Ciemna plama na brzuchu — co to może być, kiedy jest niegroźna i kiedy pokazać ją lekarzowi

Ciemną plamę na brzuchu zwykle zauważa się przypadkiem: przy przebieraniu, w lustrze po kąpieli, przy smarowaniu skóry balsamem. Brzuch łatwo obejrzeć samemu, więc łatwiej też zauważyć, że pojawiło się coś nowego. To dobra wiadomość, bo zmianę, która niepokoi, można szybko pokazać lekarzowi.

Większość ciemnych plam na brzuchu to zmiany łagodne. Ten tekst opisuje, co najczęściej się za nimi kryje, które cechy powinny skłonić do wizyty i jak wygląda badanie. Nie zastąpi oceny lekarza — wielu plam nie da się rozróżnić gołym okiem, a czasem nawet na zdjęciu.

Ciemna plama na brzuchu w skrócie

• Najczęstsze przyczyny to pieprzyk, brodawka łojotokowa, plama kawowa, przebarwienie po stanie zapalnym skóry i siniak po zastrzykach podskórnych [DermNet — Melanocytic naevus; DermNet — Seborrhoeic keratosis; DermNet — Café-au-lait macule; Mohammady i wsp. 2021].
• Brzuch ma swoje „specjalności”: ciemną kreskę od pępka w dół w ciąży, siateczkę plam po termoforze, dodatkową brodawkę sutkową na linii mlecznej i „brud”, który nie schodzi przy myciu [DermNet — Skin changes in pregnancy; DermNet — Erythema ab igne; DermNet — Supernumerary nipple; DermNet — Terra firma-forme dermatosis].
• Tułów to częste miejsce czerniaka. Czerniak szerzący się powierzchownie u mężczyzn w około 40% przypadków rozwija się właśnie na tułowiu [DermNet — Superficial spreading melanoma].
• Do lekarza warto pójść z plamą nową u dorosłego, rosnącą, wielobarwną, o nierównych brzegach, wyraźnie inną niż pozostałe, wypukłą, twardą albo krwawiącą [NIO 2024; NHS — Moles].
• Rozpoznanie stawia lekarz w badaniu dermatoskopowym, a pewność daje dopiero badanie histopatologiczne usuniętej zmiany [NIO 2024].

Plama soczewicowata na przedramieniu. Fot. Invertzoo, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Plamka, plama czy kreska — od czego zacząć?

Zanim zaczniesz porównywać zdjęcia, przyjrzyj się plamie i odpowiedz sobie na kilka pytań. Te same informacje przydadzą się lekarzowi.

• Wielkość i kształt. Czy to kropka mniejsza niż ziarno grochu, plama wielkości monety, nieregularna „mapa”, a może pionowa kreska?
• Powierzchnia. Czy plama jest płaska, czy lekko wypukła? Gładka, matowa, szorstka, aksamitna?
• Kolor. Jeden odcień brązu czy kilka kolorów naraz: brąz, czerń, szarość, róż?
• Od kiedy jest? Od dzieciństwa, od ciąży, od kilku tygodni? Czy coś ją poprzedziło: wysypka, ukąszenie, zastrzyk, nowy lek, termofor?
• Czy się zmienia? Rośnie, ciemnieje, swędzi, krwawi?

Plama obecna od dzieciństwa i niezmieniona przez lata to zupełnie inna sytuacja niż plamka, która pojawiła się u 50-latka trzy miesiące temu i wciąż się powiększa.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Najczęstsze przyczyny ciemnej plamy na brzuchu

Poniższe opisy pomagają zrozumieć, o czym myśli lekarz. Wiele z tych zmian w pewnych sytuacjach wygląda podobnie, a polskie wytyczne wymieniają część z nich wśród zmian, które trzeba odróżnić od czerniaka [NIO 2024].

Pieprzyk, czyli znamię barwnikowe

Pieprzyk to łagodne skupisko komórek barwnikowych. Bywa płaski albo wypukły, jasno- lub ciemnobrązowy, zwykle okrągły lub owalny, o jednolitym kolorze. Nowe znamiona pojawiają się przede wszystkim w dzieciństwie i młodości [DermNet — Melanocytic naevus; NHS — Moles]. Większość osób ma ich kilkanaście lub kilkadziesiąt, także na brzuchu. O pieprzyku w pępku i „wysypie pieprzyków” na brzuchu piszemy szerzej w artykule pieprzyk czy czerniak — jak rozpoznać.

