Plamy starcze na nogach — jak wyglądają (zdjęcia), skąd się biorą i jakie inne plamy pojawiają się na nogach

Brązowe plamy na nogach to częsty powód niepokoju, zwłaszcza po lecie albo gdy zauważymy je pierwszy raz po latach. Część z nich to rzeczywiście plamy starcze, czyli plamy soczewicowate posłoneczne. DermNet wymienia golenie wśród miejsc, w których pojawiają się najczęściej, obok grzbietów dłoni, przedramion i górnej części tułowia [DermNet — Solar lentigo]. Na nogach pojawia się jednak wiele innych plam, które z daleka wyglądają podobnie, a mają zupełnie inną przyczynę: od białych plamek po słońcu, przez rdzawe przebarwienia przy żylakach i plamy cukrzycowe, po czerniaka, który według danych brytyjskich u kobiet najczęściej rozwija się właśnie na nogach [Cancer Research UK — Melanoma: symptoms].

W tym artykule opisujemy, jak wyglądają plamy starcze na nogach, skąd się biorą, z czym najczęściej się je myli i kiedy plamę trzeba pokazać lekarzowi. Plamy na twarzy omawiamy w artykule plamy starcze na twarzy — zdjęcia, a ogólnie o plamach starczych piszemy w tekście plamy starcze.

Plamy starcze na nogach w skrócie

• Plamy starcze to płaskie, ostro odgraniczone, jednolicie brązowe plamy, najczęściej na goleniach. Powstają od słońca i nie bledną zimą [DermNet — Solar lentigo].
• Białe plamki na goleniach to zwykle hipomelanoza drobnoplamista, też związana z wiekiem i słońcem [DermNet — Idiopathic guttate hypomelanosis].
• Rdzawobrązowe przebarwienia w dolnej części podudzi, z obrzękiem lub świądem, wskazują raczej na chore żyły niż na plamy starcze [DermNet — Venous eczema; NHS — Varicose eczema].
• Plamy na goleniach u osoby z cukrzycą mogą być plamami cukrzycowymi [DermNet — Skin problems associated with diabetes mellitus].
• W danych brytyjskich czerniak u kobiet najczęściej pojawia się na nogach. Plama, która wyróżnia się lub zmienia, wymaga oceny lekarza [Cancer Research UK — Melanoma: symptoms].
• Nie istnieje „witamina na plamy starcze” — plamy powstają od UV, a nie z niedoborów [DermNet — Solar lentigo].

Jak wyglądają plamy starcze na nogach?

Plamy soczewicowate posłoneczne na nogach mają te same cechy co na dłoniach i twarzy [DermNet — Solar lentigo]:

• są płaskie lub lekko wypukłe, z ostrym brzegiem,
• mają kształt okrągły, owalny lub nieregularny, a brzeg bywa „postrzępiony”,
• są w kolorze od żółtawego przez jasnobrązowy po ciemnobrązowy, ale jednolite w obrębie jednej plamy,
• mają od kilku milimetrów do kilku centymetrów i mogą się zlewać,
• czasem są lekko szorstkie w dotyku,
• nie bolą i nie swędzą,
• nie bledną zimą, w przeciwieństwie do piegów, a latem mogą trochę ściemnieć.

Najczęściej pojawiają się na goleniach, czyli na tej części nóg, którą latem najczęściej wystawiamy na słońce. DermNet wymienia golenie, a nie uda, wśród typowych miejsc plam starczych [DermNet — Solar lentigo]. Plamy starcze na udach też się zdarzają, ale uda przez większą część roku są zakryte. Dlatego pojedyncza nowa plama na udzie, która wyróżnia się na tle innych, zasługuje na szczególną uwagę.

Plamy starcze na nogach — zdjęcia

W tym artykule nie pokazujemy zdjęć plam starczych na nogach. Zamiast nich zebraliśmy w tabeli cechy, które pomagają odróżnić najczęstsze plamy na nogach. Zdjęcie z internetu i tak nie zastąpi badania, bo wiele z tych zmian z daleka wygląda podobnie. Oglądając plamę, zwróć uwagę na to:

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Skąd się biorą plamy starcze na nogach?

