Rana pooperacyjna nie goi się — przyczyny, niepokojące objawy i co zrobić

Rana po operacji goi się najszybciej w pierwszych dniach: brzegi się sklejają, obrzęk maleje, ból słabnie. Jeśli po tygodniach rana wciąż jest otwarta, sączy się, pokrywa się kolejnymi strupami albo zamiast się zmniejszać, powiększa się, mówimy o opóźnionym gojeniu. Prawie zawsze ma ono konkretną przyczynę, którą da się ustalić i leczyć. Najważniejsza zasada: niegojącą się ranę powinien obejrzeć lekarz z zespołu, który operował, a nie kolejna maść z apteki.

W tym artykule wyjaśniamy, ile powinno trwać prawidłowe gojenie, co najczęściej je spowalnia, które objawy wymagają pilnego kontaktu z lekarzem, co możesz zrobić sam i jak lekarz szuka przyczyny. Skupiamy się na ranach skóry, w tym po usunięciu zmian skórnych. O tym, jak dbać o ranę, która goi się prawidłowo, piszemy w artykule Pielęgnacja rany po zabiegu.

Rana pooperacyjna, która się nie goi — w skrócie

• Prawidłowo zszyta rana zamyka się na powierzchni w ciągu około 48 godzin [Toon i wsp. 2015], a wstępne gojenie po zabiegu skórnym trwa 2–3 tygodnie [DermNet — Risks of skin surgery].
• Sygnał ostrzegawczy to brak poprawy z dnia na dzień albo pogorszenie po wcześniejszej poprawie.
• Najczęstsze przyczyny: zakażenie, krwiak, płyn pod raną, napięcie brzegów, reakcja na szew, słabe ukrwienie, palenie, cukrzyca, niektóre leki.
• Pilnie do lekarza: szerzące się zaczerwienienie, ropa, narastający ból, rozchodzenie się brzegów, gorączka. Objawy sepsy to wskazanie do wezwania pomocy pod numer 112.
• Nie rób sam: nie zdejmuj szwów, nie wyciskaj, nie smaruj rany środkami, których nie zalecił lekarz.

Usuwanie zmian skórnych

Usuwamy zmiany skórne tak, by blizna była jak najmniejsza

65 000+usuniętych zmian

72 000+wideodermatoskopii

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Wybierz miasto i umów zabieg:

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Ile powinna goić się rana pooperacyjna?

Gojenie przebiega etapami. Nad zszytą raną ciągłość naskórka odtwarza się w ciągu około 48 godzin [Toon i wsp. 2015]. Wstępne gojenie rany po zabiegu skórnym trwa 2–3 tygodnie, a przebudowa i wzmacnianie tkanek jeszcze 6–12 miesięcy [DermNet — Risks of skin surgery]. Szwy zdejmuje się w różnym czasie zależnie od okolicy: z twarzy po 3–5 dniach, z ramion i skóry głowy po 7–10 dniach, z tułowia i nóg po 10–14 dniach, a z podeszew i dłoni nawet po 14–21 dniach [Forsch i wsp., AFP 2017]. Po zdjęciu szwów skóra wokół rany potrzebuje jeszcze 6–8 tygodni, by odzyskać wytrzymałość [NHS Fife].

Nie ma jednej granicy, po której ranę uznaje się za „niegojącą się”. DermNet zaleca, by ranę, która po kilku tygodniach od zabiegu skórnego nadal nie jest zagojona, ocenił lekarz lub chirurg [DermNet — Risks of skin surgery]. O ranie przewlekłej część autorów mówi po 6 tygodniach [Lumbers 2019], a inni po 12 tygodniach [Wilkinson i Hardman 2020]. Dla pacjenta praktyczniejsza jest prostsza miara: rana, która przez tydzień czy dwa nie robi postępów, wymaga kontaktu z lekarzem, niezależnie od definicji. Szczegóły kolejnych faz gojenia opisujemy w artykule Etapy gojenia ran.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Dlaczego rana po operacji nie chce się goić?

