Zmiany skórne u osób starszych — które są niegroźne, a które powinny niepokoić

Skóra starzeje się razem z całym organizmem. Po 60. roku życia pojawia się na niej wiele nowych zmian: brązowe plamy na dłoniach, „przyklejone” brodawki na plecach, czerwone kropki na tułowiu czy fioletowe sińce na przedramionach. Większość z nich to zmiany łagodne. Na skórze przez lata wystawianej na słońce pojawiają się jednak także nowotwory skóry, które na początku bywają do nich podobne [DermNet — Ageing skin].

W tym artykule opisujemy najczęstsze zmiany skórne u osób starszych, pokazujemy, które objawy powinny skłonić do wizyty u lekarza, i podpowiadamy, jak dbać o skórę seniora. Tekst jest przydatny zarówno dla seniorów, jak i dla bliskich czy opiekunów.

Chcesz sprawdzić znamiona i zmiany skórne? Umów badanie w jednym z naszych ośrodków:

• Warszawa - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Poznań - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Wrocław - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Kraków - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Szczecin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Gdańsk - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Lublin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Katowice - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków

Nie ma Twojego miasta na liście? Zmianę możesz wstępnie ocenić online — prześlij zdjęcie do analizy AI. To wstępna ocena w oczekiwaniu na wizytę, która nie zastępuje badania.

Jak zmienia się skóra wraz z wiekiem?

Lekarze opisują dwa rodzaje starzenia się skóry [DermNet — Ageing skin]:

• starzenie wewnętrzne dotyczy całej skóry, także tej zakrytej ubraniem. Jego objawy zaczynają się mniej więcej między 50. a 60. rokiem życia, u kobiet wcześniej, co wiąże się ze spadkiem estrogenów po menopauzie. Skóra staje się cienka, sucha, blada i delikatnie pomarszczona, a z czasem pojawiają się na niej łagodne zmiany, takie jak naczyniaki rubinowe czy rozrost gruczołów łojowych,
• starzenie zewnętrzne, głównie posłoneczne, nakłada się na wewnętrzne i dotyczy miejsc odsłoniętych: twarzy, szyi, przedramion i dłoni. Daje głębokie zmarszczki, szorstkość, nierówny koloryt, plamy, pajączki naczyniowe, plamicę starczą, a także łagodne i złośliwe zmiany skórne. Przyspieszają je też palenie papierosów i zanieczyszczenie powietrza.

Z wiekiem skóra staje się też coraz bardziej krucha. Łatwiej o sińce i rozdarcia skóry przy drobnym urazie, a rany goją się wolniej [DermNet — Ageing skin; DermNet — Senile purpura].

Najczęstsze łagodne zmiany skórne u seniorów

W fińskim badaniu 552 osób w wieku 70–93 lat lekarze obejrzeli całą skórę każdego uczestnika. Łagodne zmiany skórne były bardzo częste, a najczęstsze okazały się brodawki łojotokowe; w 15,6% przypadków było ich ponad 50 [Leskelä i wsp., BMC Geriatrics 2025]. Poniżej opisujemy zmiany, które spotyka się najczęściej.

Brodawki łojotokowe

Brodawki łojotokowe (rogowacenie łojotokowe) to łagodne narośla, które ma ponad 90% osób po 60. roku życia. Pojawiają się zwykle od 30.–40. roku życia i z wiekiem jest ich coraz więcej [DermNet — Seborrhoeic keratosis].

Jak wyglądają:

• płaska lub wypukła zmiana o średnicy od 1 mm do kilku centymetrów,
• kolor od cielistego i żółtawego po brązowy i czarny,
• matowa, woskowata lub brodawkowata powierzchnia,
• charakterystyczny wygląd zmiany „przyklejonej” do skóry [DermNet — Seborrhoeic keratosis].

Brodawki łojotokowe nie są zmianami przedrakowymi. Problem polega na tym, że niektóre nowotwory skóry są do nich podobne, a rzadko nowotwór może powstać tuż obok brodawki. Bardzo rzadko nagły wysyp wielu brodawek bywa objawem choroby nowotworowej narządów wewnętrznych [DermNet — Seborrhoeic keratosis]. Więcej w artykule Brodawki łojotokowe — czym są i jak je usunąć.

Plamy wątrobowe — czy są groźne?

„Plamy wątrobowe”, „plamy starcze” czy „plamy słoneczne” to potoczne nazwy plam soczewicowatych słonecznych. Mimo nazwy nie mają związku z wątrobą. Powstają w wyniku wieloletniego działania promieniowania UV i występują nawet u 90% osób o jasnej karnacji po 60. roku życia [DermNet — Solar lentigo].

To płaskie, wyraźnie odgraniczone plamy w kolorze od żółtawego do ciemnobrązowego, zwykle jednolite, na grzbietach dłoni, przedramionach, twarzy, górnej części tułowia i podudziach. Nie swędzą i nie bolą, a w przeciwieństwie do piegów nie bledną zimą [DermNet — Solar lentigo].

Same plamy są łagodne, ale warto znać dwie ważne informacje [DermNet — Solar lentigo]:

• są niezależnym czynnikiem ryzyka czerniaka, bo świadczą o uszkodzeniu skóry przez słońce,
• mogą wyglądać podobnie do czerniaka we wczesnym stadium, dlatego plama nietypowa, wielobarwna lub zmieniająca się wymaga oceny w dermatoskopie.

Szczegóły w artykule Plamy soczewicowate a czerniak.

Naczyniaki starcze (rubinowe)

Naczyniaki rubinowe to małe, jasnoczerwone do fioletowych grudki o średnicy od 1 mm do 1 cm, zbudowane z rozrośniętych drobnych naczyń krwionośnych. Wyraźnie przybywa ich po 40. roku życia, a ma je około 75% osób po 75. roku życia. Są niegroźne i nie wymagają leczenia [DermNet — Cherry angioma].

Lekarzowi warto pokazać zmianę, która wygląda inaczej niż pozostałe naczyniaki, bo czasem trzeba odróżnić naczyniaka od czerniaka guzkowego [DermNet — Cherry angioma].

Plamica starcza

Plamica starcza to nawracające, ciemnofioletowe sińce na grzbietach przedramion i dłoni. Dotyczy ponad 10% osób po 50. roku życia. Sprzyjają jej wieloletnia ekspozycja na słońce oraz przyjmowanie kortykosteroidów (doustnych lub w maści) i leków przeciwzakrzepowych [DermNet — Senile purpura].

Jak wygląda plamica starcza? To plamy o nieregularnym kształcie, średnicy 1–4 cm, ciemnofioletowe, z wyraźnymi brzegami. W przeciwieństwie do zwykłego siniaka nie zmieniają kolejno barwy na zieloną i żółtą. Znikają w ciągu 1–3 tygodni, czasem zostawiając brązowe przebarwienie. Skóra wokół jest zwykle cienka i ma inne cechy starzenia [DermNet — Senile purpura].

Plamica starcza jest łagodna i nie świadczy o chorobie krwi. Powstaje, bo cienka skóra słabo chroni kruche naczynia, które pękają przy minimalnym urazie. U osób przebywających w placówkach opiekuńczych zwiększa ryzyko rozdarć skóry [DermNet — Senile purpura]. Sińce, które pojawiają się w nietypowych miejscach, bez urazu lub towarzyszą im inne objawy, warto skonsultować z lekarzem rodzinnym.

Włókniaki miękkie i inne łagodne zmiany

Wśród częstych łagodnych zmian u dorosłych są też [DermNet — Benign skin lesions]:

• włókniaki miękkie — miękkie, cieliste, zwykle uszypułowane grudki o średnicy 1–6 mm,
• rozrost gruczołów łojowych — kopulaste, żółtawe grudki z zagłębieniem pośrodku, na czole i policzkach,
• tłuszczaki — miękkie, ruchome guzki pod skórą.

Więcej o nich w artykule Łagodne zmiany skórne: włókniak, keratoza.

Znamiona (pieprzyki) u seniora

Liczba pieprzyków jest największa u nastolatków i młodych dorosłych, a po 50. roku życia maleje, bo część znamion stopniowo blednie i zanika [DermNet — Melanocytic naevi pathology; DermNet — Melanocytic naevus]. Dlatego nowe znamię u osoby po 40. roku życia wymaga oceny lekarza [DermNet — Melanocytic naevus]. Ryzyko przemiany pojedynczego znamienia w czerniaka jest małe, ale u mężczyzn po 60. roku życia jest wyższe niż u młodych osób, a znamiona, które przetrwały do późnego wieku, mają nieco wyższe ryzyko [Tsao i wsp., Archives of Dermatology 2003].

Zmiany skórne u osób starszych — co powinno niepokoić?

Na skórze uszkodzonej przez lata przez słońce częściej rozwijają się zmiany przedrakowe i nowotwory [DermNet — Ageing skin], a niektóre z nich, jak lentigo maligna, dotyczą głównie osób starszych [DermNet — Lentigo maligna]. Poniżej opisujemy zmiany, które wymagają oceny lekarza.