Plamy soczewicowate posłoneczne powstają w wyniku wieloletniej ekspozycji na promieniowanie UV, zarówno słoneczne, jak i ze sztucznych źródeł, takich jak solarium czy fototerapia [DermNet — Solar lentigo]. Mogą też pojawić się na skórze uszkodzonej przez słońce po ostrym oparzeniu słonecznym [DermNet — Solar lentigo]. Sprzyjają im:

• wiek — są najczęstsze u osób w średnim i starszym wieku; u osób o jasnej karnacji po 60. roku życia może je mieć nawet 90% [DermNet — Solar lentigo],
• jasna karnacja, czyli fototyp I i II [DermNet — Solar lentigo],
• oparzenia słoneczne i solarium [DermNet — Solar lentigo; DermNet — Lentigo].

Wokół plam starczych często widać inne oznaki uszkodzenia skóry przez słońce, na przykład białe plamki hipomelanozy [DermNet — Solar lentigo].

Piegi na nogach — czym różnią się od plam starczych?

Drobne brązowe plamki na nogach u młodszej osoby to często nie plamy starcze, tylko piegi. Piegi to małe, jasno- lub ciemnobrązowe, płaskie plamki o średnicy 3–10 mm, z niewyraźnym brzegiem, które mogą zlewać się w większe pola. Pojawiają się w dzieciństwie, ale nie ma ich od urodzenia. Skłonność do nich jest dziedziczna, a promieniowanie UV zwiększa ich liczbę. Są najwyraźniejsze latem i blakną zimą, a u dorosłych często stają się mniej widoczne [DermNet — Ephelis (freckle)]. Najczęściej widać je na nosie i policzkach, ale u osób o bardzo jasnej skórze, często rudych, może ich być setki na całej skórze wystawianej na słońce, a więc także na nogach [DermNet — Ephelis (freckle)].

Po czym odróżnić piegi na nogach od plam starczych?

Opracowano na podstawie [DermNet — Ephelis (freckle); DermNet — Solar lentigo].

Piegi na nogach — zdjęcia. Zdjęć piegów w tym artykule nie pokazujemy, bo z fotografii trudno odróżnić pieg od płaskiego znamienia czy wczesnej zmiany barwnikowej. Pomaga obserwacja: piegi zmieniają się razem z porą roku, wszystkie podobnie, a plama starcza nie blaknie zimą. Pojedyncza plamka, która nie pasuje do pozostałych, jest ciemniejsza, nieregularna albo rośnie, wymaga oceny lekarza, tak jak opisujemy niżej przy czerniaku.

Piegi nie wymagają leczenia. Najlepszym sposobem na to, by latem mniej ciemniały, jest ochrona przeciwsłoneczna, czyli krem z filtrem SPF 50+ i odzież. Laser barwnikowy może je czasowo rozjaśnić [DermNet — Ephelis (freckle)], ale takich laserów nie mamy w ofercie. Osoby z licznymi piegami mają zwykle jasną skórę, a ta łatwiej ulega uszkodzeniu przez słońce, co z wiekiem sprzyja plamom starczym i nowotworom skóry [DermNet — Ephelis (freckle)]. Więcej o piegach piszemy w artykule piegi, a o plamkach na stopach w artykule piegi na stopach.

Co jeszcze na nogach wygląda jak plama starcza?

Białe plamki na goleniach — hipomelanoza drobnoplamista

To drobne, 2–5 mm, płaskie, jasne lub całkiem białe plamki na goleniach i przedramionach. Są częste i z wiekiem występują coraz częściej: DermNet podaje, że w dziewiątej dekadzie życia (81–90 lat) dotyczą nawet 90% osób. Wiążą się ze starzeniem się skóry i słońcem, są niegroźne i nie repigmentują się same [DermNet — Idiopathic guttate hypomelanosis]. Na opalonej skórze widać je wyraźniej. Więcej w artykule białe plamy po opalaniu.

Rdzawobrązowe przebarwienia przy żylakach

Przewlekła niewydolność żylna zostawia w skórze podudzi złogi hemosyderyny, czyli żelaza z krwinek. Daje to punkcikowate albo plamiste, rdzawobrązowe przebarwienia, zwykle wokół kostek i w dolnej części podudzi. Często towarzyszą im obrzęk nasilający się wieczorem, żylaki i drobne poszerzone naczynka przy kostce [DermNet — Venous insufficiency]. Gdy dochodzi do tego świąd, suchość i łuszczenie, mówimy o wyprysku żylakowym [DermNet — Venous eczema; NHS — Varicose eczema].

