyć blizny po oparzeniu
• Dlaczego blizna jest czerwona
• Jaki krem z filtrem na bliznę wybrać
• Maści i kremy na blizny — przegląd