Znamię łojowe (Jadassohna) — jak wygląda, czy jest groźne i kiedy je usunąć

Znamię łojowe, nazywane też znamieniem Jadassohna, to wrodzona zmiana skórna, która najczęściej pojawia się na skórze głowy noworodka jako żółtawa plama bez włosów. Dotyczy około 0,3% żywo urodzonych dzieci [DermNet — Nevus sebaceous]. Rodzice zwykle pytają o dwie rzeczy: czy znamię jest groźne i czy trzeba je usunąć od razu.

W tym artykule wyjaśniamy, jak znamię łojowe zmienia się od niemowlęctwa do dorosłości, jakie guzy mogą w nim powstać i jak często są złośliwe, z czym można je pomylić oraz kiedy rozważa się wycięcie.

Chcesz, by lekarz ocenił znamię? Umów badanie w jednym z naszych ośrodków:

• Warszawa - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Poznań - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Wrocław - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Kraków - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Szczecin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Gdańsk - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Lublin - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków
• Katowice - Wideodermatoskopia, badanie znamion i pieprzyków

Nie ma Twojego miasta na liście? Zmianę możesz wstępnie ocenić online — prześlij zdjęcie do analizy AI. To wstępna ocena w oczekiwaniu na wizytę, która nie zastępuje badania.

Znamię łojowe Jadassohna — co to jest?

Znamię łojowe to rodzaj znamienia naskórkowego. Nie składa się z komórek barwnikowych jak zwykły pieprzyk, tylko z nadmiernie rozrośniętych elementów skóry: naskórka, gruczołów łojowych, mieszków włosowych, gruczołów apokrynowych i tkanki łącznej. Ponieważ może zawierać składniki całej skóry, nazywa się je też znamieniem narządowym (organoidalnym). Opisał je w 1895 roku Josef Jadassohn i stąd druga nazwa [DermNet — Nevus sebaceous].

Do grupy znamion naskórkowych należą też inne zmiany, o których piszemy w artykule Znamię naskórkowe [DermNet — Epidermal naevi].

Epidemiologia — jak często występuje znamię łojowe?

Znamię łojowe dotyczy około 3 na 1000 noworodków. Występuje tak samo często u chłopców i dziewczynek oraz u osób o różnym kolorze skóry. Nie jest uważane za chorobę dziedziczną [DermNet — Nevus sebaceous].

Przyczyny powstawania znamion łojowych

Znamię łojowe powstaje w życiu płodowym, w wyniku zaburzenia w ektodermie, czyli zewnętrznej warstwie zarodka, z której rozwija się naskórek i tkanka nerwowa [DermNet — Nevus sebaceous].

Przyczyną jest mozaikowatość genetyczna. Oznacza to, że tylko część komórek skóry ma zmianę w materiale genetycznym, a pozostałe są prawidłowe. W znamionach łojowych wykrywa się mutacje w genach szlaku RAS/MAPK, przede wszystkim HRAS i KRAS, które wpływają na wzrost i różnicowanie się komórek [DermNet — Nevus sebaceous]. Mutacja powstaje w zarodku i dotyczy tylko części komórek, dlatego znamię łojowe nie jest uważane za chorobę dziedziczną [DermNet — Nevus sebaceous].

Znamię łojowe — wygląd i fazy rozwoju

Znamię łojowe zmienia się z wiekiem dziecka. Lekarze opisują trzy etapy [DermNet — Nevus sebaceous]:

Niemowlęctwo i dzieciństwo

U niemowlęcia i małego dziecka znamię łojowe jest:

• pojedynczą, gładką plamą lub tarczką w kolorze żółtopomarańczowym,
• bezwłosą, co na skórze głowy wygląda jak niewielki „łysy placek”,
• owalną lub podłużną, o wielkości od 1 cm do kilku centymetrów,
• gładką albo lekko brodawkowatą.

W dzieciństwie znamię zwykle się nie zmienia. Zmiana wyglądu w tym okresie jest nietypowa i powinna skłonić lekarza do pobrania wycinka [DermNet — Nevus sebaceous].

Okres dojrzewania

W okresie dojrzewania znamię staje się wyraźniejsze. Grubieje i może wyglądać na guzkowate, brodawkowate lub łuszczące się. To oczekiwana zmiana i sama w sobie nie świadczy o nowotworze [DermNet — Nevus sebaceous].