Brodawka łojotokowa

Brązowa lub prawie czarna, lekko wypukła zmiana o matowej, nierównej powierzchni, która wygląda jak przyklejona do skóry. Brodawki łojotokowe pojawiają się zwykle po 30.–40. roku życia, z wiekiem jest ich coraz więcej, a u osób po 60. roku życia ma je ponad 90% dorosłych [DermNet — Seborrhoeic keratosis]. Na brzuchu to bardzo częsta przyczyna „nowych pieprzyków” u dorosłych. Są łagodne, ale ciemna brodawka bywa trudna do odróżnienia od czerniaka bez dermatoskopu. Więcej w artykule brodawki łojotokowe — czym są i jak je usunąć.

Plama kawowa (café au lait)

Płaska, jasnobrązowa plama o ostrych brzegach i średnicy powyżej 0,5 cm, w kolorze kawy z mlekiem. Zwykle jest obecna od urodzenia albo pojawia się we wczesnym dzieciństwie [DermNet — Café-au-lait macule]. Pojedyncza plama u dorosłego zwykle nie jest groźna. U dziecka z kilkoma takimi plamami lekarz rozważa choroby genetyczne, przede wszystkim nerwiakowłókniakowatość typu 1 [DermNet — Café-au-lait macule]. Szczegóły w artykule plama kawowa na skórze.

Ciemna kreska od pępka w dół w ciąży

Pionowa, brązowa linia biegnąca przez środek brzucha to linea nigra. Pojawia się w pierwszym trymestrze razem z ogólnym ściemnieniem skóry i dotyczy około 90% kobiet w ciąży; po porodzie blednie, choć zwykle nie całkiem [DermNet — Skin changes in pregnancy]. Nie wymaga leczenia. Brązowe plamy na twarzy w ciąży to z kolei ostuda — tym zajmuje się nasz partnerski serwis Twoja Dermatologia.

Siniak po zastrzykach w brzuch

Brzuch to jedno z miejsc, w które podaje się podskórnie heparynę drobnocząsteczkową — autorzy przeglądu z 2021 r. proponują go jako pierwszy wybór [Li i wsp. 2021]. Takie zastrzyki dostaje się na przykład po operacji, w ciąży czy przy unieruchomieniu nogi. Siniaki i krwiaki w miejscu wkłucia to znane działanie niepożądane takich zastrzyków [Mohammady i wsp. 2021]. Świeży siniak jest fioletowy, a potem zielenieje i żółknie. Po serii zastrzyków na brzuchu może zostać kilka ciemnych plam w różnych fazach gojenia. W przeglądzie 11 badań wkłucia w brzuch dawały siniaki rzadziej niż wkłucia w ramię [Li i wsp. 2021]. Plama, która nie blednie w ciągu kilku tygodni od ostatniego zastrzyku, powinna zostać oceniona przez lekarza.

Trwały rumień polekowy

To reakcja na lek, najczęściej przeciwbólowy z grupy NLPZ lub antybiotyk: okrągła, czerwona lub fioletowa plama, która po kilku dniach ciemnieje i zostawia brązowy ślad. Charakterystyczne jest to, że po ponownym przyjęciu tego samego leku plama pojawia się dokładnie w tym samym miejscu i z każdym nawrotem ciemnieje [DermNet — Fixed drug eruption].

Przebarwienie po stanie zapalnym

Brązowy ślad po zmianie, która się zagoiła: po wyprysku, ukąszeniu, otarciu, oparzeniu, podrapaniu czy krostce. Przebarwienie pozapalne bywa jasnobrązowe, ale też prawie czarne. Jest przejściowe, choć u osób o ciemniejszej karnacji zwykle wyraźniejsze i utrzymuje się dłużej, a pod wpływem słońca może ciemnieć [DermNet — Postinflammatory hyperpigmentation]. Jeśli wiesz, co było w tym miejscu wcześniej, to bardzo cenna wskazówka dla lekarza.

Siateczka brązowych plam po termoforze

Jeśli przez wiele tygodni przykładasz na brzuch źródło ciepła, na przykład termofor albo poduszkę grzewczą przy bólach, skóra może zareagować tzw. rumieniem od ciepła (erythema ab igne). Najpierw jest to czerwona siateczka przypominająca koronkę, a przy dłuższym działaniu ciepła — utrwalone brązowe przebarwienie [DermNet — Erythema ab igne]. Najczęstszą przyczyną jest dziś ogrzewanie miejsca przewlekłego bólu, dlatego taka siateczka bywa wskazówką, że warto poszukać przyczyny samego bólu [Harview i Krenitsky 2023]. Po odstawieniu źródła ciepła łagodne zmiany zwykle cofają się w ciągu miesięcy, a utrwalone przebarwienie może się utrzymywać latami. Rzadko na podłożu długotrwałych zmian rozwija się rak skóry, dlatego owrzodzenie lub guzek w obrębie takiej siateczki wymaga oceny lekarza [DermNet — Erythema ab igne].

Dodatkowa brodawka sutkowa

U części osób na brzuchu, w linii biegnącej od pachy przez sutek do pachwiny, znajduje się mała, brązowa lub różowa, lekko wypukła zmiana, czasem z dołeczkiem pośrodku. To dodatkowa brodawka sutkowa, obecna od urodzenia, wyglądem przypominająca pieprzyk. Dotyczy do 6% populacji i zwykle jest niegroźna [DermNet — Supernumerary nipple]. Więcej o niej w artykule ciemne plamy na skórze pod piersiami.

Naczyniak, który zrobił się czarny

Drobne, czerwone, wypukłe kropki na brzuchu to zwykle naczyniaki rubinowe, których przybywa od około 40. roku życia. Gdy w naczyniaku zakrzepnie krew, robi się ciemnofioletowy albo prawie czarny i może przypominać czerniaka [DermNet — Cherry angioma]. W dermatoskopie lekarz zwykle szybko odróżnia jedno od drugiego.

„Brud”, który nie schodzi przy myciu

Brązowoczarne, lekko szorstkie nawarstwienia na brzuchu, w pępku albo na szyi, głównie u dzieci i nastolatków, mimo normalnego mycia. To tzw. brudna skóra (terra firma-forme dermatosis). Zmiany znikają po przetarciu skóry wacikiem nasączonym 70-procentowym alkoholem izopropylowym, co jednocześnie potwierdza rozpoznanie [DermNet — Terra firma-forme dermatosis]. O kamieniu pępkowym, który też wygląda jak czarny punkt w pępku, piszemy też we wspomnianym wyżej artykule o pieprzyku i czerniaku.

Liczne brązowe plamy na brzuchu

Gdy plam jest wiele, lekarz myśli o innych przyczynach niż przy pojedynczej plamie:

• Liczne pieprzyki i brodawki łojotokowe — najczęstsza sytuacja u dorosłych.
• Łupież pstry — liczne, drobne, lekko łuszczące się plamy, jaśniejsze lub ciemniejsze od skóry, zwykle na górnej części tułowia. To powierzchowna infekcja drożdżakowa [DermNet — Pityriasis versicolor]. Leczy się ją preparatami przeciwgrzybiczymi; tym zajmuje się nasz partnerski serwis Twoja Dermatologia.
• Rogowacenie ciemne — aksamitne, ciemne zgrubienie skóry w fałdach. Typowe miejsca to szyja, pachy i pachwiny, ale zmiany mogą pojawić się także w pępku [AAD — Acanthosis nigricans; DermNet — Acanthosis nigricans]. Zwykle towarzyszy insulinooporności i nadwadze. Szczegóły w artykule rogowacenie ciemne.

Jeśli plamy pojawiają się na całym tułowiu, czyli także na plecach, zajrzyj do sekcji o brązowych plamach na brzuchu i plecach w artykule czarna plamka na plecach. Ogólny przegląd przyczyn brązowych plam w różnych miejscach ciała znajdziesz w artykule brązowe plamy na skórze.

Zanim czytasz dalej, sprawdź, jak radzisz sobie z oceną zmian skórnych: 5 prawdziwych zmian, przy każdej jedna decyzja — łagodna czy złośliwa? Większość osób myli się przynajmniej raz. To nie test wiedzy, tylko dowód, że gołym okiem nie widać wszystkiego — dlatego zmianę, która Cię niepokoi, zawsze warto pokazać lekarzowi.

?

Quiz edukacyjny · 5 przypadków

Łagodna czy złośliwa?

Zobaczysz 5 zdjęć prawdziwych zmian skórnych. Przy każdym podejmujesz jedną decyzję, a odpowiedź z krótkim wyjaśnieniem dostajesz od razu. Większość osób myli się co najmniej dwa razy.

Sprawdź swoje oko

Quiz ma charakter edukacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego.

Czy ciemna plama na brzuchu może być czerniakiem?

Może, choć zdarza się to znacznie rzadziej niż zmiany łagodne. Czerniak szerzący się powierzchownie, najczęstsza postać tego nowotworu, rozwija się zwykle w miejscach narażonych na przerywane, intensywne nasłonecznienie. U mężczyzn około 40% takich czerniaków dotyczy tułowia [DermNet — Superficial spreading melanoma]. Brzuch jest częścią tułowia, więc nie jest miejscem „bezpiecznym”.

Cechy, przy których plamę trzeba pokazać lekarzowi

Polskie wytyczne opisują klasyczne cechy czerniaka zebrane w regule ABCDE [NIO 2024]:

• A — asymetria: jedna połowa plamy nie przypomina drugiej,
• B — brzegi: nierówne, postrzępione, zatarte,
• C — kolor: kilka odcieni brązu, czerń, szarość, róż albo niebieskawe obszary,
• D — średnica: zwykle większa niż 5 mm,
• E — ewolucja: plama się zmienia, rośnie, unosi, ciemnieje.

Te same wytyczne zastrzegają jednak, że reguła ABCDE nie pozwala właściwie ocenić około 50% czerniaków, zwłaszcza wczesnych, mniejszych niż 5 mm, guzkowych i bezbarwnikowych [NIO 2024]. Czerniak guzkowy to zwykle wypukły, twardy guzek, czarny, czerwony lub w kolorze skóry, który rośnie w ciągu tygodni lub miesięcy [DermNet — Nodular melanoma]. Dlatego niepokój powinna budzić także:

• plamka wyraźnie inna niż pozostałe pieprzyki na ciele (tzw. brzydkie kaczątko),
• zmiana nowa u osoby dorosłej, która nie znika po kilku tygodniach [NHS — Moles],
• zmiana, która krwawi, sączy się albo strupieje bez urazu,
• twardy, wypukły guzek, który szybko rośnie.

Szczegółowe porównanie zdjęć pieprzyków i czerniaków znajdziesz w artykule jak odróżnić zwykły pieprzyk od czerniaka. O czerniaku na przedniej i tylnej powierzchni tułowia piszemy w artykule czerniak na plecach, brzuchu i w pępku.

Ciemna plama na brzuchu w ciąży

W ciąży skóra brzucha zmienia się szybko: ciemnieje kreska pośrodku brzucha, ciemnieją brodawki sutkowe i okolice narządów płciowych, pojawiają się rozstępy [DermNet — Skin changes in pregnancy]. Pieprzyki mogą w ciąży przejściowo zmieniać wygląd, także w dermatoskopie, ale zmiana, która ma cechy czerniaka, wymaga oceny tak samo jak poza ciążą [DermNet — Skin changes in pregnancy]. Badanie dermatoskopowe jest w ciąży bezpieczne — szczegóły w artykule wideodermatoskopia w ciąży, a o samych znamionach w tym okresie w artykule znamiona w ciąży.

Kiedy z ciemną plamą na brzuchu do lekarza?

Umów wizytę, gdy:

• plama jest nowa u osoby dorosłej i nie znika po kilku tygodniach — u dzieci i nastolatków nowe pieprzyki to norma [NHS — Moles],
• plama rośnie, zmienia kształt lub kolor,
• ma kilka kolorów albo nierówne brzegi,
• wyróżnia się spośród innych pieprzyków,
• krwawi, swędzi, sączy się albo pokryła się strupem bez urazu,
• zmieniła się w twardy, wypukły guzek,
• w obrębie przebarwienia po termoforze pojawiła się rana lub guzek,
• plama po zastrzyku nie blednie po kilku tygodniach,
• plamy pojawiają się nagle i licznie albo towarzyszy im chudnięcie bez przyczyny.

Ostatni punkt to sygnał, by najpierw zgłosić się do lekarza rodzinnego. Nagły wysyp brodawek łojotokowych albo nagłe pojawienie się rozległego rogowacenia ciemnego u szczupłej osoby bywa bardzo rzadko związane z nowotworem narządów wewnętrznych [DermNet — Seborrhoeic keratosis; DermNet — Acanthosis nigricans].

