Narośl na małżowinie usznej i za uchem — brodawka łojotokowa, róg skórny czy rak? Jak je odróżnić

Narośl na uchu to zmiana, która wystaje ponad powierzchnię skóry: może być szorstka i brodawkowata, twarda jak róg, gładka i błyszcząca albo miękka i zwisająca na szypułce. Na małżowinie usznej i za uchem takich zmian pojawia się sporo. Ucho przez całe życie przyjmuje słońce, jest uciskane przez poduszkę, okulary, słuchawki i aparaty słuchowe, a za nim tworzy się fałd skóry, w którym łatwo o tarcie. Większość narośli na uchu to zmiany łagodne. Ucho należy jednak do miejsc, w których często rozwijają się raki skóry [NHS — Symptoms of non-melanoma skin cancer], a część z nich bywa podobna do zmian łagodnych, na przykład do brodawki łojotokowej [DermNet — Seborrhoeic keratosis].

W tym artykule porządkujemy narośle widoczne na powierzchni skóry ucha. Guzki wyczuwalne pod skórą, takie jak torbiele, węzły chłonne, guzki dnawe czy guzek przed uchem, opisujemy osobno w artykule Guzek na uchu. Ranki i strupki, które nie chcą się zagoić, omawiamy w tekście Niegojąca się rana na małżowinie usznej.

Narośl na małżowinie usznej w skrócie

Zestawienie na podstawie DermNet i prac cytowanych w kolejnych częściach artykułu. Tabela pomaga uporządkować obraz, ale nie zastępuje badania: rozpoznanie ustala lekarz.

Ocena zmiany skórnej

Niepokoi Cię zmiana na skórze? Lekarz oceni ją w dermatoskopii

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów ocenę zmiany

Brodawka łojotokowa — najczęstsza narośl na uchu u dorosłych

Brodawka łojotokowa to niegroźna, brodawkowata zmiana, która pojawia się z wiekiem jako jeden z objawów starzenia się skóry. Szacuje się, że ponad 90% osób po 60. roku życia ma co najmniej jedną. Pierwsze pojawiają się zwykle po trzydziestce lub czterdziestce. Mogą wyrosnąć na każdym fragmencie skóry poza dłońmi i podeszwami, także na małżowinie i za uchem. Mają kolor od cielistego przez żółtawy, szary i brązowy po czarny, a ich cechą charakterystyczną jest to, że wyglądają, jakby były przyklejone do powierzchni skóry [DermNet — Seborrhoeic keratosis].

Brodawka łojotokowa nie jest zmianą przedrakową. Kłopot polega na tym, że raki skóry bywają do niej podobne, a podrażniona brodawka, zaczerwieniona i pokryta strupem, może wyglądać niepokojąco. W dermatoskopie brodawki łojotokowe mają charakterystyczne cechy, a gdy obraz budzi wątpliwości, lekarz pobiera wycinek lub usuwa zmianę do badania [DermNet — Seborrhoeic keratosis]. Więcej o tych zmianach piszemy w artykule Brodawki łojotokowe — czym są i jak je usunąć, a porównanie z innymi łagodnymi naroślami znajdziesz w tekście Łagodne zmiany skórne: włókniak, keratoza i inne.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Rogowacenie słoneczne i róg skórny

Rogowacenie słoneczne to szorstkie, łuszczące się ogniska na skórze latami wystawionej na słońce. Na uchu często łatwiej je wyczuć palcem niż zobaczyć [DermNet — Actinic keratosis]. To zmiana przedrakowa. W badaniu, w którym śledzono prawie 7800 ognisk rogowacenia na twarzy i uszach u osób z grupy wysokiego ryzyka, pojedyncze ognisko przechodziło w raka kolczystokomórkowego (także in situ) w 0,6% przypadków w ciągu roku i w 2,6% w ciągu 4 lat. Jednocześnie około 65% raków kolczystokomórkowych rozpoznanych w tej grupie powstało w miejscu wcześniejszego rogowacenia [Criscione i wsp. 2009]. Szczegóły opisujemy w artykule Rogowacenie słoneczne — zmiana przedrakowa.

Róg skórny to twarda, stożkowata, prosta lub zakrzywiona narośl koloru żółtobrązowego, zbudowana z ubitego rogowego naskórka. Najczęściej pojawia się u osób po sześćdziesiątce, zwłaszcza na skórze wystawionej na słońce, w tym na głowie i uszach. Sam róg nie jest rozpoznaniem, tylko objawem: wyrasta ze zmiany, która leży u jego podstawy. Mniej więcej połowa rogów skórnych ma łagodne podłoże, na przykład brodawkę łojotokową lub wirusową, a połowa wyrasta z rogowacenia słonecznego albo raka kolczystokomórkowego. Na złośliwe podłoże wskazują między innymi lokalizacja na uchu, płeć męska i szybki, nieuporządkowany wzrost, ale żadna cecha widoczna gołym okiem nie przesądza sprawy. Dlatego róg skórny zwykle usuwa się w całości i bada jego podstawę pod mikroskopem [DermNet — Cutaneous horn]. Więcej w artykule Róg skórny.

Rogowiak kolczystokomórkowy — narośl, która rośnie w kilka tygodni

Rogowiak kolczystokomórkowy (keratoacanthoma) to szybko rosnący guzek na skórze wystawionej na słońce. Jest twardy, czerwonawy lub w kolorze skóry, wyraźnie odgraniczony, a w jego środku tkwi rogowy czop. Typowo w ciągu kilku tygodni osiąga 1–2 cm. Najczęściej dotyczy osób po 60. roku życia, dwukrotnie częściej mężczyzn [DermNet — Keratoacanthoma]. Ucho należy do miejsc, w których się pojawia [DermNet — Ear skin problems].

Rogowiak potrafi samoistnie się cofnąć w ciągu kilku miesięcy, zostawiając wciągniętą bliznę. Nie warto jednak na to czekać. Klinicznie bywa nie do odróżnienia od dobrze zróżnicowanego raka kolczystokomórkowego, a dermatoskopia też nie pozwala ich wiarygodnie rozdzielić. Dlatego wielu lekarzy i patomorfologów traktuje go jak odmianę tego raka i zaleca wycięcie chirurgiczne [DermNet — Keratoacanthoma].

Kiedy narośl na uchu może być rakiem skóry?

Na małżowinie i za uchem mogą rozwinąć się rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy, rogowiak kolczystokomórkowy, atypowy włókniak żółtakowaty, a rzadziej czerniak [DermNet — Ear skin problems].

• Rak podstawnokomórkowy w postaci guzkowej to perłowy, błyszczący guzek o gładkiej powierzchni z cienkimi naczynkami, z czasem z zagłębieniem lub ranką w środku. Rośnie powoli [DermNet — Basal cell carcinoma]. Na uchu częściej niż w innych miejscach ma agresywny podtyp: w badaniu porównawczym postać wysokiego ryzyka miało 57% raków podstawnokomórkowych ucha i 38% raków na policzku [Jarell i wsp. 2012]. Wszystko o tym nowotworze na uchu opisujemy w artykule Rak podstawnokomórkowy ucha.
• Rak kolczystokomórkowy to zwykle szorstka, łuszcząca się lub pokryta strupem narośl, która rośnie w ciągu tygodni lub miesięcy i bywa tkliwa [DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma]. Polskie wytyczne zaliczają uszy do obszaru wysokiego ryzyka tego raka niezależnie od wielkości guza [NIO 2024]. Zdjęcia i objawy pokazujemy w tekście Rak kolczystokomórkowy — zdjęcia i objawy.
• Atypowy włókniak żółtakowaty to rzadszy nowotwór skóry starszych osób z uszkodzoną przez słońce skórą głowy i szyi, także uszu. Ma postać czerwonego, soczystego, kopulastego guzka, który może krwawić, owrzodzieć lub pokryć się strupem, i w ciągu około pół roku dorasta do 2–3 cm [DermNet — Atypical fibroxanthoma].

Gołym okiem nie da się wiarygodnie odróżnić łagodnej narośli od raka. Brytyjskie wytyczne NICE zalecają, by zmianę podejrzaną o raka kolczystokomórkowego rozważyć do pilnej ścieżki diagnostyki onkologicznej, a podejrzaną o raka podstawnokomórkowego kierować zwykle w trybie planowym [NICE NG12]. W praktyce: nowa narośl na uchu u osoby starszej, z jasną skórą lub po raku skóry wymaga oceny lekarza.

Bolesna narośl na brzegu ucha — guzkowe zapalenie chrząstki i skóry

Bardzo bolesny, twardy, owalny guzek o średnicy 4–6 mm, ze strupkiem w środku i zaczerwienieniem wokół, to najczęściej guzkowe zapalenie chrząstki i skóry małżowiny. U mężczyzn zwykle siedzi na zewnętrznym brzegu ucha, u kobiet częściej na wewnętrznym wale małżowiny, zazwyczaj po stronie, na której się śpi. Może krwawić i sączyć się [DermNet — Chondrodermatitis nodularis]. Nie jest nowotworem, ale bywa podobny do raka, więc czasem lekarz wycina go do badania. Przyczyny i leczenie opisujemy w artykule Guzek na uchu.

Narośl na płatku ucha — bliznowiec i torbiel

Twarda, gładka, czasem zwisająca narośl na płatku po przekłuciu ucha to najczęściej bliznowiec, czyli keloid. Płatek ucha jest jednym z typowych miejsc jego występowania [DermNet — Keloid and hypertrophic scar]. Bliznowiec nie jest nowotworem, ale samo wycięcie często kończy się nawrotem, dlatego leczy się go według osobnego planu, który opisujemy w artykule Keloid. Okrągła kulka w płatku, przesuwalna i związana ze skórą, to częściej torbiel naskórkowa niż narośl.

Narośl za uchem — co to może być?

Za uchem łączą się dwa problemy: fałd skóry, w którym dochodzi do tarcia, i miejsce, którego nie widać w lustrze.

• Włókniak miękki to miękka, cielista lub nieco ciemniejsza narośl na cienkiej szypułce. Rośnie zwykle w fałdach skóry [DermNet — Skin tag], więc za uchem pojawia się raczej w fałdzie niż na samej małżowinie.
• Brodawka łojotokowa wygląda tak samo jak na innych częściach ciała.
• Zgrubienie od okularów lub aparatu słuchowego (acanthoma fissuratum) to twarda, cielista grudka lub guzek z bruzdą pośrodku, przypominający ziarno kawy, w miejscu, w którym zausznik okularów uciska skórę. Często boli, zwłaszcza gdy pęknie. Może przypominać raka podstawnokomórkowego, więc przy wątpliwościach pobiera się wycinek. Zwykle ustępuje, gdy ucisk zniknie [DermNet — Acanthoma fissuratum].
• Kaszak to okrągły guzek pod skórą, często z małym otworkiem na szczycie. Opisujemy go w artykule Kaszak za uchem.
• Rak podstawnokomórkowy za uchem bywa zauważany późno, właśnie dlatego, że tej okolicy nie widać [DermNet — Basal cell carcinoma].

W fałdzie za uchem często pojawiają się też zaczerwienienie, łuszczenie i pęknięcia przy łuszczycy, atopowym i łojotokowym zapaleniu skóry [DermNet — Ear skin problems]. To nie są narośle, a ich leczeniem zajmuje się nasz serwis siostrzany Twoja Dermatologia.

Twarda kulka w małżowinie i guzek Darwina

Twarda kulka wyczuwalna w małżowinie rzadko jest naroślą w ścisłym znaczeniu. Częściej to opisane wyżej guzkowe zapalenie chrząstki, torbiel albo, u osób z dną, guzek dnawy. Wszystkie te przyczyny omawiamy w artykule Guzek na uchu.

Guzek Darwina to niewielka wyniosłość na górno-tylnym brzegu małżowiny, obecna od urodzenia, zwykle po obu stronach. Jest wariantem budowy ucha, a nie chorobą. W badaniach jego częstość bardzo się różniła: od około 10% dorosłych w Hiszpanii do 58% szwedzkich dzieci szkolnych [Loh i Cohen 2016]. Nie wymaga leczenia. Jeśli zgrubienie na brzegu ucha pojawiło się w dorosłym życiu, rośnie albo boli, to nie jest guzek Darwina.

Narośl przy uchu u noworodka i u dziecka

Najczęstsza narośl przy uchu u noworodka to dodatkowy skrawek ucha (accessory tragus, w polskiej klasyfikacji ICD-10 „małżowina dodatkowa”), potocznie określany jako przyuszny wyrostek skórny. Jest obecny od urodzenia, ma kolor skóry i zwykle leży przed uchem. Wynika z zaburzenia rozwoju ucha w życiu płodowym. Zazwyczaj występuje jako izolowana zmiana, ale bywa jednym z objawów zespołów wad wrodzonych, na przykład zespołu Goldenhara [Bahrani i Khachemoune 2014]. W odróżnieniu od zwykłego włókniaka może mieć chrzęstne podłoże, dlatego usuwa się go chirurgicznie, dbając o usunięcie także wystającej części chrząstki [Sebben 1989]. O tym, czy i jak usunąć taką zmianę, decyduje lekarz po jej zbadaniu, więc nie warto robić tego samodzielnie.

Takie zmiany mają też znaczenie dla słuchu. W izraelskim badaniu ponad 68 tysięcy noworodków przyuszne wyrostki skórne lub dołki miało 0,93% dzieci. Trwały niedosłuch stwierdzono u 8 na 1000 z nich, wobec 1,5 na 1000 u pozostałych noworodków [Roth i wsp. 2008]. Dlatego u dziecka z naroślą przy uchu warto upewnić się, że przesiewowe badanie słuchu zostało wykonane i dało prawidłowy wynik; w tej grupie okazało się ono skuteczne. USG nerek autorzy pracy z 2001 roku zalecali natomiast tylko wtedy, gdy obok zmiany przy uchu występują inne wady lub cechy dysmorfii, niedosłuch w rodzinie, wady uszu lub nerek w rodzinie albo cukrzyca ciążowa u matki [Wang i wsp. 2001]. Narośl przy uchu noworodka ocenia pediatra, a w razie potrzeby kieruje do chirurga dziecięcego lub laryngologa.

U starszych dzieci naroślą na uchu bywa na przykład kurzajka albo bliznowiec po przekłuciu płatka, a ocenę zaczyna się od wizyty u pediatry lub lekarza zajmującego się zmianami skórnymi. Zabiegi usuwania zmian skórnych wykonujemy u dzieci od 6. roku życia.

Narośl na uchu psa

Narośle na uchu psa mają inne przyczyny niż u ludzi i ocenia je lekarz weterynarii. Ten artykuł dotyczy wyłącznie ludzi.

Kiedy narośl na uchu wymaga szybkiej wizyty?

Umów się do lekarza bez zwlekania, jeśli narośl na uchu:

• pojawiła się niedawno i rośnie, zwłaszcza gdy w kilka tygodni osiągnęła centymetr lub więcej,
• krwawi przy dotyku, myciu lub zakładaniu okularów,
• pokrywa się strupem albo boli, swędzi lub krwawi dłużej niż 4 tygodnie [NHS — Symptoms of non-melanoma skin cancer],
• ma rogowy czop w środku albo wyrasta z niej twardy róg,
• jest perłowa i błyszcząca albo ma widoczne naczynka,
• pojawiła się u osoby starszej, z jasną skórą, po raku skóry lub z obniżoną odpornością, na przykład po przeszczepieniu narządu.

Jeśli narośl przeszła w ranę, która się nie goi, przeczytaj też artykuł Niegojąca się rana na małżowinie usznej, w którym opisujemy objawy alarmowe i diagnostykę w kierunku raka.

Jak lekarz rozpoznaje narośl na uchu?

Lekarz pyta, od kiedy narośl jest widoczna, jak szybko rośnie i czy krwawi, a potem ogląda ją w dermatoskopie. Polskie wytyczne zalecają badanie dermatoskopowe przed usunięciem każdej zmiany skórnej i ocenę całej skóry, bo u osób z mocno uszkodzoną przez słońce skórą zmiany często występują w kilku miejscach naraz [NIO 2024]. W Twoich Znamionach robimy to podczas wideodermatoskopii, która kosztuje 480 zł u dorosłych.

Gdy obraz jest typowy dla zmiany łagodnej, lekarz może zaproponować obserwację albo usunięcie. Gdy budzi wątpliwości, zmianę usuwa się w całości lub pobiera wycinek do badania histopatologicznego. Ostateczne rozpoznanie zawsze daje badanie pod mikroskopem.

Usuwanie narośli z ucha

Metodę zawsze dobiera lekarz po obejrzeniu zmiany.

• Łagodne, powierzchowne narośle, np. brodawki łojotokowe czy włókniaki, w większości naszych ośrodków można usunąć laserem CO2. Ucho to w cenniku szczególna lokalizacja, więc w ośrodkach z laserem usunięcie pierwszej zmiany kosztuje 460 zł, a każdej kolejnej na tej samej wizycie 100 zł.
• Róg skórny, rogowiak kolczystokomórkowy i zmiany podejrzane usuwa się chirurgicznie, z badaniem histopatologicznym. Wycięcie zmiany w szczególnej lokalizacji kosztuje 680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł. Cena obejmuje konsultację w dniu zabiegu i bezpłatną wizytę kontrolną ze zdjęciem szwów.
• Gdy lekarz podejrzewa raka, może najpierw pobrać wycinek (biopsja kosztuje 300 zł w większości ośrodków) albo od razu wyciąć zmianę z marginesem. Wytyczne NIO uznają wycięcie z oceną marginesów za standard, a metody niszczące bez oceny marginesów dopuszczają tylko jako alternatywę, głównie przy raku o niskim ryzyku nawrotu [NIO 2024]. Duże guzy i raki wysokiego ryzyka lekarz kieruje do ośrodka, który wykonuje wycięcia z kontrolą marginesów w trakcie zabiegu i rekonstrukcję ucha. Chirurgii Mohsa ani radioterapii nie prowadzimy.

Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem. Aktualne ceny znajdziesz w cenniku.

Najczęściej zadawane pytania

Jak wygląda rak małżowiny usznej?

Najczęściej jako perłowy, błyszczący guzek z drobnymi naczynkami albo ranka ze strupem, która odpada i wraca (rak podstawnokomórkowy), lub jako szorstka, łuszcząca się narośl pokryta strupem, rosnąca w ciągu tygodni lub miesięcy (rak kolczystokomórkowy). Raka nie da się wiarygodnie odróżnić na oko od zmian łagodnych, dlatego rozstrzyga badanie dermatoskopowe i histopatologiczne.

Jakie są pierwsze objawy nowotworu ucha?

Na skórze małżowiny pierwszym objawem bywa mała narośl lub szorstkie ognisko, które nie znika, rośnie, krwawi przy dotyku albo pokrywa się strupem dłużej niż 4 tygodnie. Zmiana może nie boleć, a rak kolczystokomórkowy bywa tkliwy lub bolesny. Wyciek lub krwawienie z ucha, ból w uchu czy niedosłuch zwykle dotyczą przewodu słuchowego lub ucha środkowego, i ocenia je laryngolog.

Co to jest twarda kulka w małżowinie usznej?

Najczęściej to guzkowe zapalenie chrząstki i skóry małżowiny, czyli bolesny guzek ze strupkiem na brzegu ucha, torbiel naskórkowa albo bliznowiec na płatku po przekłuciu. U osób z dną bywają to guzki dnawe. Twarda kulka, która rośnie, krwawi lub owrzodziała, wymaga oceny lekarza, bo podobnie może wyglądać rak skóry.

Jak wygląda guzek Darwina na uchu?

To niewielka wyniosłość na górno-tylnym brzegu małżowiny, zwykle po obu stronach, obecna od urodzenia. Jest wariantem budowy ucha, a nie naroślą ani chorobą: nie boli, nie rośnie i nie wymaga leczenia. Zgrubienie na brzegu ucha, które pojawiło się w dorosłym życiu albo boli, nie jest guzkiem Darwina.

Narośl za uchem — co to może być?

Najczęściej włókniak miękki w fałdzie za uchem, brodawka łojotokowa albo kaszak. U osób noszących okulary lub aparat słuchowy zdarza się zgrubienie z bruzdą pośrodku, powstałe od ucisku. Za uchem łatwo jednak przeoczyć raka podstawnokomórkowego, więc perłowy guzek, ranka, która się nie goi, lub narośl, która rośnie, wymagają oceny lekarza.

Czy narośl na uchu trzeba usuwać?

Nie każdą. Łagodną narośl, np. brodawkę łojotokową czy włókniaka, można zostawić albo usunąć, gdy przeszkadza, jest drażniona lub krwawi. Usunięcia z badaniem histopatologicznym wymagają natomiast róg skórny, rogowiak kolczystokomórkowy i każda zmiana podejrzana o raka. O tym, co zrobić, decyduje lekarz po badaniu dermatoskopowym.

Podsumowanie

Narośl na małżowinie usznej lub za uchem najczęściej okazuje się brodawką łojotokową, rogowaceniem słonecznym, włókniakiem, bliznowcem albo bolesnym guzkiem chrząstki od ucisku. Ucho jest jednak miejscem, w którym często rozwijają się raki skóry, a rak kolczystokomórkowy na uchu należy do postaci wysokiego ryzyka. Narośl, która szybko rośnie, krwawi, ma rogowy czop, jest perłowa albo nie goi się dłużej niż 4 tygodnie, trzeba pokazać lekarzowi. Narośl przy uchu u noworodka ocenia pediatra, a ważnym elementem tej oceny jest badanie słuchu.

Ocena zmiany skórnej

Pokaż zmianę lekarzowi w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów ocenę zmiany

Masz zdjęcie zmiany i czekasz na wizytę? Wstępna ocena AI wspiera samoobserwację, ale nie zastępuje badania.