Dorosłość

U dorosłych w obrębie znamienia mogą powstawać inne guzy, w większości łagodne. Właśnie w tym okresie pojawia się niewielkie ryzyko zmian złośliwych, opisane niżej [DermNet — Nevus sebaceous; Idriss i Elston, JAAD 2014].

Objawy znamienia łojowego na skórze głowy i w innych miejscach

Najczęstszą lokalizacją jest skóra owłosiona głowy. Rzadziej znamię łojowe pojawia się przed uchem, na twarzy i szyi. Na tułowiu i kończynach układa się wzdłuż linii Blaschko, czyli niewidocznych na co dzień linii, którymi w zarodku przemieszczały się komórki skóry. Wtedy ma postać pasma [DermNet — Nevus sebaceous].

Znamię łojowe zwykle nie boli i nie swędzi. Na ciemnej karnacji jego żółtawy kolor jest słabiej widoczny [DermNet — Nevus sebaceous]. Niepokojące objawy to:

• nowy guzek wyraźnie wystający ponad resztę znamienia,
• rana, nadżerka lub strup, które nie goją się,
• krwawienie bez urazu,
• zmiana wyglądu znamienia u małego dziecka [DermNet — Nevus sebaceous].

Znamię Jadassohna a nowotwory

Większość znamion łojowych przez całe życie nie sprawia problemów. U części osób w obrębie znamienia rozwija się jednak drugi guz. Według DermNet dotyczy to 10–20% znamion [DermNet — Nevus sebaceous].

Większość tych guzów jest łagodna. Najczęstszy jest trichoblastoma, łagodny guz wywodzący się z mieszka włosowego. Mogą się też pojawić inne łagodne guzy przydatków skóry, na przykład guzy gruczołów potowych czy torbiele [DermNet — Nevus sebaceous].

Guzy złośliwe zdarzają się rzadko. Najczęstszym z nich jest rak podstawnokomórkowy, który według szacunków rozwija się w mniej niż 1% znamion łojowych. Rzadziej opisuje się raka kolczystokomórkowego i raki gruczołów skóry [DermNet — Nevus sebaceous].

Konkretne dane pochodzą z analizy 707 znamion łojowych zbadanych w jednej pracowni dermatopatologii [Idriss i Elston, JAAD 2014]:

Najważniejsza obserwacja z tego badania: prawie wszystkie guzy złośliwe wystąpiły u dorosłych, a u dzieci nie stwierdzono żadnego. Autorzy zaznaczają, że część znamion trafiła do nich na konsultację, więc odsetek rzadkich guzów może być zawyżony [Idriss i Elston, JAAD 2014].

Znamię łojowe a zespół Schimmelpenninga

Rzadko duże znamię łojowe współistnieje z zaburzeniami oczu, mózgu i kośćca. Mówi się wtedy o zespole znamienia łojowego, a jego odmianą jest zespół Schimmelpenninga-Feuersteina-Mimsa. Może on przebiegać z opóźnieniem rozwoju, napadami padaczkowymi, niedowładem połowiczym, guzami oka czy asymetrią czaszki [DermNet — Nevus sebaceous]. Te zespoły należą do szerszej grupy zespołów znamion naskórkowych [DermNet — Epidermal naevus syndromes].

Rozległe znamię łojowe lub objawy spoza skóry omawia zespół lekarzy różnych specjalności [DermNet — Nevus sebaceous]. Pojedyncze, niewielkie znamię na głowie u dziecka, które rozwija się prawidłowo, zwykle jest izolowaną zmianą skórną.

Znamię łojowe — diagnostyka i różnicowanie

Znamię łojowe ma tak charakterystyczny wygląd, że lekarz zwykle rozpoznaje je w czasie badania, często już w dzieciństwie. Bywa też, że rozpoznanie stawia dopiero patolog po wycięciu zmiany. W badaniu mikroskopowym u dziecka widać niedojrzałe mieszki włosowe i gruczoły łojowe, a u dorosłego pogrubiały naskórek i duże gruczoły łojowe leżące płyciej niż zwykle [DermNet — Nevus sebaceous].

W różnicowaniu lekarz bierze pod uwagę m.in. [DermNet — Nevus sebaceous]:

• wrodzony niedorozwój skóry (aplasia cutis congenita), który również daje bezwłose miejsce na głowie,
• żółtaka młodzieńczego, czyli żółtawą grudkę u małego dziecka,
• inne znamiona naskórkowe.

