Keloid (bliznowiec) — co to jest, skąd się bierze i jak go leczyć

Większość ran goi się blizną, która z czasem blednie, spłaszcza się i mięknie. U części osób proces gojenia nie wyhamowuje we właściwym momencie. Blizna rośnie dalej, wychodzi poza brzegi rany i zamienia się w twardy, wypukły guz. Tak powstaje keloid, czyli bliznowiec. Nie jest groźny dla życia, ale potrafi swędzieć, boleć, ograniczać ruch i mocno przeszkadzać w codziennym życiu.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest keloid, jak go rozpoznać, od czego powstaje, czym różni się od blizny przerostowej, czy może być nowotworem i jakie metody leczenia mają sens. Opisujemy też, jak zmniejszyć ryzyko nowego bliznowca po przekłuciu ucha, tatuażu czy zabiegu.

Masz skłonność do bliznowców, a czeka Cię usunięcie zmiany skórnej? Powiedz o tym lekarzowi przed zabiegiem. Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza. Zobacz, jak wygląda laserowe usuwanie znamion.

Keloid w skrócie

• Keloid to blizna, która rozrasta się poza granice rany i zwykle nie znika sama [DermNet; AAD, Keloids: overview].
• Pojawia się najczęściej od kilku miesięcy do roku po urazie, czasem później [AAD, Keloid scars: signs and symptoms].
• Najczęstsze miejsca to mostek i górna część klatki piersiowej, barki, płatki uszu i szyja [DermNet; BAD].
• Rosnący bliznowiec często swędzi i boli [BAD; Lee i wsp. 2004].
• Keloid nie zamienia się w raka, ale niektóre nowotwory skóry mogą go przypominać [DermNet].
• Leczenie jest trudne, a nawroty częste. Najlepsze wyniki daje łączenie kilku metod [AAD, Keloids: treatment; Gold i wsp. 2014].

Co to jest keloid (bliznowiec)?

Keloid to łagodny rozrost tkanki bliznowatej. Powstaje wtedy, gdy organizm podczas gojenia wytwarza znacznie więcej kolagenu, niż potrzeba do zamknięcia rany [AAD, Keloids: causes; BAD]. Zamiast płaskiej kreski powstaje twardy, gładki i wypukły guz, który wychodzi poza obszar pierwotnego uszkodzenia skóry [DermNet].

Polska nazwa „bliznowiec” i międzynarodowa „keloid” oznaczają to samo. Czasem mówi się też o „bliźnie keloidowej”.

Dokładny mechanizm nie jest poznany. W bliznowcu jest więcej fibroblastów, czyli komórek produkujących kolagen, i komórek tucznych, a w tkance krąży więcej substancji podtrzymujących stan zapalny [DermNet]. Konsensus Japan Scar Workshop podkreśla, że rosnący bliznowiec ma najsilniejszy stan zapalny na brzegu, tam gdzie styka się ze zdrową skórą [Ogawa i wsp. 2019]. To tłumaczy, dlaczego zmiana „pełznie” na boki.

Jak wygląda bliznowiec? Objawy i cechy

Wygląd

Typowy keloid jest [DermNet; BAD; AAD, Keloid scars: signs and symptoms]:

• wypukły, twardy i gładki, często błyszczący i bez włosów,
• w kolorze od cielistego przez różowy i czerwony do fioletowoczerwonego, u osób o ciemniejszej karnacji często ciemniejszy niż otaczająca skóra,
• większy niż rana, z której powstał, czasem z wypustkami wnikającymi w zdrową skórę.

Kształt zależy od miejsca. Na płatku ucha keloid ma zwykle postać okrągłego guzka, który może zwisać. Na barku czy klatce piersiowej rozlewa się płasko po skórze, trochę jak zastygła plama [AAD, Keloids: overview; AAD, Keloid scars: signs and symptoms]. Wielkość waha się od rozmiaru pryszcza do rozległych zmian.

AAD zauważa, że po przebywaniu na słońcu bliznowiec może wyraźnie i trwale ściemnieć [AAD, Keloid scars: signs and symptoms].