Przyczyny dzielimy na miejscowe, czyli dotyczące samej rany, i ogólne, czyli związane ze stanem zdrowia i stylem życia [Guo i DiPietro 2010]. Często działa kilka naraz.

Przyczyny miejscowe

• Zakażenie. Po zabiegach skórnych zdarza się rzadko, w około 1% przypadków. Objawy pojawiają się zwykle kilka dni po operacji: narastające zaczerwienienie, obrzęk i ból, czasem ropa lub wydzielina [DermNet — Risks of skin surgery]. Zakażenie może sprawić, że brzegi rany się rozejdą albo pod skórą powstanie ropień [NICE NG125]. Więcej w artykule Zakażenie rany.
• Krwiak. Krwawienie zwiększa ryzyko zakażenia, powoduje obrzęk i ból i opóźnia gojenie. Ryzyko jest większe u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe oraz niektóre suplementy, np. olej rybi czy miłorząb [DermNet — Risks of skin surgery].
• Płyn pod raną (płyniak). Zbiornik płynu surowiczego pod blizną zwiększa ryzyko rozejścia się rany i zakażenia. Większe zbiorniki lekarz może nakłuć i odessać [Kazzam i Ng 2023].
• Napięcie i ruch. Rana pod dużym napięciem, np. na plecach, barkach czy w okolicy stawów, łatwiej się rozchodzi, także po zdjęciu szwów [DermNet — Risks of skin surgery]. Opisujemy to w artykule Rozejście się rany po szyciu.
• Reakcja na szew. Szew to ciało obce, więc wokół niego może pojawić się zaczerwienienie i obrzęk, które nie oznaczają zakażenia ani alergii. Szwy rozpuszczalne, założone pod skórą, mogą też tygodnie lub miesiące po zabiegu „wychodzić” przez skórę [DermNet — Risks of skin surgery]. Wtedy w bliźnie pojawia się mała, sącząca się ranka, która goi się dopiero po usunięciu resztki nici.
• Słabe ukrwienie i obrzęk. Rany na podudziach, zwłaszcza pozostawione do gojenia bez szycia, goją się szczególnie wolno z powodu słabszego ukrwienia. Uszkodzenie naczyń chłonnych może powodować obrzęk utrzymujący się tygodniami, najczęściej na dolnych powiekach i podudziach [DermNet — Risks of skin surgery].
• Napromienianie okolicy rany w przeszłości [DermNet — Risks of skin surgery].

Przyczyny ogólne

• Palenie tytoniu. W metaanalizie 140 badań kohortowych palacze mieli około dwukrotnie większe szanse na opóźnione gojenie i rozejście się rany, a ponad trzykrotnie większe na martwicę brzegów rany niż osoby niepalące [Sørensen 2012].
• Cukrzyca. U osób z cukrzycą gojenie nawet ostrych ran jest upośledzone [Guo i DiPietro 2010]. Źle kontrolowana cukrzyca zwiększa też ryzyko zakażenia [DermNet — Risks of skin surgery].
• Otyłość sprzyja zakażeniom i rozchodzeniu się ran, m.in. przez słabsze ukrwienie tkanki tłuszczowej i większe napięcie rany [Guo i DiPietro 2010].
• Wiek. U zdrowych osób starszych gojenie jest wolniejsze, choć zwykle przebiega prawidłowo [Guo i DiPietro 2010].
• Niedożywienie [DermNet — Risks of skin surgery; Guo i DiPietro 2010].
• Leki. Glikokortykosteroidy przyjmowane ogólnie i chemioterapia spowalniają gojenie [Guo i DiPietro 2010] i zwiększają ryzyko zakażenia [DermNet — Risks of skin surgery].
• Choroby przewlekłe, np. niewydolność serca, niewydolność nerek, nowotwór, oraz obniżona odporność [DermNet — Risks of skin surgery].
• Alkohol i przewlekły stres — oba czynniki opóźniają gojenie [Guo i DiPietro 2010].