U dorosłych z ciemniejszą karnacją opisywano przypadki, w których rak podstawnokomórkowy był brany za znamię łojowe [DermNet — Nevus sebaceous]. Dlatego każdy nowy guzek na skórze głowy u dorosłego warto pokazać lekarzowi, który obejrzy go w dermatoskopie.

Co to jest znamię łojotokowe? Częsta pomyłka w nazwach

W wyszukiwarkach często pojawia się nazwa „znamię łojotokowe”. Nie jest to termin medyczny i zwykle miesza dwie różne zmiany:

• znamię łojowe Jadassohna — wrodzona, żółtawa, bezwłosa plama, opisana w tym artykule,
• brodawka łojotokowa (rogowacenie łojotokowe) — bardzo częsta, łagodna narośl pojawiająca się u dorosłych, zwykle po 30.–40. roku życia; ma brązowy kolor i wygląda, jakby była przyklejona do skóry. Mimo nazwy nie ma związku z gruczołami łojowymi [DermNet — Seborrhoeic keratosis]. Więcej o niej w artykule Brodawki łojotokowe.

Inną zmianą jest też rozrost gruczołów łojowych, czyli drobne, kopulaste, żółtawe grudki z zagłębieniem w środku, pojawiające się u dorosłych na czole i policzkach [DermNet — Benign skin lesions].

Co zrobić ze znamieniem łojowym? Postępowanie i kontrola

Zalecenia DermNet są następujące [DermNet — Nevus sebaceous]:

1. Obserwacja. Znamię łojowe należy obserwować. Pojawienie się guzka lub rany w jego obrębie jest powodem do wizyty u lekarza, który może zlecić pobranie wycinka lub wycięcie.
2. Planowe wycięcie odkłada się zwykle do okresu dojrzewania. Wynika to z faktu, że zmiany złośliwe pojawiają się niemal wyłącznie u dorosłych, więc jest czas na spokojną decyzję.
3. Zmiany pojawiające się w dzieciństwie są wyjątkiem i wymagają pobrania wycinka.
4. Rozległe znamię lub podejrzenie zespołu omawia zespół lekarzy różnych specjalności.

Za odroczeniem zabiegu przemawiają też wyniki badania 62 pacjentów po wycięciu znamienia łojowego ze skóry głowy. Powikłania, takie jak utrata włosów w bliźnie, przerost lub poszerzenie blizny, wystąpiły u 28,1% dzieci i u 6,7% dorosłych [Kong i wsp., Dermatologic Surgery 2020]. To jedno badanie z jednego ośrodka, ale wskazuje, że w dzieciństwie zabieg nie musi być najlepszym wyborem.

Optymalny termin wycięcia pozostaje przedmiotem dyskusji [Kong i wsp., Dermatologic Surgery 2020]. Decyzję o nim podejmuje lekarz razem z rodzicami lub pacjentem. Znaczenie mają wielkość i miejsce znamienia, wygląd, wiek dziecka oraz to, jak bardzo zmiana przeszkadza.

Jakie są metody usuwania znamion łojowych?

Wycięcie chirurgiczne na pełną grubość skóry to metoda, która usuwa znamię w całości i pozwala zbadać je pod mikroskopem. Wycięcie, wykonane profilaktycznie lub z powodu guza, zwykle rozwiązuje problem. Pozostawia jednak bliznę [DermNet — Nevus sebaceous].

Metody powierzchowne, takie jak ścięcie, dermabrazja czy złuszczanie laserem, nie są zalecane, bo nie usuwają znamienia w całości [DermNet — Nevus sebaceous]. Lasery stosowano z różnym skutkiem.

Leczenie miejscowe jest na razie przedmiotem badań. Według DermNet pojawiły się wstępne doniesienia, że krem z 1% syrolimusem może spłaszczać znamię [DermNet — Nevus sebaceous]. To obiecujący, ale wciąż wstępny wynik, który nie należy do rutynowego postępowania.

Wycięcie zmiany skórnej z badaniem histopatologicznym opisujemy na stronie chirurgiczne usuwanie znamion. W naszych ośrodkach usuwamy znamiona łojowe, z badaniem histopatologicznym. Termin i metodę zabiegu lekarz dobiera zgodnie z aktualnymi wytycznymi, po obejrzeniu znamienia.

Wyprysk wokół znamienia łojowego

Czasem wokół znamienia pojawia się swędzący, czerwony, łuszczący się rąbek. To zjawisko Meyersona, czyli miejscowy odczyn wypryskowy, który może otaczać różne zmiany skórne, w tym znamię łojowe [Huynh i wsp., Cureus 2026]. Więcej o nim piszemy w artykule Znamię Meyersona. Taki odczyn też warto pokazać lekarzowi.

Jakie są rodzaje znamion?

Słowo „znamię” obejmuje kilka grup zmian o różnym pochodzeniu:

• znamiona melanocytowe, czyli pieprzyki zbudowane z komórek barwnikowych, np. znamię łączące, złożone czy błękitne,
• znamiona naskórkowe, wynikające z przerostu naskórka lub jego przydatków; należy do nich znamię łojowe [DermNet — Epidermal naevi],
• znamiona naczyniowe, na przykład naczyniaki.

Przegląd najczęstszych zmian znajdziesz w artykule Jakie są rodzaje znamion?

Najczęstsze pytania

Co zrobić ze znamieniem łojowym?

Znamię łojowe trzeba obserwować, a raz na jakiś czas pokazać lekarzowi. U dziecka zwykle nie ma pilnej potrzeby usuwania; według DermNet planowe wycięcie odkłada się zwykle do okresu dojrzewania. Pilnej oceny wymaga guzek, rana, strup lub krwawienie w obrębie znamienia, a także zmiana wyglądu u małego dziecka.

Co to jest znamię łojotokowe?

Nazwa „znamię łojotokowe” nie jest terminem medycznym. Najczęściej chodzi o znamię łojowe Jadassohna, czyli wrodzoną, żółtawą plamę zbudowaną m.in. z gruczołów łojowych, albo o brodawkę łojotokową, czyli częstą u dorosłych, łagodną, brązową narośl. To dwie zupełnie różne zmiany.

Jakie są objawy znamienia łojowego na skórze głowy?

Na skórze głowy znamię łojowe wygląda jak gładka, żółtopomarańczowa, owalna lub podłużna plama, na której nie rosną włosy. W okresie dojrzewania zwykle grubieje i staje się guzkowata, brodawkowata lub łuszcząca się. Nie boli i nie swędzi; niepokojący jest dopiero nowy guzek, rana albo krwawienie.

Czy znamię łojowe może przejść w raka?

Może, ale rzadko. W znamieniu łojowym mogą z czasem powstawać inne guzy, w większości łagodne. Rak podstawnokomórkowy, najczęstszy złośliwy guz w tej lokalizacji, rozwija się w mniej niż 1% znamion łojowych, praktycznie wyłącznie u dorosłych.

Jakie są rodzaje znamion?

Najczęściej mówi się o znamionach melanocytowych, czyli pieprzykach zbudowanych z komórek barwnikowych. Drugą grupą są znamiona naskórkowe, wynikające z przerostu naskórka lub jego przydatków, do których należy także znamię łojowe. Są też znamiona naczyniowe, na przykład naczyniaki.

Podsumowanie

Znamię łojowe Jadassohna to wrodzona, żółtawa, bezwłosa plama, najczęściej na skórze głowy. W okresie dojrzewania grubieje i staje się guzkowata, co jest naturalnym etapem. U dorosłych w jego obrębie mogą powstawać inne guzy, przeważnie łagodne. Rak podstawnokomórkowy rozwija się w mniej niż 1% znamion łojowych, prawie wyłącznie u dorosłych, dlatego planowe wycięcie zwykle odkłada się do okresu dojrzewania. Każdy nowy guzek, rana lub krwawienie w obrębie znamienia wymaga oceny lekarza.

Zobacz również:

W znamieniu łojowym pojawił się guzek lub rana? Pokaż je lekarzowi

Umów się

---

Zobacz również

• Znamię naskórkowe
• Rak podstawnokomórkowy
• Pieprzyki u dzieci — kiedy kontrola
• Usuwanie znamion u dziecka
• Chirurgiczne usuwanie znamion
• Rozrost gruczołów łojowych na twarzy
• Plamy café au lait
• Naczyniak niemowlęcy
• Opieka nad znamionami wrodzonymi