Rak płaskonabłonkowy skóry twarzy — czoło, nos, ucho, warga i powieka: jak wygląda, kiedy jest groźny i jak się go leczy

Rak płaskonabłonkowy skóry, nazywany też rakiem kolczystokomórkowym (SCC, od angielskiego squamous cell carcinoma), to drugi pod względem częstości rak skóry. Odpowiada za 15–20% raków skóry, a 80% wszystkich raków skóry rozwija się na głowie i szyi [NIO 2024]. Twarz jest jednym z jego głównych miejsc, bo przez całe życie przyjmuje najwięcej słońca [Duffau i wsp. 2026; DermNet].

Rak płaskonabłonkowy na twarzy nie jest jednak jedną chorobą o jednym przebiegu. Ta sama zmiana inaczej rokuje na policzku, a inaczej na uchu czy dolnej wardze. Inaczej się ją też leczy, bo na twarzy liczy się nie tylko doszczętność zabiegu, lecz także zachowanie wyglądu, mimiki, oddychania przez nos, domykania powiek i jedzenia. W tym artykule wyjaśniamy, jak wygląda rak płaskonabłonkowy w różnych miejscach twarzy, które z nich są szczególnie ryzykowne, jak się go rozpoznaje i leczy oraz jak wyglądają kontrole po leczeniu. Ogólny opis choroby, także w innych okolicach ciała, znajdziesz w artykule Rak kolczystokomórkowy — objawy, zdjęcia, leczenie.

Rak płaskonabłonkowy skóry twarzy w skrócie

• Rak płaskonabłonkowy, rak kolczystokomórkowy i SCC to ta sama choroba [NIO 2024].
• Na twarzy pojawia się zwykle tam, gdzie skóra jest najbardziej uszkodzona przez słońce: na czole, skroniach, nosie, policzkach, uszach i wargach [DermNet; DermNet AK].
• Często zaczyna się od rogowacenia słonecznego: około 65% raków płaskonabłonkowych w jednym z badań rozwinęło się w miejscu wcześniej rozpoznanego rogowacenia [Criscione i wsp. 2009].
• Ucho, warga, nos i powieki to lokalizacje wysokiego ryzyka niezależnie od wielkości guza [NIO 2024]. Lokalizacja na uchu lub skroni wiązała się z większym ryzykiem przerzutów i zgonu [Schmults i wsp. 2013].
• Zwykle daje się wyleczyć: w dużym badaniu nawrót miejscowy wystąpił u 4,6% chorych, przerzuty do węzłów chłonnych u 3,7%, a z powodu raka zmarło 2,1% [Schmults i wsp. 2013].
• Leczenie z wyboru to wycięcie z kontrolą marginesów, na twarzy często metodą Mohsa, a gdy operacja nie jest możliwa — radioterapia [NIO 2024; Stratigos i wsp. 2026, cz. 2].

Rak kolczystokomórkowy nosa z owrzodzeniem. Fot. National Cancer Institute (NCI), USA, Wikimedia Commons, Public domain

Rak płaskonabłonkowy, kolczystokomórkowy, SCC — czym jest?

Rak płaskonabłonkowy skóry wywodzi się z keratynocytów, czyli komórek, które budują naskórek [DermNet]. Nazwa „kolczystokomórkowy” pochodzi od warstwy kolczystej naskórka, a „płaskonabłonkowy” od nabłonka płaskiego, z którego zbudowany jest naskórek. Polskie wytyczne używają obu nazw zamiennie [NIO 2024]. Raki skóry rzadko dają przerzuty, ale rak płaskonabłonkowy ma pod tym względem większy potencjał niż rak podstawnokomórkowy [NIO 2024]. Porównanie obu raków znajdziesz na stronie Rak podstawnokomórkowy.

Warto odróżnić go od dwóch innych chorób o podobnej nazwie:

• raka płaskonabłonkowego jamy ustnej, gardła i krtani, czyli nowotworów błon śluzowych głowy i szyi; to inne choroby, których wytyczne dotyczące raków skóry nie obejmują [NIO 2024],
• „brodawczaka płaskonabłonkowego”, nazwy, którą pacjenci często określają łagodne narośle. Słowem „brodawczak” bywa nazywany włókniak miękki [DermNet — Skin tag], a potocznie także kurzajka lub inna łagodna zmiana brodawkowata. To nie są odmiany raka. Piszemy o nich w artykułach Brodawczak na twarzy i Brodawczaki — usuwanie.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Dlaczego twarz?