Gdy przyczyną jest sama zmiana skórna

Ta grupa przyczyn jest rzadka, ale szczególnie ważna po usunięciu zmian skórnych:

• Nowotwór, który nie został usunięty w całości albo nawrócił. Nowotwory skóry czasem nawracają w miejscu wycięcia, nawet po starannym zabiegu [DermNet — Risks of skin surgery]. Dlatego warto znać wynik badania histopatologicznego i omówić go z lekarzem.
• Rana, która tak naprawdę jest nowotworem. NHS zaleca pokazać lekarzowi każdą zmianę, która krwawi, sączy się lub pokrywa się strupem dłużej niż 4 tygodnie [NHS — Non-melanoma skin cancer]. Tak może wyglądać m.in. rak podstawnokomórkowy.
• Rak w starej bliźnie. W bliznach po oparzeniach, rzadziej w innych bliznach, może po latach rozwinąć się rak kolczystokomórkowy [DermNet — Marjolin ulcer].
• Piodermia zgorzelinowa. Rzadka choroba zapalna, która może pojawić się w miejscu operacji i daje szybko powiększające się owrzodzenie z sinofioletowym, podminowanym brzegiem. To nie jest zakażenie, a choroba charakteryzuje się nadmierną reakcją na uraz skóry. Leczy się ją głównie lekami przeciwzapalnymi i hamującymi odporność, a rozległe chirurgiczne oczyszczanie w aktywnej fazie może powiększyć owrzodzenie [DermNet — Pyoderma gangrenosum]. Rozpoznanie stawia lekarz.

Jeśli wynik badania histopatologicznego wskazał nowotwór złośliwy, dalsze postępowanie omawia się z lekarzem prowadzącym. Możesz też skorzystać z konsultacji onkologicznej.

Niepokojące objawy — kiedy pilnie do lekarza?

Skontaktuj się z zespołem, który Cię operował, tego samego dnia, gdy:

• zaczerwienienie, obrzęk i ból narastają zamiast słabnąć,
• z rany wypływa ropa albo wysięk staje się mętny, gęsty lub nieprzyjemnie pachnie,
• brzegi rany się rozchodzą albo rana się otworzyła,
• rana krwawi i krwawienie nie ustaje po uciskaniu jej przez 20 minut bez zdejmowania opatrunku [DermNet — Risks of skin surgery] (to wymaga pilnej pomocy, w razie potrzeby pod numerem 112),
• pod raną pojawia się twardy, bolesny lub napięty obrzęk,
• masz gorączkę albo źle się czujesz.

Wezwij pomoc pod numerem 112 lub udaj się na szpitalny oddział ratunkowy (nie prowadź samodzielnie), jeśli pojawiają się objawy mogące świadczyć o sepsie: bardzo przyspieszony oddech, splątanie lub niewyraźna mowa, sina, blada lub marmurkowa skóra, bardzo wysoka lub bardzo niska temperatura z dreszczami albo wysypka, która nie blednie pod uciskiem [NHS — Sepsis].

Co zrobić, gdy rana pooperacyjna się nie goi?

1. Zadzwoń do zespołu, który operował. Lekarz, który wykonywał zabieg, zna jego przebieg, rodzaj szwów i wynik badania histopatologicznego. Jeśli to niemożliwe, zgłoś się do lekarza rodzinnego lub poradni chirurgicznej.
2. Rób zdjęcia rany codziennie, w tym samym świetle i z tej samej odległości. Ułatwią lekarzowi ocenę, czy rana się zmienia.
3. Spisz leki, które przyjmujesz, także suplementy, oraz choroby przewlekłe. Jeśli masz cukrzycę, zanotuj pomiary glikemii.
4. Nie zdejmuj szwów ani plastrów zbliżających samodzielnie i nie wyciskaj wydzieliny.
5. Nie zmieniaj co kilka dni preparatów na ranę. Rana przewlekle niegojąca się wymaga ustalenia przyczyny, a nie kolejnej maści.
6. Jeśli palisz, przestań. W badaniach z randomizacją interwencja antynikotynowa w okresie okołooperacyjnym zmniejszała ryzyko zakażenia rany, choć nie innych powikłań gojenia [Sørensen 2012].

