Rak wargi — przyczyny i czynniki ryzyka. Słońce, tytoń, leki i odporność

Rak wargi jest jednym z nielicznych nowotworów, przy których przyczyna jest dość dobrze znana i w dużej części zależy od nas. Najczęściej rozwija się na wardze dolnej, która przez dziesiątki lat przyjmuje na siebie słońce, i najczęściej u osób, które dużo czasu spędzały na zewnątrz albo paliły tytoń. Do tego dochodzą czynniki mniej oczywiste: obniżona odporność, stan przedrakowy na wardze i niektóre leki na nadciśnienie.

W tym artykule wyjaśniamy, od czego jest rak wargi i jak mocne są dowody na poszczególne czynniki ryzyka. Rokowanie i leczenie opisujemy w artykule rak wargi dolnej — rokowania, a wygląd zmian na kolejnych etapach w tekście jak wygląda rak wargi dolnej.

Przyczyny raka wargi w skrócie

• Promieniowanie UV to główna przyczyna. Dotyczy głównie wargi dolnej, osób o jasnej skórze i pracujących na zewnątrz [DermNet; Hafström 2026].
• Słoneczne zapalenie czerwieni wargowej to stan przedrakowy. W przeglądzie badań przekształcenie w raka stwierdzono u 14% chorych [Carneiro 2023].
• Palenie tytoniu, zwłaszcza fajki, zwiększa ryzyko [Doll 1996; NIO Raki skóry 2024]. Związek palenia i alkoholu z rakiem samej wargi jest jednak znacznie słabszy niż z rakiem wnętrza jamy ustnej [Yano 2026].
• Obniżona odporność po przeszczepie narządu zwiększa ryzyko inwazyjnego raka wargi około 15-krotnie [Laprise 2019].
• Leki fotouczulające, przede wszystkim długotrwale przyjmowany hydrochlorotiazyd, w badaniach obserwacyjnych wiążą się z kilkukrotnie wyższym ryzykiem raka wargi przy dużych dawkach skumulowanych [Pottegård 2017; MHRA].
• HPV jest ważną przyczyną raka części ustnej gardła, ale w raku czerwieni wargowej jego rola wydaje się niewielka [NCI; Harbor 2024].
• Najskuteczniejsza profilaktyka to pomadka z filtrem SPF co najmniej 30, kapelusz z szerokim rondem i rzucenie palenia [AAD; DermNet; KRN].

Czym jest rak wargi?

Rak wargi to nowotwór złośliwy, który rozwija się w czerwieni wargowej, czyli czerwonej części ust, albo w skórze wokół nich. W zdecydowanej większości jest to rak kolczystokomórkowy (płaskonabłonkowy) o wysokim lub średnim stopniu zróżnicowania [KRN]. Chorują na niego głównie mężczyźni po 60. roku życia [KRN].

Rak wargi ma odrębną epidemiologię. Przegląd danych z różnych krajów pokazał, że jest częsty w Ameryce Północnej, Europie i Oceanii, a w części Azji praktycznie nie występuje. Autorzy przeglądu proponują, by traktować wargę jako osobne miejsce powstawania nowotworu, a nie łączyć jej z innymi rakami jamy ustnej [Moore 1999]. To ważne także dla zrozumienia przyczyn: rak wargi ma częściowo inne przyczyny niż rak języka czy dna jamy ustnej.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Dlaczego rak wargi najczęściej pojawia się na wardze dolnej?

Odpowiedź łączy budowę wargi i geometrię padania światła:

• Cieńszy i słabiej chroniony nabłonek. Czerwień wargowa jest bardziej podatna na uszkodzenia przez promieniowanie UV niż otaczająca skóra, bo jej nabłonek jest cieńszy i słabiej pigmentowany [DermNet].
• Ekspozycja. Warga dolna jest bardziej wystawiona na słońce niż górna. Słoneczne zapalenie czerwieni wargowej, wywołane przewlekłym działaniem UV, w 90% przypadków dotyczy właśnie wargi dolnej [DermNet].