Głównym czynnikiem ryzyka raka płaskonabłonkowego skóry jest skumulowana dawka promieniowania UV, czyli lata spędzone na słońcu, praca na świeżym powietrzu bez ochrony i korzystanie z solarium [NIO 2024]. Twarz jest odsłonięta przez cały rok. Na uszach, nosie, policzkach, wargach, skroniach i czole najczęściej pojawia się też rogowacenie słoneczne, czyli zmiana przedrakowa wywołana słońcem [DermNet AK]. W duńskim rejestrze obejmującym prawie 110 tysięcy rozpoznań raka płaskonabłonkowego, raka in situ i rogowiaka kolczystokomórkowego twarz, skóra głowy i szyja były najczęstszymi lokalizacjami raka płaskonabłonkowego, szczególnie u mężczyzn [Duffau i wsp. 2026].

Ryzyko zwiększają też [NIO 2024; DermNet]:

• jasna karnacja, jasne oczy i włosy, skłonność do oparzeń,
• wiek, płeć męska i palenie tytoniu,
• przebyty rak skóry, także rak podstawnokomórkowy lub czerniak,
• przewlekła immunosupresja, na przykład po przeszczepieniu narządu, w zakażeniu HIV albo w przewlekłej białaczce limfocytowej,
• przewlekłe rany, blizny po oparzeniach i niektóre przewlekłe choroby skóry, na przykład toczeń skórny,
• promieniowanie jonizujące i niektóre choroby genetyczne.

U osób z obniżoną odpornością rak płaskonabłonkowy występuje znacznie częściej i może przebiegać agresywnie [NIO 2024]. Szerzej piszemy o tym w artykułach Immunosupresja a rak skóry i Rak skóry po przeszczepie. O roli sztucznego UV w artykule Solarium a nowotwory skóry.

Jak wygląda początek raka płaskonabłonkowego na twarzy?

Najczęściej rak płaskonabłonkowy rozwija się w miejscu rogowacenia słonecznego albo raka in situ, czyli choroby Bowena [DermNet]. Rogowacenie słoneczne to płaskie lub pogrubiałe grudki i blaszki z białą lub żółtawą łuską, w kolorze skóry, czerwonawe lub przebarwione. Wczesne ogniska to delikatne różowe lub szare plamki, szorstkie w dotyku [DermNet AK]. Na twarzy pojawiają się zwłaszcza na uszach, nosie, policzkach, górnej wardze, czerwieni dolnej wargi, skroniach i czole [DermNet AK].

Pojedyncze ognisko rogowacenia rzadko przechodzi w raka. W badaniu 169 osób z grupy wysokiego ryzyka, w którym śledzono prawie 7800 ognisk na twarzy i uszach, ryzyko przemiany w raka płaskonabłonkowego wynosiło 0,6% w ciągu roku i 2,6% w ciągu 4 lat. Ponieważ jednak ognisk bywa wiele, około 65% wszystkich raków płaskonabłonkowych w tej grupie rozwinęło się w miejscu wcześniej rozpoznanego rogowacenia [Criscione i wsp. 2009]. Podejrzenie przemiany w raka budzi ognisko, które staje się tkliwe, pogrubiałe, owrzodziałe lub rośnie [DermNet AK].

Chorobę Bowena opisujemy w artykule Choroba Bowena, a rogowacenie w artykule Rogowacenie słoneczne — zmiana przedrakowa.

Jak wygląda rak płaskonabłonkowy na twarzy?

Inwazyjny rak płaskonabłonkowy ma zwykle postać powiększającego się guzka pokrytego łuską lub strupem. Rośnie w ciągu tygodni lub miesięcy, może owrzodzieć i często jest tkliwy lub bolesny. Jego średnica waha się od kilku milimetrów do kilku centymetrów [DermNet]. Na twarzy można zauważyć:

• twardy, różowy lub cielisty guzek z grubą, żółtawą lub białą łuską,
• owrzodzenie lub ranę, która się nie goi, pokrytą strupem, który odpada i tworzy się na nowo,
• zmianę, która krwawi przy myciu twarzy, goleniu lub wycieraniu ręcznikiem,
• róg skórny, czyli twardą, żółtobrązową, rogową narośl; mniej więcej połowa rogów skórnych ma łagodne podłoże, a połowa rozwija się na podłożu zmiany przedrakowej lub raka [DermNet — Cutaneous horn],
• szybko rosnący guzek z rogowym czopem w środku, typowy dla rogowiaka kolczystokomórkowego. Klinicznie bywa nie do odróżnienia od dobrze zróżnicowanego raka płaskonabłonkowego, dlatego zwykle się go wycina [DermNet KA].