Jak lekarz szuka przyczyny i jak leczy?

Lekarz ogląda ranę i jej otoczenie, często według schematu TIMERS, w którym sprawdza się tkankę w ranie, zakażenie i stan zapalny, wilgotność, brzegi rany, regenerację (naprawę) tkanek i czynniki społeczne związane z pacjentem [Atkin i wsp. 2019; Lumbers 2019]. Zależnie od tego, co znajdzie, może:

• przepisać antybiotyk, gdy rozpozna zakażenie z objawami zapalenia tkanki podskórnej, dobierając go do prawdopodobnych bakterii i wyników badań mikrobiologicznych [NICE NG125],
• opróżnić krwiak lub płyniak, np. nakłuciem [Kazzam i Ng 2023],
• usunąć resztkę szwu, która wychodzi przez skórę,
• oczyścić ranę z martwych tkanek,
• zszyć ranę ponownie albo pozostawić ją do gojenia przez ziarninowanie. Czystą ranę, która się rozeszła, można zszyć ponownie, a zakażoną zwykle zostawia się do gojenia bez szwów [DermNet — Risks of skin surgery],
• dobrać nowoczesny opatrunek utrzymujący wilgotne środowisko. NICE odradza w takich ranach m.in. wilgotną gazę bawełnianą i zaleca konsultację z osobą doświadczoną w leczeniu ran, np. pielęgniarką [NICE NG125],
• zlecić badania, np. glikemii, albo pobrać wycinek, jeśli rana wygląda nietypowo,
• skierować do poradni chirurgicznej lub poradni leczenia ran przy ranie przewlekłej.

Czym smarować ranę, która się nie goi?

Najlepiej niczym, czego nie zalecił lekarz. Zalecenia NICE mówią, by nie stosować miejscowych środków przeciwbakteryjnych na zszyte rany pooperacyjne w celu zapobiegania zakażeniu [NICE NG125]. Do mycia rany w pierwszych 48 godzinach używa się jałowej soli fizjologicznej, a po 48 godzinach można bezpiecznie brać prysznic [NICE NG125].

Kilka praktycznych zasad:

• Wazelina pomaga utrzymać wilgotność drobnych ran, np. otarć i zadrapań, i ograniczyć tworzenie się strupa [AAD, Wound care], ale nie leczy przyczyny opóźnionego gojenia rany pooperacyjnej. Na ranę po zabiegu stosuj ją tylko wtedy, gdy zalecił to lekarz.
• Woda utleniona, spirytus i jodyna do codziennej pielęgnacji nie są zalecane. Dlaczego, wyjaśniamy w artykule Woda utleniona na ranę.
• Miód. W przeglądzie Cochrane jedno małe badanie (50 osób) wykazało, że miód goił zakażone rany pooperacyjne szybciej niż płukanie antyseptykiem i gaza (dowody umiarkowanej jakości), a dla wielu innych rodzajów ran wyniki były niepewne [Jull i wsp. 2015]. Badania dotyczyły opatrunków z miodem stosowanych pod kontrolą personelu, a nie miodu z kuchni.
• Maści na blizny i silikon stosuje się dopiero na zagojoną skórę, nigdy na otwartą ranę.

Przegląd preparatów, które realnie wspierają gojenie, znajdziesz w artykule Maść na gojenie ran.

Czego brakuje, gdy rany się nie goją?

Do gojenia organizm potrzebuje m.in. białka, energii, witaminy C, witaminy A, cynku i żelaza. Niedobór białka upośledza tworzenie naczyń i namnażanie fibroblastów, niedobór witaminy C zmniejsza wytwarzanie kolagenu, a niedobór cynku wyraźnie spowalnia gojenie [Guo i DiPietro 2010]. Niedożywienie jest też uznanym czynnikiem opóźniającym gojenie po zabiegach skórnych [DermNet — Risks of skin surgery].