Skutek widać w danych. W szwedzkim rejestrze obejmującym ponad 2 tysiące chorych na raka czerwieni wargowej 82,6% guzów dotyczyło wargi dolnej, a 8,6% górnej [Hafström 2026]. Na wardze górnej częściej niż na dolnej spotyka się z kolei raka podstawnokomórkowego, który rośnie w skórze nad czerwienią wargową [Zitsch 1995]. O tym nowotworze piszemy na stronie Rak podstawnokomórkowy.

Przyczyna nr 1: promieniowanie UV

Wieloletnie działanie słońca na wargi to najlepiej udokumentowana przyczyna raka wargi. Szwedzcy badacze nazywają nadmierną ekspozycję na słońce głównym czynnikiem ryzyka [Hafström 2026], a Krajowy Rejestr Nowotworów wymienia wśród czynników sprzyjających promieniowanie ultrafioletowe i przewlekłe oparzenia ust [KRN].

Promieniowanie UV uszkadza DNA komórek nabłonka, a te uszkodzenia kumulują się przez dziesięciolecia. Dlatego rak wargi rozwija się zwykle w starszym wieku, u osób, które przez wiele lat pracowały lub wypoczywały na słońcu.

Praca na zewnątrz

Rolę zawodu opisano dawno. W klasycznym badaniu z Nowej Fundlandii rybacy chorowali na raka wargi częściej niż inni mężczyźni, nawet po uwzględnieniu palenia fajki, przebywania na zewnątrz i wieku. Autorzy nie wskazali konkretnej przyczyny tego dodatkowego ryzyka [Spitzer 1975]. Słoneczne zapalenie czerwieni wargowej, które jest stanem przedrakowym, dotyczy zwłaszcza osób pracujących na zewnątrz, często wspominających poparzenia ust w młodości [DermNet]. Dotyczy to na przykład osób pracujących w rolnictwie, budownictwie czy na morzu.

Jasna karnacja

Polskie wytyczne wymieniają I fenotyp skóry, czyli bardzo jasną skórę, która łatwo się parzy i prawie się nie opala, wśród czynników ryzyka raka kolczystokomórkowego [NIO Raki skóry 2024]. Słoneczne zapalenie czerwieni wargowej dotyczy głównie dorosłych o jasnej karnacji [DermNet].

Mniej słońca, mniej raka wargi

Za rolą słońca przemawiają też zmiany w czasie. W szwajcarskim kantonie Vaud w latach 1975–1990 zachorowalność na raka wargi spadła u mężczyzn z 1,8 do 0,6 na 100 tysięcy. Autorzy wiązali to z mniejszym zawodowym narażeniem na UV i rzadszym paleniem fajki i cygar [Levi 1993]. W Stanach Zjednoczonych zachorowalność na raka kolczystokomórkowego wargi u mężczyzn spadła w latach 1975–2016 z 4,4 do 0,8 na 100 tysięcy, a udział kobiet wśród chorych wzrósł z 8,4% do 26,1% [Mehta 2021]. Przyczyny tych zmian nie są w pełni wyjaśnione. W Szwecji w latach 2008–2022 zachorowalność wzrosła, wyraźniej u kobiet niż u mężczyzn [Hafström 2026]. Wzrost liczby zachorowań wśród kobiet obserwowano w wielu krajach już wcześniej [Moore 1999].

Słoneczne zapalenie czerwieni wargowej — stan przedrakowy

Słoneczne zapalenie czerwieni wargowej (łac. cheilitis actinica) to odpowiednik rogowacenia słonecznego na wardze. Wynika z przewlekłego działania promieniowania UV na wargę dolną [DermNet]. Typowe objawy to:

• suchość i łuszczenie się wargi,
• zatarcie wyraźnej zwykle granicy między czerwienią wargową a skórą,
• pęknięcia, nadżerki i strupy,
• białawe, zgrubiałe plamy,
• pomadka, która „wchodzi” w drobne bruzdy wokół ust [DermNet].