Świąd, ból i inne dolegliwości

Dopóki keloid rośnie, często swędzi, kłuje, piecze lub boli. Gdy przestaje rosnąć, dolegliwości zwykle słabną, choć nie zawsze [BAD; AAD, Keloid scars: signs and symptoms]. W badaniu z udziałem 28 osób z bliznowcami świąd odczuwało 86% badanych, a ból 46%. Świąd pojawiał się głównie na brzegu zmiany, ból raczej w jej środku. Autorzy powiązali te objawy z zaburzoną pracą drobnych włókien nerwowych w bliźnie [Lee i wsp. 2004]. Więcej o tym piszemy w artykule Swędzenie blizny.

Duży bliznowiec nad stawem może ograniczać ruch, a u dzieci gruby, napięty keloid może utrudniać wzrost kończyny [DermNet; AAD, Keloids: treatment]. Rzadko zdarza się, że zmiana się otwiera i ulega zakażeniu [AAD, Keloid scars: signs and symptoms; DermNet].

Gdzie najczęściej powstają keloidy?

Bliznowce pojawiają się przede wszystkim tam, gdzie skóra jest stale napinana i rozciągana [DermNet; Ogawa i wsp. 2019]:

• mostek i górna część klatki piersiowej,
• barki i ramiona, okolica łopatek,
• płatki uszu (szczególnie po przekłuciu),
• szyja, broda i okolica żuchwy,
• podudzia [BAD].

Bliznowce rzadko powstają na dłoniach, podeszwach i narządach płciowych [AAD, Keloid scars: signs and symptoms].

Po jakim czasie tworzy się bliznowiec i po czym go poznać?

Keloid zwykle nie pojawia się od razu. Według AAD pierwsze objawy widać najczęściej 3–12 miesięcy po urazie, a około 20% bliznowców ujawnia się dopiero po ponad roku [AAD, Keloid scars: signs and symptoms]. BAD podaje szerszy zakres: od 3–4 tygodni do roku lub dłużej [BAD].

Pierwszym sygnałem jest zwykle pogrubienie skóry w miejscu blizny [AAD, Keloid scars: signs and symptoms]. Zwróć uwagę, jeśli blizna:

• zamiast blednąć i mięknąć, robi się coraz twardsza i wyższa,
• zaczyna wychodzić poza linię cięcia lub poza miejsce przekłucia,
• swędzi lub boli coraz bardziej,
• nadal rośnie po kilku miesiącach od zagojenia.

Po rozpoczęciu wzrostu keloid powiększa się zwykle powoli przez tygodnie lub miesiące, rzadziej przez lata. Gdy przestanie rosnąć, najczęściej pozostaje tej samej wielkości [AAD, Keloid scars: signs and symptoms]. Wczesne zgłoszenie się do lekarza ma znaczenie, bo leczenie małej, świeżej zmiany jest łatwiejsze.

Od czego robi się keloidy? Przyczyny i czynniki ryzyka

Urazy, które mogą wywołać keloid

Bliznowiec może powstać po wszystkim, co zostawia bliznę, jeśli skóra ma do tego skłonność [AAD, Keloids: causes; DermNet]:

• przekłucie uszu i inne przekłucia ciała,
• operacje, w tym cesarskie cięcie i zabiegi dermatologiczne,
• oparzenia,
• trądzik, ospa wietrzna i półpasiec,
• skaleczenia, otarcia i ukąszenia owadów,
• tatuaże,
• szczepienia,
• zapalenie mieszków włosowych, także po goleniu.

DermNet zwraca uwagę, że bliznowce częściej powstają w ranach, które goiły się długo i bez zszycia [DermNet]. BAD dodaje rany zakażone i takie, w których skóra była podczas gojenia mocno napięta [BAD]. Rzadko keloid pojawia się bez żadnego zauważalnego urazu. Mówi się wtedy o bliznowcu samoistnym. Przypuszcza się, że przyczyną jest uraz tak drobny, że nikt go nie zauważył [AAD, Keloids: causes].

Kto jest bardziej narażony?

• Ciemniejsza karnacja. Bliznowce występują częściej u osób z fototypami III–VI. Osoby o bardzo jasnej skórze chorują najrzadziej [DermNet; AAD, Keloids: overview].
• Bliznowce w rodzinie. Według AAD około jedna trzecia osób z keloidem ma krewnego pierwszego stopnia z tym samym problemem [AAD, Keloids: causes]. Wśród Europejczyków z keloidem wywiad rodzinny jest rzadszy: BAD podaje 5–10% [BAD]. Brak bliznowców w rodzinie nie wyklucza więc keloidu.
• Wiek. Szczyt zachorowań przypada na okres od dojrzewania do 30. roku życia, choć keloid może pojawić się w każdym wieku [BAD; AAD, Keloids: causes].
• Ciąża. Zmiany hormonalne zwiększają ryzyko, a istniejące bliznowce mogą się nasilać [AAD, Keloids: causes; Ogawa i wsp. 2019].
• Wcześniejszy bliznowiec. Kto miał już keloid, jest bardziej narażony przy kolejnym urazie skóry [BAD].

Konsensus japoński wymienia też nadciśnienie tętnicze jako czynnik, przy którym bliznowce i blizny przerostowe mają cięższy przebieg [Ogawa i wsp. 2019].

Rola napięcia skóry i stanu zapalnego

Rozciąganie skóry podtrzymuje stan zapalny w bliźnie. Dlatego bliznowce rosną zwykle w kierunku, w którym skóra jest najmocniej napinana. Osoby, które powtarzają ten sam ruch w pracy lub podczas treningu, mają zmiany szczególnie oporne na leczenie [Ogawa i wsp. 2019]. Z tego powodu tak ważne jest odciążanie świeżej blizny.

Keloid a blizna przerostowa — czym się różnią?

Obie blizny są wypukłe i twarde, ale zachowują się inaczej. Rozróżnienie ma znaczenie, bo blizna przerostowa często sama się poprawia, a bliznowiec nie [DermNet; AAD, Keloids: overview].

Odróżnienie obu blizn bywa trudne nawet dla lekarza, zwłaszcza na początku [DermNet]. Szczegóły znajdziesz w artykule Blizna przerostowa.

Rozpoznanie — jak lekarz potwierdza bliznowiec?

Rozpoznanie stawia się zwykle na podstawie wywiadu i oglądania zmiany. Lekarz pyta, kiedy i po jakim urazie pojawiła się blizna, jak szybko rosła i czy w rodzinie są bliznowce [DermNet; BAD].

Jeśli obraz nie jest typowy, potrzebna jest biopsja, czyli pobranie niewielkiego fragmentu skóry do badania pod mikroskopem [DermNet; AAD, Keloids: treatment]. Konsensus japoński podkreśla, że biopsję trzeba wykonać zawsze, gdy zmiana budzi podejrzenie nowotworu, na przykład szybko rośnie [Ogawa i wsp. 2019]. Do oceny grubości i twardości bliznowca, a potem efektów leczenia, bywa też przydatne USG [Ogawa i wsp. 2019].

Czy keloid to nowotwór? Czy bliznowiec jest groźny?

Keloid nie jest nowotworem złośliwym i nie zmienia się w raka [DermNet]. DermNet zauważa jednak, że osoby z bliznowcami mają nieco wyższe ryzyko nowotworów skóry niż osoby bez nich [DermNet].

Ważniejsze jest co innego: niektóre nowotwory mogą udawać bliznowiec. Należą do nich m.in. guzowaty włókniakomięsak skóry, rak kolczystokomórkowy i bezbarwnikowy czerniak [DermNet; Ogawa i wsp. 2019]. Obrzęk przypominający keloid na płatku ucha może też dać uczulenie na złoto w kolczykach [AAD, Keloids: treatment].

Zgłoś się do lekarza bez zwlekania, jeśli zmiana:

• pojawiła się bez urazu albo w miejscu, gdzie nie było rany,
• szybko rośnie, krwawi, owrzodziała lub się nie goi,
• ma nietypowy kolor lub zawiera brązowy albo czarny barwnik,
• powstała w bliźnie po usunięciu nowotworu skóry.

Lekarz obejrzy ją w badaniu wideodermatoskopowym i zdecyduje, czy potrzebna jest biopsja.

Sam bliznowiec nie zagraża życiu, ale bywa poważnym problemem: przewlekły świąd i ból utrudniają sen, zmiana nad stawem ogranicza ruch, a widoczny keloid obniża samoocenę [DermNet; AAD, Keloid scars: signs and symptoms].

Zmiana wygląda jak bliznowiec, ale nie masz pewności?

Lekarz oceni ją w wideodermatoskopie i powie, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka.

Umów się

Jak leczyć bliznowce? Przegląd metod

Nie ma jednej metody, która działa u wszystkich. Wybór zależy od wielkości i grubości bliznowca, jego miejsca, wieku pacjenta i tego, jak zmiana odpowiadała na wcześniejsze leczenie [AAD, Keloids: overview]. BAD podkreśla, że żadna metoda nie okazała się wyraźnie lepsza od pozostałych [BAD], a międzynarodowy panel ekspertów zaleca łączenie metod i wcześniejsze sięganie po intensywniejsze leczenie keloidów [Gold i wsp. 2014].

Iniekcje sterydu

To najczęściej stosowane leczenie. Steryd podaje się bezpośrednio do bliznowca w serii, np. co miesiąc przez 4–6 miesięcy [BAD]. Według AAD 50–80% bliznowców zmniejsza się po iniekcjach, ale wiele z nich odrasta w ciągu pięciu lat [AAD, Keloids: treatment]. Możliwe działania niepożądane to ścieńczenie i odbarwienie skóry [BAD]. Szczegóły w artykule Ostrzykiwanie bliznowca.

Do sterydu bywa dodawany 5-fluorouracyl. W przeglądzie 18 prac skuteczność tego leku wynosiła 45–96%, a połączenie z triamcynolonem może działać lepiej niż sam steryd. Jakość dowodów była jednak niska [Bijlard i wsp. 2015].

Silikon i ucisk

Plastry i żele silikonowe uznaje się za pierwszy wybór w profilaktyce i leczeniu blizn przerostowych i bliznowców [Monstrey i wsp. 2014]. Stosowane przez kilka miesięcy mogą zmniejszyć grubość keloidu i rozjaśnić go [BAD]. Jak ich używać, opisujemy w artykule Plastry silikonowe na blizny.

Ucisk stosuje się zwłaszcza na płatku ucha (specjalne klipsy) i na tułowiu [BAD]. Żeby zadziałał, trzeba go nosić 12–20 godzin na dobę przez kilka miesięcy [AAD, Keloids: treatment].

Krioterapia

Zamrażanie bliznowca zmniejsza jego twardość i wielkość. Najlepiej działa w małych zmianach, a najlepsze wyniki mają osoby po trzech lub więcej zabiegach [AAD, Keloids: treatment]. U osób o ciemniejszej karnacji może zostawić trwałą jaśniejszą plamę [AAD, Keloids: treatment; BAD].

Laser

Laser może obniżyć bliznowiec i zmniejszyć jego zaczerwienienie, zwykle w połączeniu z iniekcjami sterydu lub uciskiem [AAD, Keloids: treatment; BAD]. Konsensus japoński odradza w bliznowcach lasery odparowujące całą powierzchnię blizny, bo wiążą się z częstymi nawrotami [Ogawa i wsp. 2019]. Rodzaje laserów i wyniki badań opisujemy w artykule Laser na keloidy.

Wycięcie z leczeniem uzupełniającym

Samo wycięcie keloidu prawie zawsze kończy się nawrotem, czasem nawet większą zmianą [AAD, Keloids: treatment; DermNet]. Dlatego operację łączy się z leczeniem uzupełniającym. Konsensus japoński podaje, że napromienianie w odpowiedniej dawce w ciągu tygodnia po wycięciu zmniejsza odsetek nawrotów do 10% lub mniej, wobec 50–80% po samej operacji [Ogawa i wsp. 2019]. W metaanalizie sieciowej 14 badań wycięcie z napromienianiem dawało istotnie lepsze wyniki niż samo wycięcie [Siotos i wsp. 2019].

Napromienianie ma swoje ograniczenia. BAD zwraca uwagę na niewielkie ryzyko nowotworu po radioterapii, dlatego w Wielkiej Brytanii stosuje się je rzadko [BAD]. Konsensus japoński nie zaleca go u dzieci ani w okolicach, pod którymi leży tarczyca lub gruczoł piersiowy [Ogawa i wsp. 2019]. Zamiast napromieniania po operacji stosuje się też iniekcje sterydu, ucisk lub krioterapię [AAD, Keloids: treatment].

Czego realnie oczekiwać?

BAD pisze wprost, że na bliznowce nie ma leku, który wyleczy je raz na zawsze. Leczenie może je spłaszczyć i złagodzić dolegliwości, a nawroty w tym samym miejscu są częste [BAD]. AAD radzi, by przed wizytą zastanowić się, co jest najważniejsze: ulga w świądzie i bólu, spłaszczenie blizny, a może możliwość ponownego noszenia kolczyków [AAD, Keloids: treatment]. Ogólny przegląd metod dla wszystkich rodzajów blizn znajdziesz w artykule Leczenie blizn — metody.

Czy bliznowiec się wchłonie? Domowe sposoby

Zwykle nie. W przeciwieństwie do blizny przerostowej keloid rzadko blednie i zmniejsza się bez leczenia [AAD, Keloid scars: signs and symptoms; DermNet].

Domowe metody, które mają uzasadnienie, to przede wszystkim:

• plastry lub żel silikonowy, dostępne bez recepty [BAD],
• nawilżające kremy i oleje wmasowywane w bliznę [DermNet],
• ochrona przed słońcem, bo UV może trwale przyciemnić bliznę [AAD, Keloid scars: signs and symptoms],
• unikanie drapania, tarcia i ucisku ubrania na bliznę.

Dowody na skuteczność preparatów roślinnych i „naturalnych” na blizny są ograniczone [Sidgwick i wsp. 2015], a okłady czy octy mogą podrażnić skórę. Domowe sposoby mogą złagodzić świąd i zmiękczyć bliznę, ale wyraźnie wypukłego keloidu nie usuną.

Jak zapobiegać keloidom?

Jeśli masz skłonność do bliznowców, nie zawsze uda się im zapobiec, ale można znacznie zmniejszyć ryzyko [AAD, Keloid scars: how to prevent].

Przekłucie uszu i piercing

Ucho to jedno z najczęstszych miejsc keloidu. AAD radzi osobom ze skłonnością do bliznowców (także rodzinną), by w ogóle zrezygnowały z przekłuwania uszu. Jeśli po przekłuciu płatek zaczyna grubieć, trzeba od razu zdjąć kolczyk i założyć specjalny kolczyk uciskowy, noszony co najmniej 12 (najlepiej 20) godzin na dobę przez 4–6 miesięcy [AAD, Keloid scars: how to prevent].

Tatuaże i zabiegi estetyczne

Tatuaż i zabieg estetyczny to także uraz skóry. Najbezpieczniej z nich zrezygnować. Jeśli mimo to się decydujesz, AAD radzi zacząć od małego obszaru próbnego i obserwować, czy skóra nie grubieje. Przy pierwszych objawach trzeba szybko wdrożyć ucisk [AAD, Keloid scars: how to prevent].

Operacja i usuwanie zmian skórnych

Przed każdym zabiegiem powiedz lekarzowi, że Ty lub ktoś z rodziny macie bliznowce [AAD, Keloid scars: how to prevent]. Lekarz może wtedy:

• zrezygnować z zabiegu, który nie jest konieczny, zwłaszcza na mostku, barkach czy płatkach uszu [BAD; DermNet],
• zaplanować cięcie i szycie tak, by rana goiła się bez napięcia [DermNet; Ogawa i wsp. 2019],
• zalecić odciążenie rany taśmą i silikon po jej zagojeniu [Monstrey i wsp. 2014; AAD, Keloid scars: how to prevent].

Po zabiegu obserwuj bliznę. Jeśli zacznie grubieć, zgłoś się od razu, bo wczesne leczenie może powstrzymać rozwój bliznowca [AAD, Keloid scars: how to prevent]. Jak dbać o ranę, opisujemy w artykule Pielęgnacja rany po zabiegu.

Drobne rany i trądzik

Nawet otarcie czy ukąszenie owada może dać bliznowiec u osoby podatnej. Ranę umyj wodą z mydłem, utrzymuj w wilgotnym opatrunku, a po zagojeniu stosuj silikon codziennie przez około pół roku [AAD, Keloid scars: how to prevent]. Trądzik warto leczyć szybko i skutecznie, bo każda zmiana zapalna to potencjalne miejsce nowej blizny [BAD].

