Maść na blizny — silikon, cebula, heparyna czy steryd? Co działa według badań

Maść na blizny to jeden z najczęściej kupowanych preparatów w aptece. Na półkach są żele silikonowe, kremy z wyciągiem z cebuli, maści z heparyną, preparaty z witaminami i ekstraktami roślinnymi. Wiele z nich obiecuje, że blizna „zniknie”. Tymczasem przegląd badań nad środkami miejscowymi na blizny wskazuje, że dla większości z nich dowody są słabe, a dobrze przebadane są głównie preparaty silikonowe [Sidgwick i wsp., Arch Dermatol Res 2015; Meaume i wsp. 2014].

W tym artykule porównujemy składniki maści i żeli na blizny według badań, a nie reklam. Wyjaśniamy, kiedy zacząć smarować bliznę, jak robić to prawidłowo, jak długo, czy maść pomoże na starą bliznę i co zrobić, gdy preparaty z apteki nie wystarczają. Nie polecamy konkretnych marek, bo żadne badania nie wskazują jednej jako najlepszej.

Usuwamy zmiany skórne laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza. Sprawdź, jak wygląda laserowe usuwanie znamion.

Czy maść na blizny coś daje?

Uczciwa odpowiedź brzmi: tak, ale mniej, niż sugerują opakowania. NHS przypomina, że blizny nie da się usunąć, a większość blizn i tak blednie z czasem bez leczenia, choć może to trwać 2 lata lub dłużej [NHS — Scars]. Maść czy żel może ten proces wesprzeć i sprawić, że blizna będzie:

• bardziej płaska,
• mniej czerwona,
• bardziej miękka i elastyczna,
• mniej swędząca.

Najwięcej korzyści odnoszą świeże blizny ze skłonnością do przerostu, czyli wypukłe, czerwone i twarde. O nich mówi większość badań [Meaume i wsp. 2014; Wang i wsp., Int Wound J 2020]. Na blizny wklęsłe, na przykład po trądziku czy ospie, oraz na stare, płaskie i jasne blizny maści wpływają niewiele.

Jak działają maści i żele na blizny?

Preparaty na blizny działają na kilka sposobów:

• Nawilżenie i okluzja. Młoda blizna traci więcej wody niż zdrowa skóra, a odwodniony naskórek pobudza produkcję kolagenu. Warstwa silikonu lub tłustej maści ogranicza tę utratę. Zgodnie z japońskim konsensusem nawilżające preparaty z heparynoidem i silikonem zmniejszają stan zapalny i sprzyjają dojrzewaniu blizny [Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019]. Szpitalna ulotka NHS opisuje silikon jako środek, który nawadnia bliznę i może ograniczać wytwarzanie włókien kolagenu [CUH NHS].
• Działanie przeciwzapalne. Sterydy hamują stan zapalny w bliźnie i wytwarzanie kolagenu. W formie maści działają jednak słabiej niż w zastrzykach lub plastrach [Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019].
• Wpływ na fibroblasty. Wyciąg z cebuli zawiera związki fenolowe, w tym kwercetynę. W badaniach laboratoryjnych zmniejszały one namnażanie fibroblastów [Sidgwick i wsp., Arch Dermatol Res 2015]. Wynik z hodowli komórek nie przekłada się jednak automatycznie na efekt na skórze.

Składniki maści i żeli na blizny — co mówią badania

Silikon

Silikon w postaci żelu lub plastra międzynarodowe zalecenia uznają za złoty standard i pierwszy wybór wśród metod nieinwazyjnych w zapobieganiu i leczeniu blizn przerostowych oraz bliznowców [Meaume i wsp. 2014].

• W metaanalizie 6 badań z randomizacją (375 pacjentów) żel silikonowy zmniejszał przebarwienie, wysokość i sztywność blizn pooperacyjnych w porównaniu z placebo lub brakiem leczenia. Działał porównywalnie do plastrów silikonowych [Wang i wsp., Int Wound J 2020].
• Ta sama analiza nie wykazała przewagi żelu silikonowego nad innymi, niesilikonowymi preparatami miejscowymi [Wang i wsp., Int Wound J 2020].
• Przegląd Cochrane ocenił dowody dotyczące płatów silikonowych w leczeniu blizn przerostowych jako niskiej lub bardzo niskiej pewności, głównie z powodu małych i słabo opisanych badań [Jiang i wsp., Cochrane 2021].

Silikon jest więc rozsądnym, bezpiecznym wyborem, ale nie cudownym środkiem. Szczegóły opisujemy w artykułach żel silikonowy na blizny i plastry silikonowe na blizny.

Wyciąg z cebuli, często z heparyną i alantoiną

To druga najpopularniejsza grupa preparatów. W Europie często łączy się w nich wyciąg z cebuli z heparyną i alantoiną [Sidgwick i wsp., Arch Dermatol Res 2015]. Wyniki badań są mieszane:

• Metaanaliza 13 badań z randomizacją wykazała, że żel z wyciągiem z cebuli poprawiał wygląd blizn w porównaniu z brakiem leczenia, ale nie był lepszy od innych często stosowanych preparatów miejscowych. Częściej natomiast powodował działania niepożądane i rezygnację z leczenia z powodu złej tolerancji. Najlepiej wypadło połączenie wyciągu z cebuli z żelem silikonowym, ale autorzy zaznaczają, że to wymaga potwierdzenia [Yuan i wsp., Int Wound J 2021].
• W badaniu z podwójnie ślepą próbą na świeżych bliznach pooperacyjnych żel z cebulą nie działał lepiej niż zwykła maść na bazie wazeliny [Chung i wsp., Dermatol Surg 2006].
• W badaniu finansowanym przez producenta żel z cebulą poprawiał wygląd świeżych blizn w porównaniu z bliznami nieleczonymi [Draelos i wsp., J Clin Aesthet Dermatol 2012].
• U pacjentów z bliznami przerostowymi po oparzeniach żel i plaster silikonowy działały lepiej niż preparat z cebulą, heparyną i alantoiną [Karagoz i wsp., Burns 2009]. W metaanalizie badań nad żelem silikonowym ta przewaga dotyczyła blizn po oparzeniach, a w zapobieganiu bliznom pooperacyjnym oba preparaty wypadły podobnie [Wang i wsp., Int Wound J 2020].

Wniosek: taki preparat może pomóc, zwłaszcza w porównaniu z brakiem jakiejkolwiek pielęgnacji, ale nie ma przewagi nad silikonem ani nad prostą maścią nawilżającą.

Heparyna i heparynoidy

Maści z heparynoidem są w Japonii stosowane jako preparaty nawilżające, często na etapie podtrzymania po leczeniu sterydem. Japoński konsensus podaje, że łagodniejsze blizny przerostowe często poprawiają się po samych nawilżających preparatach z heparynoidem lub silikonem [Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019]. Ich działanie tłumaczy się głównie nawilżeniem blizny. Dobrych badań porównujących je z silikonem jest mało.

Maści i kremy ze sterydem

NHS wymienia kremy ze sterydem obok zastrzyków, silikonu i lasera jako możliwe leczenie blizn [NHS — Scars]. To leki na receptę, które stosuje się przy bliznach wypukłych, zaczerwienionych i swędzących. Japoński konsensus zwraca uwagę na kilka rzeczy [Ogawa i wsp., Burns Trauma 2019]:

• maść lub krem ze sterydem działa słabiej niż steryd w plastrze noszonym przez całą dobę, chyba że nakłada się go kilka razy dziennie pod opatrunkiem okluzyjnym,
• steryd na zdrowej skórze wokół blizny może powodować trądzik posterydowy i rozszerzenie naczynek,
• gdy skóra blizny zaczyna się ścieńczać, steryd zamienia się na preparat nawilżający.

Sterydu nie stosuj na bliznę na własną rękę. Gdy blizna rośnie, boli lub swędzi, lekarz może zaproponować skuteczniejsze leczenie, na przykład ostrzykiwanie bliznowca sterydem.

Witamina E

Witamina E to częsty dodatek kosmetyków na blizny, ale badania jej nie wspierają. W badaniu po zabiegach skórnych maść z witaminą E nie poprawiła wyglądu blizn, a u co trzeciej osoby wywołała kontaktowe zapalenie skóry [Baumann i Spencer, Dermatol Surg 1999]. Przegląd z 2015 roku również uznał dowody jej skuteczności za niewystarczające [Sidgwick i wsp., Arch Dermatol Res 2015].

Inne składniki roślinne i „regenerujące”

Aloes, zielona herbata, witamina D i inne wyciągi roślinne badano głównie w małych, słabo zaplanowanych badaniach z krótką obserwacją. Autorzy przeglądu podkreślają, że producenci kosmetyków nie muszą prowadzić badań klinicznych, więc dla wielu preparatów dostępnych bez recepty nie ma danych o skuteczności [Sidgwick i wsp., Arch Dermatol Res 2015]. Nie znaczy to, że takie kremy szkodzą. Po prostu nie ma dowodów, że działają lepiej niż zwykłe nawilżanie.

Wazelina i zwykłe emolienty

Ich rola jest często niedoceniana. Na etapie gojenia rany AAD zaleca wazelinę, która nie pozwala ranie wyschnąć i pokryć się strupem, co pomaga ograniczyć bliznę [AAD — Minimize a scar]. Po zagojeniu NHS radzi masować bliznę kremem nawilżającym na bazie wodnej kilka razy dziennie [NHS — Scars]. W badaniu Chunga zwykła maść z wazeliną wypadła tak samo jak żel z cebulą [Chung i wsp., Dermatol Surg 2006].

Porównanie składników

Jak wybrać maść lub żel na blizny?

Rodzaj blizny. Świeża, wypukła lub czerwona blizna to najlepszy moment na silikon. Blizna szybko rosnąca, wychodząca poza granice rany, bolesna lub swędząca wymaga oceny lekarza, bo może to być bliznowiec. O różnicach piszemy w artykule blizna przerostowa. Blizna wklęsła nie wypełni się od kremu. Opcje leczenia opisujemy w tekście blizny zanikowe. Blizna brązowa lub ciemniejąca najbardziej potrzebuje ochrony przed słońcem.

Skład. Szukaj preparatu, w którym silikon jest głównym składnikiem. Przy wrażliwej skórze unikaj długich list dodatków zapachowych i ekstraktów, które mogą podrażniać. Pamiętaj o częstszych działaniach niepożądanych preparatów z cebulą [Yuan i wsp., Int Wound J 2021] i o uczuleniach na witaminę E [Baumann i Spencer, Dermatol Surg 1999].

Forma. Żel szybko wysycha, więc sprawdza się na twarzy, szyi i przy stawach, a na wyschnięty żel można nałożyć filtr i makijaż [CUH NHS]. Plaster lepiej się sprawdza na dużej, płaskiej bliźnie na tułowiu. Maść jest tłusta, ale dobrze nadaje się do masażu.

Regularność. Preparat, którego naprawdę będziesz używać dwa razy dziennie przez kilka miesięcy, da więcej niż teoretycznie lepszy, odłożony po tygodniu.

Kiedy zacząć smarować bliznę po operacji?

Dopiero gdy rana jest całkowicie zagojona. AAD przypomina, by nie nakładać silikonu na strup ani na otwartą ranę [AAD — Keloids]. Przy ranie zszytej oznacza to zwykle czas po zdjęciu szwów, gdy odpadną już strupki. Do tego momentu liczy się pielęgnacja rany: utrzymywanie jej w czystości i wilgoci, na przykład wazeliną, oraz przykrycie opatrunkiem [AAD — Minimize a scar]. Preparaty na tym etapie omawiamy w artykule maść na gojenie ran, a cały proces w tekście blizna po operacji.

Jak stosować maść na blizny?

1. Umyj i osusz skórę. Blizna powinna być czysta i sucha.
2. Nałóż cienką warstwę. Żel silikonowy wmasuj delikatnie i poczekaj 3–5 minut, aż wyschnie. Utworzy wodoodporną warstwę na 6–8 godzin, więc nakłada się go rano i wieczorem [CUH NHS].
3. Masuj bliznę. NHS zaleca masaż zagojonej blizny kremem nawilżającym kilka razy dziennie, do 10 minut [NHS — Scars]. Technikę opisujemy w artykule masaż blizny.
4. Chroń przed słońcem. Przez co najmniej rok zakrywaj bliznę na słońcu ubraniem lub opatrunkiem, a na odsłoniętą skórę nakładaj krem z filtrem SPF 30 lub wyższym [NHS — Scars]. Ochrona pomaga ograniczyć czerwone i brązowe przebarwienia [AAD — Minimize a scar]. Więcej w tekście blizna a słońce.
5. Przerwij przy podrażnieniu. Jeśli pojawi się zaczerwienienie, zmyj preparat chłodną wodą i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą [CUH NHS].

Jak długo stosować i kiedy widać efekty?

To kuracja na miesiące, nie na tygodnie. Silikon stosuje się zwykle przez kilka miesięcy, zależnie od tego, jak blizna reaguje [CUH NHS]. W metaanalizie efekty żelu silikonowego były wyraźniejsze po co najmniej 6 miesiącach niż po 3 [Wang i wsp., Int Wound J 2020]. Europejskie zalecenia radzą oceniać bliznę co 4–8 tygodni, by w porę zdecydować o dodatkowym leczeniu [Meaume i wsp. 2014]. Jak długo blizna blednie naturalnie, opisujemy w artykule ile czasu blednie blizna.

Czy maść na blizny działa na stare blizny?

Zalecenia przewidują silikon zarówno do zapobiegania, jak i do leczenia istniejących blizn przerostowych i bliznowców [Meaume i wsp. 2014]. Jeśli stara blizna nadal jest wypukła, twarda, czerwona lub swędzi, żel może jeszcze pomóc, choć efekt będzie zwykle mniejszy i wolniejszy niż przy świeżej bliźnie. Na bliznę dojrzałą, płaską, jasną i miękką maść niewiele już zmieni. W takiej sytuacji realną poprawę dają raczej zabiegi.

Co najlepiej usuwa blizny? Gdy maść nie wystarcza

Jeśli po kilku miesiącach regularnej kuracji blizna nadal przeszkadza, porozmawiaj z lekarzem. Zalecenia wymieniają metody zabiegowe [Meaume i wsp. 2014; Gold i wsp., Dermatol Surg 2014; NHS — Scars]:

• zastrzyki ze sterydu, czasem z 5-fluorouracylem, przy bliznach wypukłych i bliznowcach,
• krioterapię, czyli zamrażanie blizny,
• laseroterapię, której rola w leczeniu blizn znacznie wzrosła w ostatnich latach,
• chirurgiczną korektę blizny,
• kamuflaż, czyli specjalne kosmetyki maskujące.

Panel ekspertów uznał frakcyjne odnawianie skóry laserem ablacyjnym za obiecującą i wciąż zbyt rzadko wykorzystywaną metodę leczenia blizn pourazowych [Anderson i wsp., JAMA Dermatol 2014]. Metody często się łączy, a silikon pozostaje uzupełnieniem leczenia zabiegowego [Meaume i wsp. 2014]. Więcej w artykułach laser na blizny i laser frakcyjny CO2 na blizny. Laserowe leczenie blizn planujemy wkrótce wprowadzić do oferty.

Najmniejsza blizna zaczyna się jednak przy samym zabiegu. Dobór metody usunięcia zmiany skórnej ma wpływ na to, jaki ślad zostanie.

Najczęstsze pytania

Jaka jest najlepsza maść na blizny?

Najlepiej przebadaną grupą są preparaty silikonowe, czyli żele i plastry. Międzynarodowe zalecenia uznają je za pierwszy wybór w zapobieganiu i leczeniu blizn przerostowych. Preparaty z wyciągiem z cebuli działają lepiej niż brak leczenia, ale w metaanalizie nie okazały się lepsze od innych środków miejscowych. Nie ma badań, które wskazywałyby jedną markę jako najlepszą. Ważniejsze od marki jest regularne stosowanie przez kilka miesięcy.

Czy maść na blizny coś daje?

Może dać, ale mniej, niż obiecują reklamy. Dobrze dobrana maść lub żel może zmniejszyć wypukłość, zaczerwienienie, twardość i swędzenie świeżej blizny. Żaden preparat nie usunie jednak blizny całkowicie. Największy sens ma stosowanie na świeże blizny skłonne do przerostu. Na blizny dojrzałe, płaskie i jasne oraz na blizny wklęsłe maści działają słabo albo wcale.

Czym smarować blizny, żeby znikły?

Blizna nie zniknie całkowicie od żadnego preparatu, ale większość blizn z czasem blednie i staje się mniej widoczna. Ten proces wspiera żel silikonowy nakładany dwa razy dziennie przez kilka miesięcy, masaż blizny z kremem nawilżającym i codzienna ochrona przed słońcem kremem z filtrem SPF 30 lub wyższym. Smarować można dopiero całkowicie zagojoną skórę.

Jaka jest najlepsza maść na blizny po operacji?

Na bliznę pooperacyjną najlepiej przebadany jest żel silikonowy lub plaster silikonowy, stosowany po całkowitym zagojeniu rany, zwykle po zdjęciu szwów i odpadnięciu strupków. W metaanalizie żel silikonowy zmniejszał przebarwienie, wysokość i sztywność blizn pooperacyjnych w porównaniu z placebo lub brakiem leczenia. Kuracja trwa co najmniej kilka miesięcy.

Jaki jest najlepszy żel na blizny?

Żel, w którym głównym składnikiem jest silikon, przeznaczony do blizn, w prostym składzie. W badaniach żel silikonowy działał porównywalnie do plastrów silikonowych i jest wygodniejszy na twarzy, szyi i przy stawach. Żele łączące silikon z wyciągiem z cebuli wypadły w jednej metaanalizie dobrze, ale dowody są wciąż ograniczone.

Co najlepiej usuwa blizny?

Całkowicie usunąć blizny nie da się. Najwięcej można zmienić zabiegami u lekarza: zastrzykami ze sterydu przy bliznach wypukłych, laserem, w tym laserem frakcyjnym CO2, oraz chirurgiczną korektą. Metody często się łączy. Maści i żele są pierwszym krokiem przy świeżych bliznach albo uzupełnieniem leczenia zabiegowego.

Podsumowanie

Maść czy żel na bliznę nie usunie jej, ale może sprawić, że świeża blizna będzie bardziej płaska, jaśniejsza, miękka i mniej swędząca. Najlepiej przebadany jest silikon, który zalecenia uznają za pierwszy wybór. Preparaty z wyciągiem z cebuli są lepsze niż brak leczenia, ale nie przewyższają innych środków, a witamina E nie pomaga i często uczula. Steryd w maści to lek na receptę do stosowania pod kontrolą lekarza. Smaruj tylko zagojoną skórę, regularnie, przez miesiące, i chroń bliznę przed słońcem. Jeśli to nie wystarcza, porozmawiaj z lekarzem o leczeniu zabiegowym.

Zobacz również:

Usuwamy zmiany laserem CO2 tak, by blizna była jak najmniejsza

Umów się

---

Zobacz również

• Żel silikonowy na blizny
• Plastry silikonowe na blizny
• Jak zmniejszyć bliznę?
• Masaż blizny
• Blizna przerostowa
• Leczenie blizn — przegląd metod
• Krem z filtrem na blizny — jak chronić bliznę przed słońcem
• Czerwona blizna — kiedy zblednie
• Swędzenie blizny — przyczyny i sposoby