Niegojąca się rana na małżowinie usznej i za uchem — przyczyny, objawy alarmowe i diagnostyka w kierunku raka

Ranka lub strupek na uchu, który nie chce się zagoić, to częsty powód niepokoju, zwłaszcza u osób starszych. Przyczyna bywa łagodna: skóra na małżowinie jest cienka, leży tuż nad chrząstką i przez cały dzień oraz noc jest uciskana przez poduszkę, okulary, słuchawki czy telefon. Małżowina uszna przez całe życie przyjmuje też słońce, dlatego rozwijają się na niej raki skóry, a te bardzo często wyglądają właśnie jak rana, która nie chce się zagoić [Cancer Research UK; DermNet — Ear skin problems].

W tym artykule wyjaśniamy, kiedy niegojąca się rana na małżowinie usznej lub za uchem może być nowotworem, jakie są jej łagodne przyczyny i jak wygląda diagnostyka w kierunku raka. Narośle na uchu, które nie są raną, opisujemy w artykule Narośl na małżowinie usznej, a guzki wyczuwalne pod skórą w tekście Guzek na uchu.

Niegojąca się rana na uchu w skrócie

• Granica czasu: zmiana, która boli, swędzi, krwawi lub pokrywa się strupem dłużej niż 4 tygodnie, wymaga wizyty u lekarza [NHS — Non-melanoma skin cancer]. Niepokojąca jest też ranka, która goi się i wraca w tym samym miejscu [Cancer Research UK].
• Najważniejsze przyczyny nowotworowe: rak podstawnokomórkowy i rak kolczystokomórkowy. Na małżowinie oba występują często, a rak kolczystokomórkowy na uchu należy do postaci wysokiego ryzyka [Ahmad i Das Gupta 2001; NIO 2024].
• Najczęstsze przyczyny łagodne: guzkowe zapalenie chrząstki i skóry małżowiny od ucisku podczas snu, otarcia od okularów i aparatów słuchowych, pęknięcia skóry za uchem przy chorobach zapalnych skóry, odmrożenia i drobne urazy [DermNet — Chondrodermatitis nodularis; DermNet — Acanthoma fissuratum; DermNet — Ear skin problems].
• Rozpoznanie: badanie dermatoskopowe, a przy podejrzeniu raka biopsja lub wycięcie zmiany z badaniem histopatologicznym [NIO 2024].

Ocena zmiany skórnej

Niepokoi Cię zmiana na skórze? Lekarz oceni ją w dermatoskopii

72 000+wideodermatoskopii

65 000+usuniętych zmian

100+lekarzy w zespole

8miast w Polsce

Umów ocenę zmiany

Ile powinna goić się ranka na uchu?

Drobne skaleczenia i otarcia zwykle zaczynają się goić w ciągu kilku dni, a opatrunek można zdjąć po kilku dniach, gdy rana się zamknie [NHS — Cuts and grazes]. Na uchu bywa wolniej, bo ranka jest stale uciskana i trącana. Mimo to jest prosta zasada, którą stosuje brytyjski NHS: wzrost lub zmiana na skórze, która boli, swędzi, krwawi albo pokrywa się strupem dłużej niż 4 tygodnie, powinna zostać obejrzana przez lekarza [NHS — Non-melanoma skin cancer].

Drugi ważny sygnał to rana, która pozornie się goi, a potem wraca w tym samym miejscu. Cancer Research UK opisuje to jako typowy obraz raka skóry: owrzodzenie może się sączyć, pokrywać strupem i nie goić, albo zagoić się i pojawić ponownie [Cancer Research UK]. Pacjenci często mówią wtedy, że „strupek ciągle odpada”.

Zdjęcia w internecie nie zastąpią badania

U nas znamię ogląda lekarz — wideodermatoskopem, podczas jednej wizyty.

Umów się

Czy ranka na małżowinie usznej może być nowotworem?