Najczęstsze pytania

Co to jest keloid?

Keloid, po polsku bliznowiec, to twarda, wypukła blizna, która powstaje w wyniku nadmiernego bliznowacenia i rozrasta się poza obszar pierwotnej rany. Pojawia się zwykle kilka miesięcy po urazie, rośnie powoli przez miesiące lub lata i sama nie zanika. Nie jest nowotworem złośliwym.

Od czego robi się keloidy?

Keloid może powstać po każdym urazie, który zostawia bliznę: przekłuciu ucha, operacji, oparzeniu, trądziku, ospie, skaleczeniu czy ukąszeniu owada. Decyduje osobnicza skłonność skóry. Ryzyko jest większe przy ciemniejszej karnacji, bliznowcach w rodzinie, w wieku 10–30 lat, w ciąży i w miejscach o dużym napięciu skóry, takich jak mostek, barki i płatki uszu.

Czy keloid to nowotwór?

Nie. Keloid jest łagodnym rozrostem tkanki bliznowatej i nie zmienia się w raka. Niektóre nowotwory skóry mogą jednak wyglądać podobnie do bliznowca, dlatego zmianę, która powstała bez urazu, szybko rośnie, krwawi lub owrzodziała, powinien obejrzeć lekarz. W razie wątpliwości wykonuje się biopsję.

Czy bliznowiec jest groźny?

Dla życia nie, ale bywa uciążliwy. Rosnący bliznowiec często swędzi i boli, nad stawem może ograniczać ruch, a duża zmiana na twarzy, dekolcie lub uchu obciąża psychicznie. Rzadko dochodzi do jego otwarcia i zakażenia. Pilnej oceny wymaga zmiana, która nagle szybko rośnie, krwawi albo nie goi się.

Jak pozbyć się keloidu?

Keloidu nie da się usunąć raz na zawsze jedną metodą. Najczęściej stosuje się serię iniekcji sterydu, plastry lub żel silikonowy, ucisk, krioterapię i laser, zwykle w połączeniu. Samo wycięcie bliznowca kończy się nawrotem niemal zawsze, dlatego operację łączy się z leczeniem uzupełniającym, np. napromienianiem lub iniekcjami. Plan leczenia dobiera lekarz.

Czy bliznowiec się wchłonie?

Zwykle nie. W odróżnieniu od blizny przerostowej, która często z czasem się spłaszcza, bliznowiec rzadko blednie i zmniejsza się bez leczenia. Po zakończeniu wzrostu zwykle pozostaje tej samej wielkości.

Po jakim czasie tworzy się bliznowiec?

Pierwsze objawy pojawiają się zwykle od kilku tygodni do roku po urazie, najczęściej po 3–12 miesiącach. Około jednej piątej bliznowców ujawnia się dopiero po ponad roku. Pierwszym sygnałem jest zwykle pogrubienie skóry w miejscu blizny.

Podsumowanie

Keloid to blizna, która nie wie, kiedy przestać rosnąć. Powstaje u osób z wrodzoną skłonnością, najczęściej po przekłuciu ucha, operacji, trądziku lub oparzeniu, zwłaszcza na mostku, barkach i płatkach uszu. Nie jest rakiem, ale bywa bardzo uciążliwy, a niektóre nowotwory skóry potrafią go udawać. Bliznowiec rzadko znika sam, a leczenie wymaga cierpliwości i zwykle kilku metod naraz: iniekcji sterydu, silikonu, ucisku, krioterapii, lasera, a przy dużych zmianach operacji z leczeniem uzupełniającym. Najwięcej można zyskać, zapobiegając nowym bliznowcom i reagując na pierwsze pogrubienie blizny.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

---

Zobacz również

• Leczenie blizn — przegląd metod
• Laser na keloidy
• Ostrzykiwanie bliznowca sterydem
• Blizna przerostowa
• Plastry silikonowe na blizny
• Swędzenie blizny
• Jak leczyć blizny po oparzeniu
• Jak stosować żel silikonowy na bliznę
• Laserowe leczenie blizn — jak działa