W badaniu dermatoskopowym lekarz widzi cechy, których nie widać gołym okiem, na przykład białe kółka wokół ujść mieszków włosowych, żółte czopy rogowe i charakterystyczne naczynia krwionośne. Polskie wytyczne opisują osobne wzorce dermatoskopowe dla rogowacenia słonecznego na twarzy i poza nią [NIO 2024].

Zdjęcia raka płaskonabłonkowego skóry twarzy

Nie publikujemy zdjęć raka płaskonabłonkowego, bo nie mamy własnych fotografii zmian potwierdzonych badaniem histopatologicznym, które moglibyśmy pokazać. Obszerną galerię zdjęć klinicznych z podpisami prowadzi nowozelandzki serwis DermNet [DermNet — galeria]. Zdjęcia pomagają zrozumieć, czego szukać, ale nie służą do samodzielnego rozpoznawania. Ten sam wygląd mają czasem zmiany łagodne, a rak bywa niepozorny.

Rak płaskonabłonkowy w różnych miejscach twarzy

Polskie wytyczne dzielą skórę na trzy obszary ryzyka [NIO 2024]:

• obszar M (pośredni): policzki, czoło, skóra owłosiona głowy, szyja i przednia powierzchnia podudzia; rak mniejszy niż 1 cm to tu zmiana niskiego ryzyka, a w kolumnie wysokiego ryzyka tabela wytycznych podaje obszar M bez górnego progu wielkości,
• obszar H (wysokie ryzyko): wytyczne definiują go jako głowę i szyję z wyłączeniem obszaru M (w oryginalnym brzmieniu tabeli wymieniono tu też okolice płciowe, ręce i stopy). Z tej definicji wynika, że do obszaru H należą na przykład nos, uszy, wargi, powieki i skronie. Rak płaskonabłonkowy w tym obszarze jest zmianą wysokiego ryzyka niezależnie od wielkości,
• obszar L (niskie ryzyko): tułów i kończyny, z wyłączeniem podudzi, rąk, stóp, kostek i paznokci; rak mniejszy niż 2 cm to tu zmiana niskiego ryzyka.

Czoło i policzki

To typowe miejsca rogowacenia słonecznego i raka płaskonabłonkowego u osób, które dużo przebywały na słońcu [DermNet AK]. Należą do obszaru M [NIO 2024]. Mały rak na czole lub policzku zwykle daje się wyciąć z marginesem i zszyć bez większego śladu. Radioterapię jako alternatywę dla operacji wytyczne zalecają rozważyć przy zmianach na czole większych niż 2 cm, gdy wycięcie zostawiłoby duży ubytek [NIO 2024].

Skronie

Skronie nie są wymienione w obszarze M, więc według definicji wytycznych zaliczają się do obszaru wysokiego ryzyka [NIO 2024]. W amerykańskim badaniu prawie tysiąca chorych lokalizacja na uchu lub skroni była niezależnym czynnikiem ryzyka przerzutów do węzłów chłonnych i zgonu z powodu raka [Schmults i wsp. 2013]. Zmiana na skroni bywa zasłonięta włosami lub oprawką okularów i łatwo ją przeoczyć.

Nos

Nos jest częstym miejscem raków skóry, ale znacznie częściej rozwija się na nim rak podstawnokomórkowy. Rak płaskonabłonkowy na nosie należy do obszaru wysokiego ryzyka [NIO 2024]. Przy zmianach na czubku i skrzydełkach nosa większych niż 5 mm wytyczne zalecają rozważenie radioterapii, gdy wycięcie groziłoby poważnym ubytkiem [NIO 2024]. O zmianach na nosie piszemy szerzej w artykule Rak skóry na twarzy i nosie.

Ucho

Małżowina uszna należy do najbardziej ryzykownych lokalizacji raka płaskonabłonkowego [NIO 2024; DermNet]. Ucho było czynnikiem ryzyka przerzutów i zgonu w badaniu z Bostonu [Schmults i wsp. 2013]. W przeglądzie badań z lat 1940–1992 rak płaskonabłonkowy ucha po leczeniu metodami innymi niż chirurgia Mohsa nawracał w 18,7% przypadków, a po chirurgii Mohsa w 5,3% [Rowe i wsp. 1992]. Wytyczne zalecają rozważenie radioterapii przy zmianach na uchu większych niż 2 cm [NIO 2024].

Warga

Rak płaskonabłonkowy dolnej wargi często rozwija się na podłożu zapalenia czerwieni wargowej z nadmiernego nasłonecznienia (actinic cheilitis). Ten stan przedrakowy w około 90% przypadków dotyczy dolnej wargi. Ryzyko raka zwiększają palenie tytoniu, alkohol, onkogenne typy HPV i immunosupresja. Na raka inwazyjnego może wskazywać tkliwe miejsce, przetrwałe owrzodzenie lub rosnący guzek na wardze [DermNet — Actinic cheilitis]. Warga należy do obszaru wysokiego ryzyka [NIO 2024], a w przeglądzie Rowe'a pierwotne raki skóry i wargi leczone metodą Mohsa nawracały rzadziej niż po innych metodach: w 3,1% wobec 10,9% [Rowe i wsp. 1992]. Szczegóły opisujemy w artykułach Rak wargi dolnej — zdjęcia i Rak wargi dolnej — rokowania.

Powieki i okolica oka

Rak płaskonabłonkowy może rozwinąć się także na powiece i w okolicy oka. Ta okolica należy do obszaru wysokiego ryzyka [NIO 2024]. Raki powieki mają w klasyfikacji zaawansowania osobne zasady [NIO 2024]. Każdy zabieg w tej okolicy wymaga zaplanowania tak, by zachować domykanie powiek i chronić oko, dlatego przy zmianach na powiece lekarz może skierować chorego do ośrodka, który wykonuje takie operacje. Przy zmianach na powiekach większych niż 5 mm wytyczne zalecają rozważenie radioterapii [NIO 2024]. O raku podstawnokomórkowym tej okolicy piszemy w artykule Rak podstawnokomórkowy powieki.

Z czym można pomylić raka płaskonabłonkowego na twarzy?

Wytyczne zaliczają do zmian, które trzeba odróżnić od raka płaskonabłonkowego, między innymi raka podstawnokomórkowego, rogowiaka kolczystokomórkowego, czerniaka i znamię Spitz [NIO 2024]. Gołym okiem nie da się wiarygodnie rozstrzygnąć, z jaką zmianą mamy do czynienia. Pierwszy krok to badanie kliniczne i dermatoskopowe, a rozpoznanie zawsze potwierdza badanie histopatologiczne [Stratigos i wsp. 2026, cz. 1]. Więcej o raku z komórek Merkla piszemy w artykule Rak z komórek Merkla — zdjęcia i opis.

Kiedy rak płaskonabłonkowy twarzy jest groźny?

O ryzyku nawrotu i przerzutów decyduje zestaw cech. Polskie wytyczne wymieniają jako cechy wysokiego ryzyka [NIO 2024]:

• lokalizację w obszarze H (nos, uszy, wargi, powieki, skronie) albo większy guz w obszarze M (czoło, policzki),
• średnicę powyżej 2 cm, a zwłaszcza powyżej 4 cm,
• nieostre granice zmiany i szybki wzrost,
• nawrót po wcześniejszym leczeniu,
• immunosupresję oraz wcześniejszą radioterapię lub przewlekły stan zapalny w miejscu guza,
• objawy neurologiczne,
• w badaniu histopatologicznym: niskie zróżnicowanie, głębokość naciekania ponad 2 mm (bardzo wysokie ryzyko ponad 6 mm lub poza tkankę tłuszczową), naciekanie nerwów i naczyń oraz niektóre podtypy, na przykład desmoplastyczny.

W badaniu 985 chorych niezależnymi czynnikami ryzyka przerzutów do węzłów chłonnych i zgonu z powodu raka były: średnica co najmniej 2 cm, niskie zróżnicowanie, naciekanie poza tkankę tłuszczową oraz lokalizacja na uchu lub skroni. Z ryzykiem zgonu wiązało się też naciekanie nerwów [Schmults i wsp. 2013].

Naciekanie nerwów

Rak płaskonabłonkowy może szerzyć się wzdłuż nerwów, a naciekanie przestrzeni okołonerwowych to jedna z cech wysokiego ryzyka [NIO 2024]. Ryzyko zależy od tego, jaki nerw jest zajęty. W badaniu 114 chorych zajęcie samych drobnych nerwów, bez innych czynników ryzyka, rzadko prowadziło do złego wyniku. Zajęcie większych nerwów, o średnicy co najmniej 0,1 mm, wiązało się z większym ryzykiem przerzutów do węzłów i zgonu, częściowo dlatego, że towarzyszyły mu inne niekorzystne cechy [Carter i wsp. 2013].

Objawy ze strony nerwów czaszkowych są rzadkim, ale ważnym sygnałem nawrotu raka skóry. W małej serii sześciu chorych z nawrotem nowotworu skóry głowy i szyi (cztery raki płaskonabłonkowe i dwa czerniaki) objawy ze strony nerwów czaszkowych obejmowały drętwienie twarzy, osłabienie lub porażenie mięśni twarzy, ból twarzy, podwójne widzenie i mrowienie. Trwały średnio 7 miesięcy przed rozpoznaniem nawrotu, a takie guzy bywają mylone z porażeniem nerwu twarzowego lub nerwobólem nerwu trójdzielnego [Leach i wsp. 2008]. Jeśli po leczeniu raka skóry twarzy pojawią się takie dolegliwości, trzeba o tym powiedzieć lekarzowi prowadzącemu.

Przerzuty do węzłów przyusznych i szyjnych

Gdy rak płaskonabłonkowy skóry daje przerzuty, w około 80% przypadków pojawiają się one w okolicznych węzłach chłonnych [DermNet]. W przypadku twarzy są to między innymi węzły w ślinance przyusznej i na szyi. W jednym z ośrodków leczenia chorób ślinianek przerzuty raka płaskonabłonkowego skóry były najczęstszym nowotworem złośliwym usuwanym ze ślinianki przyusznej: stanowiły 35,4% nowotworów złośliwych w tej ślinance [Mayer i wsp. 2021]. Dlatego po leczeniu raka skóry twarzy lekarz bada także okolicę przed uchem i szyję. Twardy, powiększający się, niebolesny guzek w tych miejscach wymaga pilnej oceny. Więcej w artykule Guzek na szyi.

Rozpoznanie

Rozpoznanie zaczyna się od obejrzenia zmiany w dermatoskopie i zbadania całej skóry. U starszych osób z mocno uszkodzoną przez słońce skórą raki często występują w kilku miejscach naraz, obok ognisk rogowacenia słonecznego i choroby Bowena [NIO 2024]. Lekarz bada też węzły chłonne przyuszne i szyjne. Wytyczne zalecają badanie dermatoskopowe przed usunięciem każdej zmiany skórnej [NIO 2024].

Ostateczne rozpoznanie daje badanie histopatologiczne. Przy wyraźnym podejrzeniu raka zmianę można wyciąć w całości z marginesem 1–2 mm albo pobrać wycinek [NIO 2024]. Gdy obraz kliniczny budzi wątpliwości, najpierw pobiera się wycinek, a decyzję o leczeniu podejmuje się po wyniku [NIO 2024]. Wynik powinien zawierać podtyp raka, wymiar, głębokość naciekania w milimetrach, stan marginesów i ocenę naciekania nerwów i naczyń [NIO 2024]. Jak czytać taki wynik, wyjaśniamy w artykule Biopsja znamienia — wynik histopatologiczny.

Gdy lekarz podejrzewa głęboki naciek mięśni, kości, nerwów, węzłów chłonnych albo gałki ocznej, zleca tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny [NIO 2024].

Stopnie zaawansowania

Dla raków skóry głowy i szyi stosuje się klasyfikację AJCC 8. wydania [Ruiz i wsp. 2019; NIO 2024; Stratigos i wsp. 2026, cz. 1]. W stopniu T3 wystarcza jedna z wymienionych cech:

Stopień zaawansowania uwzględnia również zajęcie węzłów chłonnych i przerzuty odległe.

Leczenie raka płaskonabłonkowego skóry twarzy

Celem leczenia jest doszczętne usunięcie nowotworu. Wytyczne każą przy wyborze metody uwzględnić między innymi ryzyko nawrotu, zachowanie funkcji danej części ciała, efekt estetyczny, wiek i choroby współistniejące oraz preferencje chorego [NIO 2024].

Wycięcie chirurgiczne

To najczęściej stosowana metoda i „złoty standard” leczenia [NIO 2024]. Polskie wytyczne zalecają margines co najmniej 6 mm zdrowej skóry. Przy raku wysokiego ryzyka, a na twarzy jest nim każdy rak w obszarze H, zalecają chirurgię mikrograficzną Mohsa [NIO 2024]. Polega ona na wycinaniu guza warstwami i badaniu brzegów każdej warstwy w trakcie operacji. Chirurg poszerza wycięcie tylko tam, gdzie znalazł komórki raka, dzięki czemu oszczędza jak najwięcej zdrowej skóry. Gdy metoda Mohsa nie jest dostępna, wytyczne zalecają margines około 10 mm, a jeśli tak szeroki margines pogorszyłby wygląd twarzy, można rozważyć wycięcie z mniejszym, ale potwierdzonym histologicznie marginesem [NIO 2024]. Europejskie wytyczne również zalecają w pierwszej kolejności wycięcie z oceną marginesów lub chirurgię mikrograficzną [Stratigos i wsp. 2026, cz. 2].

Metoda Mohsa nie jest w Polsce refundowana [NIO 2024]. Więcej piszemy o niej w artykułach Operacja Mohsa i Metoda Mohsa na NFZ.

Odtworzenie tkanek po wycięciu

Po wycięciu małego raka ranę zwykle się zszywa. Po wycięciu większego raka na nosie, powiece, uchu czy wardze chirurg odtwarza tkanki płatem przesuniętej skóry albo przeszczepem. Zachowanie funkcji i efekt estetyczny to według wytycznych jedne z kryteriów wyboru metody leczenia [NIO 2024]. Opisujemy to w artykule Przeszczep skóry po wycięciu nowotworu.

Radioterapia

Radioterapia może zastąpić operację, gdy ta jest przeciwwskazana, mogłaby dać nieakceptowalny efekt czynnościowy lub estetyczny albo chory się na nią nie zgadza. Wytyczne zalecają jej rozważenie przy zmianach powyżej 5 mm w okolicy ust, powiek, czubka i skrzydełek nosa oraz powyżej 2 cm w okolicy uszu, czoła i owłosionej skóry głowy, gdy spodziewany jest poważny defekt kosmetyczny [NIO 2024]. Stosuje się ją głównie u osób po 60. roku życia; wiek poniżej 60 lat jest względnym przeciwwskazaniem [NIO 2024].

W badaniach retrospektywnych pięcioletnia skuteczność radioterapii raka płaskonabłonkowego wynosiła 92,7%, a piętnastoletnia 78,6% [NIO 2024]. Wadą są późne odczyny popromienne, przez które efekt estetyczny może z czasem się pogarszać [NIO 2024]. Radioterapię stosuje się też uzupełniająco po operacji, na przykład przy wyraźnym naciekaniu nerwów, niedoszczętnym wycięciu, którego nie da się poprawić, albo po usunięciu węzłów chłonnych z przerzutami [NIO 2024].

Leczenie miejscowe zmian wczesnych

Kremy (imikwimod, 5-fluorouracyl) i terapia fotodynamiczna są przeznaczone dla zmian przedrakowych i raka in situ, czyli choroby Bowena, a nie dla inwazyjnego raka płaskonabłonkowego [NIO 2024]. Przed takim leczeniem potrzebny jest wynik badania histopatologicznego [NIO 2024]. O terapii fotodynamicznej na twarzy piszemy w artykule Terapia fotodynamiczna na twarz.

Wytyczne nie zalecają leczenia raków skóry łyżeczkowaniem z elektrokoagulacją, laseroterapią, dermabrazją ani peelingiem chemicznym, bo te metody uniemożliwiają ocenę, czy nowotwór usunięto w całości [NIO 2024]. Krioterapię dopuszczają tylko w powierzchownych zmianach niskiego ryzyka, a nie w zmianach guzkowych [NIO 2024].

Leczenie zaawansowanego raka

Przy przerzutach w węzłach chłonnych wykonuje się ich usunięcie, często uzupełnione radioterapią [NIO 2024]. Gdy rak jest miejscowo zaawansowany lub dał przerzuty i nie da się go wyleczyć operacją ani radioterapią, lekiem pierwszego wyboru jest cemiplimab, czyli immunoterapia, w Polsce dostępna w programie lekowym [NIO 2024; Stratigos i wsp. 2026, cz. 2]. W badaniu II fazy obejmującym 193 chorych z zaawansowanym rakiem płaskonabłonkowym skóry, niekwalifikujących się do leczenia radykalnego, dwa lata przeżyło 73,3% z nich [Rischin i wsp. 2021; NIO 2024]. Takie leczenie prowadzą ośrodki onkologiczne, a decyzje podejmuje zespół wielodyscyplinarny [Stratigos i wsp. 2026, cz. 2].

Czy da się wyleczyć? Rokowanie

Większość raków płaskonabłonkowych twarzy daje się wyleczyć. W badaniu 985 chorych obserwowanych przez około 4 lata (mediana 50 miesięcy) nawrót miejscowy wystąpił u 4,6%, przerzuty do węzłów chłonnych u 3,7%, a z powodu raka zmarło 2,1% chorych [Schmults i wsp. 2013]. Rokowanie pogarszają cechy wysokiego ryzyka opisane wyżej, a przede wszystkim przerzuty.

Leczenie nie kończy się na zabiegu. Według polskich wytycznych [NIO 2024]:

• 70–80% nawrotów raka płaskonabłonkowego ujawnia się w ciągu pierwszych 2 lat,
• u 30–50% osób po raku skóry w ciągu 5 lat pojawia się kolejne ognisko podobnego nowotworu,
• osoby, które chorowały na raka skóry, mają około 10 razy większe ryzyko kolejnego raka skóry niż populacja ogólna i większe ryzyko czerniaka.

Kontrole po leczeniu i ochrona twarzy

Po leczeniu raka płaskonabłonkowego wytyczne zalecają [NIO 2024]:

• badanie całej skóry z dermatoskopią co 4–6 miesięcy przez 5 lat, a później co 6–12 miesięcy do końca życia; przy chorobie zaawansowanej kontrole są częstsze,
• samodzielne oglądanie skóry raz w miesiącu, także blizny i węzłów chłonnych przed uchem i na szyi,
• całoroczną ochronę przed słońcem z filtrem SPF 30–50+.

Każde podejrzenie nawrotu trzeba potwierdzić badaniem histopatologicznym [NIO 2024]. Europejskie wytyczne wymieniają wśród metod zapobiegania kolejnym rakom, oprócz ochrony przed słońcem, także doustny nikotynamid [Stratigos i wsp. 2026, cz. 1]. Czy jest on wskazany, ocenia lekarz. Więcej w artykule Nikotynamid a rak skóry.

Jak możemy pomóc?

• Ocena zmiany na twarzy. Podczas wideodermatoskopii lekarz ogląda zmiany w powiększeniu, bada całą skórę i zapisuje obraz zmian wymagających obserwacji. Badanie kosztuje 480 zł u dorosłych.
• Usunięcie podejrzanej zmiany z badaniem histopatologicznym. Zmiany podejrzane o raka wycinamy chirurgicznie i zawsze wysyłamy do badania histopatologicznego. Twarz to szczególna lokalizacja: wycięcie zmiany kosztuje 680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł. Wizyta kontrolna ze zdjęciem szwów jest bezpłatna. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem.
• Skierowanie tam, gdzie trzeba. Przy zmianach na uchu, wardze, powiece lub nosie, a także przy dużych guzach, lekarz może skierować do ośrodka, który wykonuje chirurgię Mohsa lub radioterapię. Tych metod nie wykonujemy.
• Dalsze kroki po wyniku. Gdy wynik potwierdzi nowotwór złośliwy, lekarz omawia dalsze postępowanie zgodnie z wytycznymi, a gdy to potrzebne, organizujemy konsultację onkologiczną. Z dalszymi krokami nie zostajesz sam.

Aktualne ceny znajdziesz w cenniku.

Najczęstsze pytania

Jak wygląda początek raka płaskonabłonkowego?

Na twarzy rak płaskonabłonkowy najczęściej zaczyna się w miejscu rogowacenia słonecznego: szorstkiej, łuszczącej się, czerwonawej plamki na czole, skroni, nosie, uchu lub dolnej wardze. Niepokój powinna budzić plamka, która grubieje, twardnieje, staje się tkliwa, rośnie albo owrzodzi. Wczesny rak może też wyglądać jak strupek, który ciągle odpada i wraca, albo jak rana, która nie goi się od kilku tygodni.

Jak wygląda rak płaskonabłonkowy zdjęcia?

Na zdjęciach rak płaskonabłonkowy skóry to najczęściej twardy, różowy lub cielisty guzek z grubą łuską albo strupem na powierzchni, często z owrzodzeniem w środku. Bywa też rogową naroślą, czyli rogiem skórnym, albo płaską, szorstką, czerwonawą plamą. Zdjęcia pomagają zrozumieć, czego szukać, ale nie pozwalają postawić rozpoznania. Zmianę na twarzy, która rośnie, krwawi lub się nie goi, powinien obejrzeć lekarz.

Czy rak kolczystokomórkowy na czole jest groźny?

Czoło należy według polskich wytycznych do obszaru o pośrednim ryzyku: rak mniejszy niż 1 cm uznaje się tam za zmianę niskiego ryzyka, a większy za zmianę wysokiego ryzyka. Rak na czole zwykle daje się wyleczyć wycięciem. Groźniejsze są guzy duże, głęboko naciekające, nisko zróżnicowane lub naciekające nerwy. Większe ryzyko przerzutów niż czoło mają skronie, uszy i warga.

Jak długo można żyć z rakiem płaskonabłonkowym?

Większość chorych zostaje wyleczona zabiegiem. W dużym badaniu prawie tysiąca chorych obserwowanych przez około 4 lata z powodu raka płaskonabłonkowego skóry zmarło 2,1% z nich. Rokowanie pogarszają przerzuty do węzłów chłonnych i narządów odległych. Nawet w chorobie zaawansowanej leczenie bywa skuteczne: w badaniu immunoterapii dwa lata przeżyło około 73% chorych.

Czy da się wyleczyć rak płaskonabłonkowy?

Tak, w większości przypadków. Podstawą leczenia jest wycięcie chirurgiczne z marginesem zdrowej skóry i oceną marginesów pod mikroskopem. Na twarzy, zwłaszcza na nosie, uchu, wardze i powiece, często stosuje się chirurgię mikrograficzną Mohsa lub radioterapię, by oszczędzić zdrowe tkanki. Zaawansowany rak leczy się immunoterapią. Po leczeniu potrzebne są regularne kontrole.

Czy brodawczak płaskonabłonkowy na twarzy to rak?

Nie. Słowem „brodawczak” pacjenci często nazywają włókniaka miękkiego albo kurzajkę, czyli zmiany łagodne. Nie są one odmianą raka płaskonabłonkowego, mimo podobnej nazwy. Rak płaskonabłonkowy może jednak przypominać brodawkę, dlatego każdą brodawkowatą zmianę na twarzy, która szybko rośnie, krwawi, boli lub ma strup, powinien obejrzeć lekarz.

Podsumowanie

Rak płaskonabłonkowy skóry twarzy, czyli rak kolczystokomórkowy, rozwija się głównie na skórze latami wystawianej na słońce, najczęściej w miejscu rogowacenia słonecznego. Ma postać łuszczącego się, twardego guzka, niegojącej się rany, krwawiącego strupa lub rogu skórnego. O jego groźności decyduje nie tylko wielkość, ale i miejsce: nos, uszy, wargi, powieki i skronie to lokalizacje wysokiego ryzyka, w których wytyczne zalecają wycięcie z kontrolą marginesów, najlepiej metodą Mohsa, albo radioterapię. Wykryty wcześnie rak płaskonabłonkowy twarzy zwykle daje się wyleczyć z dobrym efektem estetycznym. Każda zmiana na twarzy, która nie goi się przez kilka tygodni, rośnie lub krwawi, wymaga oceny lekarza.

Zobacz również

• Rak kolczystokomórkowy — objawy, zdjęcia, leczenie
• Rak płaskonabłonkowy skóry głowy
• Rak skóry na twarzy i nosie
• Rogowacenie słoneczne — zmiana przedrakowa
• Choroba Bowena
• Rak wargi dolnej — zdjęcia
• Czy rak skóry jest groźny?