Tak, ucho należy do typowych miejsc raków skóry. Rozwijają się one głównie tam, gdzie skóra przez lata przyjmuje promieniowanie UV, a małżowina bywa pomijana przy smarowaniu kremem z filtrem i nie zawsze jest osłonięta nakryciem głowy [NHS — Non-melanoma skin cancer].

Dwa najczęstsze nowotwory, które na uchu wyglądają jak niegojąca się rana, to rak podstawnokomórkowy i rak kolczystokomórkowy. W badaniu z jednego brytyjskiego szpitala na 4 raki podstawnokomórkowe skóry głowy i szyi przypadał średnio 1 rak kolczystokomórkowy, ale na samej małżowinie (51 zmian u 41 chorych) proporcja wynosiła tylko 1,3 do 1. Oznacza to, że groźniejszy z tych nowotworów występuje na uchu względnie często [Ahmad i Das Gupta 2001].

Rak podstawnokomórkowy

Rak podstawnokomórkowy to najczęstszy nowotwór skóry. Rośnie powoli i bardzo rzadko zagraża życiu, ale nieleczony niszczy okoliczne tkanki. Dawniej nazywano go wrzodem drążącym. Może mieć zagłębienie lub owrzodzenie w środku, przez co jego brzegi wyglądają jak uniesiony wałek [DermNet — Basal cell carcinoma]. Brytyjskie wytyczne NICE wymieniają jako typowe cechy owrzodzenie z uniesionym, wałowatym brzegiem, wyraźne drobne naczynka wokół zmiany i perłowy lub woskowy guzek [NICE NG12].

Na uchu ten nowotwór częściej niż w innych miejscach ma agresywną postać. W badaniu porównawczym postać wysokiego ryzyka miało 57% raków podstawnokomórkowych ucha i 38% raków na policzku [Jarell i wsp. 2012]. Wszystko o tym nowotworze na małżowinie, także o leczeniu i rokowaniu, opisujemy w artykule Rak podstawnokomórkowy ucha, a ogólne informacje na stronie Rak podstawnokomórkowy.

Rak kolczystokomórkowy

Rak kolczystokomórkowy (płaskonabłonkowy) ma zwykle postać powiększającego się guzka pokrytego łuską lub strupem. Najczęściej rozwija się w miejscu rogowacenia słonecznego. Rośnie w ciągu tygodni lub miesięcy i często jest tkliwy albo bolesny [DermNet — Cutaneous squamous cell carcinoma]. To ważne, bo wiele osób uspokaja się, że „skoro boli, to nie rak”.

Polskie wytyczne zaliczają uszy do obszaru wysokiego ryzyka raka kolczystokomórkowego niezależnie od wielkości guza [NIO 2024]. W amerykańskim badaniu 985 chorych lokalizacja na uchu lub skroni była niezależnym czynnikiem ryzyka przerzutów do węzłów chłonnych i zgonu z powodu raka [Schmults i wsp. 2013]. W niemieckim badaniu 353 chorych z rakiem kolczystokomórkowym ucha przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych wystąpiły u 10,5% z nich [Wermker i wsp. 2015]. Dlatego niegojąca się zmiana na uchu nie powinna czekać miesiącami. Brytyjskie wytyczne zalecają, by zmianę podejrzaną o raka kolczystokomórkowego rozważyć do pilnej ścieżki diagnostyki onkologicznej [NICE NG12]. Zdjęcia typowych zmian znajdziesz w artykule Rak kolczystokomórkowy — zdjęcia i objawy.

Rzadsze nowotwory

• Rogowiak kolczystokomórkowy szybko rośnie, a po wypadnięciu rogowego czopu zostawia zmianę przypominającą krater. Klinicznie bywa nie do odróżnienia od raka kolczystokomórkowego, dlatego zwykle się go wycina [DermNet — Keratoacanthoma].
• Atypowy włókniak żółtakowaty pojawia się głównie na głowie i szyi starszych osób, także na uszach, jako czerwony, kopulasty guzek, który może krwawić, owrzodzieć lub pokryć się strupem [DermNet — Atypical fibroxanthoma].
• Rak w starej bliźnie, na przykład po oparzeniu, czyli tak zwane owrzodzenie Marjolina, to rzadka sytuacja, w której rak kolczystokomórkowy rozwija się w bliźnie lub przewlekłej ranie, zwykle wiele lat po urazie [DermNet — Marjolin ulcer].
• Czerniak bezbarwnikowy może mieć postać różowego guzka lub ranki. Opisujemy go w artykule Czerniak bezbarwnikowy.

Niegojące się krostki i ranki w innych miejscach ciała omawiamy w artykule Czerwona krosta, która nie znika.

Łagodne przyczyny niegojącej się ranki na uchu

Bolesne zgrubienie ze strupkiem — guzkowe zapalenie chrząstki i skóry małżowiny

To najczęstsza łagodna przyczyna, o którą pytają pacjenci. Ma postać pojedynczego, twardego, owalnego guzka o średnicy 4–6 mm, ze strupkiem w środku i zaczerwienieniem wokół. U mężczyzn pojawia się zwykle na zewnętrznym brzegu małżowiny, u kobiet częściej na wewnętrznym wale. Jest bardzo tkliwy, często nie pozwala spać na tym boku, a ranka w środku może krwawić lub sączyć się. Sprzyjają mu ucisk podczas snu, słuchawki, telefon i aparaty słuchowe [DermNet — Chondrodermatitis nodularis; Salah i wsp. 2018].

Leczenie zaczyna się od odciążenia ucha: poduszki z otworem w miejscu bolesnego guzka albo nakładki ochronnej na noc. Pomagają też ciepłe nakrycie głowy w zimne dni oraz wazelina lub maść antyseptyczna pod lekkim opatrunkiem, gdy zmiana jest owrzodzona. Lekarz może podać zastrzyk ze steroidu albo zalecić maść z nitrogliceryną, a gdy to nie pomaga, wyciąć zmianę z fragmentem chrząstki [DermNet — Chondrodermatitis nodularis]. Rozpoznanie stawia się zwykle na podstawie obrazu i położenia, ale w różnicowaniu bierze się pod uwagę raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego, więc czasem wycina się zmianę do badania, by je potwierdzić [DermNet — Chondrodermatitis nodularis].

Otarcie od okularów lub aparatu słuchowego

Zausznik okularów, który latami uciska skórę za uchem lub na górnym przyczepie małżowiny, może wywołać twarde, cieliste zgrubienie z bruzdą pośrodku. Bruzda często pęka i owrzodziała, przez co zmiana wygląda jak niegojąca się rana. Podobne zmiany opisywano u osób noszących aparaty słuchowe. Zmiana może przypominać raka podstawnokomórkowego, więc przy wątpliwościach pobiera się wycinek. Gdy ucisk zniknie, zwykle goi się bez blizny [DermNet — Acanthoma fissuratum]. Dlatego pierwszym krokiem jest usunięcie ucisku, np. przez lepsze dopasowanie oprawek.

Pęknięcia skóry za uchem

Fałd skóry za uchem jest typowym miejscem łuszczycy, atopowego i łojotokowego zapalenia skóry [DermNet — Ear skin problems]. Dają one zaczerwienienie, łuszczenie i bolesne pęknięcia, które potrafią utrzymywać się tygodniami. Leczeniem tych chorób zajmuje się nasz serwis siostrzany Twoja Dermatologia.

Odmrożenie, urazy i zakażenia

• Odmrożenia dotyczą zwykle kończyn, a także nosa, policzków i uszu. Przy głębokim odmrożeniu na skórze mogą tworzyć się grube, czarne strupy, które utrzymują się tygodniami [DermNet — Frostbite].
• Liszajec zakaźny, częstszy u dzieci, zaczyna się od czerwonych krostek lub pęcherzy, które pękają i zostawiają złotobrązowe strupy. Łatwo się szerzy na inne części ciała [NHS — Impetigo].
• Ziarniniak naczyniowy to czerwony, mięsisty guzek o średnicy 5–10 mm, który rośnie w ciągu kilku tygodni, może owrzodzieć, pokryć się strupem i obficie krwawić przy drobnym urazie [DermNet — Pyogenic granuloma]. Więcej w artykule Ziarniniak naczyniowy.
• Zapalenie ochrzęstnej po przekłuciu chrząstki to nie niegojąca się ranka, ale sytuacja pilna: ucho staje się czerwone, obrzęknięte, gorące i bolesne. W izraelskim ośrodku, który opisał 217 takich chorych, ponad połowa przypadków była następstwem przekłucia chrząstki ucha [Ungar i wsp. 2025]. Z takim uchem trzeba szybko zgłosić się do lekarza, bez czekania na samoistną poprawę.