Nie oznacza to jednak, że każdej osobie z niegojącą się raną pomogą suplementy. Przegląd Cochrane dotyczący odleżyn (a nie ran pooperacyjnych) wykazał, że dodatkowe białko, energia i mikroskładniki mogły nieznacznie zwiększać liczbę wygojonych odleżyn (dowody niskiej pewności), dla większości innych suplementów wyniki były bardzo niepewne, a w zapobieganiu odleżynom nie stwierdzono wyraźnej różnicy względem zwykłej diety [Langer i wsp. 2024]. Rozsądne postępowanie to zbilansowana dieta z odpowiednią ilością białka, a przy podejrzeniu niedoborów, np. u osób starszych, po dużej utracie masy ciała lub z chorobami przewlekłymi, ocena lekarza i ewentualne uzupełnienie tego, czego rzeczywiście brakuje.

Jak długo może się sączyć rana po operacji?

Niewielka ilość przejrzystego lub różowego płynu w pierwszych dniach po zabiegu jest typowa. Ogólna zasada brzmi: z dnia na dzień powinno go ubywać. Jednej granicy dla wszystkich ran nie ma, bo ilość wysięku zależy od wielkości rany i rodzaju operacji. Jeśli sączenie po kilku dniach nie słabnie albo narasta, a płyn mętnieje, gęstnieje lub pachnie, skontaktuj się z zespołem, który operował. Rodzaje wysięku i jego znaczenie opisujemy w artykule Wysięk z rany.

Rana po usunięciu zmiany skórnej — co jest inne?

Rany po usunięciu znamion i innych zmian skórnych są zwykle małe i goją się bez kłopotu. Kilka sytuacji wymaga jednak szczególnej cierpliwości:

• Plecy, barki i okolice stawów. Rana jest stale rozciągana, więc łatwiej się rozchodzi, a blizna się poszerza. Unikaj dźwigania i sportu, dopóki są szwy, i przez kilka tygodni po ich zdjęciu [NHS Fife].
• Podudzia. Słabsze ukrwienie i obrzęk spowalniają gojenie, zwłaszcza ran pozostawionych bez szycia [DermNet — Risks of skin surgery]. Pomaga unoszenie nogi w czasie odpoczynku, jeśli lekarz tak zaleci.
• Rana po laserze CO2. Nie ma szwów i goi się pod strupem. DermNet podaje dla laserowej odnowy skóry laserem CO2 czas powrotu do normy około 2 tygodni [DermNet — CO2 laser]; przy drobnej zmianie czas gojenia zależy od jej wielkości i miejsca. Strupa nie zdrapuj.
• Wynik histopatologii. Zawsze odbierz go i omów z lekarzem. Jeśli rana nie goi się, a wynik wskazuje na nowotwór, konieczna może być dalsza diagnostyka.

Możliwe powikłania po usuwaniu zmian i sposoby zapobiegania im zebraliśmy w artykule Powikłania po usuwaniu znamion.

Jak zmniejszyć ryzyko problemów z gojeniem?

• Przed planowym zabiegiem powiedz lekarzowi o lekach przeciwzakrzepowych, cukrzycy, sterydach i innych lekach, ale nie odstawiaj leków na własną rękę.
• Rzuć palenie przed zabiegiem albo przynajmniej ogranicz je na czas gojenia [Sørensen 2012].
• Utrzymuj ranę w suchości przez 48 godzin, chyba że lekarz zaleci inaczej [DermNet — Risks of skin surgery].
• Nie pływaj i nie moczyj rany dłużej niż podczas krótkiego prysznica, dopóki są szwy, i nie przeciążaj okolicy rany [NHS Fife].
• Zgłaszaj się na zdjęcie szwów i kontrole w wyznaczonych terminach.

Najczęstsze pytania

Dlaczego rana po operacji nie chce się goić?