Jak lekarz ocenia ciemną plamę na brzuchu?

Lekarz pyta, od kiedy jest plama, czy się zmienia, jakie leki przyjmujesz i czy w rodzinie chorował ktoś na czerniaka. Następnie ogląda skórę całego ciała, bo plama na brzuchu najlepiej „tłumaczy się” na tle innych zmian. Polskie wytyczne wskazują badanie całej skóry jako najważniejszy element wczesnego wykrywania czerniaka, a dermoskopię jako badanie zalecane — poprawia ona czułość rozpoznania o około 30% [NIO 2024].

W naszych ośrodkach robimy to podczas wideodermatoskopii. Lekarz ogląda zmiany w powiększeniu, a obrazy tych, które wymagają obserwacji, zapisuje, żeby przy kolejnej wizycie porównać je z nowymi. Badanie kosztuje 480 zł u dorosłych i 380 zł u dzieci do 12. roku życia, a wizyta kontrolna 300 zł (cennik).

Gdy lekarz nie jest pewien, czym jest zmiana, zaleca jej usunięcie w całości i badanie histopatologiczne. Tylko ono daje ostateczne rozpoznanie [NIO 2024].

Czy ciemną plamę na brzuchu można usunąć?

Zależy od tego, czym jest.

• Ciemna kreska ciążowa, siniak, przebarwienie pozapalne i trwały rumień polekowy nie wymagają zabiegu. Bledną same albo po usunięciu przyczyny.
• Pieprzyk, brodawka łojotokowa czy naczyniak rozpoznane przez lekarza nie muszą być usuwane ze względów medycznych. Usuwa się je, gdy przeszkadzają, podrażniają się o pasek lub gumkę spodni albo są problemem estetycznym.
• Zmiana niepewna wymaga wycięcia w całości z badaniem histopatologicznym [NIO 2024] albo — zależnie od decyzji lekarza — obserwacji z porównywaniem obrazów dermatoskopowych w czasie.
• Zmiana podejrzana o czerniaka wymaga chirurgicznego wycięcia i badania histopatologicznego [NIO 2024].

Zmian barwnikowych, co do których nie ma pewności, nie należy usuwać metodami, które niszczą tkankę bez badania pod mikroskopem. Autorzy serii przypadków czerniaka rozpoznanego po wcześniejszym zabiegu laserowym na zmianie barwnikowej zwracają uwagę, że taki zabieg może opóźnić rozpoznanie [Zipser i wsp. 2010].

W większości naszych ośrodków usuwamy zmiany łagodne laserem CO2, a we wszystkich wycinamy je chirurgicznie. O metodzie zawsze decyduje lekarz. Brzuch to w cenniku lokalizacja standardowa (tułów). W większości naszych ośrodków laserowe usunięcie zmiany do 0,5 cm kosztuje 390 zł, a większej 460 zł. Chirurgiczne wycięcie zmiany do 1,5 cm kosztuje 580 zł, większej 680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł za zmianę. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem. Więcej w artykułach laserowe usuwanie znamion i chirurgiczne usuwanie znamion.

Nie wykonujemy zabiegów laserami barwnikowymi ani IPL, którymi w innych gabinetach rozjaśnia się płaskie przebarwienia, takie jak plamy kawowe czy przebarwienia pozapalne.

Czego nie robić z ciemną plamą na brzuchu?

• Nie drapać, nie wyciskać i nie obcinać plamki, która zaczepia o ubranie. Uraz utrudnia późniejszą ocenę.
• Nie smarować preparatami „na pieprzyki”, kwasami ani ziołami. Zmiana może zniknąć z powierzchni, a nikt nie dowie się, czym była.
• Nie usuwać jej w salonie kosmetycznym ani laserem bez wcześniejszej oceny lekarza [Zipser i wsp. 2010].
• Nie trzeć skóry na siłę. Wyjątek to „brud”, który nie schodzi: delikatne przetarcie alkoholem jest bezpieczne i od razu rozstrzyga sprawę [DermNet — Terra firma-forme dermatosis].
• Nie odkładać wizyty, jeśli plama jest nowa, rośnie, krwawi lub wyróżnia się na tle innych.

Najczęstsze pytania

Co to jest czarna plamka na brzuchu?

Najczęściej ciemny pieprzyk, brodawka łojotokowa albo naczyniak, w którym zakrzepła krew i który zrobił się ciemnofioletowy lub czarny. Czarny punkt w pępku bywa też czopem z łoju i złuszczonego naskórka. Rzadziej czarna plamka jest czerniakiem. Na oko nie da się tego rozstrzygnąć, dlatego nową, rosnącą albo inną niż pozostałe czarną plamkę powinien obejrzeć lekarz z dermatoskopem.

Czy czarna plamka to zawsze czerniak?

Nie. Większość czarnych i ciemnobrązowych plamek na brzuchu to zmiany łagodne: pieprzyki, brodawki łojotokowe, zakrzepłe naczyniaki. Czerniak może jednak wyglądać jak zwykła plamka, a tułów jest jednym z jego częstszych miejsc. Polskie wytyczne podkreślają, że prosta reguła ABCDE nie wychwytuje około połowy czerniaków, dlatego o rozpoznaniu decyduje badanie dermatoskopowe, a w razie wątpliwości usunięcie zmiany i badanie histopatologiczne.

Jak wyglądają plamy wątrobowe na brzuchu?

„Plamy wątrobowe” to potoczna nazwa płaskich, brązowych plam posłonecznych, które z wątrobą nie mają związku. Najczęściej powstają na skórze wystawionej na słońce, np. na grzbietach dłoni, przedramionach i górnej części ciała [DermNet — Solar lentigo]. Brzuch zwykle jest osłonięty od słońca, więc zdarzają się tam prawdopodobnie rzadziej. Brązowe plamy, które z wiekiem przybywają na brzuchu, to częściej brodawki łojotokowe: lekko wypukłe, matowe, jakby przyklejone do skóry. Rozpoznanie potwierdza lekarz w dermatoskopie. Więcej w artykule plamy starcze.

Jak leczy się ciemne rogowacenie?

Rogowacenie ciemne to aksamitne, ciemne zgrubienie skóry w fałdach, na przykład na szyi, w pachach, w pachwinach i w pępku. Najważniejsze jest leczenie przyczyny, najczęściej insulinooporności i nadmiernej masy ciała: zmiana diety, ruch, a gdy lekarz uzna to za potrzebne, leki. Po poprawie przemiany materii zmiany często bledną. Kremy złuszczające i retinoidy mogą poprawić wygląd skóry, ale nie zastępują leczenia przyczyny. Nagłe pojawienie się rozległych zmian u szczupłej osoby wymaga pilnej diagnostyki [DermNet — Acanthosis nigricans].

Brązowe plamy na brzuchu — co to jest?

Pojedyncza brązowa plama na brzuchu to zwykle pieprzyk, brodawka łojotokowa albo plama kawowa obecna od dzieciństwa. Brązowa pionowa kreska od pępka w dół pojawia się w ciąży. Plamy w miejscach dawnych wyprysków, ukąszeń czy zastrzyków to najczęściej przebarwienia pozapalne, a siateczka brązowych plam w miejscu, na które przez tygodnie lub miesiące przykładano termofor, to skutek przewlekłego działania ciepła. Plamę nową, rosnącą lub inną niż pozostałe powinien obejrzeć lekarz.

Skąd się biorą czarne plamy na brzuchu psa?

Ten artykuł dotyczy skóry ludzi. Ciemne plamy na brzuchu psa ma prawo ocenić tylko lekarz weterynarii, bo przyczyny i postępowanie u zwierząt są inne niż u ludzi.

Podsumowanie

Ciemna plama na brzuchu to najczęściej pieprzyk, brodawka łojotokowa, plama kawowa, siniak po zastrzykach albo ślad po stanie zapalnym skóry. Brzuch ma też kilka przyczyn typowych tylko dla siebie: ciemną kreskę ciążową, siateczkę plam po termoforze, dodatkową brodawkę sutkową na linii mlecznej i „brud”, który schodzi dopiero po przetarciu alkoholem. Tułów jest jednak częstym miejscem czerniaka, a reguła ABCDE nie wychwytuje wszystkich jego postaci. Plamę nową, rosnącą, wielobarwną, wypukłą, krwawiącą albo inną niż pozostałe powinien obejrzeć lekarz z dermatoskopem. Zmianę niepewną usuwa się w całości i bada pod mikroskopem.

Zobacz również

• Grudki na brzuchu pod skórą