Niegojąca się rana za uchem

Za uchem łączy się kilka niekorzystnych okoliczności. Tej okolicy nie widać w lustrze, często zasłaniają ją włosy, a fałd skóry jest stale wilgotny i ocierany przez okulary czy aparat słuchowy. Najczęstszą przyczyną rany za uchem jest pęknięcie skóry w przebiegu chorób zapalnych albo otarcie od zausznika. Właśnie tam łatwo jednak przeoczyć raka podstawnokomórkowego lub kolczystokomórkowego.

Jeśli wyczuwasz za uchem strupek, który od tygodni odpada i wraca, poproś bliską osobę o obejrzenie tego miejsca albo zrób zdjęcie telefonem, żeby porównać je za tydzień lub dwa. Jeżeli mimo usunięcia ucisku i zwykłej pielęgnacji rana nie zagoi się w ciągu 4 tygodni, trzeba pokazać ją lekarzowi.

Objawy alarmowe — kiedy nie czekać

Umów się do lekarza bez zwlekania, jeśli rana na uchu lub za uchem:

• nie goi się dłużej niż 4 tygodnie albo goi się i wraca w tym samym miejscu [NHS — Non-melanoma skin cancer; Cancer Research UK],
• ma uniesiony, wałowaty, perłowy brzeg lub widoczne naczynka [NICE NG12],
• leży na twardym, wyczuwalnym podłożu albo rośnie w ciągu tygodni,
• krwawi przy dotyku, myciu lub czesaniu,
• ma w środku rogowy czop albo przypomina krater [DermNet — Keratoacanthoma],
• powstała w starej bliźnie po oparzeniu lub urazie [DermNet — Marjolin ulcer],
• pojawiła się u osoby po raku skóry, z licznymi ogniskami rogowacenia słonecznego albo z obniżoną odpornością, na przykład po przeszczepieniu narządu [NIO 2024],
• towarzyszy jej powiększony węzeł chłonny przed uchem, za uchem lub na szyi.

Co możesz zrobić sam w pierwszych tygodniach?

Świeżą, drobną ranę na uchu przemywaj delikatnie wodą z łagodnym mydłem. Amerykańska Akademia Dermatologii radzi utrzymywać ranę w wilgoci, smarując ją wazeliną, bo rany pokryte strupem goją się dłużej. Przy codziennym przemywaniu maści z antybiotykiem zwykle nie są potrzebne [AAD — Proper wound care]. Odciąż ucho w nocy i sprawdź, czy nie uciskają go okulary, słuchawki lub aparat słuchowy.

Czego nie robić:

• nie zdrapuj strupka i nie usuwaj go paznokciem,
• nie przypalaj zmiany ani nie stosuj preparatów do usuwania kurzajek,
• nie lecz rany miesiącami na własną rękę kolejnymi maściami. Jeśli po 4 tygodniach nie ma poprawy, sama maść nie rozwiąże problemu, a może opóźnić rozpoznanie.

Diagnostyka w kierunku raka — krok po kroku

1. Wywiad. Lekarz pyta, od kiedy rana jest widoczna, czy goiła się i wracała, czy był uraz, odmrożenie lub ucisk, czy chorujesz na raka skóry albo przyjmujesz leki obniżające odporność.
2. Badanie całej skóry i dermatoskopia. Polskie wytyczne zalecają badanie dermatoskopowe przed usunięciem każdej zmiany skórnej. Przypominają też, że u osób z mocno uszkodzoną przez słońce skórą raki często występują w kilku miejscach jednocześnie [NIO 2024]. W Twoich Znamionach robimy to podczas wideodermatoskopii, która kosztuje 480 zł u dorosłych.
3. Badanie węzłów chłonnych przed uchem, za uchem i na szyi, bo rak kolczystokomórkowy ucha może dawać przerzuty właśnie do okolicznych węzłów chłonnych [Wermker i wsp. 2015].
4. Biopsja lub wycięcie. Przy wyraźnym podejrzeniu raka zmianę można od razu wyciąć w całości. Gdy obraz jest niejasny albo zmiana jest duża, najpierw pobiera się wycinek [NIO 2024]. Jak wygląda takie badanie, opisujemy w artykule Biopsja skóry.
5. Badanie histopatologiczne. Wynik powinien zawierać podtyp nowotworu, jego wymiar, głębokość naciekania, stan marginesów oraz informację o naciekaniu nerwów i naczyń [NIO 2024]. W naszych ośrodkach na wynik czeka się zwykle 14–21 dni, a dłużej, gdy potrzebne są barwienia dodatkowe.
6. Badania obrazowe. Gdy lekarz podejrzewa naciekanie chrząstki lub głębszych tkanek albo zajęcie węzłów chłonnych, zleca tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny, a powiększony węzeł bada się biopsją cienkoigłową [NIO 2024].

Podstawą leczenia raków skóry jest wycięcie z oceną marginesów. Przy raku wysokiego ryzyka wytyczne zalecają chirurgię mikrograficzną Mohsa, a gdy operacja zostawiłaby na uchu duży ubytek, można rozważyć radioterapię [NIO 2024]. Szczegóły leczenia omawiamy w artykule Rak podstawnokomórkowy ucha.

Jak możemy pomóc?

Lekarz w Twoich Znamionach ocenia ranę na uchu w dermatoskopie i bada całą skórę. Przy podejrzeniu raka pobiera wycinek do badania histopatologicznego (biopsja kosztuje 300 zł w większości ośrodków) albo wycina zmianę w całości. Ucho to w cenniku szczególna lokalizacja, więc chirurgiczne wycięcie kosztuje 680 zł, a badanie histopatologiczne 150 zł. Cena obejmuje konsultację w dniu zabiegu i bezpłatną wizytę kontrolną ze zdjęciem szwów. Dokładną wycenę lekarz podaje przed zabiegiem.

Duże guzy, raki wysokiego ryzyka i zmiany, których wycięcie wymagałoby odtworzenia małżowiny, lekarz kieruje do ośrodka wykonującego zabiegi z kontrolą marginesów i rekonstrukcje ucha. Chirurgii Mohsa ani radioterapii nie prowadzimy. Zmiany w przewodzie słuchowym ocenia laryngolog.

Gdy wynik potwierdzi nowotwór złośliwy, lekarz omawia dalsze kroki zgodnie z wytycznymi, a w razie potrzeby organizujemy konsultację onkologiczną. Nie zostajesz sam z dalszymi krokami. Po leczeniu raka skóry potrzebne są kontrole co kilka miesięcy przez pierwsze lata, potem rzadziej, zwykle do końca życia. Wytyczne NIO podają w różnych miejscach nieco inne odstępy, a harmonogram ustala lekarz [NIO 2024].

Do jakiego lekarza z raną na uchu?

• Rana na skórze małżowiny, płatka lub za uchem: lekarz zajmujący się zmianami skórnymi albo lekarz rodzinny.
• Wyciek z ucha, krwawienie z przewodu słuchowego, ból w uchu, niedosłuch: laryngolog.
• Czerwone, obrzęknięte, gorące i bolesne ucho, zwłaszcza po przekłuciu chrząstki: pilna wizyta u lekarza, bez czekania na samoistną poprawę.

Najczęściej zadawane pytania

Czy ranka na małżowinie usznej może być nowotworem?

Tak. Rak podstawnokomórkowy i rak kolczystokomórkowy często wyglądają jak ranka lub strupek, który krwawi, nie goi się albo goi się i wraca w tym samym miejscu. Ucho jest jednym z typowych miejsc tych nowotworów. Wiele ranek na uchu ma jednak łagodną przyczynę, np. ucisk podczas snu albo okularów. Ranka, która nie zagoiła się w ciągu 4 tygodni, wymaga oceny lekarza.

Jak wygląda rak na uchu?

Rak podstawnokomórkowy to zwykle perłowy, błyszczący guzek z drobnymi naczynkami albo owrzodzenie z wałowatym, uniesionym brzegiem. Rak kolczystokomórkowy to szorstki, łuszczący się lub pokryty strupem guzek, który rośnie w ciągu tygodni lub miesięcy i często jest tkliwy. Oba mogą wyglądać jak zwykła ranka. Rozpoznanie daje badanie histopatologiczne.

Jakie są pierwsze objawy nowotworu ucha?

Na skórze małżowiny i za uchem: ranka, strupek lub szorstka grudka, która nie znika, rośnie, krwawi przy dotyku albo pokrywa się strupem dłużej niż 4 tygodnie. Zmiany w przewodzie słuchowym i uchu środkowym dają inne objawy, np. wyciek lub krwawienie z ucha, ból w uchu czy niedosłuch, i ocenia je laryngolog.

Co może oznaczać bolesne zgrubienie na małżowinie usznej?

Najczęściej to guzkowe zapalenie chrząstki i skóry małżowiny: twardy, bardzo tkliwy guzek ze strupkiem na brzegu ucha, zwykle po stronie, na której się śpi. Nie jest nowotworem. Ból nie wyklucza jednak raka, bo rak kolczystokomórkowy też bywa bolesny. Gdy zgrubienie rośnie, krwawi lub nie goi się mimo odciążenia ucha, lekarz może zalecić jego wycięcie i badanie.

Ile powinna goić się ranka na uchu?

Drobne skaleczenie zwykle zaczyna się goić w ciągu kilku dni i po kilku dniach się zamyka, choć na uciskanym uchu może to trwać dłużej. Jeśli ranka lub strupek utrzymuje się dłużej niż 4 tygodnie, krwawi albo goi się i wraca w tym samym miejscu, trzeba ją pokazać lekarzowi.

Co oznacza niegojąca się rana za uchem?

Najczęściej to pęknięcie skóry w fałdzie za uchem przy wyprysku, łojotokowym zapaleniu skóry lub łuszczycy albo otarcie od zausznika okularów lub aparatu słuchowego. Za uchem może się jednak ukrywać rak podstawnokomórkowy lub kolczystokomórkowy, którego długo nie widać w lustrze. Rana za uchem, która nie goi się mimo usunięcia ucisku i pielęgnacji przez 4 tygodnie, wymaga oceny lekarza.

Podsumowanie

Niegojąca się rana na małżowinie usznej lub za uchem często ma łagodną przyczynę: ucisk podczas snu, otarcie od okularów albo pęknięcie skóry w fałdzie za uchem. Ucho jest jednak jednym z głównych miejsc raków skóry, a rak kolczystokomórkowy na uchu należy do postaci wysokiego ryzyka. Ranka, która nie goi się dłużej niż 4 tygodnie, goi się i wraca, ma wałowaty brzeg, rośnie lub krwawi, wymaga badania dermatoskopowego, a przy podejrzeniu raka biopsji lub wycięcia z badaniem histopatologicznym. Wcześnie rozpoznany rak skóry na uchu, zanim da przerzuty do węzłów chłonnych, ma znacznie lepsze rokowanie [Wermker i wsp. 2015].

Ocena zmiany skórnej

Pokaż zmianę lekarzowi w swoim mieście

WarszawaPoznańKrakówGdańskWrocławSzczecinKatowiceLublin

Umów ocenę zmiany

Masz zdjęcie zmiany i czekasz na wizytę? Wstępna ocena AI wspiera samoobserwację, ale nie zastępuje badania.