Rogowacenie słoneczne

Rogowacenie słoneczne to szorstka, łuszcząca się plamka lub grudka na skórze uszkodzonej przez słońce: na twarzy, uszach, łysiejącej skórze głowy, grzbietach dłoni. Bywa cielista, czerwona lub brązowa, a we wczesnej postaci jest szorstka w dotyku jak drobny piasek. W południowej Irlandii i północno-zachodniej Anglii ma je do 25% osób po 60. roku życia [DermNet — Actinic keratosis].

To zmiana przedrakowa. Pojedyncza rzadko przechodzi w raka kolczystokomórkowego, ale u osób z ponad 10 takimi zmianami ryzyko raka w ciągu życia szacuje się na 10–15%. Rogowacenie, które staje się bolesne, grube, owrzodziałe lub rośnie, budzi podejrzenie przemiany w raka [DermNet — Actinic keratosis]. Więcej w artykule Rogowacenie słoneczne — zmiana przedrakowa.

Rak podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy

Te raki najczęściej rozwijają się na skórze odsłoniętej: na głowie, twarzy, uszach, szyi, ramionach, plecach, dłoniach i podudziach. Mogą wyglądać jak [NHS — Symptoms of non-melanoma skin cancer]:

• wypukła, gładka zmiana o wyraźnych brzegach,
• guzowata, szorstka lub pokryta strupem narośl,
• płaska, przebarwiona plama, czasem szorstka lub swędząca.

Brytyjska służba zdrowia NHS zaleca pokazać lekarzowi zmianę, która rośnie lub zmienia kolor czy fakturę, oraz taką, która boli, swędzi, krwawi albo pokrywa się strupem dłużej niż 4 tygodnie [NHS — Symptoms of non-melanoma skin cancer]. Rosnący guzek albo rana, która nie chce się zagoić, to typowy obraz zmiany podejrzanej o raka skóry [DermNet — Ageing skin]. Więcej o objawach przeczytasz na stronie Rak podstawnokomórkowy i w artykule Rak kolczystokomórkowy — zdjęcia i objawy.

Czerniak i lentigo maligna

Czerniak może pojawić się w każdym wieku. U osób starszych ważna jest jego szczególna odmiana: lentigo maligna. To wczesna postać czerniaka, w której komórki nowotworowe pozostają jeszcze w naskórku. Rozwija się na skórze uszkodzonej przez słońce, zwykle na twarzy lub szyi, zwłaszcza na nosie i policzkach. Rośnie powoli, przez 5–20 lat lub dłużej, jako płaska, brązowa plama, którą łatwo wziąć za „plamę starczą” [DermNet — Lentigo maligna; DermNet — Solar lentigo; Forsea i wsp., JEADV 2026]. Opisujemy ją w artykule Lentigo maligna.

Inna pułapka to czerniak bezbarwnikowy, który bywa różowy, czerwony lub cielisty. Jednym z czynników ryzyka jest starszy wiek i skóra przewlekle uszkodzona przez słońce [DermNet — Amelanotic melanoma].

Według NHS do lekarza należy się zgłosić z [NHS — Symptoms of melanoma]:

• znamieniem, które zmieniło rozmiar, kształt lub kolor,
• znamieniem, które boli lub swędzi, jest zaognione, krwawi lub pokrywa się strupem,
• nową lub nietypową zmianą, która nie znika po kilku tygodniach,
• ciemnym pasem pod paznokciem, który nie wynika z urazu.

Inne częste problemy skórne u seniorów

Nie każda zmiana na skórze seniora jest guzkiem czy plamą. Poniżej opisujemy częste problemy, którymi zwykle zajmuje się lekarz rodzinny.

Sucha, swędząca i pękająca skóra

Z wiekiem skóra łatwiej traci wodę. Gdy jest bardzo sucha, może dojść do wyprysku z suchości (wyprysku asteatotycznego). Najczęściej dotyczy podudzi: skóra wygląda jak spękany bruk, z czerwonymi szczelinami między płatami i śladami drapania. Sprzyjają mu niska wilgotność powietrza (zima, ogrzewanie, termowentylator), częste kąpiele z mydłem, a także niektóre leki, np. moczopędne. Rzadziej przyczyną jest niedoczynność tarczycy lub inna choroba ogólna [DermNet — Asteatotic eczema].

Odleżyny

Odleżyny to uszkodzenia skóry i tkanek pod nią, wywołane uciskiem. Grożą zwłaszcza osobom, które mało się ruszają lub leżą. Powstają na kościstych częściach ciała: piętach, łokciach, biodrach i kości ogonowej. Pierwszym objawem jest przebarwiona plama, która nie blednie po uciśnięciu, a skóra może być ciepła, gąbczasta lub twarda. Nieleczone mogą przejść w pęcherz lub otwartą ranę. Zapobiega im częsta zmiana pozycji, specjalne materace i poduszki oraz codzienne oglądanie skóry [NHS — Pressure ulcers].

Zakażenia bakteryjne skóry

Bolesna, gorąca i obrzęknięta skóra, zwykle na podudziu, może oznaczać zapalenie tkanki podskórnej. To zakażenie bakteryjne, które wymaga antybiotyku i szybkiego kontaktu z lekarzem. Ryzyko jest większe u osób ze słabym krążeniem w nogach, z cukrzycą, obrzękami limfatycznymi lub ograniczoną sprawnością. Wysoka gorączka, przyspieszone tętno, splątanie czy fioletowe plamy to objawy zagrożenia życia [NHS — Cellulitis].

Półpasiec

Półpasiec zaczyna się od mrowienia lub bólu w jednym miejscu skóry, a po kilku dniach pojawia się wysypka z pęcherzyków po jednej stronie ciała. Leki przeciwwirusowe działają najlepiej, gdy zacznie się je w ciągu 3 dni od pojawienia się wysypki. Wysypka w okolicy oka lub nosa wymaga pilnej konsultacji [NHS — Shingles].

Obserwacja skóry u seniora

Osoby starsze często nie widzą skóry pleców, skóry głowy czy tylnej części nóg, a zmiany w tych miejscach zauważa dopiero ktoś bliski. Dlatego warto:

1. Raz w miesiącu obejrzeć całą skórę w dobrym świetle: twarz, uszy, skórę głowy, szyję, plecy, nogi, stopy i paznokcie. Pomaga lustro albo druga osoba.
2. Robić zdjęcia zmian, które budzą wątpliwości, aby porównać je po kilku tygodniach.
3. U osób leżących codziennie sprawdzać miejsca narażone na ucisk [NHS — Pressure ulcers].
4. Nie usuwać zmian domowymi sposobami. Każdą zmianę, która rośnie, krwawi lub wygląda inaczej niż pozostałe, powinien obejrzeć lekarz.

Samoobserwacja pomaga zauważyć zmianę, ale nie służy do rozpoznawania. Gołym okiem nie widać wszystkiego: brodawka łojotokowa, plama soczewicowata i wczesny czerniak mogą wyglądać podobnie, a różnice widać dopiero w dermatoskopie.

Pielęgnacja skóry u osoby starszej

Czym smarować suchą skórę seniora?

Przy suchej, łuszczącej się skórze sprawdzają się zasady zalecane przy wyprysku z suchości [DermNet — Asteatotic eczema]:

• tłuste emolienty, np. wazelina lub tłusty krem, nakładane kilka razy dziennie; po kilku dniach można przejść na lżejsze kremy nawilżające,
• delikatny preparat myjący w kremie zamiast mydła,
• rzadsze kąpiele i unikanie bezpośredniego gorąca, np. siedzenia blisko grzejnika,
• regularna pielęgnacja także po poprawie, bo sucha skóra łatwo wraca.

Jeśli skóra jest zaczerwieniona, swędzi lub pęka, lekarz może zalecić krótkotrwale słaby lek steroidowy w kremie. Gdy suchość pojawia się nagle i towarzyszą jej chudnięcie, gorączka lub osłabienie, trzeba poszukać przyczyny wewnętrznej [DermNet — Asteatotic eczema].

Ochrona przed słońcem

Ochrona przed słońcem ma sens w każdym wieku. Zmniejsza ryzyko pojawiania się nowych plam soczewicowatych i może je nieco rozjaśnić [DermNet — Solar lentigo], chroni też cienką skórę przed dalszym uszkodzeniem, które sprzyja plamicy starczej [DermNet — Senile purpura]. Stosuj odzież z długim rękawem, kapelusz i krem z filtrem na odsłonięte miejsca.

Badanie znamion u seniora

U osób starszych badanie skóry ma dwa cele: uspokoić, gdy zmiana jest łagodna, i szybko wychwycić tę jedną, która łagodna nie jest. Lekarz ogląda całą skórę, a zmiany budzące wątpliwości ocenia w dermatoskopie. W wideodermatoskopii obraz trafia na ekran i może zostać zapisany, co pozwala porównać go na kolejnej wizycie.

Jeśli zmiana wymaga usunięcia, lekarz dobiera metodę: zmiany podejrzane wycina się w całości i bada pod mikroskopem, a łagodne zmiany, które przeszkadzają, można usunąć mniej inwazyjnie. Szczegóły znajdziesz na stronach chirurgiczne usuwanie znamion i laserowe usuwanie znamion.

Najczęstsze pytania

Jakie zmiany skórne są niepokojące?

U osoby starszej niepokojące są: nowa lub zmieniająca się ciemna plama albo pieprzyk, rana lub strup, które nie goją się od ponad 4 tygodni, zmiana, która krwawi, swędzi lub boli, perłowy lub różowy guzek, szorstka, łuszcząca się plamka, która nawraca, oraz zmiana wyraźnie inna niż pozostałe. Takie zmiany powinien obejrzeć lekarz.

Jakie są zdjęcia zmian skórnych u osób starszych?

W artykule pokazujemy przykładowe zdjęcia brodawki łojotokowej, naczyniaków rubinowych i czerniaka typu lentigo na twarzy. Zdjęcia pomagają zrozumieć, o czym mowa, ale nie służą do samodzielnego rozpoznawania. Zmianę, która budzi wątpliwości, powinien ocenić lekarz w dermatoskopie.

Czym smarować suchą skórę seniora?

Najlepiej sprawdzają się tłuste emolienty, np. wazelina lub tłuste kremy, nakładane kilka razy dziennie, a po poprawie lżejsze kremy nawilżające. Zamiast mydła warto używać delikatnych preparatów myjących w kremie, kąpać się rzadziej i nie wystawiać skóry na bezpośrednie ciepło. Czerwoną, swędzącą skórę powinien obejrzeć lekarz.

Jak wygląda plamica starcza?

Plamica starcza to ciemnofioletowe, wyraźnie odgraniczone plamy o nieregularnym kształcie i średnicy 1–4 cm, najczęściej na grzbietach dłoni i przedramion. Pojawiają się po drobnych urazach, nie zmieniają koloru jak zwykły siniak i znikają w ciągu 1–3 tygodni, czasem zostawiając brązowe przebarwienie.

Czy plamy wątrobowe są groźne?

Plamy wątrobowe, czyli plamy soczewicowate słoneczne, są łagodne i nie mają związku z wątrobą. Są jednak śladem uszkodzenia skóry przez słońce i niezależnym czynnikiem ryzyka czerniaka. Plama, która ciemnieje nierówno, rośnie lub ma kilka kolorów, wymaga oceny lekarza.

Czy brodawki łojotokowe mogą przejść w raka?

Nie, brodawki łojotokowe nie są zmianami przedrakowymi. Kłopot polega na tym, że niektóre nowotwory skóry są do nich podobne, a rzadko nowotwór może powstać obok brodawki. Dlatego brodawkę, która wygląda inaczej niż pozostałe, krwawi lub szybko rośnie, warto pokazać lekarzowi.

Podsumowanie

U osób starszych najczęściej pojawiają się łagodne zmiany skórne: brodawki łojotokowe, plamy soczewicowate („wątrobowe”), naczyniaki rubinowe, plamica starcza i włókniaki. Nie wymagają leczenia, chyba że przeszkadzają. Z wiekiem rośnie jednak ryzyko rogowacenia słonecznego, raków podstawno- i kolczystokomórkowego oraz czerniaka, w tym lentigo maligna, które na początku przypomina zwykłą plamę starczą. Niegojąca się rana, zmiana, która rośnie, krwawi lub wygląda inaczej niż pozostałe, to powód do wizyty. Regularne oglądanie skóry, ochrona przed słońcem, pielęgnacja suchej skóry i badanie znamion u lekarza pozwalają odróżnić zmiany niegroźne od tych, które wymagają leczenia.

Zobacz również:

Na skórze pojawiły się nowe zmiany? Zbadaj je w wideodermatoskopie

Umów się

---

Zobacz również

• Plamy soczewicowate a czerniak
• Brodawki łojotokowe — czym są i jak je usunąć
• Rogowacenie słoneczne — zmiana przedrakowa
• Lentigo maligna
• Jak wygląda rak skóry — zdjęcia i objawy
• Plamy starcze
• Naczyniaki rubinowe (rubinki)
• Róg skórny — co to jest i jak go usunąć
• Rozrost gruczołów łojowych na twarzy
• Akrochordon, czyli miękki wyrostek skórny
• Plamy soczewicowate