To nie są plamy starcze i nie leczy się ich kremem rozjaśniającym. Leczy się chorobę żył: ruch, unoszenie nóg, pończochy uciskowe, a przy żylakach zabiegi naczyniowe [DermNet — Venous insufficiency]. Nieleczony wyprysk żylakowy może prowadzić do owrzodzeń, dlatego z takimi objawami warto iść do lekarza rodzinnego, który w razie potrzeby skieruje do chirurga naczyniowego [NHS — Varicose eczema].

Plamica na nogach

„Plamica starcza” to ciemnofioletowe wylewy o średnicy 1–4 cm, które powstają po drobnych urazach na cienkiej, uszkodzonej przez słońce skórze. Typowo pojawia się na przedramionach i grzbietach dłoni, ustępuje w ciągu 1–3 tygodni i może zostawić brązowe przebarwienie [DermNet — Senile purpura]. Na nogach częstsze jest zapalenie naczyń włosowatych, w którym na podudziach pojawiają się drobne czerwone i brązowe kropki przypominające posypany pieprz kajeński, zlewające się w rdzawe plamy. Zwykle jest niegroźne, a u części osób pojawia się po długim wysiłku w upale, na przykład po całym dniu chodzenia po górach [DermNet — Capillaritis].

Ważny wyjątek: nagły, szybko rozprzestrzeniający się wysiew drobnych czerwonych lub fioletowych kropek i plam, które nie bledną po dociśnięciu szklanką, szczególnie u dziecka albo gdy towarzyszą mu gorączka, silny ból głowy, sztywność karku, senność lub ogólnie ciężki stan, może być objawem zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej (NHS: wezwanie pogotowia lub zgłoszenie się na SOR) [NHS — Meningitis: symptoms]. Drobne kropki niebledniejące pod naciskiem zdarzają się też w łagodnym zapaleniu naczyń włosowatych, które zwykle dotyczy zdrowych osób i ustępuje po tygodniach lub miesiącach [DermNet — Capillaritis], a wylewy plamicy starczej mają 1–4 cm i powstają po drobnych urazach [DermNet — Senile purpura]. Jeśli wysypka pojawiła się nagle i szybko się szerzy, nie czekaj na wizytę planową.

Plamy cukrzycowe na goleniach

Jasnobrązowe lub czerwonawe, owalne, lekko zapadnięte i łuszczące się plamki na obu goleniach to tak zwana dermopatia cukrzycowa. Przypominają plamy starcze, ale są jedną z najczęstszych zmian skórnych u osób z cukrzycą. DermNet podaje, że cztery takie plamy lub więcej występują prawie zawsze u osób z cukrzycą, a osoba bez rozpoznanej cukrzycy powinna wtedy zgłosić się do lekarza rodzinnego po badania w kierunku cukrzycy. Same plamy są niegroźne i często bledną po latach, szczególnie przy lepszym wyrównaniu glikemii [DermNet — Skin problems associated with diabetes mellitus].

Brodawki łojotokowe i rogowacenie stukowe

Plama soczewicowata może z czasem przejść w brodawkę łojotokową, czyli wypukłą, woskową lub szorstką, „przyklejoną” zmianę [DermNet — Lentigo; DermNet — Seborrhoeic keratosis]. Na podudziach, kostkach i grzbietach stóp, częściej u mężczyzn po 40. roku życia, pojawia się też jej odmiana: rogowacenie stukowe. To drobne, 1–4 mm, szarobiałe grudki wyglądające jak przyklejony tynk. Ich łuskę łatwo zdrapać, ale po kilku dniach odrasta. Nie są zmianą przedrakową [DermNet — Stucco keratosis].

Porokeratoza — plamki z obrąbkiem

Rozsiana powierzchowna porokeratoza posłoneczna to dziedziczna skłonność do suchych plamek na podudziach i przedramionach. Każda plamka ma cienki, lekko wyniesiony, często ciemniejszy obrąbek. Częściej dotyczy kobiet, ujawnia się zwykle około 35.–40. roku życia i jest wyraźniejsza latem. U mniej niż 10% chorych w obrębie zmian rozwija się rak kolczystokomórkowy, dlatego plamka, która zaczyna rosnąć, boleć lub się owrzodzi, wymaga oceny [DermNet — Disseminated superficial actinic porokeratosis].

Czerwone plamy po słońcu na nogach

Czerwone, swędzące plamy lub grudki na nogach kilka godzin lub dni po pierwszym mocniejszym słońcu wiosną albo na urlopie to najczęściej wielopostaciowe osutki świetlne, czyli potoczne „uczulenie na słońce”. W Europie Północnej dotyczą nawet 20–40% kobiet wyjeżdżających na urlop nad Morze Śródziemne i zwykle znikają zimą [DermNet — Polymorphic light eruption]. Opisujemy je w artykule uczulenie na słońce. Czerwone plamki po wysiłku w upale mogą też być opisanym wyżej zapaleniem naczyń włosowatych [DermNet — Capillaritis], a rozlany, bolesny rumień — zwykłym oparzeniem słonecznym.

Czerniak na nogach — dlaczego plama na nodze wymaga uwagi

Cancer Research UK podaje, że u mężczyzn czerniak najczęściej pojawia się na tułowiu, a u kobiet najczęstszym miejscem są nogi [Cancer Research UK — Melanoma: symptoms]. To dane z Wielkiej Brytanii, ale pokazują ważną rzecz: plama na nodze, szczególnie na łydce, nie jest automatycznie „plamą starczą”.

Pokaż lekarzowi plamę, która [AAD — ABCDEs of melanoma]:

• jest asymetryczna,
• ma nieregularny, nieostry lub postrzępiony brzeg,
• ma kilka kolorów albo odcienie czerni, czerwieni, bieli lub niebieskiego,
• ma średnicę powyżej 6 mm, choć czerniak może być mniejszy,
• wyróżnia się na tle pozostałych albo się zmienia.

Cancer Research UK dodaje, że czerniak często „odstaje” od pozostałych znamion, więc warto pokazać lekarzowi każdą zmianę, która wygląda wyraźnie inaczej lub jest znacznie ciemniejsza, nawet jeśli nie spełnia kryteriów ABCDE [Cancer Research UK — Melanoma: symptoms]. DermNet zaznacza też, że nietypowa plama soczewicowata bywa trudna do odróżnienia od czerniaka in situ [DermNet — Solar lentigo]. Tylną stronę nóg trudno obejrzeć samodzielnie, dlatego poproś o pomoc bliską osobę albo zrób zdjęcia. Guzki i wypukłe zmiany na nogach opisujemy w artykule guzki na nogach.

Jak lekarz ocenia plamy na nogach?

Lekarz ogląda plamy w dermatoskopie, który pokazuje ich strukturę: plama starcza ma charakterystyczny wzór, inny niż znamię czy czerniak [DermNet — Solar lentigo]. Przy białych plamkach pomocna bywa lampa Wooda [DermNet — Idiopathic guttate hypomelanosis]. Gdy obraz nie jest jednoznaczny, zmianę usuwa się i bada histopatologicznie [DermNet — Solar lentigo]. Przy przebarwieniach żylnych rozpoznanie stawia się zwykle na podstawie wywiadu i badania, a do oceny refluksu w żyłach preferuje się USG duplex [DermNet — Venous insufficiency]. Przy podejrzeniu plam cukrzycowych potrzebne są badania w kierunku cukrzycy [DermNet — Skin problems associated with diabetes mellitus].

Jeśli masz dużo zmian na nogach i ciele, wszystkie można obejrzeć podczas jednej wizyty w trakcie badania wideodermatoskopowego, które w naszych ośrodkach kosztuje 480 zł.

Jak zlikwidować plamy starcze na nogach?