Najczęściej z powodu zakażenia, krwiaka lub zbiornika płynu pod raną, zbyt dużego napięcia brzegów rany, reakcji na szew albo słabego ukrwienia. Gojenie spowalniają też palenie tytoniu, cukrzyca, otyłość, niedożywienie, starszy wiek oraz leki, takie jak glikokortykosteroidy i chemioterapia. Rzadziej przyczyną jest pozostałość nowotworu albo choroba skóry. Przyczynę ustala lekarz po obejrzeniu rany.

Czego brakuje, gdy rany się nie goją?

Do gojenia potrzebne są m.in. białko, energia, witamina C, witamina A, cynk i żelazo, a ich niedobór spowalnia gojenie. Suplementy mają jednak sens głównie wtedy, gdy niedobór rzeczywiście występuje, a przy ranach przewlekłych korzyść z dodatkowych preparatów odżywczych jest niepewna. Częściej niż „brak witamin” za złym gojeniem stoją zakażenie, napięcie rany, palenie lub nieuregulowana cukrzyca.

Czym smarować ranę, która się nie goi?

Najlepiej niczym, czego nie zalecił lekarz. Zalecenia NICE odradzają stosowanie miejscowych środków przeciwbakteryjnych na zszyte rany pooperacyjne w celu zapobiegania zakażeniu. Wody utlenionej, spirytusu i domowych mikstur nie stosuj. Rana, która się nie goi, wymaga oceny przyczyny, a nie zmiany maści. Rany gojące się przez ziarninowanie zaopatruje się specjalnymi opatrunkami dobranymi przez lekarza lub pielęgniarkę.

Jak długo może się sączyć rana po operacji?

Niewielka ilość przejrzystego lub różowego płynu w pierwszych dniach po zabiegu jest typowa, ale z dnia na dzień powinno go ubywać. Jednej granicy dla wszystkich ran nie ma. Jeśli sączenie po kilku dniach nie słabnie albo narasta, a płyn mętnieje, gęstnieje lub pachnie, skontaktuj się z zespołem, który operował.

Kiedy niegojąca się rana pooperacyjna jest groźna?

Pilnie skontaktuj się z lekarzem, gdy zaczerwienienie i obrzęk się szerzą, ból narasta, z rany wypływa ropa, brzegi się rozchodzą albo pojawia się gorączka. Wezwij pomoc pod numerem 112, jeśli masz bardzo przyspieszony oddech, splątanie, siną lub marmurkową skórę albo bardzo wysoką lub niską temperaturę z dreszczami, bo to mogą być objawy sepsy.

Czy niegojąca się rana może być nowotworem?

Rzadko, ale tak. Rana, która nie goi się mimo prawidłowej pielęgnacji, krwawi i pokrywa się strupem dłużej niż 4 tygodnie, może być nowotworem skóry, np. rakiem podstawnokomórkowym. Po usunięciu nowotworu nowa zmiana w bliźnie może oznaczać nawrót. Dlatego taka rana zawsze wymaga oceny lekarza, a czasem pobrania wycinka.

Podsumowanie

Rana pooperacyjna, która nie goi się w oczekiwanym czasie, prawie zawsze ma przyczynę: zakażenie, krwiak, płyn pod raną, napięcie brzegów, reakcję na szew, słabe ukrwienie albo czynniki ogólne, takie jak palenie, cukrzyca czy leki. Rzadziej za brakiem gojenia stoi nowotwór lub choroba zapalna skóry. Najważniejsze są dwie rzeczy: szybki kontakt z zespołem, który operował, gdy rana nie robi postępów lub się pogarsza, i rezygnacja z samodzielnego leczenia maściami. Szerzące się zaczerwienienie, ropa, rozchodzenie się rany i gorączka wymagają pilnej oceny, a objawy sepsy natychmiastowego wezwania pomocy.

Usuwanie zmian skórnych

Usuń zmianę w swoim mieście

Wybierz miasto i umów zabieg:

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin