Ile czasu blednie blizna? Etapy dojrzewania blizny i jak je przyspieszyć

Świeża blizna jest czerwona, twarda i lekko uniesiona. Większość osób chce wiedzieć jedno: ile czasu blednie blizna i kiedy przestanie rzucać się w oczy. Krótka odpowiedź brzmi: zaczerwienienie znika zwykle po kilku miesiącach, ale pełne dojrzewanie blizny trwa około roku, a czasem 2 lata i dłużej. Od czego zależy to tempo i co można zrobić, żeby blizna dojrzewała jak najlepiej, wyjaśniamy poniżej.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

Ile czasu blednie blizna? W skrócie

• Zaczerwienienie w badaniu kontrolowanych blizn ustępowało średnio po 7 miesiącach [Bond i wsp., Plast Reconstr Surg 2008, „Scar redness”].
• Dojrzewanie blizny przebiega w kilku etapach przez około rok [Bond i wsp., Plast Reconstr Surg 2008, „Maturation”].
• Według NHS pełne blednięcie blizny może trwać 2 lata lub dłużej [NHS, Scars].
• Blizny po wycięciu bledną wolniej niż po nacięciu, a u osób młodszych dojrzewają wolniej niż u starszych [Bond i wsp. 2008].
• Blizna nie znika całkowicie, ale zwykle staje się dużo mniej widoczna [NHS; AAD].

Od rany do blizny — jak powstaje blizna?

Blizna powstaje wtedy, gdy uraz uszkadza skórę właściwą, czyli głębszą warstwę skóry [NHS]. Płytkie otarcie naskórka może zagoić się bez śladu, ale głębsze skaleczenie, rana po operacji czy po usunięciu znamienia zawsze zostawia bliznę.

Gojenie składa się z czterech zachodzących na siebie faz: hemostazy, zapalenia, proliferacji i przebudowy [Guo i DiPietro, J Dent Res 2010]:

1. Hemostaza — krzepnięcie krwi zamyka uszkodzone naczynia w pierwszych minutach.
2. Zapalenie — przez pierwsze dni komórki odpornościowe oczyszczają ranę; brzegi są czerwone i obrzęknięte.
3. Proliferacja — rana pokrywa się naskórkiem, a pod nim powstaje tkanka ziarninowa z nowymi naczyniami i kolagenem.
4. Przebudowa — kolagen się porządkuje, a wiele nowych naczyń zanika. Ta faza może trwać latami [Guo i DiPietro 2010].

To w fazie przebudowy blizna blednie. Im mniej naczyń zostaje w bliźnie, tym bardziej zbliża się ona kolorem do otaczającej skóry. Szczegółowo, z pierwszymi dniami po operacji włącznie, fazy gojenia opisujemy w artykule Blizna po operacji.

Jak zmienia się blizna w kolejnych miesiącach?

Poniższy schemat pokazuje typowy przebieg u zdrowej osoby z niewielką, prawidłowo gojącą się raną. To orientacyjna oś czasu, nie sztywny kalendarz: tempo różni się między ludźmi, a w badaniu dojrzewania blizn wyraźnie wyodrębniono grupy o wolniejszym i szybszym przebiegu [Bond i wsp. 2008, „Maturation”].

Dane w trzech ostatnich wierszach pochodzą z badań na bliznach po kontrolowanych nacięciach i wycięciach skóry ramienia [Bond i wsp. 2008] oraz z informacji NHS [NHS]. Wiersze o pierwszych tygodniach i miesiącach to uproszczony opis faz gojenia [Guo i DiPietro 2010], a nie wyniki pomiarów. Blizny po dużych operacjach, oparzeniach albo w miejscach silnego napięcia mogą dojrzewać dłużej.

Od czego zależy czas gojenia się blizny?

Rodzaj rany

W badaniu z Manchesteru blizny po prostym nacięciu bladły szybciej niż blizny po wycięciu fragmentu skóry [Bond i wsp. 2008, „Scar redness”]. Ma to znaczenie np. przy usuwaniu znamion: wycięcie zmiany zostawia większy ubytek niż samo nacięcie, więc blizna może dłużej pozostawać zaróżowiona.

Miejsce na ciele

Tempo blednięcia różniło się nawet między przednią a tylną stroną tego samego ramienia [Bond i wsp. 2008, „Scar redness”]. Blizny w miejscach stałego napięcia, czyli na barkach, klatce piersiowej, ramionach i policzkach, częściej przechodzą w blizny przerostowe [DermNet, Keloid and hypertrophic scar], a takie dojrzewają wolniej.

Wiek

Najwolniej dojrzewały blizny ochotników przed 30. rokiem życia, a w grupie z najlepszym przebiegiem przeważały osoby po 55. roku życia [Bond i wsp. 2008, „Maturation”]. U starszych osób rana zamyka się wprawdzie później, ale sam proces gojenia nie jest gorszej jakości [Guo i DiPietro 2010].

Zakażenie i powikłania

Zakażenie, słabe ukrwienie i niedotlenienie rany, cukrzyca, otyłość, stres, niektóre leki, alkohol i niedobory żywieniowe zaburzają kolejne fazy gojenia [Guo i DiPietro 2010]. Każde przedłużenie gojenia przesuwa w czasie także dojrzewanie blizny.

Palenie

W metaanalizie 140 badań palacze mieli około dwukrotnie wyższe ryzyko opóźnionego gojenia i rozejścia się rany oraz częściej zakażenie miejsca operowanego niż osoby niepalące [Sørensen, Arch Surg 2012].

Słońce

Blizny wystawiane na promieniowanie UV w badaniu z randomizacją po 12 tygodniach miały bardziej nasilony kolor i wyglądały gorzej niż blizny chronione [Due i wsp., Acta Derm Venereol 2007]. Więcej o tym w artykule Blizna a słońce.

Skłonność osobnicza

U części osób skóra reaguje na uraz nadmiernym bliznowaceniem: powstają blizny przerostowe lub bliznowce [DermNet]. Takie blizny długo pozostają czerwone i twarde i zwykle wymagają leczenia.

Czy blizny z czasem same znikają?

Nie całkowicie. NHS pisze wprost, że blizny nie da się usunąć, ale większość blizn z czasem blednie bez żadnego leczenia [NHS]. American Academy of Dermatology dodaje, że żadna blizna nie może zostać całkowicie wyeliminowana, choć większość z czasem staje się słabiej widoczna [AAD, Proper wound care].

Dojrzała blizna bywa jaśniejsza od otaczającej skóry, ma inną fakturę i może inaczej niż otaczająca skóra reagować na słońce, dlatego nadal wymaga ochrony. Celem pielęgnacji i ewentualnego leczenia jest więc blizna płaska, miękka i dobrze wtapiająca się w otoczenie, a nie zupełnie niewidoczna.

Jak przyspieszyć gojenie się blizn?

Nie da się przeskoczyć faz gojenia, ale można usunąć to, co je spowalnia, i wspomóc dojrzewanie blizny.

Zanim rana się zamknie

American Academy of Dermatology zaleca codzienne delikatne mycie rany wodą z łagodnym mydłem i utrzymywanie jej w wilgoci, np. wazeliną. Rany ze strupem goją się dłużej, a wilgotne środowisko pomaga też uniknąć zbyt dużej, głębokiej lub swędzącej blizny [AAD]. Szczegóły zmiany opatrunku i objawy zakażenia opisujemy w artykule Pielęgnacja rany po zabiegu.

Silikon po zamknięciu rany

Wytyczne międzynarodowej grupy ekspertów uznają plastry i żele silikonowe za pierwszy wybór w zapobieganiu nieprawidłowym bliznom i w ich leczeniu [Meaume i wsp., Eur J Dermatol 2014; Monstrey i wsp., J Plast Reconstr Aesthet Surg 2014].

Odciążenie blizny

Napięcie działające na świeżą bliznę sprzyja jej przerostowi. W badaniu z randomizacją u kobiet po cięciu cesarskim plaster papierowy naklejany na bliznę przez 12 tygodni zmniejszył objętość blizny, a blizny przerostowe po 12 tygodniach wystąpiły u 41% kobiet bez taśmy i u żadnej z grupy z taśmą [Atkinson i wsp., Plast Reconstr Surg 2005]. Odciążenie taśmą wymieniają też wytyczne [Monstrey i wsp. 2014].

Ochrona przed słońcem

NHS radzi zakrywać bliznę na słońcu przez co najmniej rok i stosować krem z filtrem SPF 30 lub wyższym [NHS]. Według AAD ochrona przed słońcem może zmniejszyć czerwone lub brązowe przebarwienie i przyspieszyć blednięcie blizny [AAD].

Masaż

NHS zaleca masaż blizny kremem na bazie wody kilka razy dziennie przez maksymalnie 10 minut, wyłącznie na w pełni zagojoną ranę [NHS]. Dowody są słabe: w przeglądzie 10 publikacji poprawę obserwowano u mniej więcej co drugiej osoby, częściej w bliznach pooperacyjnych niż pourazowych czy pooparzeniowych [Shin i Bordeaux, Dermatol Surg 2012].

Nawilżanie i zdrowy styl życia

Wytyczne wymieniają nawilżanie młodej blizny wśród podstawowych działań zapobiegawczych [Monstrey i wsp. 2014]. Do tego dochodzi to, co wspiera gojenie całego organizmu: niepalenie, dobrze wyrównana cukrzyca i odpowiednie odżywienie [Guo i DiPietro 2010; Sørensen 2012].

Kiedy zacząć stosowanie maści na blizny?

Preparaty na blizny, w tym silikon, stosuje się na zamkniętą, zagojoną skórę — po zdjęciu szwów i odpadnięciu strupów, bez sączenia i bez otwartych miejsc. NHS podkreśla, że bliznę masuje się dopiero po pełnym zagojeniu rany [NHS]. Na otwartą ranę stosuje się środki do pielęgnacji rany, a nie preparaty na blizny. Dokładny termin rozpoczęcia ustal z lekarzem, który wykonywał zabieg.

Kilka praktycznych zasad:

• plaster lub żel stosuj zgodnie z ulotką i zaleceniem lekarza, systematycznie przez tygodnie, a nie przez kilka dni,
• jeśli plaster źle się trzyma, np. w okolicy stawu, zapytaj lekarza o żel,
• pierwsze efekty ocenia się po kilku tygodniach; wytyczne zalecają ponowną ocenę blizny co 4–8 tygodni [Meaume i wsp. 2014],
• jeżeli pod plastrem pojawia się wysypka lub podrażnienie, zrób przerwę i skonsultuj się z lekarzem.

Dlaczego preparaty z silikonem uważane są za najskuteczniejsze?

Bo mają najwięcej badań i najlepszy stosunek korzyści do ryzyka spośród metod nieinwazyjnych. Dlatego zespoły ekspertów od lat umieszczają je na pierwszym miejscu [Meaume i wsp. 2014; Monstrey i wsp. 2014].

Uczciwie trzeba jednak dodać, że jakość tych badań jest ograniczona. Przegląd Cochrane z 2021 roku, który objął 13 badań z randomizacją dotyczących leczenia blizn przerostowych, ocenił pewność dowodów jako niską lub bardzo niską i wskazał potrzebę lepszych badań [Jiang i wsp., Cochrane 2021]. W praktyce silikon jest więc rozsądnym, bezpiecznym pierwszym krokiem, ale nie cudownym środkiem.

Jak długo może boleć blizna po operacji?

W pierwszych tygodniach blizna często bywa tkliwa, a przy ruchu ciągnie. Później częstą dolegliwością jest świąd, typowy zwłaszcza dla blizn przerostowych [DermNet]. Te objawy zwykle słabną w miarę dojrzewania blizny.

Inaczej jest z bólem, który utrzymuje się dłużej niż 3 miesiące albo pojawia się i narasta po zabiegu. Międzynarodowe Stowarzyszenie Badania Bólu (IASP) definiuje przewlekły ból pooperacyjny jako ból, który powstał lub nasilił się po operacji i trwa dłużej niż proces gojenia, czyli co najmniej 3 miesiące [Schug i wsp., Pain 2019]. Taki ból wymaga wizyty u lekarza: może mieć przyczynę nerwową, wynikać z przerostu blizny, zrostów lub innych problemów, które da się leczyć.

Kiedy blizna nie blednie — co dalej?

Jeśli po kilku miesiącach blizna jest nadal intensywnie czerwona, grubieje, twardnieje albo swędzi, warto pokazać ją lekarzowi. Może to być blizna przerostowa, która dobrze reaguje na wcześnie wdrożone leczenie. Lekarz może zaproponować iniekcje sterydu, krioterapię lub laseroterapię [NHS].

Przegląd systematyczny dotyczący wczesnego zastosowania lasera, czyli w ciągu 3 miesięcy od urazu, wykazał, że laser wdrożony w każdej fazie gojenia może zmniejszać bliznowacenie. Autorzy podkreślają jednak, że potrzebne są lepsze badania [Karmisholt i wsp., JEADV 2018]. Na samo zaczerwienienie najlepiej działa laser naczyniowy, o czym piszemy w artykule Laser barwnikowy na blizny. Dlaczego blizna bywa czerwona i kiedy kolor jest niepokojący, opisujemy w artykule Czerwona blizna.

Nowy guzek, krwawienie, owrzodzenie albo nowy barwnik w bliźnie to sygnały, z którymi nie warto czekać. Takie zmiany oglądamy w wideodermatoskopii.

Najczęściej zadawane pytania

Jak długo blizna może być czerwona?

Zwykle kilka miesięcy. W badaniu kontrolowanych blizn na ramieniu zaczerwienienie znikało średnio po 7 miesiącach. Blizny po wycięciu fragmentu skóry bladły wolniej niż po prostym nacięciu. Według NHS pełne blednięcie może zająć 2 lata lub więcej, a blizny przerostowe bywają czerwone jeszcze dłużej.

Kiedy blizna powinna niepokoić?

Gdy zamiast blednąć i mięknąć grubieje, twardnieje, swędzi i unosi się po kilku tygodniach od zagojenia, gdy wychodzi poza granice rany, gdy w pierwszych tygodniach pojawia się narastający ból, obrzęk, ropa lub gorączka, oraz gdy w bliźnie powstaje rana, guzek, krwawienie lub nowy barwnik. Takie zmiany powinien ocenić lekarz.

Co zrobić, żeby blizny szybciej się goiły?

Do zamknięcia rany utrzymuj ją czystą i wilgotną (np. wazeliną), nie zrywaj strupów i nie pal. Po zagojeniu stosuj plastry lub żel silikonowy, chroń bliznę przed słońcem kremem SPF 30+ lub ubraniem, a przy bliznach w miejscach napięcia rozważ odciążenie taśmą. Masaż zacznij dopiero, gdy rana jest w pełni zagojona.

Jak długo może boleć blizna po operacji?

Tkliwość i okresowe kłucie w gojącej się bliźnie są częste przez pierwsze tygodnie, a świąd może trwać dłużej. Ból, który utrzymuje się lub narasta dłużej niż 3 miesiące po operacji, według klasyfikacji IASP spełnia definicję przewlekłego bólu pooperacyjnego i wymaga konsultacji z lekarzem, który ustali jego przyczynę i leczenie.

Czy to prawda, że blizny z czasem same znikają?

Częściowo. Większość blizn z czasem blednie, spłaszcza się i mięknie bez leczenia, ale nie znika całkowicie. NHS i American Academy of Dermatology podkreślają, że blizny nie da się usunąć, można natomiast sprawić, by była mniej widoczna.

Podsumowanie

Blizna blednie w fazie przebudowy, gdy znikają nadmiarowe naczynia. U większości osób zaczerwienienie ustępuje po kilku miesiącach, średnio po około 7, a pełne dojrzewanie trwa rok, czasem 2 lata i dłużej. Wolniej bledną blizny po wycięciach, u młodszych osób, w miejscach napięcia oraz po powikłanym gojeniu. Pomagają wilgotne gojenie rany, silikon po jej zamknięciu, odciążenie, ochrona przed słońcem i niepalenie. Bliznę, która zamiast blednąć grubieje, boli dłużej niż 3 miesiące albo zmienia wygląd, pokaż lekarzowi.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

---

Zobacz również

• Czerwona blizna — dlaczego jest czerwona i kiedy niepokoić
• Jak zmniejszyć bliznę — co naprawdę działa
• Blizna po usunięciu pieprzyka — co normalne, co nie?
• Leczenie blizn — przegląd metod
• Krem z filtrem na blizny — jak chronić bliznę przed słońcem
• Masaż blizny — kiedy zacząć i jak
• Plastry silikonowe na blizny
• Żel silikonowy na blizny