Plamy starcze nie wymagają leczenia, rozjaśnia się je ze względów estetycznych [DermNet — Solar lentigo]. Stosuje się kremy z retinoidami i substancjami rozjaśniającymi, peelingi chemiczne, wymrażanie, lasery barwnikowe i IPL. W przeglądzie 48 badań całkowite ustąpienie plam uzyskano w 65% przypadków leczonych metodami łączonymi, 43% po laserach, 21% po retinoidach, 15% po wymrażaniu i 6% po peelingach; autorzy zaznaczają duże zróżnicowanie badań [Mukovozov i wsp. 2023]. Każda metoda niszcząca może zostawić jaśniejszą lub ciemniejszą plamkę [DermNet — Solar lentigo].

Na nogach trzeba pamiętać o jednym: skóra podudzi goi się wolniej. Po wymrażaniu strup na twarzy odpada po 5–10 dniach, na dłoni po około 3 tygodniach, a na podudziu rana może utrzymywać się nawet do 3 miesięcy [DermNet — Cryotherapy].

Czym smarować brązowe plamy na nogach?

• Filtrem przeciwsłonecznym — bez niego żadna metoda nie da trwałego efektu, a plamy wracają [DermNet — Solar lentigo]. Codzienny krem z filtrem spowalnia starzenie się skóry [Hughes i wsp. 2013].
• Kremami z retinoidami lub rozjaśniającymi — najlepiej dobranymi przez lekarza, bo w przeglądzie badań działania niepożądane po retinoidach zgłaszano najczęściej (23 z 28 osób, czyli niewielka próba) [Mukovozov i wsp. 2023].
• Niczym nie usuniesz przebarwień żylnych — tu leczy się żyły [DermNet — Venous insufficiency].

Plamy starcze nie są objawem niedoboru witamin, bo powstają od UV [DermNet — Solar lentigo]. W australijskim badaniu z losowaniem suplementacja beta-karotenu nie wykazała ogólnego wpływu na starzenie się skóry, w przeciwieństwie do codziennego kremu z filtrem; autorzy zaznaczają jednak, że nie można całkowicie wykluczyć korzyści ani szkody i potrzeba dalszych badań [Hughes i wsp. 2013].

W czym możemy pomóc?

W Twoich Znamionach nie wykonujemy zabiegów laserami barwnikowymi, IPL ani krioterapii. Możemy:

1. Ocenić plamy podczas wideodermatoskopii i powiedzieć, które są typowymi plamami starczymi, a które wymagają dalszej diagnostyki.
2. Usunąć wypukłe zmiany, takie jak brodawki łojotokowe. W większości naszych ośrodków robimy to laserem CO2, po ocenie lekarza. Na udach i podudziach usunięcie zmiany do 0,5 cm kosztuje 390 zł, a każdej kolejnej małej zmiany na tej samej wizycie 80 zł; większa zmiana kosztuje 460 zł.
3. Wyciąć zmianę budzącą wątpliwości i przekazać ją do badania histopatologicznego (chirurgiczne usuwanie zmian).

Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem, a aktualne stawki są w cenniku. O laserach barwnikowych i ich cenach w innych placówkach piszemy w artykule plamy starcze — laser i cena.

Jak zapobiegać plamom na nogach?

• Stosuj filtr przeciwsłoneczny także na nogi, gdy nosisz spódnice, szorty lub sukienki.
• Unikaj oparzeń i solarium [DermNet — Solar lentigo].
• Osoby z porokeratozą powinny nosić długie spódnice lub spodnie i stosować filtr na nogi i ręce, co może opóźnić pojawianie się nowych zmian [DermNet — Disseminated superficial actinic porokeratosis].
• Przy żylakach i obrzękach — ruch, unoszenie nóg i leczenie żył [DermNet — Venous insufficiency].

Najczęściej zadawane pytania

Jak wyglądają plamy starcze na nogach?

To płaskie lub lekko wypukłe, ostro odgraniczone plamy w jednolitym kolorze od jasno- do ciemnobrązowego, o wielkości od kilku milimetrów do kilku centymetrów. Najczęściej pojawiają się na goleniach, czyli tam, gdzie nogi najczęściej dostają słońce. Nie bolą, nie swędzą i nie bledną zimą.

Od czego robią się przebarwienia na nogach?

Najczęściej od słońca: tak powstają plamy starcze i białe plamki na goleniach. Rdzawobrązowe przebarwienia w dolnej części podudzi, często z obrzękiem i świądem, zwykle wynikają z niewydolności żył. Brązowawe, lekko zapadnięte plamki na goleniach bywają związane z cukrzycą, a drobne rdzawe kropki z zapaleniem naczyń włosowatych. Przebarwienia zostają też po wylewach krwi, stanach zapalnych i zabiegach.

Jakiej witaminy brakuje, gdy pojawiają się plamy starcze?

Żadnej. Plamy starcze powstają pod wpływem promieniowania UV, a nie z powodu niedoboru witamin. Suplementy ich nie usuwają; w badaniu z losowaniem beta-karoten nie wykazał ogólnego wpływu na starzenie się skóry, w przeciwieństwie do codziennego kremu z filtrem.

Czym smarować brązowe plamy na nogach?

Plamy starcze rozjaśniają kremy z retinoidami lub substancjami rozjaśniającymi, najlepiej dobrane przez lekarza, i codzienny filtr przeciwsłoneczny, bez którego plamy wracają. Rdzawych przebarwień przy żylakach żaden krem nie usunie, bo trzeba leczyć przyczynę, czyli chore żyły. Zanim zaczniesz cokolwiek stosować, warto ustalić, czym jest plama.

Czym można zlikwidować plamy starcze?

Stosuje się lasery barwnikowe, IPL, wymrażanie, peelingi i kremy na receptę. W przeglądzie badań najlepsze wyniki dawały metody łączone i lasery, ale żadna metoda nie działa u wszystkich. Na podudziach skóra goi się wolniej niż na twarzy i dłoniach. Przed zabiegiem plamę powinien obejrzeć lekarz w dermatoskopie.

Co to jest plamica starcza na nogach?

Plamica starcza to ciemnofioletowe wylewy powstające po drobnych urazach na cienkiej, uszkodzonej przez słońce skórze. Typowo pojawia się na przedramionach i grzbietach dłoni, a na nogach rzadziej. Drobne rdzawe kropki i plamy na podudziach to częściej zapalenie naczyń włosowatych. Nagły, szybko szerzący się wysiew drobnych wybroczyn, które nie bledną pod naciskiem, szczególnie u dziecka albo z gorączką, silnym bólem głowy lub ogólnie ciężkim stanem, wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej.

Czy plama na nodze może być czerniakiem?

Tak. W danych brytyjskich nogi są u kobiet najczęstszym miejscem czerniaka. Plamę na nodze trzeba pokazać lekarzowi, jeśli jest asymetryczna, ma nieregularny brzeg lub kilka kolorów, ma ponad 6 mm, różni się od pozostałych albo zmienia wielkość, kształt lub kolor, swędzi lub krwawi.

Czy piegi na nogach to to samo co plamy starcze?

Nie. Piegi pojawiają się w dzieciństwie, są drobne, mają niewyraźny brzeg, latem ciemnieją, a zimą blakną. Plamy starcze pojawiają się zwykle w średnim i starszym wieku, mają ostry brzeg, bywają większe i nie bledną zimą. Plamka, która nie pasuje do pozostałych albo się zmienia, wymaga oceny lekarza.

Podsumowanie

Plamy starcze na nogach to płaskie, jednolicie brązowe plamy o ostrych brzegach, najczęściej na goleniach, powstające od słońca i oparzeń. Na nogach pojawia się jednak wiele podobnych zmian: białe plamki hipomelanozy, rdzawe przebarwienia przy chorych żyłach, plamy cukrzycowe, zapalenie naczyń włosowatych, brodawki łojotokowe, rogowacenie stukowe i porokeratoza. Każda z nich ma inną przyczynę i inne leczenie, a na przebarwienia żylne nie pomoże żaden krem rozjaśniający. Ponieważ według danych brytyjskich u kobiet czerniak najczęściej rozwija się na nogach, plamę, która wyróżnia się na tle innych albo się zmienia, trzeba pokazać lekarzowi. Przed każdym zabiegiem rozjaśniania warto, by lekarz obejrzał plamy w dermatoskopie.

Zobacz również

• Plamy starcze
• Plamy starcze na twarzy — zdjęcia
• Brązowe plamy na skórze
• Piegi na rękach
• Plamy soczewicowate a czerniak