W przeglądzie systematycznym 13 badań obejmujących 728 chorych najczęstszymi objawami były suchość (99%), zatarta granica czerwieni wargowej (82%), łuszczenie i zanik (po 69%). Dysplazję nabłonka, czyli zmiany przedrakowe widoczne pod mikroskopem, stwierdzano często, a przekształcenie w raka wystąpiło u 14% chorych. Strupy, owrzodzenia i zaczerwienione obszary wiązały się z rakiem, a łuszczenie z samym zapaleniem [Carneiro 2023].

DermNet podkreśla, że inwazyjnego raka należy podejrzewać, gdy jedno miejsce na wardze staje się tkliwe albo gdy pojawia się przetrwałe owrzodzenie lub rosnący guzek [DermNet]. Dalsza ekspozycja na słońce i brak leczenia zwiększają ryzyko raka kolczystokomórkowego. Szerzej o tym typie zmian przedrakowych piszemy w artykule rogowacenie słoneczne — zmiana przedrakowa.

Palenie tytoniu — szczególnie fajka

Palenie należy do klasycznych czynników ryzyka raka wargi. Polskie wytyczne wymieniają nikotynizm wśród czynników ryzyka raka kolczystokomórkowego [NIO Raki skóry 2024], a DermNet podaje, że rak wargi jest częstszy u palaczy niż u osób niepalących [DermNet].

Szczególną pozycję ma fajka. Przegląd Richarda Dolla, jednego z twórców badań nad szkodliwością tytoniu, uznał palenie fajki za przyczynę raka wargi, a palenie papierosów za możliwą przyczynę [Doll 1996]. Spadek zachorowań w szwajcarskim kantonie Vaud autorzy wiązali między innymi z rzadszym paleniem fajki i cygar [Levi 1993].

Jednocześnie nowsze dane pokazują, że rak wargi jest znacznie mniej „tytoniowy” niż rak wnętrza jamy ustnej. W dużym amerykańskim badaniu obejmującym prawie 491 tysięcy osób porównano obecnych palaczy pijących więcej niż dwa drinki dziennie z osobami, które nie paliły i nie piły. Ryzyko raka dna jamy ustnej było u nich prawie 15-krotnie wyższe, raka języka prawie 5-krotnie, a raka wargi tylko 1,5-krotnie. Palenie i alkohol odpowiadały za około 12% raków wargi i aż 56% raków dna jamy ustnej [Yano 2026]. To jedna kohorta, w której raki wargi stanowiły tylko część spośród 765 raków jamy ustnej, więc dokładność oszacowania dla wargi jest ograniczona, ale różnica względem innych części jamy ustnej jest duża. To dodatkowy argument, że w raku wargi pierwsze skrzypce gra słońce.

Nie znaczy to, że palenie przy wardze jest obojętne. W badaniu chorych po przeszczepie wątroby, serca lub płuc palenie w wywiadzie wiązało się z prawie trzykrotnie wyższym ryzykiem raka wargi (w badaniu było tylko 58 zachorowań, więc oszacowanie jest niepewne) [Na 2016]. Krajowy Rejestr Nowotworów wymienia unikanie palenia, obok unikania oparzeń słonecznych, jako podstawę zapobiegania rakowi wargi [KRN].

Alkohol

Alkohol jest dobrze udokumentowanym czynnikiem ryzyka raków jamy ustnej i gardła [CRUK — przyczyny]. DermNet wymienia nadużywanie alkoholu także wśród czynników sprzyjających rakowi wargi [DermNet]. W przypadku samej czerwieni wargowej siła tego związku wydaje się jednak niewielka, co pokazuje cytowane wyżej badanie, w którym palenie i alkohol łącznie odpowiadały tylko za około 12% raków wargi [Yano 2026]. Ograniczenie alkoholu jest ważne dla zdrowia jamy ustnej, ale nie zastąpi ochrony warg przed słońcem.

Obniżona odporność

Układ odpornościowy na bieżąco usuwa część komórek z uszkodzonym DNA. Gdy jest osłabiony, uszkodzone komórki łatwiej przekształcają się w raka. Polskie wytyczne wymieniają wśród czynników ryzyka raka kolczystokomórkowego stan po przeszczepie narządu oraz inne rodzaje obniżonej odporności, na przykład AIDS, przewlekłą białaczkę limfatyczną czy przewlekłe leczenie hydroksymocznikiem [NIO Raki skóry 2024].

W przypadku wargi efekt jest bardzo wyraźny. W amerykańskim badaniu obejmującym ponad 261 tysięcy biorców narządów:

• ryzyko inwazyjnego raka wargi było około 15 razy wyższe, a raka in situ około 26 razy wyższe niż w populacji ogólnej,
• ryzyko było wyższe u mężczyzn, u biorców płuc niż nerek i u osób po wcześniejszym raku kolczystokomórkowym skóry,
• częściej chorowały osoby leczone cyklosporyną z azatiopryną niż takrolimusem z mykofenolanem [Laprise 2019].

Autorzy podkreślają, że bardzo silny związek z jasną karnacją i wcześniejszym rakiem skóry wskazuje na ważną rolę promieniowania UV także w tej grupie [Laprise 2019]. W australijskim badaniu biorców wątroby, serca i płuc ryzyko raka wargi rosło wraz z dawką azatiopryny i czasem trwania leczenia immunosupresyjnego [Na 2016].

Leków immunosupresyjnych nie wolno odstawiać ani zmieniać samodzielnie. Osoby po przeszczepie powinny natomiast szczególnie dbać o ochronę ust przed słońcem i regularnie pokazywać skórę lekarzowi. Więcej piszemy w artykułach rak skóry po przeszczepie i immunosupresja a rak skóry.

Leki fotouczulające, w tym hydrochlorotiazyd

To czynnik ryzyka, o którym mało kto wie. Hydrochlorotiazyd jest często stosowanym lekiem moczopędnym na nadciśnienie, występującym także w lekach złożonych. Działa fotouczulająco, czyli zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie UV, co uważa się za możliwy mechanizm opisywanego ryzyka [MHRA].

W duńskim badaniu porównano 633 chorych na raka kolczystokomórkowego wargi z ponad 63 tysiącami osób z populacji ogólnej:

• przyjmowanie hydrochlorotiazydu kiedykolwiek wiązało się z około dwukrotnie wyższym ryzykiem raka wargi,
• przy dużej łącznej dawce (co najmniej 25 000 mg) ryzyko było prawie czterokrotnie wyższe,
• przy największej łącznej dawce (co najmniej 100 000 mg) prawie ośmiokrotnie wyższe,
• nie stwierdzono takiego związku dla innych leków moczopędnych i przeciwnadciśnieniowych [Pottegård 2017].

Zakładając związek przyczynowy, autorzy oszacowali, że hydrochlorotiazyd może odpowiadać za około 11% raków kolczystokomórkowych wargi w Danii [Pottegård 2017]. Wcześniejsze amerykańskie badanie wykazało zwiększone ryzyko raka wargi przy co najmniej pięcioletnim stosowaniu hydrochlorotiazydu, a także fotouczulającego nifedypiny [Friedman 2012]. Wszystkie te dane są obserwacyjne. Europejski komitet PRAC uznał w 2018 roku, że istnieje biologicznie prawdopodobny mechanizm zwiększonego ryzyka nieczerniakowych raków skóry po większych dawkach skumulowanych, i zlecił dodanie ostrzeżenia do informacji o leku. Opierał się na dwóch badaniach z duńskich rejestrów, a związek z rakiem wargi ocenił jako „możliwy” [PRAC 2018]. Badanie z Tajwanu nie wykazało związku hydrochlorotiazydu z rakiem wargi, ale przedział ufności dla raka wargi był bardzo szeroki (0,09–7,81), więc badanie niczego nie rozstrzyga [Pottegård 2019].

Na podstawie tych badań brytyjska agencja do spraw leków MHRA zaleca lekarzom, by informowali pacjentów o ryzyku, zachęcali ich do regularnego oglądania skóry, do ograniczania ekspozycji na słońce i stosowania ochrony przeciwsłonecznej, a u osób po wcześniejszym raku skóry ponownie rozważyli stosowanie hydrochlorotiazydu [MHRA].

Ważne: nie odstawiaj leku na nadciśnienie na własną rękę. Nieleczone nadciśnienie jest groźne. Jeśli przyjmujesz hydrochlorotiazyd od lat i masz zmiany na wargach albo raka skóry w przeszłości, porozmawiaj z lekarzem prowadzącym o ewentualnej zmianie leku. Listę innych leków zwiększających wrażliwość na słońce znajdziesz w artykule leki fotouczulające.

Czy HPV powoduje raka wargi?

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) często pojawia się w artykułach o raku jamy ustnej. Warto jednak oddzielić od siebie dwa miejsca:

• Część ustna gardła (migdałki, nasada języka). Tu HPV jest przyczyną około 70% nowotworów [NCI].
• Czerwień wargowa. Tu rola HPV wydaje się niewielka. W badaniu 50 raków kolczystokomórkowych wargi z RPA, w którym zastosowano dokładne metody wykrywania aktywnego wirusa, potwierdzono go tylko w jednym przypadku, czyli u 2% chorych [Harbor 2024]. To jedna niewielka kohorta, więc wynik wymaga potwierdzenia w innych badaniach.

Polskie wytyczne wymieniają zakażenie HPV wśród czynników ryzyka raka kolczystokomórkowego skóry, a DermNet także wśród czynników sprzyjających rakowi wargi [NIO Raki skóry 2024; DermNet]. Dowody dotyczące samej wargi są jednak ograniczone. Szczepienie przeciw HPV jest bardzo ważne w zapobieganiu nowotworom szyjki macicy, odbytu czy gardła [NCI], ale nie zastąpi ochrony warg przed słońcem.

Inne czynniki ryzyka

Polskie wytyczne dotyczące raków skóry wymieniają kilka dodatkowych czynników ryzyka raka kolczystokomórkowego, które mogą dotyczyć także wargi [NIO Raki skóry 2024]:

• przewlekłe stany zapalne, na przykład długo utrzymujący się toczeń rumieniowaty skórny, nadżerkowy liszaj płaski czy liszaj twardzinowy, oraz przewlekłe niegojące się owrzodzenia,
• promieniowanie jonizujące, na przykład po radioterapii okolicy,
• narażenie na niektóre substancje chemiczne, takie jak arsen, smoła węglowa czy sadza,
• rzadkie choroby genetyczne, na przykład skóra pergaminowata i barwnikowa (xeroderma pigmentosum) czy albinizm oczno-skórny, w których skóra jest wyjątkowo wrażliwa na UV.

Do czynników demograficznych należą płeć męska i wiek. Rak wargi występuje zdecydowanie częściej u mężczyzn, zwykle po 60. roku życia [KRN]. Słoneczne zapalenie czerwieni wargowej jest trzy razy częstsze u mężczyzn niż u kobiet [DermNet].

Część czynników opisywanych w internecie, na przykład przewlekłe drażnienie wargi przez ustnik fajki, gorące napoje czy zła higiena jamy ustnej, nie ma w cytowanych źródłach mocnego potwierdzenia. Przegląd światowych danych zwracał uwagę, że wiedza o przyczynach raka wargi opiera się w dużej części na obserwacjach, a nie na dobrze zaprojektowanych badaniach [Moore 1999].

Rak wargi — od czego? Podsumowanie siły dowodów

Tabela upraszcza złożone dane. To nasza własna, uproszczona ocena na podstawie cytowanych badań i wytycznych, a nie formalna skala jakości dowodów (np. GRADE). U konkretnej osoby czynniki ryzyka się sumują: najbardziej narażony jest starszy mężczyzna o jasnej skórze, który całe życie pracował na zewnątrz i palił.

Jak zaczyna się rak wargi?

Rak wargi zwykle rozwija się powoli. U wielu chorych poprzedza go słoneczne zapalenie czerwieni wargowej: sucha, łuszcząca się warga z zatartą granicą [DermNet]. Podstawowym objawem samego raka jest niegojące się, wolno rosnące, często niebolesne owrzodzenie w obrębie ust. Może mieć postać wypukłego guza albo zagłębienia [KRN]. Częste są też strupy, które odpadają i tworzą się na nowo. Zwykle pojawia się w środkowej części wargi, rzadziej w kącikach [KRN].

Brak bólu nie świadczy o niegroźnej zmianie. NHS zaleca ocenę lekarza lub stomatologa, gdy owrzodzenie w jamie ustnej nie goi się dłużej niż 3 tygodnie [NHS], a Krajowy Rejestr Nowotworów zwraca uwagę na owrzodzenie lub guzek utrzymujące się ponad 2 tygodnie mimo leczenia [KRN]. Opis kolejnych etapów i zmian, które przypominają raka wargi, takich jak opryszczka, znajdziesz w artykule o wyglądzie raka wargi dolnej, wskazanym na początku tekstu.

Jak wygląda rak na wardze?

Najczęściej jak strup, owrzodzenie lub twarde zgrubienie na czerwieni wargowej, zwykle wargi dolnej. Zmiana może krwawić przy dotyku, a po odpadnięciu strupa pojawia się ponownie. Powiększone węzły chłonne pod brodą lub żuchwą świadczą o bardziej zaawansowanej chorobie [KRN].

Wygląd nie wystarcza do rozpoznania. O tym, czy zmiana jest rakiem, decyduje badanie histopatologiczne wycinka lub wyciętej zmiany [KRN]. Pytanie „jak wygląda rak wargi na zdjęciach” jest zrozumiałe, ale zdjęcie nie zastąpi badania, bo podobnie mogą wyglądać zmiany zapalne i łagodne.

Jak długo żyje się z rakiem wargi i jamy ustnej?

Rak czerwieni wargowej rośnie na zewnątrz, więc zwykle zostaje zauważony wcześnie. Krajowy Rejestr Nowotworów podaje, że we wczesnym stadium odsetek wyleczeń 5-letnich przekracza 90–95%, a w przypadkach zaawansowanych miejscowo lub z przerzutami do węzłów chłonnych wynosi 50–70% [KRN].

Rak wnętrza jamy ustnej, na przykład języka czy dna jamy ustnej, ma gorsze rokowanie, bo często wykrywa się go później. Według danych z Anglii dla zachorowań z lat 2014–2016 5 lat przeżywa ponad 85% chorych w stopniu 1 i około 35% w stopniu 4. Cancer Research UK zaznacza, że dla raka wargi zewnętrznej brak takich danych w podziale na stopnie [CRUK — przeżycie]. Szczegółowe omówienie rokowania i czynników, od których zależy, znajdziesz w artykule o rokowaniu w raku wargi dolnej, wskazanym na początku tekstu.

Jak zmniejszyć ryzyko raka wargi?

Większość przyczyn raka wargi można ograniczyć:

• Pomadka z filtrem. Amerykańska Akademia Dermatologii zaleca balsam do ust z SPF co najmniej 30 [AAD]. Nakładaj go często, bo szybko się ściera podczas jedzenia, picia i mówienia. Wygodną formą jest filtr w sztyfcie.
• Kapelusz z szerokim rondem i cień, zwłaszcza w godzinach największego nasłonecznienia [DermNet].
• Rzucenie palenia, zwłaszcza fajki i cygar [KRN; Doll 1996].
• Leczenie słonecznego zapalenia czerwieni wargowej. Stan przedrakowy warto pokazać lekarzowi. Według DermNet najlepsze wyniki z najmniejszą liczbą nawrotów dają usunięcie czerwieni wargowej i laser CO2 [DermNet]. Metodę dobiera lekarz.
• Ochrona przed słońcem przy lekach fotouczulających i rozmowa z lekarzem prowadzącym, jeśli długo przyjmujesz hydrochlorotiazyd [MHRA].
• Regularne kontrole skóry u osób po przeszczepie narządu i przyjmujących leki obniżające odporność [Laprise 2019].
• Nie lekceważ strupa, który wraca. Wczesne rozpoznanie daje bardzo dobre rokowanie [KRN].

DermNet wspomina także, że mężczyźni mogą rozważyć zapuszczenie wąsów jako naturalnej osłony [DermNet]. Warga dolna wymaga jednak ochrony niezależnie od zarostu.

Do jakiego lekarza ze zmianą na wardze?

Zmianę na wardze może wstępnie ocenić lekarz rodzinny, stomatolog albo lekarz zajmujący się zmianami skórnymi. Do stomatologa i onkologa w ramach NFZ nie potrzeba skierowania [pacjent.gov.pl]. Gdy zmiana budzi podejrzenie raka, potrzebny jest wycinek do badania histopatologicznego [KRN]. Leczeniem raka wargi zajmują się zwykle chirurg szczękowo-twarzowy, laryngolog, chirurg głowy i szyi lub ośrodek onkologiczny, zależnie od zaawansowania i organizacji opieki w danym regionie.

Jaką rolę pełnią Twoje Znamiona?

Zmiany na czerwieni wargowej wymagają szczególnej ostrożności, bo to okolica wysokiego ryzyka [NIO Raki skóry 2024] i miejsce, w którym ważna jest zarówno funkcja, jak i wygląd.

• Ocena zmiany. W Twoich Znamionach lekarz ogląda zmianę na wardze w badaniu dermatoskopowym, zbiera wywiad dotyczący czynników ryzyka, takich jak praca na słońcu, palenie, przyjmowane leki czy przeszczep, i ocenia resztę skóry.
• Skierowanie we właściwe miejsce. Jeśli zmiana budzi podejrzenie raka wargi, kierujemy do chirurga szczękowo-twarzowego, laryngologa lub ośrodka onkologicznego, a w razie potrzeby organizujemy konsultację onkologiczną. Nie obiecujemy leczenia raka wargi w naszych ośrodkach. Naszym zadaniem jest szybkie i trafne wskazanie, co dalej.
• Kontrola całej skóry. Osoby z czynnikami ryzyka raka wargi, zwłaszcza po wieloletniej ekspozycji na słońce i po przeszczepie, mają też większe ryzyko innych raków skóry. Całościowe badanie skóry z zapisem obrazu zmian to wideodermatoskopia.

Więcej o raku kolczystokomórkowym w innych miejscach ciała przeczytasz w artykule rak kolczystokomórkowy — objawy, zdjęcia, leczenie.

Najczęstsze pytania

Jakie są przyczyny raka wargi?

Najważniejszą przyczyną jest wieloletnie działanie promieniowania UV na wargę dolną, zwłaszcza u osób o jasnej skórze i pracujących na zewnątrz. Ryzyko zwiększają też palenie tytoniu (szczególnie fajki), słoneczne zapalenie czerwieni wargowej, obniżona odporność, na przykład po przeszczepie narządu, oraz długotrwałe przyjmowanie niektórych leków fotouczulających, takich jak hydrochlorotiazyd. Rola alkoholu i wirusa HPV w raku samej wargi jest znacznie mniejsza niż w raku jamy ustnej i gardła.

Rak wargi — od czego się bierze?

Z uszkodzeń DNA w komórkach nabłonka czerwieni wargowej, które gromadzą się przez lata. Warga dolna jest wysunięta w stronę słońca, a jej nabłonek jest cieńszy i słabiej chroniony barwnikiem niż skóra. Dlatego rak wargi rozwija się głównie na wardze dolnej i najczęściej u starszych mężczyzn, choć coraz częściej dotyczy też kobiet.

Jak zaczyna się rak wargi?

Często od słonecznego zapalenia czerwieni wargowej: warga jest sucha, łuszczy się, a granica między czerwienią wargową a skórą się zaciera. Sygnałem, że mógł rozwinąć się rak, jest strup, owrzodzenie lub pęknięcie, które nie goi się mimo 2–3 tygodni pielęgnacji, a także stwardnienie lub guzek. Wczesny rak wargi zwykle nie boli.

Jak wygląda rak na wardze?

Najczęściej jak niegojący się strup, owrzodzenie lub twarde zgrubienie na czerwieni wargowej, zwykle wargi dolnej. Może krwawić i nawracać po odpadnięciu strupa. Wygląd nie wystarcza do rozpoznania: o tym, czy to rak, decyduje badanie histopatologiczne wycinka. Zdjęcia i opis kolejnych etapów znajdziesz w osobnym artykule.

Jak długo żyje się z rakiem jamy ustnej?

To zależy od miejsca i stopnia zaawansowania. Rak czerwieni wargowej ma bardzo dobre rokowanie: we wczesnym stadium odsetek wyleczeń 5-letnich przekracza 90–95%. W raku wnętrza jamy ustnej w Anglii (dane dla zachorowań z lat 2014–2016) 5 lat przeżywa ponad 85% chorych w stopniu 1 i około 35% w stopniu 4. Indywidualne rokowanie omawia lekarz prowadzący.

Czy pomadka z filtrem chroni przed rakiem wargi?

Pomadka z filtrem to podstawowa ochrona czerwieni wargowej przed promieniowaniem UV, które jest główną przyczyną raka wargi. Amerykańska Akademia Dermatologii zaleca balsam do ust z SPF co najmniej 30. Trzeba go nakładać często, bo szybko się ściera, i łączyć z kapeluszem z szerokim rondem oraz unikaniem słońca w południe.

Czy HPV powoduje raka wargi?

Wirus HPV jest ważną przyczyną raka części ustnej gardła, ale w raku czerwieni wargowej jego rola wydaje się niewielka. W jednym badaniu 50 raków wargi z RPA aktywne zakażenie wysokoonkogennym HPV potwierdzono tylko w jednym przypadku. Główne przyczyny raka wargi to promieniowanie UV i palenie tytoniu.

Podsumowanie

Rak wargi to przede wszystkim skutek wieloletniego działania słońca na wargę dolną, której nabłonek jest cieńszy i słabiej chroniony niż skóra. Ryzyko zwiększają praca na zewnątrz, jasna karnacja, słoneczne zapalenie czerwieni wargowej, palenie, zwłaszcza fajki, obniżona odporność po przeszczepie i długotrwałe przyjmowanie hydrochlorotiazydu. Alkohol i HPV, kluczowe w raku jamy ustnej i gardła, w raku samej wargi odgrywają znacznie mniejszą rolę.

Dobra wiadomość jest taka, że większość tych czynników da się ograniczyć: pomadką z filtrem, kapeluszem, rzuceniem palenia i leczeniem stanu przedrakowego. A strup lub owrzodzenie na wardze, które nie goi się dłużej niż 2–3 tygodnie, to sygnał, by pokazać zmianę lekarzowi. Rak wargi wykryty wcześnie jest wyleczalny u zdecydowanej większości chorych.

Zobacz również

• Rak wargi dolnej — rokowania, przerzuty i leczenie
• Jak wygląda rak wargi dolnej
• Rogowacenie słoneczne — zmiana przedrakowa
• Rak kolczystokomórkowy — objawy, zdjęcia, leczenie
• Leki fotouczulające
• Rak skóry po przeszczepie